Feminisme: het gaat niet om het woord

Weekblad Time zorgde voor ophef door ‘feminisme’ op te nemen in een lijst van woorden die verboden zouden moeten worden. De totaal voorspelbare reacties brachten Times ertoe om excuses aan te bieden voor hun slechte ‘grap’. Het incident leidde daarnaast ook tot analyses en achtergrondartikelen. Onder andere over het taalkundige fenomeenpejoration‘ en de aard van het feminisme. De Zesde Clan vond het de moeite waard hier wat dieper op in te gaan.

Pejoration slaat op de waarneming dat woorden soms een negatieve lading krijgen. Je kunt zo’n woord veranderen, maar iedere nieuwe term voor hetzelfde fenomeen zal al snel diezelfde negatieve lading krijgen. Het woord ‘feminisme’ heeft dit proces doorlopen. Mensen lijken automatisch terug te deinzen zodra iemand deze term gebruikt.

In Nederland lijkt de weerstand tegen het woord feminisme extra groot. Zo kwam de Amerikaans-Mexicaanse Monica Brondoshkova voor haar studie naar Nederland. In de V.S. en Mexico merkte de studente dat mensen zich enigszins ongemakkelijk voelden als ze zichzelf als feministe presenteerde. Ze maakten grapjes, maar Brondoshkova voelde desondanks enig respect. In Nederland kreeg ze echter totaal andere reacties:

What’s really surprising though is that people here, in the Netherlands, are way more fierce when you ‘admit’ you’re a feminist. A lot of people react in disgust, or anger even. It seems to me that those people think the synonym for ‘feminist’ is ‘man-hater’. They automatically assume you’re one of those angry women who never shave, who blame men for everything that’s wrong in the world. That’s not what I stand for, but I have to defend my beliefs anyway.

Misschien heeft die vijandigheid te maken met de Calvinistische karaktertrekjes van Nederland? De beschaving spat immers uit elkaar als het strikte onderscheid tussen de seksen (hij maakt de plannen, zij het eten) zou wijzigen. Lees de SGP brochure maar. Apocalyptische chaos! Een angstaanjagend vooruitzicht. Geen wonder dat mensen zo boos reageren.

Zou dat veranderen als je een ander woord kiest? Onder andere journaliste Amanda Marcotte denkt van niet:

….the notion that we could get trick people into liking feminism by calling [it] freesexforeveryoneism is silly. That’s just not how language works and wishful thinking won’t change that.

Nee, het gaat om de inhoud. Die vinden mensen naar, en daarom zou een alternatief woord binnen de kortste keren net zo problematisch klinken als feminisme. Want waar gaat het over bij die inhoud? Allerlei onrecht. Opeens moeten mensen nadenken over glazen plafonds, plakkende vloeren, loonkloven, old boys netwerken die vrouwelijk talent niet zien staan, geweld tegen vrouwen, discriminatie, sociale druk op vrouwen zodat ze zich schikken in het anderhalf verdienersmodel van Nederland, de roze en blauwe afdelingen in speelgoedzaken, jeugdfilms vol jongens in de hoofdrol, met leuke vaders en dode moeders, manieren waarop seksisme, racisme en sociale klasse op elkaar inwerken, armoede onder vrouwen, zwangerschapsdiscriminatie en nog veel meer.

Mensen geven af op het woord, omdat dat makkelijker is dan toegeven: ‘ik heb geen zin om na te denken. Ik vind het best als mensen vrouwen systematisch benadelen, zolang ik er maar geen last van heb. Het zal me worst wezen.’

Helaas hebben veel vrouwen die luxe niet. Ze moeten wel nadenken, en kritisch analyseren wat er gebeurt, omdat soms letterlijk hun leven en hun bestaanszekerheid op het spel staan. Zolang vrouwen op allerlei manieren de sjaak zijn, blijft het volstrekt correcte woord feminisme nodig. Het woord dat sinds 1992 in de Van Dale te boek staat als

1. Het streven naar een gelijkwaardige behandeling van vrouwen ten opzichte van mannen, m.n. op het maatschappelijke, economische en juridische vlak en naar doorbreking van traditionele rolpatronen; 2. De groep mensen die zich voor dit streven sterk maakt, synoniem ‘vrouwenbeweging’

Werkgevers discrimineren rustig verder

Of het nou gaat om een grote werkgever als Van der Valk, of een schoonmaakbedrijf, de uitkomst blijft hetzelfde: werkgevers discrimineren massaal zwangere vrouwen. Het kan zelfs riskant zijn om te laten blijken dat je een kinderwens hebt – dan gaat de baan aan je neus voorbij (ook al zag het College voor de Rechten van de Mens in dit specifieke geval discriminatie niet hard genoeg aangetoond.)

Een vrouw solliciteerde voor een administratieve baan bij een schoonmaakbedrijf. Tijdens het gesprek vroeg de werkgever naar haar kinderwens. Ze zei die wens te hebben, waarna de werkgever de procedure opeens niet verder voortzette. Discriminiatie of niet? Lastig:

Het College vindt de vraag naar een kinderwens om die reden niet relevant en dus ongepast. Maar dat is niet voldoende om aan te nemen dat de kinderwens een rol speelde bij de afwijzing. Partijen verschillen daarover van mening. Het College kan daarom niet vaststellen of de kinderwens in deze zaak een rol speelde bij de afwijzing van de vrouw.

Discriminatie hard genoeg aantonen lukt vooral als een vrouw daadwerkelijk zwanger is en de werkgever haar contract met een verdachte timing, namelijk na de aankondiging, ‘opeens’ niet verlengt of in haar nadeel verandert.

Zo tikte het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) Van der Valk op de vingers. Locatie Zwolle nam een vrouw aan met een tijdelijk contract, in principe voor een jaar. Tijdens de twee maanden proeftijd meldde de vrouw dat ze zwanger was. Prompt wijzigde Van der Valk het contract naar vijf maanden. Zodoende viel het einde van het dienstverband bijna samen met het begin van het zwangerschapsverlof. Een nieuw contract kon de vrouw wel vergeten.

Het omzetten van een arbeidsovereenkomst is volgens Van der Valk niet gebruikelijk, meldt het CVRM in haar vonnis: ”Hieruit leidt het College af dat er een vermoeden is dat dat de zwangerschap de reden is geweest voor de omzetting.” Beleefde taal voor: betrapt, stelletje vrouwenhatende eikels!

Ook een bedrijf als Zorg voor Mensen Huishoudelijke Hulp BV wil best voor mensen zorgen, maar niet als het om zwangere vrouwen gaat. Net als Van der Valk greep deze onderneming de proeftijd aan om een vrouw te ontslaan, die tijdens de eerste twee maanden van haar jaarcontract aangaf dat ze zwanger was.

Zorg voor Mensen ontkende dat de zwangerschap een rol speelde. De onderneming verwees naar  ‘bedrijfseconomische omstandigheden’, zoals bezuinigingen op de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, als de ontslagreden. Een paar dagen later plaatste het bedrijf echter een nieuwe vacature voor thuiszorgmedewerkers. De bedrijfseconomische omstandigheden waren blijkbaar al weer opgelost. Discriminatie, oordeelde het CVRM.

Ook de NDC Mediagroep BV ziet zwangere vrouwen liever gaan dan komen. De directeur van dit bedrijf zocht een nieuwe manager en was in gesprek met een veelbelovende kandidate. In het zesde gesprek gaf de sollicitante aan dat ze zwanger was. Prompt begon het gelazer: ,,De directeur vindt dat de vrouw zijn vertrouwen schendt door pas aan het einde van het gesprek, waarin de planning aan de orde is, te vertellen dat ze zwanger is.”

De beste man vergeet even dat vrouwen helemaal niet aan hoeven te geven dat ze zwanger zijn. Werkgevers mogen er ook niet naar vragen. De reden? Het werkt discriminatie in de hand. Zoals de directeur zelf bewijst, want meteen na het nieuws ziet hij prompt af van een contract voor de kandidate. Verboden direct onderscheid op grond van geslacht vanwege zwangerschap, oordeelt het CVRM.

Zomaar weer een greep uit zaken waar vrouwen onomstotelijk bewezen banen en inkomens mislopen, omdat werkgevers massaal en systematisch discrimineren. Wil je de loonkloof dichten, dan zal de regering hier werk van moeten maken.

Joanna Russ heeft nog steeds gelijk (helaas)

Joanna Russ schreef een paar decennia geleden het geniale boek How To Suppress Women’s Writing, in het Nederlands nét iets minder sarcastisch vertaald als ‘Andere Levens, Andere Letteren’. Zij gaf in die kwalitatieve analyse een overzicht van gangbare patronen, die ervoor zorgen dat schrijfsters in de marge belanden en zelfs totaal vergeten worden. Naar nu blijkt zijn die mechanismen nog steeds effectief. Gelukkig bieden sociale media/internet tegenwoordig enige tegenwicht.

