Engelse schrijfster vertelt Nederlands verhaal

Kom je binnenkort in een boekhandel, of zoek je via internet naar een interessante titel? Kijk dan eens naar Isabel Wolff en haar roman Ghostwritten. Deze Engelse auteur besloot een verhaal te schrijven over een Nederlands meisje in een Japanse interneringskamp op Java, tijdens de tweede wereldoorlog. Ze vertelt daarmee een Nederlands verhaal, over een periode in de geschiedenis waar Nederlandse schoolkinderen tot op de dag van vandaag weinig over horen.

Wolff besloot dit verhaal te vertellen omdat ze het opvallend vond hoezeer historici, filmmakers en auteurs het perspectief van vrouwen en kinderen negeren. Als je al iets hoort over Nederlands-Indië ten tijde van de tweede wereldoorlog, staan bijna altijd soldaten en mannelijke krijgsgevangenen centraal. Hoogste tijd om een vergeten groep meer aandacht te geven en ook hún verhaal een plek te geven, vond Wolff.

Recensenten beoordeelden haar tiende en nieuwste roman zeer positief. Bijvoorbeeld:

Wolff has written a string of contemporary rom-coms but Ghostwritten, an immaculately researched and emotive story about painful memories and confronting the past, moves into new and impressive territory. This is a classy, compelling exploration of women imprisoned both literally and mentally, and a bleak reminder of the terrible privations suffered by Europeans during the Japanese occupation of the former Dutch East Indies, now Indonesia.

Of deze enthousiaste recensie:

To say this novel has great depth would be an understatement. The plot and subplots unfold with rich layers, and is like peeling the skin from an onion – with every layer, come more dark secrets, surprises, and revelations. […] Incredibly raw, horrific, but lush descriptions make this novel one not to miss. Prepare yourself for a wonderfully complex plot, an emotional roller coaster ride, and plenty of jaw-dropping scenes that mesmerize.

Isabel Wolff’s werk is tot nu toe diverse keren vertaald in het Nederlands. Wie Engels lezen minder prettig vindt, kan terecht bij titels als Villa Vintage, en De Speurtocht van Tiffanny Trott. Hopelijk zien uitgevers voor haar nieuwste roman ook een markt, gezien de Nederlandse invalshoek, en komt Ghostwritten binnenkort eveneens in vertaling uit.

Voor NRC zijn alle consultants mannen

Weet u nog, stereotiepe foto’s over mannen en vrouwen in dagbladen, en kranten die dat verdedigen door te zeggen dat ze slechts de realiteit weergeven, en kunnen journalisten er wat aan doen dat vrouwen vooral huisvrouw zijn terwijl mannen carrière maken??? Welnu, het NRC laat voor de zoveelste keer zien dat de media zelf een aandeel hebben in het scheppen van een ‘realiteit’. Die vervolgens opvallend seksistisch uitpakt. Zo blijken alleen mannen consultants te zijn in de ogen van het NRC.

De krant probeerde luchtig en jolig te doen door een quiz te publiceren. ‘Hoe goed spreek jij consultancy?’. Het NRC verlevendigde de webpagina voor deze quiz met plaatjes. En dat beeldmateriaal blijkt illustratief voor een conservatief wereldbeeld. De bezoeker ziet twee beelden. Van bovenaf gezien een min of meer realistisch getekende vergadertafel met allemaal mannen er omheen. En bovenin een tweede beeld, wat meer karikaturaal. Opnieuw in silhouet allemaal mannen in pak, met duidelijk zichtbare stropdassen.

Vrouwen? Die zijn blijkbaar geen consultant. Voor hen heeft het weinig zin te testen of ze het consultancy jargon beheersen, want ze hebben in dat beroep niks te zoeken. Bedankt, NRC!

De gereedschapskist: projectie

Eigenlijk zou iedere vrouw het psychologische mechanisme van ‘projectie’ moeten kennen. Want als groep projecteren mannen allerlei negatiefs op vrouwen. Dat heeft grote gevolgen. Ook al hebben vrouwen tegenwoordig meer macht, als ze buiten de lijntjes van de vigerende denkramen kleuren, hebben ze nog steeds een probleem. Dat los je niet op met een cursus ‘onderhandelen voor vrouwen’ of tijdschrift Happinez lezen. Ken uw projectie…

Wat is projectie? In de psychologie geldt het als een afweermechanisme. Het fenomeen kan optreden tussen individuen, maar ook tussen groepen. Het psychologisch woordenboek geeft als voorbeeld van projectie deze scène:

Chagrijnige man tegen zijn nietsvermoedende vrouw: “Oh nee, ben je weer chagrijnig? Dat wordt weer een leuke avond dan?” Ziedaar een staaltje projectie. Bij psychologische projectie verdringt of ontkent iemand eigen negatieve kenmerken of gevoelens door ze aan een ander toe te schrijven. De verantwoordelijkheid voor de narigheid wordt zo naar buiten geprojecteerd.

Projectie betreft vaak alles wat een individu of groep zelf niet kan, wil, of mag. In Jungiaanse kringen noemen mensen dat ‘de schaduw’. Vrouwen zijn als groep, in de woorden van Jungiaans analyticus Karen Signel, dragers van een collectieve schaduw. Je kunt dat projectiemechanisme heel lang terug in de tijd volgen. De Oude Griekse filosofen, allen man, bedachten bijvoorbeeld een simpel schema: ‘man = goed, vrouw = slecht’. Mannen stonden voor eenheid, heelheid, het eeuwige en alles wat waardevol was, zoals intellect.

Alles wat niet in dat ideale plaatje van hooggewaardeerde eigenschappen en kwaliteiten paste, ging naar vrouwen. In de optiek van de Oude Grieken waren dat gemankeerde, mislukte mannen. Met hun vieze, lekkende lijven en instabiele emoties brachten vrouwen slechts aftakeling en dood. Je kon beter zonder ze. Jammer dat dat niet lukte: wilde je kinderen krijgen en dus voortbestaan, dan moest je alsnog met die zwakke wezens in zee. Ellende!

Onder andere de r.k. kerk borduurde voort op deze traditie. Hete aardappels om op De Ander te projecteren waren ruim voor handen. Zo bepaalden mannen dat geestelijken celibatair moesten en moeten leven. Helaas behielden veel van die mannen lustgevoelens. Een zware last, maar geen nood, want ze konden hun pijlen richten op vrouwen. Adam deed niets. Hij was goed en onschuldig. Die duivelse Eva stortte hem in het verderf! Vrouwen zijn net als Eva. Ze gaan allemaal seksueel en anderszins loos zodra ze een beetje vrijheid krijgen. Voilà, de neurotische haat voor vrouwen en hun lichaam kreeg een nieuwe impuls.

God geeft Eva de schuld terwijl Adam net doet alsof hij er niet bij hoort.

Waarom projecteren? Welnu, degene die projecteert heeft er baat bij. Als mannen als groep emoties zwak en eng vinden, kunnen ze zeggen: emoties zijn iets voor vrouwen. Vervolgens kunnen ze zichzelf opvoeren als verstandig en rationeel, en op basis daarvan macht en status claimen. Mannen zijn rationeel en kunnen topbanen aan. Vrouwen? Die zijn te emotioneel voor zulke functies. De echte leider is een stoere, rationele man, geen emotioneel vrouwtje.

Projecteren is nog tot daar aan toe, maar als groep zijn (blanke) mannen dominant in de samenleving. Gezien die buitenproportioneel grote macht heeft hun doen en laten al even grote gevolgen. Op basis van hun projecties vormen mannen (en vrouwen die in deze projecties geloven) een vijandige, negatieve karikatuur van vrouwen. Feministen vatten dat ook wel samen als: seksistische denkbeelden, of vrouwenhaat. Die seksistische denkbeelden vertalen zich vervolgens in gangbare sociale codes en wetgeving. Beiden pakken vaak nadelig uit voor vrouwen.

Bij sociale codes kun je bijvoorbeeld denken aan het gangbare ‘gesprek’ rondom verkrachting. Wat had zij aan? Had ze alcohol gedronken? Zei ze wel duidelijk genoeg nee?  Wat deed ze op dat tijdstip op die plek? Je zou bijna denken dat de vrouw de dader is, en schuld heeft aan haar eigen verkrachting. Als het gaat om wetgeving vertalen projecties zich onder andere in dwingende kledingvoorschriften, het inperken danwel afschaffen van reproductieve rechten, enz.

Ook in Nederland gebeurt dit. Zo moeten vrouwen zich van onze regering schuldig voelen omdat ze teveel op de zak van mannen zouden teren. Op die manier ontstaat een vijandbeeld. Vandaar is het een kleine stap naar minder vaak alimentatie voor gescheiden vrouwen. Als vrouwen al alimentatie krijgen, gaat het vaak om lagere bedragen. Dit alles terwijl Nederland grossiert in anderhalf-verdienersstellen, waarbij hij fulltime werkt en ook bij de komst van kinderen rustig door kan gaan, terwijl alle flexibiliteit van haar moeten komen.

Projecties, met bijbehorende vijandbeelden, hebben schadelijke gevolgen. Ze leiden tot denkbeelden waarin vrouwen het nooit goed kunnen doen en structureel gemaand worden aan zichzelf te werken. Ze confronteren vrouwen constant met situaties van het type ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet.’  Vrouwen zijn, vanwege hun socialisatie, geneigd dit soort hatelijke minachting en veroordelingen te verinnerlijken (zie Nelleke Nicolai). Ze voelen zich inderdaad schuldig en tekort schieten. Ze gaan inderdaad verwoede pogingen doen om zichzelf aan te pakken.

Projecties, met bijbehorende denkbeelden, maken het ook onmogelijk om misstanden aan te pakken. Ze versluieren de echte problemen en onderliggende mechanismen die onrecht in stand houden. Neem de loonkloof. Die is heel eenvoudig het gevolg van vrouwen die verkeerde keuzes maken, slecht onderhandelen, niet strategisch genoeg opereren en/of te weinig ambitie vertonen. Kortom, vrouwen, verbeter jezelf! Doe beter je best! Komt het dan nog niet in orde, dan kun je altijd zeggen dat vrouwen domweg niet goed genoeg zijn. Of dat vrouwen moeten vertrouwen op karma en de mantra dat wie het echt verdient, vanzelf promotie en een hoger salaris zal krijgen.

Ander voorbeeld: vanwege het 1 kind beleid, gekoppeld aan een sterke voorkeur voor jongensbaby’s, kent China een enorm mannenoverschot. Je zou zeggen dat je dan een maatschappelijk probleem hebt met alleenstaande mannen. De Chinese overheid kiest er echter voor met het vingertje naar alleenstaande vrouwen te wijzen. Zíj vormen het probleem. De regering veroordeelt hen als kieskeurige, egoïstische ‘overgebleven vrouwen’. Zij moeten hun leven snel beteren, want als je op je 27ste nog niet getrouwd bent kun je maar beter dood gaan, zo nutteloos ben je dan. Over mannen geen woord.

In deel 2: welke mogelijkheden heb je om je te onttrekken aan de projecties van anderen? En hoe houd je je gevoel voor eigenwaarde in stand in een wereld die je constant vertelt dat je fout bent en het verkeerd doet?

Sterke vrouwen komen op het kleine scherm

Nederlandse bushaltes hangen op dit moment vol reclame voor de racistische en  super-superseksistische zombieserie ‘Walking Dead’. Maar er gloort hoop. De Amerikaanse zenders die met hun programma’s de Nederlandse zenders domineren, produceren steeds meer series met sterke vrouwen in de hoofdrol. Deze trend werd krap drie jaar geleden zichtbaar, en lijkt door te zetten. Met als bijzonderheid: het gaat niet meer om vriendelijke, nobele heldinnen, maar om complexe vrouwen die in grijsgebieden opereren en soms echt over de scheef gaan. Leve de televisierevolutie!

Acteurs en actrices in sterke rollen, in 2014. Mannen domineren op de kabel, vrouwen bij de vier grootste omroepen.

Mediawatchers volgen al een tijdje de ontwikkeling dat filmactrices, zoals Oscarwinnares Voila Davis, in Hollywood niet aan de bak komen. Met uitzondering van het genre horror, waar vrouwen opvallend vaak centraal staan, negeren bioscoopfilms de helft van de wereldbevolking massaal en systematisch. Actrices moeten het doen met kleinere rollen, in stereotiepe functies, waarbij ze meer bloot moeten tonen dan hun mannelijke collega’s. Actrices merken dat en wijken steeds vaker uit naar de televisie, waar ze wél serieus worden genomen.

De Amerikaanse televisie kent vaste zenders en kabel. Magazine The Atlantic constateert aan de hand van bovenstaand diagram dat de kabel een mannenclub is geworden. Slechts één serie, Orphan Black, geeft vrouwen een rol van betekenis. Sterker nog, Vanity Fair omschrijft de serie als een ”brilliant female-empowerment tale’, oftewel een briljant verhaal waarbij vrouwen in hun kracht komen. Fijn dus, maar Orphan Black kan niets veranderen aan het feit dat de kabel het terrein is van (macho) blanke mannen. Voor de camera, maar zeker ook achter de camera.

De vier grootste netwerken van de V.S. daarentegen bieden actrices volop sappige rollen waarin ze hun talent kunnen etaleren. Hoe komt dat? The Atlantic ziet dat bij de omroepen de vrouwelijke kijkers domineren. Reclamemakers vinden dat aantrekkelijk en kopen bij voorkeur reclameblokken in tijdens series die veel vrouwen trekken, zoals Scandal en Nashville. Die reclame-inkomsten vergroten de overlevingskans van series: het loont letterlijk om ze te verlengen voor meerdere seizoenen. Vervolgens komen talentvolle filmactrices langs, die zulke series nog meer kwaliteit geven.

Dit alles betekent dat Nederlandse omroepen de kans krijgen om goede series in te kopen met vrouwen in prachtige rollen. Oscarwinnares Viola Davies in How To Het Away with Murder. Eindelijk een absolute hoofdrol voor haar, in een rol waarbij ze allerlei lichte en donkere kanten van haar personage kan uitwerken. Maar er is meer. Madam Secretary, over een vrouw met een verleden bij de CIA die opeens de Amerikaanse politiek ingegooid wordt. The Mysteries of Laura, een serie rondom een vrouwelijke politiedetective. Bad Judge, met Kate Walsh als rechter die dubieuze dingen doet. Cristela. Een komedie over een jonge vrouw die ondanks allerlei gedoe haar rechtenstudie oppakt.

Zelfs kabeltelevisie levert af en toe nog een sterke vrouwenrol op, tussen alle blanke mannelijke machohelden door. Het kan niet tippen aan de kracht van Orphan Black, maar Outlander biedt in ieder geval een sappige rol voor een actrice. Eén van de hoofdrollen in dit tijdreisdrama gaat namelijk naar een 20ste eeuwse Engelse verpleegster, die opeens opduikt in het Schotland van circa 1700.

Deze serie richt zich expliciet op de heteroseksuele vrouwelijke kijker. Haar blik (de female gaze, in plaats van de male gaze) staat centraal. De mannelijke hoofdpersoon toont zich zorgzaam en begripvol en geeft zijn geliefde alle ruimte. Bovendien doet de serie aan rolverwisselingen:

In yet another role reversal, when Claire performs fellatio on Jamie, the audience sees the sexual awakening and inexperienced wonder of the male partner, in contrast to the depiction of a vulnerable woman’s introduction to her own sexuality that women have been conditioned to consume.

Kom daar maar eens om bij Game of Thrones. Meer series met sterke vrouwelijke personages? Hier is een hele lijst met suggesties. Enjoy!

Lover lanceert nieuwe website

De nieuwe website van tijdschrift Lover mag er zijn. Frisse kleuren, strakke lijnen en een duidelijke indeling op thema zorgen ervoor dat bezoekers sneller kunnen vinden wat ze zochten, en onbezorgd nieuwe artikelen kunnen lezen. Het ontwerp is het resultaat van hard werken én de creatieve ideeën van ontwerpster Olga. En staat op tijd online voor het 40-jarige jubileumfeestje van Lover. Meevieren? Je bent zondag 26 oktober vanaf 18.30 uur welkom bij de Vondelbunker, Vondelbrug 8 (in de brug), Amsterdam.

Mooie achtergrondverhalen om eens rustig te lezen

Internet biedt talloze prachtige essays, beschouwingen en achtergrondverhalen. De Zesde Clan zet graag wat analyses en longreads voor je op een rijtje, om een keer rustig te lezen, of om meteen in te duiken. Opties genoeg: vrouwen met shell shock tijdens de Eerste Wereldoorlog, de verborgen geschiedenis van Wonder Woman, mannen die geen boeken van schrijfsters lezen, vrouwelijke revolutionairen, feminisme, en nog veel meer.

UPDATE/NEWSFLASH: als je toch aan het lezen bent, lees dan dit Van de Redactie stuk van Maureen Ryan. Zij reageert op het schokkende nieuws dat feministe Anita Sarkeesian wegens doodsbedreigingen een lezing moest afzeggen, met een weldoordacht, kritisch essay over vrijheid van meningsuiting en het terroriseren van feministen. Voorzien van talloze links naar essays, onderzoeken en opiniestukken. Van harte aanbevolen. De Zesde Clan is solidair met Anita Sarkeesian!