The Million zette op een rijtje welke auteurs prijzen voor non-fictie wonnen bij de National Book Awards Longlist for Nonfiction:

Are fewer women writing nonfiction, you might ask. I suppose it depends on what you call “nonfiction.” According to the last few years’ NBA juries, it is mostly history (preferably about war or early America); biography (preferably about men, especially presidents); or reportage (preferably about war, the economy, or non-Western countries).

The Million geeft hier een prachtige omschrijving van patronen die Russ identificeerde. Het is wel geschreven, maar het gaat over de ‘verkeerde’ onderwerpen – de enige belangrijke onderwerpen zijn namelijk oorlog, biografieën over mannen, de economie en (krijgs)geschiedenis. De dominantie van blanke mannen is zo voorspelbaar, dat The Mayborn alvast de volgende winnaar van de Pulitzerprijs voor non-fictie aankondigde. Het is een man, we weten alleen zijn naam nog niet!

Een geniale kop om een tenenkrommende stand van zaken te omschrijven. Ook in Nederland. Want de Ako Literatuurprijs 2014 ging natuurlijk weer naar een blanke man, die een roman schreef over, jawel, mannen en oorlog. Ook in voorgaande jaren bleek dat Ako vrouwen niet ziet staan.

Zelfs als schrijfsters prijzen winnen en succes boeken, wil dat nog niet zeggen dat ze écht meetellen. Neem science fiction. Vrouwelijke auteurs behaalden dit jaar bijna de helft van de prijzen die dit genre te bieden heeft. Op zich leuk nieuws. Maar toch blijven mannen de norm:

Hurley says that female science-fiction writers are often forgotten. “It’s always Asimov and Heinlein,” she says. “You don’t hear about Russ or LeGuin. And there are very particular ways that people talk about it. One of those is by saying ‘well she did it, but it wasn’t really science fiction,’ or ‘her husband has a big impact.’”

Oftewel, ze schreef het wel, maar ze had hulp. En: ze schreef het wel, maar kijk toch eens waar het over gaat – het is geen SF. Precies twee van de patronen waar Joanna Russ op wees.

Daarnaast krijgt het werk van schrijfsters wel nominaties, maar dan bij de minder prestigieuze prijzen. Zo bestond de shortlist voor de NS Publieksprijs voor de helft uit romans van vrouwelijke auteurs. Echter, daar staan dan bijvoorbeeld ‘vrouwenthrillers’ bij – een gevalletje ‘ze schreef het wel, maar ze is geen echte schrijfster’. Vrouwenthrillers, meh, da’s natuurlijk geen literatuur! Bovendien ging de eer dit jaar naar een boek van een man, over een man. Een voetballer, en voetbal geldt als een mannelijk gedefinieerd onderwerp bij uitstek.

Wat wél veranderd is, is de context. Zodra mensen bijvoorbeeld bij een discussie over science fiction auteurs Asimov en Heinlein aanhalen en zich afvragen waar de vrouwen zijn, schieten twitter, websites en andere digitale media schrijfsters te hulp, signaleert Kameron Hurley. Degenen die vrouwen niet zien staan, krijgen een hele lijst sf-schrijfsters te zien, zodat ze de volgende keer minder hard kunnen roepen dat alleen mannen serieuze sf schreven en schrijven.

Sociale media versterken de stem van vrouwen en maken het moeilijker ze over het hoofd te zien (vandaar dat internettrollen daar zo allergisch op reageren). Seksistische denkers krijgen op die manier meer tegengas, maar dat maakt helaas nog geen einde aan de (denk)patronen en redeneringen die mannen tot norm verheffen en vrouwen aan de zijlijn parkeren. Kortom, lees Joanna Russ! En ken de patronen!

Canadezen willen vrouw op bankbiljet

Na een zeer succesvolle actie in Engeland, om een portret van een vrouw (Jane Austen) op een bankbiljet te krijgen, volgt nu Canada. Een petitie om ook hier een vrouwenportret op een bankbiljet te krijgen heeft inmiddels meer dan 50.000 handtekeningen gehaald. Het initiatief komt van historica en auteur Merna Forster. Zij vindt dat papiergeld van iedere Canadees is, en dat het daarom niet klopt als alleen mannelijke portretten de biljetten sieren.

In 2011 ruilde Canada het enige biljet met vrouwen erop in voor een biljet met een plaatje van een schip.

De petitie levert talloze suggesties op voor vrouwen die met een financieel portret geëerd zouden moeten worden. Onder hen onder andere schrijfster Margaret Atwood, forensisch patholoog Frances Gertrude McGill, journaliste Mary Ann Shadd, tevens de eerste Canadese vrouw die een krant oprichtte, feministe en burgerrechtenactiviste Idola Saint-Jean, Olympische atlete Hayley Wickenheiser, en Mohawk verpleegkundige Charlotte Edith Anderson Monture, die zich tijdens de eerste wereldoorlog aansloot bij het leger van de V.S.

Een hele lijst. Keuze genoeg voor het Canadese bankwezen, zou je zeggen. Toch lukt het banken niet om vrouwen serieus te nemen. Zoals de toelichting bij de petitie opmerkt:

In 2011, the only Canadian women ever to make it on to our bank notes were erased and replaced with an icebreaker.

De weerstand tegen die situatie neemt toe. Hoewel de actie om een vrouw op een biljet te krijgen in 2013 begon, krijgt de campagne de laatste tijd meer aandacht. Dat komt omdat de initiatiefnemers zichzelf ten doel hadden gesteld om 50.000 handtekeningen op te halen. En dat lukte deze maand.

De Canadese Nationale Bank voelt de druk en heeft inmiddels verklaringen afgelegd over ‘meer diversiteit’ op bankbiljetten. Dat standpunt is zo vaag als wat, en Forster reageerde dan ook kritisch:

The Bank of Canada’s newly released design principles say nothing about putting women on the currency, vaguely referring only to “diversity.” “It’s disappointing, it’s insulting, it’s discriminatory and it’s offensive,” said Merna Forster, a historian and author in Victoria who has been leading the public campaign. “How many more surveys and public consultations will it take to convince the Bank of Canada to commit to including women on bank notes,” she said in an interview. “This is not rocket science.”

Vrouwen weten dat ze geminacht worden

Wat een prachtig gesprek met voetbalcoach Vera Pauw in De Volkskrant. Vooral deze uitspraak raakte De Zesde Clan: ,,Als ik een overstap naar het mannenvoetbal zou maken, zou ik onder mijn niveau moeten werken, want ze zullen mij niet op hetzelfde niveau laten werken als ik doe bij de vrouwen. Voor mij is het dus geen promotie. Niemand zal mij accepteren in het mannenvoetbal.”

Vera Pauw.

‘Niemand zal mij accepteren in het mannenvoetbal’. Wat een pijnlijke constatering… Pauw spreekt hier eerlijk en open over een feit waar veel vrouwen diep van doordrongen zijn. Ze kunnen wel proberen iets te doen buiten hun ‘eigen terrein’, maar meestal stuiten ze dan op veel weerstand en ophef. Misschien klinken er wel mooie woorden, maar ondertussen accepteren de insiders hen niet. Vrouwen blijven meestal buitenstaanders, die je makkelijk op kunt offeren.

Pauw illustreert dat even verderop nogmaals, als het gaat om vrouwen in posities met macht:

Wat ik heel vaak heb gezien is dat bij bedrijven een vrouw ergens op een toppositie wordt neergezet, een tijdje later wordt er dan over haar gezegd dat ze ‘communicatief niet vaardig’ is en dan komt er weer een man op die positie. Let maar op hoe vaak er wordt gezegd dat een vrouw niet ‘communicatief vaardig’ is. Terwijl algemeen bekend is dat vrouwen juist communicatief vaardiger zijn dan mannen, tenminste als we al die boeken daarover mogen geloven.’

Voor vrouwen is dit Weten fnuikend voor de ambitie. Je moet bijna een kamikazepiloot zijn om onder die omstandigheden te proberen iets te bereiken buiten de geaccepteerde bezigheden van moeder, huisvrouw en werkneemster met een bescheiden baantje om. Waar mannen ongestoord hun ding kunnen doen – ,,Voor de carrière van mannen maakte hoog scoren op self-monitoring trouwens niet uit” – moeten vrouwen spitsroeden lopen.

De sociale druk om je te conformeren aan voor vrouwen geldende normen is groot, en veel vrouwen geven tenslotte toe. Ze trekken zich terug, geven het op. Waarna smalende artikelen volgen van het type ‘zie je wel, ze willen zelf niet, ze kunnen het niet, ze hebben geen ambitie’. Ondertussen blijkt uit onderzoek keer op keer dat vrouwen vooral stuklopen op vooroordelen en onbewuste mechanismen waarbij mannen mannen benoemen.

Gegeven die omstandigheden kiest Pauw er bewust voor om in het vrouwenvoetbal actief te blijven. Dan kan ze tenminste op haar eigen, hoge, niveau werken, weet ze. Maar helaas heeft ook die keuze nadelen. Je wordt onherroepelijk geconfronteerd met minachting: vrouwen en het vrouwelijke hebben geen status.