  • The Atlantic besteedt aandacht aan de Eerste Wereldoorlog, die honderd jaar geleden begon. Artsen en psychologen worstelden met getraumatiseerde mannen. Maar hoe zat het eigenlijk met de vrouwen? Die bleken ook de lijden onder oorlogstrauma’s…. Wat te doen…?
  • Che Guevara siert koffiemokken en posters. Die revolutionair kent bijna iedereen. Maar Constance Markievicz? Petra Herrera? Lakshmi Sahgal? Ook zij kwamen in opstand. En ze stonden niet alleen.
  • De voortdurende minachting voor  en vooroordelen over het feminisme blijven niet zonder gevolgen, signaleert weblog De Tweede Sekse. In hun streven om respectabel te blijven, zetten sommige vrouwen zich af tegen anderen. Die anderen passen in stereotypen, maar zijzelf niet hoor, zij zijn Goede Feministen. Maar van wie moet dat respect komen, en ten koste van wat?
  • ‘Vrouwen die mishandeld worden moeten niet zeuren en gewoon bij hem weggaan’, heet het vaak. Maar zo eenvoudig is dat niet. Onder de Twitter hashtag #whyistayed geven vrouwen inzicht in de complexe situatie waarin ze zich bevinden of bevonden. Verlamming door angst, eenzaamheid en schaamte, geen steun van anderen, vasthouden aan het idee dat je hem kunt veranderen, de dreiging van dakloosheid, financiële obstakels, dat alles en meer maakt het moeilijk om uit een ondermijnende geweldssituatie los te breken.
  • Wat als de Troonrede vanuit een vrouwelijk perspectief zou worden geschreven? Opzij doet een poging en komt met een alternatieve rede. Met onder andere ferme plannen voor de participatiemaatschappij en harde actie tegen seksistische werkgevers. Mooie bonus: een factsheet over vrouwen in de politiek. Nee, dat gaat niet over die verdomde hoedjesparade met Prinsjesdag.
  • Comics behandelen vrouwelijke personages vaak als seks object. En bij het begrip ‘zwarte superheldin’ komen mensen meestal niet verder dan Storm van de X-men. Toch gebeuren er ook positieve dingen. Zo zijn er veel meer zwarte superheldinnen dan je zou denken, toont dit overzicht. En mensen leveren steeds meer kritiek op alle excuses om seksisme in strips goed te praten. Minder seksisme. Meer zwarte superheldinnen, graag.
  • Over superheldinnen gesproken: de New Yorker publiceerde een interessant verhaal over de ontstaansgeschiedenis van Wonder Woman. Wie weet komt ze als personage eindelijk ook weer eens voor op het witte doek. Alhoewel: ,,One critic tweeted this suggestion for a title: “BATMAN VS. SUPERMAN WITH ALSO SOME WONDER WOMAN IN THERE SO SIT DOWN LADIES WE’RE TREATING YOU FINE: THE MOVIE.” Warner Bros. has yet to dispel this impression. In May, the company announced that the film would be called “Batman v. Superman: Dawn of Justice.” 
  • Schrijfster Robin Back hield een signeersessie en trof man na man die haar boek niet zelf wilde lezen. Ze kochten haar roman alleen om vervolgens aan een vrouw te geven. Black had leuke gesprekken met deze aardige mannen die zeiden dat hun vriendin of vrouw haar werk vast zou waarderen. Maar vreest dat er iets duisters achter deze leesstaking schuilt: ,,Is it credible that fiction occupies a unique place? Credible that men who dismiss what female storytellers have to say as irrelevant to them, aren’t also inclined to dismiss – albeit unconsciously – what females of every variety have to say?  To think it somehow less relevant than what the other men say?”
  • Sam Mills boog zich ook over de situatie van vrouwelijke auteurs, de verwachtingspatronen waar ze tegenaan botsen, hun literaire fictie en de kloof tussen wat ze schrijven en wat ze volgens anderen zouden moeten schrijven. Haar ervaringen en analyses leveren een prachtig tweedelig essay op. Aanbevolen!
  • Een mooie analyse van de situatie van vrouwen bij kranten en andere media. Ja, vrouwen kiezen voor beroepen als journalist, eindredacteur, enzovoorts, maar ze stromen ook weer massaal uit. Nieman Reports constateert een vicieuze cirkel: mannen domineren en promoten andere mannen. Vrouwen zien dat  en komen daar bovenop nog allerlei andere ontmoedigende vormen van expliciet en impliciet seksisme tegen. Vrouwen zoeken hun heil elders. Mannen blijven domineren. Mannen schuiven mannen naar voren. En dan begint de cirkel weer opnieuw.
  • Dat heeft gevolgen, want als mannen de toon aangeven in de media, wat gebeurt er dan? Dan krijg je kranten die een vrouw cadeau geven aan een mannelijke lezer. Dan krijg je een kijk op de wereld waarin het verhaal van vrouwen niet meer is dan de voetnoot bij het veel belangrijkere verhaal van een man. Dat is op allerlei manieren problematisch, betoogt opinieblad The New Statesman.
  • Hoe kom je erachter dat je vrouwen haat? Test jezelf. Als je bijvoorbeeld een gefilmd incident ziet waarbij een man huiselijk geweld pleegt jegens zijn vriendin, en alle vragen die je stelt gaan alleen over haar en haar gedrag, dan voel je een enorme minachting voor vrouwen, betoogt webblog Feministing.
  • Tot slot: ervaringen en nog meer ervaringen. Weblog Feminist Philosophers biedt diverse links, waarna werelden voor je open gaan. Hoe is het om een vrouwelijke krijgshistoricus te zijn? Een vrouwelijke cartoonist? Een vrouw die filosofie wil studeren? Een vrouw met een gekleurde huid en de positie van ‘de enige in de ruimte’? Een vrouwelijke toneelschrijver? Een academica in de Aardwetenschappen? De wereld ziet er anders uit vanuit een vrouwelijk perspectief….

De lezing van…. Margriet van der Linden

Margriet van der Linden, ex-hoofdredactrice van tijdschrift Opzij, sprak op 13 oktober 2014 als Vrouwenvertegenwoordiger namens Nederland de leden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe. Ze deed een dringende oproep: neem de rechten van vrouwen en meisjes aub serieus. Ze zijn geen onbeduidend minderheidsgroepje. Je hebt het over de helft van de mensheid. Hun situatie kun je niet wegwuiven als zijnde een detail. Zeker niet als het gaat om geweld en de verlammende gevolgen daarvan. Lees hier haar hele speech (in een Nederlandse vertaling).

In haar toespraak legde Van der Linden een direct verband tussen een mate van vooruitgang voor vrouwen, en de golven van agressie en geweld die daar prompt op volgen. Die intimiderende reacties betekenen dat jongens en mannen aan de slag moeten. Van der Linden:

Een begin van de oplossing voor dit probleem is de verbetering van de positie van vrouwen én de opvoeding en begeleiding van jongens. Dit geweld is net zo goed een probleem van jongens en mannen. Hun moet worden geleerd dat hun positie en mannelijkheid niet in het geding zijn als ze respectvol met vrouwen en meisjes omgaan, als ze hun dochters de kansen bieden en posities gunnen waar zij zelf van nature recht op lijken te hebben.

 

 

Belgische mannenregering roept verzet op

De beladen term ‘zeuren’ duikt verdacht vaak op als het gaat om zaken die mensen wel kunnen, maar niet willen veranderen. Vervolgens wordt dit mensenwerk voorgesteld als een voldongen en niet te veranderen feit, waar we het verder niet meer over moeten hebben. Buurland België levert een mooi voorbeeld. Blanke mannen domineren de nieuwe regeringsploeg. Maar daar moeten we niet meer over zeuren. Ondanks die oproep zwelt de kritiek echter aan.

Foto: Royalty Online.nl

Het Belgische ‘niet zeuren’ levert bonuspunten op, omdat het vrouwen zijn, die dit zelf zeggen:

De Block wil er ook “niet langer over zeuren” […] Maggie De Block en Elke Sleurs zijn de enige Vlaamse vrouwen in de nieuwe federale regering. “En dat hadden er gerust meer mogen zijn”, zeggen zowel De Block als Sleurs. “Maar elke politieke partij kiest zijn bekwame mensen voor bepaalde posten en dat kunnen bepaalde mannen of bepaalde vrouwen zijn. Het is wat het is, we gaan er niet vijf jaar over zagen”, zegt De Block.

Dat klinkt De Zesde Clan vooral in de oren als een murwgebeukte houding. Van het type ‘Het is te deprimerend voor woorden dat het gekonkel en gedoe weer voornamelijk blanke mannen opleverde die de komende jaren de toon zetten in België, maar we moeten het een hele regeringsperiode met ze volhouden. Dus laten we het er maar niet meer over hebben.’ Met andere woorden: wonden likken en zwijgen, want je moet toch wat.

Ondertussen krijgt Maggie De Block, minister van Volksgezondheid en zoals gezegd slechts 1 van de 2 vrouwen in de ministersploeg, een zee van hoon en haat over zich heen. Volgens dagblad De Morgen was het VRT-medewerker Tom Van de Weghe, die erin slaagde ”een steekvlamdiscussie te starten over het lichaamsgewicht” van de minister. Via Twitter. Zonder hoor en wederhoor. Waarna de sluizen open gingen en massa’s mensen volgden.

Veel andere mensen willen echter niet zwijgen. Niet over De Block, die ze bijvoorbeeld verdedigen. En ook niet over de politieke monocultuur. ”Deze mannenregering lijkt op een foto uit de 20e eeuw…’‘, zei oppositiepartij Groen bijvoorbeeld. Deze partij vindt slechts twee vrouwelijke ministers echt niet meer van deze tijd.

Ook opiniemaker Wouter van Vooren laat geen spaan heel van de mannenregering. Onder het motto ‘schaamt u, partijleiders’ noemt hij het gebrek aan diversiteit een ‘gênante situatie’. Verder citeert hij Neelie Smit Kroes:

Nahima Lanjri, Sonja Becq, Zuhal Demir, Elke Sleurs, Sabien Lahaye-Battheu, Carina Van Cauter… Mogelijkheden genoeg. Aan hen die zeggen dat ze flink gezocht maar niet gevonden hebben, zeggen wij, met oud-commissaris Neelie Kroes, dat ze “maar naar een dokter moeten gaan om hun ogen na te laten kijken.

De kritiek zwelt steeds meer aan. Els Van Hoof, naast nieuw kamerlid ook voorzitster van Vrouw & Maatschappij, kondigde al aan dat ze een quotum op wil nemen in de grondwet. Ze wil dat een federale regering voor 40% uit vrouwen bestaat. Dan kunnen al die achterkamertjes-onderhandelingen niet meer leiden tot een complete dominantie van mannen. Want je ziet: vertrouwen op het systeem werkt niet. Niet in de politiek, en niet op andere terreinen.

Vrouwenhaat en dominantie zijn aangeleerd groepsgedrag

Mannen gaan nu eenmaal de strijd aan met andere mannetjes, om daarna vrouwtjes te domineren. Da’s de natuur! En vrouwtjes vinden dominante mannen juist leuk, ook als ze agressief gedrag vertonen. Doe je niks aan. O ja? Nee. Slecht nieuws voor de gelovigen, die allerlei situaties wensen te verklaren vanuit genen en biologie:  Vrouwenhaat is aangeleerd groepsgedrag, blijkt uit twee studies.

Lekker vlooien schept een onderlinge band bij aapjes.

Zowel apen als mensen blijken bijzonder flexibel in hun gedrag. Zodra de verhoudingen in een groep wijzigen, wijzigen ook de rollen van mannen en vrouwen. Onderzoek naar mensen toont dit beeld:

Within every population, whether we are looking at baboons or humans, there is a range of variation in traits. Some individuals are highly aggressive and seek dominance, whereas others are more content to socialize with their peers. These traits become enhanced or reduced based on the environment in which the population lives.

De mate van agressieve dominantie door mannen bleek van groot belang voor eenieders welbevinden. Als de seksen elkaar in evenwicht hielden, vielen de sociale problemen wel mee. Echter, hoe agressiever en dominanter mannen de aanwezige middelen beheersten en vrouwelijke seksualiteit onderdrukten, des te meer doden en ernstige interne spanningen:

across nations, women’s social and economic empowerment had a strong inverse relationship with the disparity between male and female mortality from both external (direct behavioral) and (behaviorally mediated) internal causes, even when accounting for general economic inequality and the prevalence of polygyny. This study demonstrates the usefulness of an evolutionary framework for explaining contemporary social phenomena and important public health issues.

Dat mannelijke dominantie weinig te maken heeft met biologie en genen bleek ook uit een studie naar een apenkolonie, die werd geteisterd door agressieve mannetjes. De macho apen vochten met andere mannetjes en terroriseerden de vrouwtjesapen. Hun agressie nam vooral angstwekkende vormen aan als een vrouwtjesaap hun seksuele avances weigerde.

De macho apen claimden op een gegeven moment vleesresten uit afvalbakken. De apen met een lagere status konden slechts toekijken. Zij en de vrouwtjes lachten echter het laatst. Het afval bleek verrot en de macho apen stierven massaal. Prompt sloeg de groepscultuur in de apenkolonie radicaal om. De agressie verdween en in plaats daarvan ontstond er een vreedzamer, op samenwerking gebaseerd systeem.

De studie naar deze specifieke apenkolonie signaleerde nog iets anders. De overlevers droegen die cultuur over op nieuwkomers. Zo verlaten pubermannetjes hun eigen groep, en voegen zich bij andere kolonies. Apen die zich bij deze specifieke kolonie voegden, namen de nieuwe gedragsregels over. Ook zij begonnen samenwerkingsgedrag te vertonen en besteedden meer tijd aan elkaar vlooien – een daad die ontspanning teweeg brengt en de harmonie bevordert.

Wetenschap, mensen. Denk hier even aan voordat je in boys will be boys cliche’s vervalt om wangedrag van mannen te rechtvaardigen. Er is niks natuurlijks aan.

Cinekid: waar zijn de meisjes?

Leuk, Cinekid! Films voor en met kinderen! Kinderen kennis laten maken met de gang naar de bioscoop! Prachtig randprogramma met allerlei workshops! Cinekid verdient op zich niets dan lof. Maar dit festival ontstaat ook in een cultuur waar seksisme hoogtij viert. Dat zie je helaas terug op het witte doek, in het programma 2014. Het leven volgens Nino. Johan en de Verenkoning. Pinocchio. Het wemelt van de films met jongens en/of pratende mannetjesdieren in de hoofdrol. Waar zijn de meisjes? En waarom moeten moeders zo vaak dood?

Jongetje en mannetjeskonijn.

Hoe leuk het programma ook is, net als bij Amerikaanse jeugdfilms schitteren meisjes en volwassen vrouwen meestal door afwezigheid in de Cinekid-selectie. Neem Het leven volgens Nino, de openingsfilm en daarmee een film die extra status en betekenis krijgt. Het verhaal begint met de dood van mams, waarna de hoofdpersoon, een blank jongetje, het met zijn vader moet zien te redden. Lichtpuntjes verschijnen als hij merkt dat hij met dieren kan praten. Hij wordt beste maatjes met een konijn – een mannetjeskonijn, wel te verstaan.

Animatiefilm Johan en de Verenkoning biedt een soortgelijke situatie. Konijn Johan verliest zijn moeder en woont sindsdien met zijn vader aan boord van een schip. Zijn avontuur begint als hij een verward bericht over een Verenkoning ontvangt, denkt dat die zijn moeder vast houdt, en op reis gaat. ”Voor Johan is dat het begin van een machtig mooie ontdekkingsreis”, aldus de enthousiaste omschrijving in het programma. Voor moeder betekent het iets anders: dood en/of zeer lange gevangenschap, beiden geen pretje.

Meer? Pinocchio. Felix, over een jongetje dat mee wil spelen in de schoolband maar helaas niet erg muzikaal is. De jongen met de gouden broek -duidelijk geen meisje in de hoofdrol. Mees Kees op Kamp, waarbij een gemene directrice door haar rug gaat en een vriendelijke man, meester Kees, de leiding over moet nemen. Hij krijgt hulp van mannen en jongens met namen als Koos, Tobias, en Sep.

Jongetje en avontuurlijke vader. Moeder? Dood natuurlijk.

Meer voorbeelden? Dummie de mummie, waarin ”Goos en zijn vader Klaas besluiten net te doen alsof Dummie hun Egyptische neefje met veel brandwonden is”. Moeder is overleden in dit verhaal – Nederlandse films doen echt niet onder voor bijvoorbeeld Walt Disney in de V.S, waar moeders ook massaal het loodje leggen. Boy Upside Down, waarbij Oliver moet en zal achterhalen wat er met zijn ouders gebeurde, die omkwamen bij een auto ongeluk – hier sneuvelt dus niet alleen de moeder, maar ook de vader. Of Levende Bezems, waarvan de letterlijke vertaling van de Duitse titel luidt: de zwarte broeders. Niet: zusters. Dit verhaal gaat over het jongetje Giorgio. Als zijn moeder niet meer voor hem kan zorgen moet hij  naar Milaan, waar hij zich daar aansluit bij een schoorsteenvegersbende.

Als meisjes of vrouwen al voorkomen, zijn ze zwaar in de minderheid, en/of een buitenstaander met een al dan niet negatief aspect. De gemene directrice uit Mees Kees. De moeder die vindt dat de jongen met de gouden broek maar bij zijn vader moet gaan wonen. Of neem Oorlogswinter. Het verhaal draait om beste vrienden Tuur en Lambert, twee blanke jongens. Er komt één meisje in voor, een nieuwe klasgenote die de filmbeschrijving ‘mysterieus’ noemt – de mysterieuze buitenstaander.

Jongetje en mannetjes eland. Konijnen, kauwtjes, elanden, alles liever dan een meisje in jeugdfilms.

Of neem Midden in de Winternacht, met de volgende veelzeggende samenvatting:

Het is al bijna kerst als Max (10) ontdekt dat er een eland door het dak van de schuur is gevallen. Hij heet Moos, werkt voor de Kerstman als testpiloot en heeft trek in chocomel. Kan Max even een beker in de keuken halen? Moos is ook de Kerstman kwijtgeraakt. En zonder hem zit het Kerstfeest er natuurlijk niet meer in. Max en zijn slimme zusje Kiki moeten de praatgrage, komische eland helpen de Kerstman op te sporen.

In die verhaalopzet is Kiki dan wel slim, maar ze moet vooral helpen in een verhaal waarbij haar broertje Max de ontdekking(en) doet en de mannelijke eland Moos en zijn baas, de kerstman, centraal staan.