Ook in het vrouwenvoetbal is dat pijnlijk zichtbaar. Pauw’s Zuid-Afrikaanse voetbalteam kreeg bijvoorbeeld nauwelijks aandacht:

“Zeilen dan maar”, sluit presentator Jeroen Stomphorst de abrupt eindigende reportage ongemakkelijk af. Vrouwenvoetbal op leven en dood, in vier schamele minuten de huiskamer ingeslingerd. Het bord op mijn schoot blijft onaangeroerd, terwijl Studio Sport vrolijk verder rolt.

Vrouwenvoetbal algemeen kan vooral rekenen op desinteresse of openlijk gegniffel, en uiteraard een chronisch gebrek aan geld of andere investeringen. Terwijl iedere oefenwedstrijd van de mannen op prime time de Nederlandse huiskamers binnen rolt, en prof-spelers miljoenen euro’s vangen voor hun verrichtingen, moet je voor een uitzending van wedstrijden vrouwenvoetbal veel moeite doen. Je komt eerder ‘vrouwenvoetbal in lingerie’-toestanden tegen dan een serieuze wedstrijd.

Vrouwen zoals Vera Pauw, die in een karige, schrale wereld vol slechte opties toch nog de voor hen beste keuze maken, doorzetten, de minachting incasseren en proberen te blijven doen wat bij ze past, verdienen alle steun en alle bewondering.

Straatintimidatie.nl zit bijna op de helft

Nederlanders die een burgerinitiatief willen nemen, hebben 40.000 handtekeningen nodig om hun punt op de agenda van de Tweede Kamer te krijgen. Straatintimidatie.nl zit met 16.000 handtekeningen bijna op de helft daarvan. Dat gaat goed! De opstellers van het burgerinitiatief willen dat straatintimidatie strafbaar wordt en een boete op kan leveren. Net zoals nu al gebeurt als je bijvoorbeeld je hond uitlaat en de poep niet opruimt.

Niet de minsten steunen het burgerinitiatief tegen straatintimidatie. Onder andere emeritus hoogleraar Mensenrechten Cees Flinterman, journaliste Renate van der Zee, televisiepresentatrice Soundos El Ahmadi en Gaya Branderhorst, Econometrist bij KPMG International en voormalig zangeres en actrice timmeren aan de weg om te zorgen voor een mentaliteitsverandering.

Want als je het hebt over ‘mensen lastig vallen op straat’ heb je het meestal over mannen die vrouwen lastig vallen op straat, en dat ligt gevoelig. Heel gevoelig. Proberen erover te praten brengt allerlei automatische afweerreacties op gang. Belezen feministen kunnen het rijtje dromen: ontkennen, bagatelliseren, zeggen dat vrouwen zeuren, die mannen bedoelen het vriendelijk als ze ‘heej schatje’ roepen, kan er dan niks meer in dit land?

Ondertussen maken veel vrouwen nare dingen mee op straat:

Pas stond ik om half 3 ‘s nachts in Amsterdam op iemand te wachten om samen mee naar huis te reizen. Er kwam een man langs en die zei: He meisje, sta je toevallig op mij te wachten? Ik: Nee toevallig niet, wilt u nu doorlopen? Wat ik best netjes van mezelf vond. Nou hij werd toch boos, wow. Schelden, bedreigen, schreeuwen… Echt raar.

over het algemeen doen mannen het heel boos (van “lekker ding” naar “(vul in)HOER” in 0,5 seconde als je niet reageert) wat in veel situaties toch best eng kan zijn. Er gebeurt bijna nooit iets, maar het zou maar een gek zijn die je in elkaar zal slaan/verkrachten weet ik veel wat.

Ik ben ooit serieus gestalkt door iemand, hij kwam zelfs met zijn auto mijn straat inrijden en stond stil bij mijn voordeur.. en dit begon allemaal toen hij mij 1 keer nariep en sindsdien bleef hij dat iedere keer doen en daarna ging hij mij zelfs achterna lopen en zelfs de supermarkt mee in lopen.. Dus ja ik heb niet zulke leuke ervaringen hiermee…  Ik vind het ontzettend respectloos dat nageroep en dus erger ik mij er mateloos aan.. ook als ik het bij anderen zie

Niet vreemd dus dat veel vrouwen de voortdurende opmerkingen spuugzat zijn. Niet alleen in Nederland. Wereldwijd betekent het openbaar vervoer nemen vaak spitsroeden lopen voor vrouwen. Zo begonnen Franse vrouwen een actie om mannen duidelijk te maken dat ze wildvreemde vrouwen in de metro niet in hun billen moeten knijpen.

Dat je er een boete voor kunt krijgen betekent niet dat het probleem opeens verdwijnt, maar het geeft een signaal af. Het gaat om ongewenst gedrag. De strafbaarstelling betekent ook dat de politie meer mogelijkheden heeft om handelend op te treden.

Oh, en voor de mensen die blijven beweren dat het allemaal onschuldige complimenten zijn: maak dat de kat wijs. Om dat duidelijk te maken deed een Amerikaanse cabaretier deze prachtige observatie:

I’m so confused as to why dudes are complaining about not being able to say hi to women. Go say hi to other dudes if you need to so bad.

Die suggestie leidde tot goede opiniestukken over en analyses van de problematiek. En tot twitter hashtag #dudesgreetingdudes, met allerhande hilarische opmerkingen waaruit opnieuw duidelijk blijkt dat het NIET gaat om een vriendelijk ‘hallo’ als mannen ‘hey baby’ naar vrouwen roepen:

“I’m just saying. I’m a nice guy. I just want to say HI. And you’re going to accept this greeting whether you fucking like it or not.”

Christelijke partij? Islamitische partij? Voor feministen maakt het niks uit

O jee, nu twee Turkse partijleden uit de PvdA zijn gezet, of zelf opstapten, net welke versie je moet geloven, ontstaat er misschien een Islamitische- of moslimpartij. De horror! De horror! Maar weet je wat nou het fijne is? Als feministe kun je het gekrakeel aanhoren en rustig achteroverleunen. Christelijke partij, Islamitische partij, het maakt niet uit. Al dat soort partijen spreken prachtig over de verheven taken van vrouwen, maar verbannen hen ondertussen naar een tweederangs positie op grond van een heilig boek.

Nederland kent al partijen die hun geloofsovertuigingen vertalen in politieke actie. Neem de SGP. Wat je ambities en talenten ook zijn, op grond van een heilig boek wil deze partij iedere vrouw in het keurslijf van moeder, huisvrouw en hulpje van de man dwingen. Dat standpunt leidt tot een systematische achterstelling van de helft van de Nederlandse bevolking.

Zo sloot de SGP vrouwen decennia lang uit van democratische grondrechten. Pas na meerdere uitspraken van de allerhoogste gerechtshoven bonden de mannenbroeders schoorvoetend in en mochten vrouwen zich kandidaat stellen voor politieke ambten. Wilden vrouwen zelf helemaal niet,  heette het. Vrouwen beperken hun grondrechten vrijwillig. Oh? Nog geen spreekwoordelijke minuut later was de eerste kandidatuur van een SGP-vrouw een feit.

De SGP doet ook zeer enge dingen zodra vrouwen zwanger worden. Dan telt opeens alleen de foetus nog en moeten burgerrechten van vrouwen wijken. Recht op fysieke autonomie? Niks daarvan. Recht op bewegingsvrijheid? Niks daarvan. De SGP staat niet alleen in die minachting voor de lichamelijke integriteit van vrouwen. Ook partijen als de Christen-Unie en het CDA staan klaar om beperkingen in te stellen op dat gebied.

Zou het met een Turkse partij anders gaan? Over de twee vertrokken PvdA leden doen inmiddels allerlei verhalen de ronde. Ze zouden geradicaliseerd zijn en geen tegenspraak van vrouwelijke PvdA-fractieleden hebben getolereerd. Als dat klopt onderscheiden ze zich in niks van de gemiddelde SGP-man. De schaarse voorbeelden spreken boekdelen. Zo was de Nederlandse Moslim Partij (Venlo) in 2009 de enige partij zonder vrouwen op de lijst.

Kortom, bij al het gekrakeel kan een feministe rustig haar schouders ophalen. Feministen gaan uit van gelijkwaardigheid en gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Politieke partijen die religie leidend laten zijn, propageren bijna altijd acties die haaks staan op dit uitgangspunt. Het heilige boek heet anders, maar dat soort partijen wil meestal hetzelfde: dat mannen de plannen maken, vrouwen het eten. Dus of je als vrouw nou door de kat of de hond gebeten wordt maakt niet uit. Het is één pot nat. Klaar. Op naar het volgende onderwerp!

Marvel maakt tien films met blanke mannen die Chris heten

Marvel Studios heeft aangekondigd welke superheldenfilms de firma de komende jaren op het witte doek laat verschijnen. Aangezien Thor 3 vóór Black Panther in premiere gaat, blijft het gebrek aan diversiteit schrijnend. Zoals kenners enigszins satirisch samenvatten: Marvel studio’s maakt tien films met blonde blanke mannen in de hoofdrol, die allemaal Chris heten. Vrouwen en allochtonen doen niet of nauwelijks mee.

Als mannelijke superhelden ‘vrouwelijke’ poses aannemen krijg je iets heel mafs…

Aangezien Thor 3 pas ergens in 2019 in premiere gaat, krijgen zwarte mensen of mensen zonder penis pas daarna de kans om een superheldenfilm te dragen. Dan pas komt er ruimte in het blonde mannenschema van de Marvel Studios. Het hoofd van het bedrijf lijkt geen urgentie te voelen om de monocultuur te doorbreken, en dat leidt tot kritiek:

On the subject of a movie with a female lead, Marvel Studios president Kevin Feige recently said to CBR; “I hope we do it sooner rather than later.” He is the president of Marvel Studios. He doesn’t have to hope that they do it. He has to do it.

Precies. Ben je de baas, of ben je niet de baas? Als de hoogste autoriteit van de organisatie zet je de toon, en als het gaat om vrouwen in leidende rollen luidt het officiële standpunt blijkbaar ‘meh’. Op die manier wordt het lastig om enig enthousiasme op te brengen voor de komende premières van Marvel, waarschuwen filmliefhebbers.

Bovendien zitten andere studio’s niet stil. Die zien het commerciële succes van series als Iron Man en The Avengers, maken ook superheldenfilms, en geven vrouwen eindelijk ook eens de hoofdrol. Volgens berichten uit Hollywood wil Sony bijvoorbeeld een superheldin lanceren in 2017. De studio heeft actrice Lisa Joy gecontracteerd voor de rol. Wellicht gaat ze Spider Woman spelen, maar het kan ook Black Cat of Sable worden.

Daarnaast halen andere sectoren Hollywood in. Denk aan Lucy, met Scarlett Johansson als vrouw met superkrachten. Luc Besson maakte deze film binnen het Franse studiosysteem. Met veel succes: in het openingsweekeinde harkte Lucy 44 miljoen dollar binnen. Ze versloeg mannenrolprenten met titels als Hercules – een film die meer dan het dubbele kostte om te maken (100 miljoen dollar tegen een budget van 40 miljoen dollar voor Lucy) en het openingsweekeinde ‘slechts’ 29 miljoen dollar omzette.

Kortom, Hollywood, wil je niet naast miljoenen grijpen, dan zul je toch echt moeten veranderen….

UPDATE: DC kondigde een Wonder Woman film aan. Fijn, maar waarom smaakt die zogenaamde ‘overwinning’ zo flauwtjes, vraagt Women&Hollywoood zich af:

I suppose there’s little joy to wring out of feeling tokenized and treated like an afterthought. And it’s hard not to feel that way when all the male superheroes get to star in each other’s movies while the superheroines are relatively isolated. The clubhouse mentality still reigns, as you can see from the participants of yesterday’s press conference.

Feministen komen in actie tegen online intimidatie

Sociale media zoals Twitter zijn hartstikke nuttig, maar als je er als vrouw gebruik van maakt loop je een buitensporig hoog risico om het doelwit te worden van intimidatie. Women, Action & the Media (WAM) wil dat bedrijven deze agressie effectiever aanpakken. Daarom zetten ze een samenwerkingsverband op met Twitter. De Amerikaanse organisatie gaat de Amerikaanse tak van Twitter helpen om intimidatie in kaart te brengen en maatregelen te onderzoeken. Als die effectief zijn, zal Twitter ze internationaal door voeren. Dus ook in Nederland-Twitterland.

Uit diverse onderzoeken blijkt dat internettrollen sociale media systematisch gebruiken om vrouwen het zwijgen op te leggen. Ja, mannen krijgen ook te maken met intimidatie. Maar vaak blijft het bij een scheldwoord of verwijten. De trollen reserveren hun ergste wangedrag voor vrouwen.

Vooral jonge vrouwen tussen de 18 en 24 jaar krijgen massaal (26% van de gebruikers in deze categorie) te maken met stalking en seksuele intimidatie. Denk aan bedreigingen met verkrachting en moord, niet per se in die volgorde. In Nederland wist cabaretière Katinka Polderman dit soort intimidatie te verwerken in een mooie scène in haar show Polderman Baart Zorgen -genomineerd voor de Neerlands Hoop prijs 2014. Niet iedereen kan er echter zo creatief op reageren.

Vrouwen zijn ook extra kwetsbaar als ze met hun huidskleur afwijken van de blanke norm, oftewel een gekleurde huidskleur hebben. Het gaat ook vaak mis als ze zichzelf met een anders dan heteroseksuele identiteit presenteren, en/of als hun lichaam afwijkt van slank en strak. In Nederland krijgt een journaliste zoals Asha ten Broeke routinematig naar haar hoofd geslingerd dat ze geen recht heeft op het openbaar uitspreken van haar mening, want ze zou o.a. te dik zijn.

Onder andere Twitter kreeg tot nu toe veel kritiek op onvermogen om dit soort agressie in te dammen. Het bedrijf probeerede wel wat, maar diverse maatregelen bleken niet effectief. Zo moesten vrouwen iedere bedreiging apart melden met een knop in het programma. Dat is echter nogal lastig als je honderden doodsbedreigingen ontvangt, die je allemaal apart moet melden en laten blokkeren.

WAM is al dat ineffectieve gedoe zat en heeft nu een akkoord gesloten met de Amerikaanse afdeling van Twitter. De actiegroep maakte een enquêteformulier. Wie intimiderende berichten ontving, kan beschrijven wat er gebeurde aan de hand van een eenvoudig formulier, los van de meldingen aan Twitter. Women, Action & the Media verzamelt deze rapporten en analyseert de meldingen. WAM gaat daarna Twitter adviseren hoe deze wandaden beter te belemmeren en te voorkomen. WAM:

We’re thrilled to be working with Twitter to make their platform safer for women. The disproportionate targeting of women online results in them removing their voices from the public conversation. We’re so glad that Twitter recognizes that the best way to ensure equally free speech for all users on their platform is to ensure that all users are equally free to speak without being targeted by harassment, abuse and threats. Read our full press release here, and please share the form widely! Let’s make Twitter a better place for women.

Amerikaanse Congres telt 100 vrouwen

Voor het eerst in de geschiedenis van de Verenigde Staten telt het Amerikaanse Congres honderd vrouwen. De eer van het honderdste congreslid gaat naar Alma Adams, uit de staat North Carolina. De Democrate versloeg haar partijgenoten in een interne verkiezing voor een vacant gekomen zetel. Ze kreeg steun van Emily’s List, een initiatief van de Democraten om meer vrouwen in de politiek te krijgen.

Alma Adams wordt de honderdste vrouwelijke senator van de V.S.

De combinatie Democrate en Emily’s List is geen toeval. Het initiatief om de kandidatuur van vrouwen te bevorderen speelt een grote rol bij het stijgende aantal vrouwelijke congresleden. Decennia lang bleef het cijfer schommelen tussen de 11 en de 20. In 1985 begon Emily’s List. Vier jaar daarna begon het aantal vrouwelijke kandidaten sterk te stijgen – en ze begonnen ook zetels te winnen. Het aantal vrouwen in de Senaat steeg naar 31 in 1989. Daarna ging het snel: 54 vrouwen in 1993, 73 vrouwen in 2001, en nu dus 100.

De Republikeinen leveren wel een aantal vrouwen, maar de stijging komt bijna geheel voor rekening van de Democraten. Dat feit geeft meteen aan dat de historische piek voorlopig een piek blijft. Democraten verloren massaal de huidige tussentijdse verkiezingen. Bij drie van de meest intense campagnes ging de strijd tussen een Democratische vrouwelijke kandidaat en een mannelijke Republikeinse kandidaat. In alle drie de gevallen won de Republikeinse man. Onder andere Wendy Davis, die in Texas en daar buiten furore maakte in haar strijd tegen Republikeinen die de reproductieve rechten van vrouwen tot een lachertje wilden maken, beet in het stof.

Amerikaanse media juichten in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen dat vrouwen eindelijk het glazen plafond in de politiek zouden doorbreken. Helaas een nogal premature conclusie. Als de uitslagen van de verkiezingen effectief worden, begin 2015, zullen Democratische vrouwen het veld moeten ruimen, ten gunste van Republikeinen. En aangezien de Republikeinen niks weten aan te vangen met vrouwelijke kandidaten, zijn dat vooral mannen.

Clueless dude disorder zorgt voor wantoestanden

Altijd fijn als een bepaalde term een patroon beschrijft. Dan heeft het beestje een naam en kun je het beter herkennen als het zich voordoet. In die categorie valt volgens webmagazine Salon clueless dude disorder, oftewel het Syndroom van de Niet-Begrijpende Man. Waarom doen mensen zo naar tegen hem? Hij deed toch niets verkeerds? Hij is een goeie vent! Met die houding praat de man met clueless dude disorder allerlei wangedrag goed. Erger nog, anderen hebben de neiging mee te gaan in zijn voorstelling van zaken, en kijken de andere kant op. UPDATE: de niet-begrijpende kerel treedt ook zeer vaak op in het huishouden, signaleerden vrienden van de Zesde Clan. Handig, want als je bijvoorbeeld de was verpest, of blijkbaar niet kunt poetsen, blijven vrouwen dat doen.