Enzovoorts, enzovoorts. Natuurlijk kun je, als je zoekt, een enkele film vinden met een meisje in de onbetwiste hoofdrol. De Argentijnse productie Natural Sciences bijvoorbeeld, waarin een vriendelijke docente een meisje, Lila, helpt om haar vader te zoeken. Of We are the Best, over drie meiden die een punkband beginnen.

Dit zijn echter de uitzonderingen die de regel bevestigen. Deze schaarse meisjesrollen kunnen niet verhullen dat er een dominant patroon bestaat, in Nederland, maar ook daarbuiten. Het is een patroon wat actrice Geena Davis aanzette tot het in kaart brengen van de situatie in jaarlijkse overzichten, en waar waar onder andere weblog Reel Girl ook op wijst.

Dat patroon van onzichtbare of gemarginaliseerde meisjes en vrouwen is verontrustend, omdat het getoonde beeld ingrijpende gevolgen heeft voor kinderen:

girls make up half of the kid population, yet, when kids go to movies, again and again, they see males front and center, while females get sidelined and marginalized. […] Kids shouldn’t be trained to see girls and women stuck in supporting roles. In the imaginary world, anything is possible, so why is it sexist? Why is a brand new generation learning it’s normal for girls to go missing?

Echt, mensen, als kinderen al zo jong leren dat moeders vooral dood gaan en meisjes (en vrouwen) niet meetellen, hebben we een vet probleem. Juist jeugdfilms zouden ruimte moeten maken voor levende moeders en het feit dat meisjes en vrouwen de helft van de wereldbevolking uitmaken, en dus óók centraal behoren te staan. Verhalenvertellers, doe beter je best!

Loonkloof krijgt steeds meer aandacht

Vrouwen komen steeds meer in verzet tegen de loonkloof – die situatie waarbij je om onduidelijke redenen (kuch-structureel seksisme-kuch) 8 tot 20 procent minder loon krijgt voor hetzelfde werk. Meest recente aanwinst in de serie acties tegen de loonkloof: een hilarische crowdfund actie van de Amerikaanse comédienne Sarah Silverman:

In Nederland laat Women Inc vrouwen al een tijdje een bad nemen in 300.000 euro. Dat is het bedrag dat vrouwen gemiddeld mis lopen tijdens hun loopbaan. Ook in dit geval gaat de campagne vergezeld van een satirisch filmpje:

Opvallend dat beide filmpjes tot dezelfde conclusie komen. Blijkbaar moet je een man zijn om recht gedaan te worden. Als vrouw heb je domweg de verkeerde sekse. Je kunt op je kop gaan staan, maar werkgevers kunnen niet om je…. eh… boezem heen en trekken minstens 8% van je salaris af, als straf omdat je geen man bent.

Nog meer leuke filmpjes zien? De Amerikaanse komiek John Oliver vergeleek de loonkloof een maand geleden met een situatie waarbij iemand een drol op je bureau draait. Het maakt niet uit of de drol 5 centimeter hoog is, of 15, het gaat erom dat een of andere eikel een drol op je bureau draait. Goor!

Daarnaast geeft hij iets meer opties voor verbeteringen. Ja, vrouwen doen er goed aan hun naam op hun CV te veranderen in een mannennaam. Maar ze  kunnen er ook voor kiezen om alleenstaand, kinderloos en altijd jonger dan 44 jaar te blijven. Daarnaast kunnen werkgevers hun werkneemsters uitbetalen in Ladybucks – een dollar, maar dan anders! Geniaal:

Ook België kent de loonkloof. Sinds 2005 houdt ‘Zij-kant’, een progressieve vrouwenbeweging in Vlaanderen, acties om aandacht te vragen voor Equal Pay Day. Die dag in het nieuwe jaar waarop vrouwen eindelijk evenveel geld verdiend hebben als mannen in het oude jaar. Vaak genereert dat geruchtmakende video’s, zoals deze:

Of deze veelzeggende situatie, met vrouwen in de uitverkoop:

Tsja. Het blijft lastig. Wat zullen we doen…. structureel seksisme aanpakken en vrouwen meer loon betalen? Of vrouwen de schuld geven van hun eigen achterstelling…en beweren dat ze de loonkloof eigenlijk wel ok vinden? Keuzes, keuzes….

Lees Vrouwen 2015 boekt eerste resultaten

2015 is nog niet eens begonnen, maar een campagne om boeken van vrouwelijke auteurs in de schijnwerpers te zetten, Lees Vrouwen 2015, heeft nu al positieve effecten. Leesclubs in Leeuwarden, Drachten en Groningen. Meer recensies over romans van schrijfsters in twee Noord-Nederlandse dagbladen. Vijfhonderd reacties op een oproep voor één lezer die een jaar lang iedere maand een ”vrouwenboek” wil lezen en die ervaring wil delen. Dat belooft wat!

Boekhandel Van der Velde in Drachten.

Journaliste Kirsten van Santen kwam met het idee om Read Women 2014 door te trekken naar Nederland. Ze overtuigde de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden om, net als bij het Amerikaanse voorbeeld, een jaar lang meer aandacht te besteden aan boeken die door vrouwen geschreven zijn. Da’s hard nodig, want de gevestigde orde concentreert zich vooral op blanke mannelijke auteurs. Zodoende missen lezers boeken van vele auteurs die niet aan dat strikte profiel voldoen. In de V.S. en Engeland (#readwomen2014!) maar ook in Nederland.

Dankzij Van Santen krijgen schrijfsters deze maanden extra ruimte in de kolommen van de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden. Na die vijfhonderd reacties op 1 vrijwilligersbaan kunnen twintig proeflezers hun leeservaringen in deze kranten delen. Daarnaast kreeg de journaliste boekhandel Van der Velde mee. Deze onderneming zet in haar drie filialen in Groningen, Leeuwarden en Drachten leesclubs op. Onder andere omdat ze het met Van Santen eens zijn dat de literaire wereld vrouwen achter stelt:

Het spreekt de boekhandelaar wel aan om een bijdrage te leveren aan het opvijzelen van vrouwelijke auteurs. ‘Elk jaar als de auteur van het Boekenweekgeschenk bekend gemaakt wordt, denk ik teleurgesteld: weer geen vrouw.’

Inderdaad. Voor de zoveelste keer ging de eer van het schrijven van dat Boekenweekgeschenk naar de voorkeurscategorie, een blanke man.

Kortom, fijn dat vrouwelijke auteurs extra aandacht krijgen. En hoewel de campagne zich tot nu toe vooral afspeelt in het noorden van Nederland, valt het te hopen dat midden en zuidelijk Nederland zich ook aansluiten. De Zesde Clan, hoofdkwartier in het midden van het land, staat alvast paraat….

Schrijfsters in vertaling

Niet specifiek gerelateerd aan de campagne, maar wel leuk nieuws: uitgeverij Cossee heeft de vertaalrechten voor Een Dwaze Maagd, van Ida Simons, verkocht aan zeven landen. Onder andere Frankrijk, Spanje, Italië en Tsjechië kunnen binnenkort kennis maken met haar prachtige roman.

Een goede ontwikkeling, want als uitgeverijen talent van eigen bodem via vertalingen willen laten uitzwermen over de wereld, kiezen ze veel vaker voor een mannelijke dan een vrouwelijke auteur. Ook Engelstalige landen merken dat. Spaanse schrijvers in een Engelse vertaling? Geen probleem. Maar schrijfsters? Dan moet je de Engelse vertaling opeens met een lantaarntje zoeken. Inmiddels begint de verontwaardiging over die scheve situatie zulke vormen aan te nemen, dat er initiatieven komen om te investeren in meer vertalingen van het werk van vrouwelijke auteurs.

Welke schrijfsters ontdek jij in 2015?

Nog drie maandjes, zo’n twaalf weken, en dan begint Lees Vrouwen 2015! Journaliste Kirsten van Santen kwam in juni met het idee van een jaar lang in het bijzonder boeken van schrijfsters te lezen. Ze sloot met dat idee aan bij de succesvolle campagne Read Women 2014. De Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden ondersteunen dit plan. Ook De Zesde Clan doet graag mee. Welke boeken zullen we lezen? We zien je graag bij #LeesVrouwen2015.

Hoeveel boeken van vrouwelijke auteurs leest De Zesde Clan? Aan de samenstelling van de eigen boekencollectie zal het niet liggen. Librarything, waar alle titels netjes in staan, geeft de percentages schrijvers en schrijfsters. Met afgerond 52% schrijfsters blijken mannen en vrouwen elkaar goed in evenwicht te houden bij De Zesde Clan.

Dat het in de kast staat, wil echter niet altijd zeggen dat je de boeken ook echt hebt gelezen. De Zesde Clan hikt aan tegen een behoorlijke stapel ongelezen romans en non-fictie. De afgelopen twee maanden domineerden de mannen in de selectie uit die stapel. Een lekkere weglees-thriller van Robert Harris. Twee sf-romans van James Corey (vermakelijk). Een geschiedenisboek van Stephen Ambrose. Horror van Stephen King.