Verkrachting? Welnee, verrassingsseks. Straatintimidatie? Welnee, een olijk compliment. En de kritiek? Heeft niks met hem te maken. Allemaal gevallen van clueless dude disorder:

these men develop a psychological mechanism that allows them to behave like creeps while insisting to themselves that they’re not creeps. […] This issue is about the persistent male tendency not to notice, or not to care, when you’ve crossed the line into unwanted attention or harassment or stalking or abuse or assault. […] …we’ve all known that guy as a friend, a family member or a colleague — the creepy, overly insistent dude who pushes too hard and says the wrong things and won’t take no for an answer and mostly seems harmless — and we’ve tolerated him for way too long.

De ziekte speelt op zodra iemand een man confronteert met rotgedrag. Zo doet op dit moment een videofilm de ronde die laat zien wat er gebeurt als een vrouw door New York wandelt. Ze kan geen drie meter lopen zonder dat een willekeurige vent haar aanspreekt op manieren die op een gegeven moment echt niet leuk meer zijn.

Onmiddellijk na publicatie sprongen opiniemakers in de pen om kritiek te uiten op de problematische montage van deze video. (De Volkskrant was er verdacht snel bij om zulke faux-naieve ‘wat is er mis mee’- reacties, aandacht te geven. De weerwoorden ontbreken tot nu toe.) Ook barstte meteen een discussie los van het type ‘niet alle mannen doen dit’, is het echt wel zo erg, jeetje, als iedereen zo overgevoelig doet wordt onschuldig flirten compleet onmogelijk. Wij mannen zijn weer de klos. Nou, wacht maar, stomme wijven, als jullie vijftig zijn en geen man meer naar je om kijkt, ga je die zogenaamde straatintimidatie heel erg missen. Het is gewoon een compliment, daar moet je als vrouw blij mee zijn. Zeiden trouwens ook vrouwen. Ja, echt:

Dit alles leidt af van het feit dat de vrouw uit de New Yorkse video inmiddels bedreigd wordt met verkrachting – blijkbaar raakte de film een gevoelige snaar. Het leidt ook aandacht af van het feit dat deze video precies hetzelfde aantoont als Femme de la Rue, de vorige internethit, en dezelfde problematiek aangeeft waar #yesallwomen, Hollaback, het every day sexism project en andere verzamelplaatsen van vrouwelijke ervaringen gewag van maken.

Zulke naïeve ‘huh? Niks aan de hand toch?’ reacties versluieren bovendien het feit dat de wereld wemelt van de niet-begrijpende mannen. Beroemdheden en BN-ers vallen het meest op. Van oud (ja, Patrick Kluivert en Robert van Persie, we zijn jullie niet vergeten) tot recent (Dominique Strauss-Kahn en soortgenoten). Maar het ligt breder. Denk aan al die verkrachtende Amerikaanse footballplayers en mannen die denken dat ze stoer zijn als ze ‘hoer’ roepen naar een vrouw op straat.

Wat is makkelijker? Meegaan in het vermoorde onschuld-denken, of vrouwen op hun woord geloven als ze zeggen dat mannen hun grenzen overschrijden en in actie komen? De lijders aan clueless dude disorder en de omstanders die medelijden hebben met de zieke, laten de balans structureel doorslaan naar het ‘gelijk’ van de man. Met grote gevolgen, zoals in het beruchte Thomas Clarence schandaal:

Infamously, 52 men in the United States Senate convinced themselves that Anita Hill was lying for inscrutable woman reasons, or else that Clarence Thomas’ lecherous and turdlike conduct toward women had no bearing on his suitability for the highest court in the land.

Ze werken zodoende mee aan een kop-in-het-zand mentaliteit, waar mannen baat bij hebben. Nu blijven ze buiten schot. Ze zijn ok! Ze begrepen het niet! Die anderen liegen!!! Maar zijn ze echt wel zo in de war dat ze geen idee hebben wanneer ze grenzen overschrijden? Kunnen ze sociale signalen echt niet opvangen? Hoe komen die mannen in hemelsnaam ongeschonden hun dag door als ze zulke niet-begrijpende sukkels zijn? Misschien begrepen ze de sociale signalen best wel, maar vonden ze de boodschap niet zo leuk. Waarna ze onder de invloed van clueless dude disorder hard aan de slag gaan om zichzelf ervan te overtuigen dat wat hij ook deed, hij was, is en blijft een toffe peer.

Enfin, neem stelling en onderteken de petitie om straatintimidatie in Nederland te beboeten. En vertrouw vrouwen. Dat scheelt een hoop ellende en drukt wangedrag de kop in. Net zolang totdat de niet-begrijpende kerels eindelijk gaan begrijpen waarom ze fout zitten, en vrouwen als mensen gaan behandelen.

Mensen zoeken nog steeds heks als zondebok

Gaat het om heksen? Of heb je het eigenlijk over binnenlandse vluchtelingen, van huis en haard verdreven omdat op drift geraakte gemeenschappen een zondebok zoeken? Journaliste Karen Palmer neigt naar dat laatste. Ze deed jarenlang onderzoek naar het fenomeen van heksen in Ghana, en kwam tot schokkende ontdekkingen. Zowel zijzelf als recensenten zien parallellen met de heksenvervolgingen in Europa. Als mensen het moeilijk hebben, richten ze zich al snel tegen tweederangs mensen, die niet terug kunnen vechten. Zoals vrouwen. In Europa, en in Afrika.

Vrouwen worden in West Afrikaanse landen nog steeds massaal in verband gebracht met schadelijke, bovennatuurlijke praktijken. Als ze de woede van dorpsgenoten al overleven, rest hen niks anders dan een geïsoleerd bestaan in een heksen-vluchtelingenkamp. Ze kunnen pas terug als ze bewezen hebben dat ze echt geen heks zijn. In de praktijk lukt dat zelden. Dus ontstaan permanente kampen vol vrouwen en een paar mannen.

Palmer bezocht Ghanese kampen waar vrouwen alleen overleefden door na een markt graankorrels van de grond op te rapen. Ze praatte met mensen die economische activiteiten probeerden op te zetten. Dat mislukte. Niemand wil goederen of etenswaren van heksen kopen.

Andere kampen ontvangen wél hulpgoederen van liefdadigheidsorganisaties. Dat leidt tot ironische effecten. Vrouwen in de kampen die hulp krijgen, zijn daar soms beter af dan bij hun eigen gezin en familie:

So abject is the position of women in traditional Ghanaian society — where they are treated like chattel — that one of the few successfully repatriated witches Palmer reports on looked much thinner, older and sicker after being reunited with her family.

Uit talloze interviews en bezoeken aan heksenkampen kon Palmer een profiel destilleren van vrouwen die in de problemen raakten. Daaruit komt het zondebokfenomeen duidelijk naar voren. Het ging opvallend vaak om vrouwen die geen kinderen meer konden krijgen, en geen invloedrijke mannelijke familieleden hadden om hen te beschermen.  Vrouwen die zich te assertief en mondig gedroegen. Vrouwen die succes wisten te boeken als ondernemer, en zodoende jaloezie opwekten en/of geld leenden en daarna schulden wilden innen.

De omgeving kan makkelijk naar vrouwen wijzen, omdat die nauwelijks meetellen in de samenleving. Hun status is zo laag dat een vrouw die alleen dochters heeft gebaard, als kinderloos te boek staat. Bovendien hebben bepaalde groepen mannen baat bij het voortbestaan van beschuldigingen van hekserij:

The regional chief at Gambaga has the reputation of being able to control witches; that’s why the women sought sanctuary in his territory, where they would not be regarded as a threat. In exchange for his protection, he gets to rent out their labor and charges their families for room, board and purification rituals. Other witch doctors make a good living by detecting witches and selling counterspells. Naturally, it’s in the best interests of these men that witchcraft accusations continue.

Zolang vrouwen beschouwd worden als tweederangs wezens lopen ze het risico als zondebok misbruikt te worden. Goed dat er in ieder geval journalisten als Palmer zijn, die deze situatie in kaart brengen en het nieuws hierover verspreiden.

Engelse schrijfster vertelt Nederlands verhaal

Kom je binnenkort in een boekhandel, of zoek je via internet naar een interessante titel? Kijk dan eens naar Isabel Wolff en haar roman Ghostwritten. Deze Engelse auteur besloot een verhaal te schrijven over een Nederlands meisje in een Japanse interneringskamp op Java, tijdens de tweede wereldoorlog. Ze vertelt daarmee een Nederlands verhaal, over een periode in de geschiedenis waar Nederlandse schoolkinderen tot op de dag van vandaag weinig over horen.

Wolff besloot dit verhaal te vertellen omdat ze het opvallend vond hoezeer historici, filmmakers en auteurs het perspectief van vrouwen en kinderen negeren. Als je al iets hoort over Nederlands-Indië ten tijde van de tweede wereldoorlog, staan bijna altijd soldaten en mannelijke krijgsgevangenen centraal. Hoogste tijd om een vergeten groep meer aandacht te geven en ook hún verhaal een plek te geven, vond Wolff.

Recensenten beoordeelden haar tiende en nieuwste roman zeer positief. Bijvoorbeeld:

Wolff has written a string of contemporary rom-coms but Ghostwritten, an immaculately researched and emotive story about painful memories and confronting the past, moves into new and impressive territory. This is a classy, compelling exploration of women imprisoned both literally and mentally, and a bleak reminder of the terrible privations suffered by Europeans during the Japanese occupation of the former Dutch East Indies, now Indonesia.

Of deze enthousiaste recensie:

To say this novel has great depth would be an understatement. The plot and subplots unfold with rich layers, and is like peeling the skin from an onion – with every layer, come more dark secrets, surprises, and revelations. […] Incredibly raw, horrific, but lush descriptions make this novel one not to miss. Prepare yourself for a wonderfully complex plot, an emotional roller coaster ride, and plenty of jaw-dropping scenes that mesmerize.

Isabel Wolff’s werk is tot nu toe diverse keren vertaald in het Nederlands. Wie Engels lezen minder prettig vindt, kan terecht bij titels als Villa Vintage, en De Speurtocht van Tiffanny Trott. Hopelijk zien uitgevers voor haar nieuwste roman ook een markt, gezien de Nederlandse invalshoek, en komt Ghostwritten binnenkort eveneens in vertaling uit.

Voor NRC zijn alle consultants mannen

Weet u nog, stereotiepe foto’s over mannen en vrouwen in dagbladen, en kranten die dat verdedigen door te zeggen dat ze slechts de realiteit weergeven, en kunnen journalisten er wat aan doen dat vrouwen vooral huisvrouw zijn terwijl mannen carrière maken??? Welnu, het NRC laat voor de zoveelste keer zien dat de media zelf een aandeel hebben in het scheppen van een ‘realiteit’. Die vervolgens opvallend seksistisch uitpakt. Zo blijken alleen mannen consultants te zijn in de ogen van het NRC.

De krant probeerde luchtig en jolig te doen door een quiz te publiceren. ‘Hoe goed spreek jij consultancy?’. Het NRC verlevendigde de webpagina voor deze quiz met plaatjes. En dat beeldmateriaal blijkt illustratief voor een conservatief wereldbeeld. De bezoeker ziet twee beelden. Van bovenaf gezien een min of meer realistisch getekende vergadertafel met allemaal mannen er omheen. En bovenin een tweede beeld, wat meer karikaturaal. Opnieuw in silhouet allemaal mannen in pak, met duidelijk zichtbare stropdassen.

Vrouwen? Die zijn blijkbaar geen consultant. Voor hen heeft het weinig zin te testen of ze het consultancy jargon beheersen, want ze hebben in dat beroep niks te zoeken. Bedankt, NRC!

De gereedschapskist: projectie

Eigenlijk zou iedere vrouw het psychologische mechanisme van ‘projectie’ moeten kennen. Want als groep projecteren mannen allerlei negatiefs op vrouwen. Dat heeft grote gevolgen. Ook al hebben vrouwen tegenwoordig meer macht, als ze buiten de lijntjes van de vigerende denkramen kleuren, hebben ze nog steeds een probleem. Dat los je niet op met een cursus ‘onderhandelen voor vrouwen’ of tijdschrift Happinez lezen. Ken uw projectie…

Wat is projectie? In de psychologie geldt het als een afweermechanisme. Het fenomeen kan optreden tussen individuen, maar ook tussen groepen. Het psychologisch woordenboek geeft als voorbeeld van projectie deze scène:

Chagrijnige man tegen zijn nietsvermoedende vrouw: “Oh nee, ben je weer chagrijnig? Dat wordt weer een leuke avond dan?” Ziedaar een staaltje projectie. Bij psychologische projectie verdringt of ontkent iemand eigen negatieve kenmerken of gevoelens door ze aan een ander toe te schrijven. De verantwoordelijkheid voor de narigheid wordt zo naar buiten geprojecteerd.

Projectie betreft vaak alles wat een individu of groep zelf niet kan, wil, of mag. In Jungiaanse kringen noemen mensen dat ‘de schaduw’. Vrouwen zijn als groep, in de woorden van Jungiaans analyticus Karen Signel, dragers van een collectieve schaduw. Je kunt dat projectiemechanisme heel lang terug in de tijd volgen. De Oude Griekse filosofen, allen man, bedachten bijvoorbeeld een simpel schema: ‘man = goed, vrouw = slecht’.

Mannen stonden in dit schema voor eenheid, heelheid, het eeuwige en alles wat waardevol was, zoals intellect. Alles wat niet in dat ideale plaatje van hooggewaardeerde eigenschappen en kwaliteiten paste, ging naar vrouwen. In de optiek van de Oude Grieken waren dat gemankeerde, mislukte mannen. Met hun vieze, lekkende lijven en instabiele emoties brachten vrouwen slechts aftakeling en dood. Je kon beter zonder ze. Jammer dat dat niet lukte: wilde je kinderen krijgen en dus voortbestaan, dan moest je alsnog met die zwakke wezens in zee. Ellende!

Onder andere de r.k. kerk borduurde voort op deze traditie. Hete aardappels om op De Ander te projecteren waren ruim voor handen. Zo bepaalden mannen dat geestelijken celibatair moesten en moeten leven. Helaas behielden veel van die mannen lustgevoelens. Een zware last, maar geen nood, want ze konden hun pijlen richten op vrouwen. Adam deed niets. Hij was goed en onschuldig. Die duivelse Eva stortte hem in het verderf! Vrouwen zijn net als Eva. Ze gaan allemaal seksueel en anderszins loos zodra ze een beetje vrijheid krijgen. Voilà, de neurotische haat voor vrouwen en hun lichaam kreeg een nieuwe impuls.

God geeft Eva de schuld terwijl Adam net doet alsof hij er niet bij hoort.

Waarom projecteren? Welnu, degene die projecteert heeft er baat bij. Als mannen als groep emoties zwak en eng vinden, kunnen ze zeggen: emoties zijn iets voor vrouwen. Vervolgens kunnen ze zichzelf opvoeren als verstandig en rationeel, en op basis daarvan macht en status claimen. Mannen zijn rationeel en kunnen topbanen aan. Vrouwen? Die zijn te emotioneel voor zulke functies. De echte leider is een stoere, rationele man, geen emotioneel vrouwtje.

Projecteren is nog tot daar aan toe, maar als groep zijn (blanke) mannen dominant in de samenleving. Gezien die buitenproportioneel grote macht heeft hun doen en laten grote gevolgen. Op basis van hun projecties vormen mannen (en vrouwen die in deze projecties geloven) een vijandige, negatieve karikatuur van vrouwen. Feministen vatten dat ook wel samen als: seksistische denkbeelden, of vrouwenhaat.

Die seksistische denkbeelden vertalen zich vervolgens in gangbare sociale codes en wetgeving. Beiden pakken vaak nadelig uit voor vrouwen. Bij sociale codes kun je bijvoorbeeld denken aan het gangbare ‘gesprek’ rondom verkrachting. Wat had zij aan? Had ze alcohol gedronken? Zei ze wel duidelijk genoeg nee? Wat deed ze op dat tijdstip op die plek? Je zou bijna denken dat de vrouw de dader is, en schuld heeft aan haar eigen verkrachting.

Als het gaat om wetgeving vertalen projecties zich onder andere in dwingende kledingvoorschriften, het inperken danwel afschaffen van reproductieve rechten, vrouwen uitsluiten van bepaalde banen, regelingen afschaffen of veranderen in het nadeel van vrouwen, enz. Ook in Nederland gebeurt dit. Zo moeten vrouwen zich van onze regering schuldig voelen omdat ze teveel op de zak van mannen zouden teren.

Op die manier ontstaat een vijandbeeld. De vrouw als liegende parasiet. De vrouw als zwak, gemankeerd wezen. De te emotionele vrouw die banen met status niet aankan. Vandaar is het een kleine stap naar maatregelen. Zoals in het geval van de vrouw als parasiet: minder vaak alimentatie voor gescheiden vrouwen. Als vrouwen al alimentatie krijgen, gaat het vaak om lagere bedragen.

Projecties, met bijbehorende vijandbeelden, hebben schadelijke gevolgen. Ze leiden tot denkbeelden waarin vrouwen het nooit goed kunnen doen en structureel gemaand worden aan zichzelf te werken. Ze confronteren vrouwen constant met situaties van het type ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet.’  Vrouwen zijn, vanwege hun socialisatie, geneigd dit soort hatelijke minachting en veroordelingen te verinnerlijken (zie Nelleke Nicolai). Ze voelen zich inderdaad schuldig en tekort schieten. Ze gaan inderdaad verwoede pogingen doen om zichzelf aan te pakken.

Projecties, met bijbehorende denkbeelden, maken het ook onmogelijk om misstanden aan te pakken. Ze versluieren de echte problemen en onderliggende mechanismen die onrecht in stand houden. Neem de loonkloof. Die is heel eenvoudig het gevolg van vrouwen die verkeerde keuzes maken, slecht onderhandelen, niet strategisch genoeg opereren en/of te weinig ambitie vertonen. Kortom, vrouwen, verbeter jezelf! Doe beter je best! Komt het dan nog niet in orde, dan kun je altijd zeggen dat vrouwen domweg niet goed genoeg zijn. Of dat vrouwen moeten vertrouwen op karma en de mantra datwie het echt verdient, vanzelf promotie en een hoger salaris zal krijgen.