Schrijfsters kwamen echter ook goed aan bod (phew!). Tosca Niterink met ‘Klimmen naar Kruishoogte’, een briljant verslag van haar wandeltocht door Spanje, naar Santiago de Compostela. Een bekroonde science fiction roman van Ann Leckie, Ancillary Justice.  Een biografie van de Chinese keizerin-weduwe Cixi, van Jung Chang. Die lijn trekt De Zesde Clan graag door, dus hoog tijd voor een leeslijstje om 2015 te veranderen in een revolutionair jaar.

Een revolutie? Zeg, eh, we hebben het hier over lezen. Iets wat je meestal in je uppie doet, binnenshuis, of hooguit in een tuin- of strandstoel. Toch kan bewust boeken van vrouwen opzoeken en vertellen over je leeservaring een revolutionaire daad zijn. Want de literaire wereld kent twee soorten auteurs: blanke mannen en de rest. Keer op keer blijkt dat media mannen boeken van mannen laten recenseren. Boeken van schrijfsters komen veel minder vaak aan bod. Dat gaat op voor Nederland, de V.S., Australië, en andere landen. Het patroon is steeds hetzelfde.

Als schrijfsters al aan bod komen, is het volgens tellingen vaak in kortere stukken, gepubliceerd op een minder prominente plek. Dat heeft gevolgen voor de leescultuur, en opvattingen over de status van iemand’s verhaal:

As Stella Executive Director Aviva Tuffield has noted, ‘the media is also reinforcing our ideas about which stories and voices are most important’. As a result, masculine experience becomes accepted as the default literary mode. […] There seems to be a perception that the work of male writers is serious and worthy (even when they deal exclusively with the domestic sphere), while the work of female writers (even when it is ambitious in style or scope) is dismissed as frivolous and less literary.

Om hier verandering in aan te brengen hoef je de straat niet op met een spandoek. Je hoeft alleen maar gericht boeken van schrijfsters te lezen, en te genieten van de vele inzichten, ervaringen en leefwerelden die je dan tegenkomt. En als je het boek goed vond, kun je dat laten weten aan anderen. Zodat die op hun beurt boeken ontdekken waar ze anders niet op waren gekomen.

Bij De Zesde Clan staan in ieder geval op de wensenlijst voor 2015:

  • De Vergeetclub van Tosca Nitterink
  • We Need New Names van Noviolet Bulawayo (Elizabeth Tshele)
  • Een Dwaze Maagd van Ida Simons. Een boek uit 1959 waarvan recensenten nu zeggen: ,,‘Zij werd vergeten, het boek werd vergeten. Totaal ten onrechte, alleen het begin al, als je die regels leest weet je dat je een heel goed boek in handen hebt.’’
  • Who’s Afraid of Feminism?, een collectie essays, samengesteld door Ann Oakley en Juliet Mitchell
  • Octopus Pie, een graphic novel van Meredith Gran
  • La Muerte Me Da van Cristina Rivera Garza – De samenvatting van ‘een thriller met een seriemoordenaar en twee vrouwen die jacht op hem gaan maken’ doet waarschijnlijk geen recht aan de gedurfde stijl en andere vernieuwende elementen die Garza volgens recensies gebruikt.
  • …….

Kortom, leve Lees Vrouwen 2015! Welke ontdekkingen ga jij doen volgend jaar? En als je leestips hebt horen we het natuurlijk graag. Want met zeven opties op het wensenlijstje hebben we nog maanden over als de boeken ‘op’ zijn.

Zesde Clan feliciteert Lover

Gefeliciteerd, Lover! Dit feministische tijdschrift bestaat deze maand maar liefst 40 jaar. Veertig. Vier decennia. Wow. Het blad viert dit jubileum met een gloednieuwe website, die op 26 oktober online gaat. Daarnaast vindt uiteraard ook een feest plaats, met een heerlijk ironisch thema:

‘de dood van de feminist’ – in de wetenschap dat deze vaak aangekondigde dood geen enkele betekenis heeft, of juist tot meer vragen leidt.

Want net zoals vrouwen met de regelmaat van de klok kunnen lezen dat ze snel aan de man moeten, omdat ze anders verbitterd en eenzaam zullen sterven, krijgen feministen met de regelmaat van de klok te horen dat het feminisme dood zou zijn. Voorbij. Af. Niet meer relevant. Of indien niet dood, dan in ieder geval door en door verrot. Waarna termen volgen als ‘hypocriet’ of ‘mooiweerfeminisme’ of, nog bijtender: zeurfeminisme.

Goh, wat een haat. Je zou het ook om kunnen draaien. Als zoveel mensen ‘het’ feminisme zo gretig dood willen verklaren, jaar in jaar uit, moet het feminisme wel leven. Zou je zeggen. Want anders hoef je het niet zo fanatiek dood te verklaren. Snapt-u?

Enfin, Lover viert dit terugkerende ‘het feminisme is dood’ refrein met queer zine- en stripmakerscollectief ZsaZsa Zine, Maia Matches, stadspoëzie van Ilyari en vele anderen.

Lover, nogmaals gefeliciteerd en nog vele jaren!

Het beste van Soraya Chemaly

De Zesde Clan leest graag en veel. Sommige mensen en artikelen blijven je echter beter bij dan anderen. Eén van degenen die regelmatig opvallen met hun scherpe analyses, goede argumenten en humor, is Soraya Chemaly. Deze feministische auteur en journalist publiceert regelmatig artikelen in (online) media zoals de Huffington Post, The Feminist Wire, BitchFlicks, Salon, Fem2.0, Alternet en Feministe.

Op haar eigen Tumblr stelt ze zichzelf voor met de volgende introductie:

I talk & write about gender absurdities in media, politics, religion and pop culture, because I’ve pretty much had as much misogyny as I can take without my head flat out exploding from the idiocy. Still, whenever possible, I would really rather laugh than cry while thinking about it.

Vanuit die houding, serieus waar het moet, grappig als het kan, schrijft ze mooie stukken. Soms citeert De Zesde Clan haar werk, maar we hebben nog nooit apart aandacht besteed aan haar artikelen. Hoog tijd voor een overzicht:

Gender – Chemaly reageert op berichten dat Ebola buitengewoon veel slachtoffers (75%) onder vrouwen maakt, onder andere omdat zij veel meer zorg verlenen dan mannen. Dit is slechts het topje van de ijsberg. Rollenpatronen, machtsverhoudingen en opvattingen over kuisheid zorgen ervoor dat vrouwen bij allerlei soorten rampen veel harder getroffen worden dan mannen, signaleert Chemaly.

Ook in de hulpverlening na rampen komen vrouwen er bekaaid vanaf. Hun noden, zoals zwangerschapszorg en hulp na verkrachting, gelden als ‘bijzonder’, als in ‘overbodige luxe’, of ‘andere vormen van hulp zijn belangrijker’. Meisjes hebben ook het nakijken in vluchtelingenkampen. Chemaly signaleert dat angst voor seksueel geweld keuzes beïnvloedt. Meestal mogen de jongens naar school, en worden meisjes jong uitgehuwelijkt zodat ze ‘veilig’ is. Maar niet heus.

Mensenrechten – Als westerse vrouw in een ogenschijnlijk welvarend land word je al snel neergesabeld als een zeurende hysterica. Vrouwen mogen hier vanalles, dus waar hebben we het over. In Pakistan, daar zijn vrouwen er pas erg aan toe. Los eerst maar eens het probleem van seksueel geweld in de Congo op, voordat je begint te ijlen over een ‘verkrachtingscultuur’ in eigen land.

Chemaly moet niets hebben van dit soort redeneringen. Ze wijst er terecht op dat mensenrechten geen wedstrijd zijn, en signaleert dat mensen dit soort vergelijkingen vooral gebruiken om westerse vrouwen het zwijgen op te leggen. Nee, nee en nog eens nee:

What is the point of this equation other than to put on display the sexist notion that women’s safety and rights are relative and contingent on other women’s lack of safety and rights? What is it about the notion of non-negotiable rights, human rights, for women, that is so hard to understand? […] Please, in earnest, try and resist comparing the plight of women. It is sufficient to say, “This thing that happened is inhumane. What can we do?”

Mannen – Net als veel andere feministen denkt Chemaly kritisch over gender. Het gaat daarbij om vrouwen én mannen. Als die leren dat het ok is om vrouwen tot bitch te reduceren, en belachelijk worden gemaakt als ze als vrouwelijk gedefinieerd gedrag vertonen, raken jongens en mannen beschadigd. Kunnen we stoppen met dat gedoe over het einde van de man? Laten we liever nadenken hoe mannen (en vrouwen) mensen kunnen zijn. Chemaly is betrokken bij The Good Man Project, een non profit organisatie die wil bevorderen dat ook mannen kritisch gaan nadenken over rollenpatronen, verwachtingen ten aanzien van dé man en dé vrouw, en wat dat voor henzelf betekent.