Ander voorbeeld: vanwege het 1 kind beleid, gekoppeld aan een sterke voorkeur voor jongensbaby’s, kent China een enorm mannenoverschot. Je zou zeggen dat je dan een maatschappelijk probleem hebt met alleenstaande mannen. De Chinese overheid kiest er echter voor met het vingertje naar alleenstaande vrouwen te wijzen. Zíj vormen het probleem. De regering veroordeelt hen als kieskeurige, egoïstische ‘overgebleven vrouwen’. Zij moeten hun leven snel beteren, want als je op je 27ste nog niet getrouwd bent kun je maar beter dood gaan, zo nutteloos ben je dan. Over mannen geen woord. Wel zo makkelijk. Voor mannen.

Sterke vrouwen komen op het kleine scherm

Nederlandse bushaltes hangen op dit moment vol reclame voor de racistische en  super-superseksistische zombieserie ‘Walking Dead’. Maar er gloort hoop. De Amerikaanse zenders die met hun programma’s de Nederlandse zenders domineren, produceren steeds meer series met sterke vrouwen in de hoofdrol. Deze trend werd krap drie jaar geleden zichtbaar, en lijkt door te zetten. Met als bijzonderheid: het gaat niet meer om vriendelijke, nobele heldinnen, maar om complexe vrouwen die in grijsgebieden opereren en soms echt over de scheef gaan. Leve de televisierevolutie!

Acteurs en actrices in sterke rollen, in 2014. Mannen domineren op de kabel, vrouwen bij de vier grootste omroepen.

Mediawatchers volgen al een tijdje de ontwikkeling dat filmactrices, zoals Oscarwinnares Voila Davis, in Hollywood niet aan de bak komen. Met uitzondering van het genre horror, waar vrouwen opvallend vaak centraal staan, negeren bioscoopfilms de helft van de wereldbevolking massaal en systematisch. Actrices moeten het doen met kleinere rollen, in stereotiepe functies, waarbij ze meer bloot moeten tonen dan hun mannelijke collega’s. Actrices merken dat en wijken steeds vaker uit naar de televisie, waar ze wél serieus worden genomen.

De Amerikaanse televisie kent vaste zenders en kabel. Magazine The Atlantic constateert aan de hand van bovenstaand diagram dat de kabel een mannenclub is geworden. Slechts één serie, Orphan Black, geeft vrouwen een rol van betekenis. Sterker nog, Vanity Fair omschrijft de serie als een ”brilliant female-empowerment tale’, oftewel een briljant verhaal waarbij vrouwen in hun kracht komen. Fijn dus, maar Orphan Black kan niets veranderen aan het feit dat de kabel het terrein is van (macho) blanke mannen. Voor de camera, maar zeker ook achter de camera.

De vier grootste netwerken van de V.S. daarentegen bieden actrices volop sappige rollen waarin ze hun talent kunnen etaleren. Hoe komt dat? The Atlantic ziet dat bij de omroepen de vrouwelijke kijkers domineren. Reclamemakers vinden dat aantrekkelijk en kopen bij voorkeur reclameblokken in tijdens series die veel vrouwen trekken, zoals Scandal en Nashville. Die reclame-inkomsten vergroten de overlevingskans van series: het loont letterlijk om ze te verlengen voor meerdere seizoenen. Vervolgens komen talentvolle filmactrices langs, die zulke series nog meer kwaliteit geven.

Dit alles betekent dat Nederlandse omroepen de kans krijgen om goede series in te kopen met vrouwen in prachtige rollen. Oscarwinnares Viola Davies in How To Het Away with Murder. Eindelijk een absolute hoofdrol voor haar, in een rol waarbij ze allerlei lichte en donkere kanten van haar personage kan uitwerken. Maar er is meer. Madam Secretary, over een vrouw met een verleden bij de CIA die opeens de Amerikaanse politiek ingegooid wordt. The Mysteries of Laura, een serie rondom een vrouwelijke politiedetective. Bad Judge, met Kate Walsh als rechter die dubieuze dingen doet. Cristela. Een komedie over een jonge vrouw die ondanks allerlei gedoe haar rechtenstudie oppakt.

Zelfs kabeltelevisie levert af en toe nog een sterke vrouwenrol op, tussen alle blanke mannelijke machohelden door. Het kan niet tippen aan de kracht van Orphan Black, maar Outlander biedt in ieder geval een sappige rol voor een actrice. Eén van de hoofdrollen in dit tijdreisdrama gaat namelijk naar een 20ste eeuwse Engelse verpleegster, die opeens opduikt in het Schotland van circa 1700.

Deze serie richt zich expliciet op de heteroseksuele vrouwelijke kijker. Haar blik (de female gaze, in plaats van de male gaze) staat centraal. De mannelijke hoofdpersoon toont zich zorgzaam en begripvol en geeft zijn geliefde alle ruimte. Bovendien doet de serie aan rolverwisselingen:

In yet another role reversal, when Claire performs fellatio on Jamie, the audience sees the sexual awakening and inexperienced wonder of the male partner, in contrast to the depiction of a vulnerable woman’s introduction to her own sexuality that women have been conditioned to consume.

Kom daar maar eens om bij Game of Thrones. Meer series met sterke vrouwelijke personages? Hier is een hele lijst met suggesties. Enjoy!

Lover lanceert nieuwe website

De nieuwe website van tijdschrift Lover mag er zijn. Frisse kleuren, strakke lijnen en een duidelijke indeling op thema zorgen ervoor dat bezoekers sneller kunnen vinden wat ze zochten, en onbezorgd nieuwe artikelen kunnen lezen. Het ontwerp is het resultaat van hard werken én de creatieve ideeën van ontwerpster Olga. En staat op tijd online voor het 40-jarige jubileumfeestje van Lover. Meevieren? Je bent zondag 26 oktober vanaf 18.30 uur welkom bij de Vondelbunker, Vondelbrug 8 (in de brug), Amsterdam.

Mooie achtergrondverhalen om eens rustig te lezen

Internet biedt talloze prachtige essays, beschouwingen en achtergrondverhalen. De Zesde Clan zet graag wat analyses en longreads voor je op een rijtje, om een keer rustig te lezen, of om meteen in te duiken. Opties genoeg: vrouwen met shell shock tijdens de Eerste Wereldoorlog, de verborgen geschiedenis van Wonder Woman, mannen die geen boeken van schrijfsters lezen, vrouwelijke revolutionairen, feminisme, en nog veel meer.

UPDATE/NEWSFLASH: als je toch aan het lezen bent, lees dan dit Van de Redactie stuk van Maureen Ryan. Zij reageert op het schokkende nieuws dat feministe Anita Sarkeesian wegens doodsbedreigingen een lezing moest afzeggen, met een weldoordacht, kritisch essay over vrijheid van meningsuiting en het terroriseren van feministen. Voorzien van talloze links naar essays, onderzoeken en opiniestukken. Van harte aanbevolen. De Zesde Clan is solidair met Anita Sarkeesian!

  • The Atlantic besteedt aandacht aan de Eerste Wereldoorlog, die honderd jaar geleden begon. Artsen en psychologen worstelden met getraumatiseerde mannen. Maar hoe zat het eigenlijk met de vrouwen? Die bleken ook de lijden onder oorlogstrauma’s…. Wat te doen…?
  • Che Guevara siert koffiemokken en posters. Die revolutionair kent bijna iedereen. Maar Constance Markievicz? Petra Herrera? Lakshmi Sahgal? Ook zij kwamen in opstand. En ze stonden niet alleen.
  • De voortdurende minachting voor  en vooroordelen over het feminisme blijven niet zonder gevolgen, signaleert weblog De Tweede Sekse. In hun streven om respectabel te blijven, zetten sommige vrouwen zich af tegen anderen. Die anderen passen in stereotypen, maar zijzelf niet hoor, zij zijn Goede Feministen. Maar van wie moet dat respect komen, en ten koste van wat?
  • ‘Vrouwen die mishandeld worden moeten niet zeuren en gewoon bij hem weggaan’, heet het vaak. Maar zo eenvoudig is dat niet. Onder de Twitter hashtag #whyistayed geven vrouwen inzicht in de complexe situatie waarin ze zich bevinden of bevonden. Verlamming door angst, eenzaamheid en schaamte, geen steun van anderen, vasthouden aan het idee dat je hem kunt veranderen, de dreiging van dakloosheid, financiële obstakels, dat alles en meer maakt het moeilijk om uit een ondermijnende geweldssituatie los te breken.
  • Wat als de Troonrede vanuit een vrouwelijk perspectief zou worden geschreven? Opzij doet een poging en komt met een alternatieve rede. Met onder andere ferme plannen voor de participatiemaatschappij en harde actie tegen seksistische werkgevers. Mooie bonus: een factsheet over vrouwen in de politiek. Nee, dat gaat niet over die verdomde hoedjesparade met Prinsjesdag.
  • Comics behandelen vrouwelijke personages vaak als seks object. En bij het begrip ‘zwarte superheldin’ komen mensen meestal niet verder dan Storm van de X-men. Toch gebeuren er ook positieve dingen. Zo zijn er veel meer zwarte superheldinnen dan je zou denken, toont dit overzicht. En mensen leveren steeds meer kritiek op alle excuses om seksisme in strips goed te praten. Minder seksisme. Meer zwarte superheldinnen, graag.
  • Over superheldinnen gesproken: de New Yorker publiceerde een interessant verhaal over de ontstaansgeschiedenis van Wonder Woman. Wie weet komt ze als personage eindelijk ook weer eens voor op het witte doek. Alhoewel: ,,One critic tweeted this suggestion for a title: “BATMAN VS. SUPERMAN WITH ALSO SOME WONDER WOMAN IN THERE SO SIT DOWN LADIES WE’RE TREATING YOU FINE: THE MOVIE.” Warner Bros. has yet to dispel this impression. In May, the company announced that the film would be called “Batman v. Superman: Dawn of Justice.” 
  • Schrijfster Robin Back hield een signeersessie en trof man na man die haar boek niet zelf wilde lezen. Ze kochten haar roman alleen om vervolgens aan een vrouw te geven. Black had leuke gesprekken met deze aardige mannen die zeiden dat hun vriendin of vrouw haar werk vast zou waarderen. Maar vreest dat er iets duisters achter deze leesstaking schuilt: ,,Is it credible that fiction occupies a unique place? Credible that men who dismiss what female storytellers have to say as irrelevant to them, aren’t also inclined to dismiss – albeit unconsciously – what females of every variety have to say?  To think it somehow less relevant than what the other men say?”
  • Sam Mills boog zich ook over de situatie van vrouwelijke auteurs, de verwachtingspatronen waar ze tegenaan botsen, hun literaire fictie en de kloof tussen wat ze schrijven en wat ze volgens anderen zouden moeten schrijven. Haar ervaringen en analyses leveren een prachtig tweedelig essay op. Aanbevolen!
  • Een mooie analyse van de situatie van vrouwen bij kranten en andere media. Ja, vrouwen kiezen voor beroepen als journalist, eindredacteur, enzovoorts, maar ze stromen ook weer massaal uit. Nieman Reports constateert een vicieuze cirkel: mannen domineren en promoten andere mannen. Vrouwen zien dat  en komen daar bovenop nog allerlei andere ontmoedigende vormen van expliciet en impliciet seksisme tegen. Vrouwen zoeken hun heil elders. Mannen blijven domineren. Mannen schuiven mannen naar voren. En dan begint de cirkel weer opnieuw.
  • Dat heeft gevolgen, want als mannen de toon aangeven in de media, wat gebeurt er dan? Dan krijg je kranten die een vrouw cadeau geven aan een mannelijke lezer. Dan krijg je een kijk op de wereld waarin het verhaal van vrouwen niet meer is dan de voetnoot bij het veel belangrijkere verhaal van een man. Dat is op allerlei manieren problematisch, betoogt opinieblad The New Statesman.
  • Hoe kom je erachter dat je vrouwen haat? Test jezelf. Als je bijvoorbeeld een gefilmd incident ziet waarbij een man huiselijk geweld pleegt jegens zijn vriendin, en alle vragen die je stelt gaan alleen over haar en haar gedrag, dan voel je een enorme minachting voor vrouwen, betoogt webblog Feministing.
  • Tot slot: ervaringen en nog meer ervaringen. Weblog Feminist Philosophers biedt diverse links, waarna werelden voor je open gaan. Hoe is het om een vrouwelijke krijgshistoricus te zijn? Een vrouwelijke cartoonist? Een vrouw die filosofie wil studeren? Een vrouw met een gekleurde huid en de positie van ‘de enige in de ruimte’? Een vrouwelijke toneelschrijver? Een academica in de Aardwetenschappen? De wereld ziet er anders uit vanuit een vrouwelijk perspectief….

De lezing van…. Margriet van der Linden

Margriet van der Linden, ex-hoofdredactrice van tijdschrift Opzij, sprak op 13 oktober 2014 als Vrouwenvertegenwoordiger namens Nederland de leden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe. Ze deed een dringende oproep: neem de rechten van vrouwen en meisjes aub serieus. Ze zijn geen onbeduidend minderheidsgroepje. Je hebt het over de helft van de mensheid. Hun situatie kun je niet wegwuiven als zijnde een detail. Zeker niet als het gaat om geweld en de verlammende gevolgen daarvan. Lees hier haar hele speech (in een Nederlandse vertaling).

In haar toespraak legde Van der Linden een direct verband tussen een mate van vooruitgang voor vrouwen, en de golven van agressie en geweld die daar prompt op volgen. Die intimiderende reacties betekenen dat jongens en mannen aan de slag moeten. Van der Linden:

Een begin van de oplossing voor dit probleem is de verbetering van de positie van vrouwen én de opvoeding en begeleiding van jongens. Dit geweld is net zo goed een probleem van jongens en mannen. Hun moet worden geleerd dat hun positie en mannelijkheid niet in het geding zijn als ze respectvol met vrouwen en meisjes omgaan, als ze hun dochters de kansen bieden en posities gunnen waar zij zelf van nature recht op lijken te hebben.

 

 

Belgische mannenregering roept verzet op

De beladen term ‘zeuren’ duikt verdacht vaak op als het gaat om zaken die mensen wel kunnen, maar niet willen veranderen. Vervolgens wordt dit mensenwerk voorgesteld als een voldongen en niet te veranderen feit, waar we het verder niet meer over moeten hebben. Buurland België levert een mooi voorbeeld. Blanke mannen domineren de nieuwe regeringsploeg. Maar daar moeten we niet meer over zeuren. Ondanks die oproep zwelt de kritiek echter aan.

Foto: Royalty Online.nl

Het Belgische ‘niet zeuren’ levert bonuspunten op, omdat het vrouwen zijn, die dit zelf zeggen:

De Block wil er ook “niet langer over zeuren” […] Maggie De Block en Elke Sleurs zijn de enige Vlaamse vrouwen in de nieuwe federale regering. “En dat hadden er gerust meer mogen zijn”, zeggen zowel De Block als Sleurs. “Maar elke politieke partij kiest zijn bekwame mensen voor bepaalde posten en dat kunnen bepaalde mannen of bepaalde vrouwen zijn. Het is wat het is, we gaan er niet vijf jaar over zagen”, zegt De Block.

Dat klinkt De Zesde Clan vooral in de oren als een murwgebeukte houding. Van het type ‘Het is te deprimerend voor woorden dat het gekonkel en gedoe weer voornamelijk blanke mannen opleverde die de komende jaren de toon zetten in België, maar we moeten het een hele regeringsperiode met ze volhouden. Dus laten we het er maar niet meer over hebben.’ Met andere woorden: wonden likken en zwijgen, want je moet toch wat.

Ondertussen krijgt Maggie De Block, minister van Volksgezondheid en zoals gezegd slechts 1 van de 2 vrouwen in de ministersploeg, een zee van hoon en haat over zich heen. Volgens dagblad De Morgen was het VRT-medewerker Tom Van de Weghe, die erin slaagde ”een steekvlamdiscussie te starten over het lichaamsgewicht” van de minister. Via Twitter. Zonder hoor en wederhoor. Waarna de sluizen open gingen en massa’s mensen volgden.

Veel andere mensen willen echter niet zwijgen. Niet over De Block, die ze bijvoorbeeld verdedigen. En ook niet over de politieke monocultuur. ”Deze mannenregering lijkt op een foto uit de 20e eeuw…’‘, zei oppositiepartij Groen bijvoorbeeld. Deze partij vindt slechts twee vrouwelijke ministers echt niet meer van deze tijd.

Ook opiniemaker Wouter van Vooren laat geen spaan heel van de mannenregering. Onder het motto ‘schaamt u, partijleiders’ noemt hij het gebrek aan diversiteit een ‘gênante situatie’. Verder citeert hij Neelie Smit Kroes:

Nahima Lanjri, Sonja Becq, Zuhal Demir, Elke Sleurs, Sabien Lahaye-Battheu, Carina Van Cauter… Mogelijkheden genoeg. Aan hen die zeggen dat ze flink gezocht maar niet gevonden hebben, zeggen wij, met oud-commissaris Neelie Kroes, dat ze “maar naar een dokter moeten gaan om hun ogen na te laten kijken.

De kritiek zwelt steeds meer aan. Els Van Hoof, naast nieuw kamerlid ook voorzitster van Vrouw & Maatschappij, kondigde al aan dat ze een quotum op wil nemen in de grondwet. Ze wil dat een federale regering voor 40% uit vrouwen bestaat. Dan kunnen al die achterkamertjes-onderhandelingen niet meer leiden tot een complete dominantie van mannen. Want je ziet: vertrouwen op het systeem werkt niet. Niet in de politiek, en niet op andere terreinen.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 54 andere volgers