Seksuele intimidatie geweld – Bijna iedere vrouw maakt tijdens haar leven seksuele intimidatie mee. Op straat, op het werk, in gezinnen, op scholen en universiteiten. Die dreiging van geweld, en daaruit voortvloeiende pogingen om te voorkomen dat mannen je iets aandoen, beïnvloeden het leven en welzijn van meisjes en vrouwen op een negatieve manier. Daarom besteedt Chemaly regelmatig aandacht aan deze problematiek. Ze bekritiseert gegoochel met cijfers, zodat de FBI een slordige miljoen verkrachtingen uit de statistieken hield, seksuele intimidatie op straat, manieren waarop seksueel geweld samenhangt met mannen die vinden dat ze ergens recht op hebben.

Cultuur – Mannen domineren literaire publicaties. Hoe vaak moet VIDA nog tellingen verrichten om dat duidelijk te maken? Het wordt hoog tijd dat de media hun seksistische praktijken veranderen, stelt Chemaly. Te beginnen met de manier waarop we hierover praten. Dat X, Y of Z een vrouwenprobleem heeft, want vrouwen zijn het probleem niet. Het probleem zijn al die organisaties, die meer waarde hechten aan de meningen van mannen, en mannen op allerlei manieren bevooroordelen. (Chemaly citeert daarbij zelfs Joanna Russ, hoera!) Dát is het probleem en dat moeten we gezamenlijk aanpakken. Zolang dat niet gebeurt blijven blanke mannen aan de macht, of het nou gaat om literatuur, televisie, film of andere culturele uitingen.

Oorlog – Alledaagse sekse-ongelijkheid zegt iets over de bereidheid van een land om  ten strijde te trekken. Chemaly las dit in een studie naar de situatie en oorlogshandelingen van tien landen, en schreef er een glashelder stuk over. Het maakt de noodzaak van vrouwenemancipatie nog duidelijker. Want als landen oorlog voeren, zijn vrouwen buitengewoon vaak de klos. Voor hen bestaan er geen rechtvaardige oorlogen, stelt Chemaly.

Meer weten? Secular Woman interviewde Chemaly over feminisme en vrijheid van meningsuiting. Of lees haar brief over de manier waarop religie haar feministische overtuigingen beïnvloedde. Of dit gesprek over geweld tegen vrouwen en de #YesAllWomen campagne, waar Chemaly actief aan deelnam. Of dit Facebook interview waarin ze vertelt over haar opleiding, feminisme in de media, en de manier waarop ze stukken schrijft.

Onbewuste vooroordelen nekken wetenschapsters

Als je onderzoekstijd wil aanvragen bij de beheerders van de Hubble telescoop, kun je maar beter een man zijn. Hun aanvragen worden 9 tot 11% vaker gehonoreerd dan verzoeken van vrouwelijke wetenschappers. Een wetenschapster die deelnam aan de beoordelingsprocessen verwijst naar onbewuste vooroordelen om de verschillen te verklaren. Ze maakt zich zorgen, want wetenschappers hebben de beelden van de Hubble nodig om verder te kunnen met hun onderzoek. Als vrouwen minder toegang krijgen dan mannen, worden wetenschapsters op achterstand gezet.

In Scientific American zegt Meg Urry van de Hubble proposal review committee:

Meg Urry, who formerly led the Hubble proposal review committee for several years and admitted to frustration that some of the results occurred during her tenure. “I made a lot of efforts to have women on the review committees, and during the review I spent time listening to the deliberations of each panel. I never heard anything that struck me as discrimination—and my antennae are definitely tuned for such things—so it’s clear the bias is very subtle, and that both men and women are biased.”

Urry baseert zich daarbij op diverse wetenschappelijke onderzoeken, die keer op keer hetzelfde patroon weergeven. Zowel mannen als vrouwen groeien op in een omgeving waarbij mensen mannen anders zien dan vrouwen. Dit uit zich niet alleen in roze en blauwe vakken in speelgoedzaken, of kinderkleding met roze opschriften zoals ‘Lief’ en blauwe opschriften zoals “Stoer’. Het leidt ook tot waardeoordelen.

Die waardeoordelen pakken meestal nadelig uit voor vrouwen. Veel mensen denken bij ‘succesvolle wetenschapper’ nog altijd automatisch aan een blanke man. Of, in de campagneposters van Naturalis: veelal blanke jongens en mannen die wetenschap dóen, met een in een blauw (= codetaal voor ‘mannelijk’) jasje geklede ‘pop-up’ wetenschapper als een soort mascotte:

Er is ook een poster met twee meisjes, waarbij de kleur roze domineert. Het moet niet te verwarrend worden natuurlijk!

Hetzelfde gebeurt in ondernemingen. Goede manager? Automatisch volgt het beeld van een blanke man. Dus nemen managers vaker een man aan. Vrouwen zijn de rare Ander in dit geheel, de afwijking van de norm. Ze worden vaker met argwaan bekeken en vaker op afstand gehouden. Door zowel mannen als vrouwen, want nogmaals: we zijn allemaal seksisten in een van seksisme doordrenkte cultuur.

Bij de Hubble telescoop leiden dit soort normen en waardenpatronen tot uitkomsten waarbij mannen systematisch in het voordeel zijn. Met een vrouw als trekker van een aanvraag had je gemiddeld negen tot elf procent meer kans om geen tijd met de Hubble telescoop te krijgen. Bij gebrek aan andere zinnige verklaringen voor dit verschil, en in het licht van al die studies die soortgelijke patronen aantonen, is het volstrekt logisch dat Urry de lijn van de meest recente inzichten doortrekt en vermoedt dat onbewust seksisme ook in dit geval, voor de zoveelste keer, vrouwen benadeelt.

Het positieve nieuws: wetenschapsters doen ieder jaar opnieuw meer aanvragen. Hun verzoeken maken nu bijna een kwart van het totaal uit. Da’s een positieve trend waarvan de selectiecommissie hoopt dat die zich voortzet. Daarnaast gaat de organisatie rondom de Hubble de procedures nalopen om het risico van onbewuste vooroordelen beter uit te sluiten. Bijvoorbeeld door aanvragen voortaan anoniem in te laten dienen. Bij symfonie orkesten leidde anoniem auditie doen, onzichtbaar achter een gordijn, tot 30% meer vrouwelijke orkestleden. Zo’n ingreep heeft dus bewezen effect en zou ook in dit geval nuttig kunnen zijn.

Protesteren werkt, Bart Smit editie

Speelgoedfabrikant Bart Smit kreeg vorig jaar veel kritiek op een folder die wemelde van de ouderwetse rolpatronen. Met succes: deze keer staan zowel jongens als meisjes stofzuigend op de foto, spelen een jongetje en een meisje samen winkeltje, en zijn teksten veranderd zodat ze meisjes niet afschilderen als hét hulpje van mama. Hulde!

Bart Smit reageerde niet op de vraag of de opvallend frisse aanpak het gevolg was van de kritiek van vorig jaar. ”Geen commentaar”, aldus een woordvoerder. Maar ja, tegenvraag: wat had het anders kunnen zijn? In ieder geval toont de speelgoedfolder geen roze en blauwe ghetto’s meer, en is speelgoed iets van kinderen m/v geworden. Ook leren jongens nu dat het huishouden doen niet alleen een taak is van hun zusje, terwijl zijzelf hooguit een paar lege flessen wegbrengen. Jong geleerd, oud gedaan!

 

Rijksbegroting: slecht nieuws voor vrouwen

Even een kort berichtje tussendoor. Atria, kenniscentrum voor emancipatie, en Women Inc. lazen de Nederlandse begroting door een genderbril, en zien dat deze regering vrouwen op allerlei manieren in de kou laat staan. Geen effectieve aanpak om de loonkloof tot het verleden te laten behoren. Mantelzorgers, veelal vrouwen, zwaarder belast. Kinderopvang blijft duur. Enzovoorts.

Zoals Atria expliciet stelt: de regering doet het wel voorkomen alsof de begroting neutraal is, maar in de praktijk blijft daar niets van over. Veel zogenaamd neutrale maatregelen treffen vrouwen als groep veel harder dan mannen als groep. Dat betekent indirecte discriminatie. Nederland is niet de enige met een regering die lasten voornamelijk afwentelt op vrouwen. Ook Engeland voerde genderanalyses uit van begrotingen, bezuinigingen en andere maatregelen. Ook daar blijkt iedere keer opnieuw dat vrouwen er als groep beduidend slechter vanaf komen dan mannen.

Iets voor vrouwen om mee te nemen bij de eerstvolgende verkiezingen….

KPN ziet diversiteit als blanke vrouw of allochtone man

KPN stopt met een voorkeursbeleid voor vrouwen,  omdat meer vrouwen vinden lastig was, de vrouwen die er kwamen teveel leken op blanke mannen, en allochtone mannen het nakijken hadden. Aldus een verklaring van het telecombedrijf. Wat missen we in dit plaatje? De positie en privileges van blanke mannen bij KPN. Allochtone vrouwen – die bestaan blijkbaar niet. En een analyse van de racistische en seksistische elementen in de ‘logica’ van het bedrijf.

KPN heeft blijkbaar nog nooit gehoord van onbewuste vooroordelen. En wat dat doet met mannen, vrouwen en directeuren die iets hips met diversiteit willen doen. Zodat er uiteindelijk een klimaat ontstaat waarbij iedereen, blanke mannen voorop, diversiteit beschouwt als iets schier onmogelijks. Van daaruit is het een kleine stap naar ”gutteguttegut” roepen, achterover leunen en genieten van het spektakel van telecomvrouwen die opboksen tegen allochtone mannen. Twee minderheden vechten om hetzelfde been (en de blanke man gaat er vrolijk mee heen). Komt dat zien!

Zelfs de eigen medewerkers omschrijven KPN als een blank mannenbolwerk. Dat leidde tot een monocultuur in alle geledingen van het bedrijf. Zelfs op de laagste niveau’s kwam de telecomgigant niet verder dan 23,4% vrouwelijke medewerkers.

Ergens eind 2008 snapte het bedrijf dat ze dit niet meer konden verkopen aan de buitenwereld. Dus kwam er diversiteitsbeleid. KPN stelde Marion Koopman aan als directeur diversiteit, en zij verklaarde in een interview uit 2009:

“We zullen nooit zeggen dat een bepaalde vacature alleen openstaat voor vrouwen. Mannen mogen bij ons ook altijd solliciteren. Wel hebben we afgesproken dat we bij gelijke geschiktheid voorkeur hebben voor een vrouw, niet overal maar wel bij het middenkader en aan de top. Leverde dat veel negatieve reacties op van mannelijke medewerkers?  “Heeft u op de radio de reactie van de voorzitter van onze centrale ondernemingsraad gehoord? Hij stond er achter. Sommige mensen hier waren ook ongelooflijk trots dat hun ceo dit zo stelde. Natuurlijk heeft het intern ook voor andere reacties gezorgd. Zowel van vrouwen als mannen.”

Een diplomatiek antwoord, maar achteraf gezien was er vanaf het begin al sprake van verzet. Volgens de huidige verklaringen van KPN kwam de kritiek vooral van een andere achtergestelde groep, namelijk allochtonen.

Daar zit je dan, als blank mannenbolwerk. Wie moet je tevreden stellen? Blanke vrouwen? Allochtone mannen? (Niet zeuren over allochtone vrouwen! Allochtone vrouwen hebben niks te zoeken bij KPN! Sssssst!) Het is het één of het ander:

,,Tegelijkertijd hebben we geconstateerd dat de focus op vrouwen tot een volledige veronachtzaming heeft geleid van de hoger opgeleide allochtone man.”

Logisch toch? Er kan slechts aandacht zijn voor één minderheidsgroep. Niet twee of meer. Anders raak je in de war. Dus, samenvattend: het gaat om blanke vrouwen versus allochtone mannen, en wat vervelend dat allochtone mannen minder kansen krijgen omdat KPN blanke vrouwen (op een oneerlijke manier) voortrekt. (Neeeheeee, hou nou toch eens op over die allochtone vrouwen!! Read my lips: Allochtone. Vrouwen. Bestaan. Niet.)

Weblog Powervrouwen gelooft er niets van, dat het bij KPN zou moeten gaan om óf een vrouw, óf een allochtone man: ,,Misschien moeten wij vrouwen KPN dan ook maar laten schieten”, schrijft het blog. Op Twitter wijst journaliste Asha ten Broeke op de vreemde elementen in de verklaring van KPN:

 57 min.  En trouwens: wat een lulkoek van KPN. Waarom moeten kansen vd multiculti-man ten koste van de vrouw? Laat de witte man eens opzij gaan! […] Oh, ik lees dat KPN ook hevig teleurgesteld was in de dames, omdat ze niet ‘vanuit hun vrouw-zijn’ iets toevoegden aan het bedrijfsproces. […] Nee ja, dan zou ik me als KPN ook niet meer inspannen voor die rotwijven. Want het is niet alsof diversiteit over rechtvaardigheid gaat ofzo

Misschien kan de KPN-top een dagje op de hei zitten en eens nadenken over de seksistische en racistische patronen, die zichtbaar worden in hun personeelsbestand en in hun verklaringen. Misschien kunnen ze een kijkje nemen bij Google. Daar worstelen ze ook met een enorm gebrek aan diversiteit en een overweldigende meerderheid aan blanke mannen. Maar bij Google hebben ze wél gehoord van het fenomeen ‘onbewuste vooroordelen’, en doen ze op basis van wetenschappelijk onderzoek naar het effect van zulke vooroordelen wél gerichte pogingen om de bedrijfscultuur fundamenteel te veranderen.

In de tussentijd een advies aan allochtone mannen: je ziet wat er van komt als je je teveel aanpast aan de dominante (blanke mannelijke) werkcultuur. Let er dus op dat je vanuit je allochtoon-zijn genoeg andere belangrijke waarden, inzichten en kwaliteiten kunt toevoegen aan het bedrijfsproces. Anders ruilt KPN je over een paar jaar weer in voor  blanke vrouwen, in de hoop dat die domme gansjes hun lesje inmiddels hebben geleerd en wél een baarmoederlijke sensibiliteit toevoegen aan de top.

UPDATE: PvdA-kamerlid Keklik Yücel noemt de redenering van KPN ‘onzin’, signaleert de volstrekte afwezigheid van allochtone vrouwen, en constateert dat het besluit vooral iets zegt over het beeld dat bij KPN bestaat over vrouwen en allochtonen:

Op deze wijze zal het diversiteitsbeleid, bedoeld om discriminatie te bestrijden, niet opschieten, zegt het Kamerlid. ‘Ik had al een debat aangevraagd over meer vrouwen in de top. Daarbij ga ik ook de ontwikkelingen bij KPN betrekken.’

Spanje ziet af van anti-abortus wet

Spaanse vrouwen in de vruchtbare leeftijd kunnen opgelucht ademhalen. Zij behouden de mogelijkheid om een ongewenste zwangerschap legaal af te breken. Een wetsvoorstel van de conservatieve regeringspartij PP, om abortus in bijna alle gevallen te verbieden, is van de baan. De verantwoordelijke minister van Justitie trad af  en besloot maar meteen helemaal te stoppen met al zijn politieke activiteiten. Spanje maakte woelige tijden door sinds de PP aan de abortuswetgeving morrelde. Tijdens de dictatuur van generaal Franco was de situatie duidelijk: vrouwen moesten kinderen baren, punt. Geen sprake van abortus.

Dat veranderde na de val van de dictator en de komst van progressieve regeringen. Die zorgden ervoor dat vrouwen legaal een ongewenste zwangerschap af konden breken tot en met de veertiende week. Abortus bleef daarnaast een optie tot 22 weken, als er sprake was van ernstige medische ellende.

De nieuwe regering, die een paar jaar geleden aan de macht kwam, had andere opvattingen. Deze ploeg, onder leiding van de Partido Popular (PP), kwam onder invloed van anti abortus activisten met voorstellen om abortus te verbieden. Vrouwen zouden alleen in geval van verkrachting nog een abortus mogen krijgen, of als er levensgevaar dreigt voor vrouw of foetus. Twee artsen zouden allebei toestemming moeten geven. De facto maakt dit een einde aan het recht van vrouwen om baas te zijn over eigen lijf. Spanje zou terugkeren naar de situatie onder Franco.

Commentatoren wezen op de verregaande gevolgen van dit wetsvoorstel. Eigenlijk verbant Spanje abortus naar de illegaliteit, met een wetsvoorstel waar een land als Brazilië nog een puntje aan kan zuigen. Dit terwijl wetenschappelijk onderzocht vaststaat dat verbodsbepalingen niet tot minder abortussen leiden, maar wel tot meer onveilige procedures en meer dode en verminkte vrouwen. Die conclusies zijn overal zichtbaar in de praktijk.  Zie landen zoals Nicaragua en de V.S., waar strenge anti abortuswetten duizenden vrouwen in de problemen brengen.

De plannen om abortus bijna onmogelijk te maken, stuitten dan ook op veel kritiek en tegenstand. Amnesty International wees erop dat het wetsvoorstel de mensenrechten van vrouwen schendt. Spaanse vrouwen gingen massaal de straat op om te demonstreren. Artsen hielden pleidooien voor het behoud van abortus. En als een van de weinige media in Nederland volgde en bekritiseerde De Zesde Clan deze aanval op vrouwenrechten in Spanje.

Ondanks alle kritiek drukte de PP het voorstel door. Rond kerst 2013 hield de regeringscoalitie een geheime stemming. Met een krappe meerderheid kon het wetsvoorstel door naar de volgende fase in de besluitvorming. Minister van Justitie Gallardón stelde zelfs een datum vast: de PP-wet zou in mei aan het Spaanse Congres voorgelegd worden. Of nee, wacht, in juli. Of nee, wacht, ergens na de zomervakantie.

Ondertussen bleven de protesten doorgaan. Naar nu blijkt komt van uitstel afstel. Vrouwen behouden hun lichamelijke integriteit, hun mensenrechten en hun recht op zelfbeschikking. Ze kropen door het oog van de naald. Hopelijk wordt dit een gevalletje eind goed, al goed, en zullen komende regeringspartijen wel duizend keer nadenken voordat ze een nieuwe poging wagen om vrouwen te reduceren tot konijnen.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 54 andere volgers