Monthly Archives: januari 2013

Ten Broeke opent debat over Nederlandse verkrachtingscultuur

Dankzij campagnes zoals One Billion Rising, en de dodelijke verkrachtingszaak in India, staat seksueel geweld tegen vrouwen hoog op de agenda. Onder andere wetenschapsjournaliste en columniste Asha ten Broeke probeert de kwestie minder een ver van mijn bed show te laten zijn. Ze opende een debat over de Nederlandse verkrachtingscultuur, door haar eigen ervaring met seksueel geweld te delen. En door op te tekenen welke beschuldigingen ze over zich heen kreeg naar aanleiding van haar openheid.

Asha ten Broeke.

Het is een klassiek geval. Het slachtoffer kent de dader, zoals meestal het geval (de anonieme man die uit de bosjes springt komt zelden voor). Dader en slachtoffer zitten samen in een kroeg. Dader grijpt zijn kans bij het verlaten van de kroeg. Zodra hij min of meer uit het zicht is van omstanders, begint hij het slachtoffer te bepotelen, eindigend in verkrachting. Niemand praat er verder over. Hij niet, zij niet. We weten meer over de Indiase vrouw die in een bus verkracht werd en later stierf, dan van de meeste vrouwen die in Nederland slachtoffer werden van deze vorm van geweld, merkt ze op.

Ten Broeke kreeg naar aanleiding van haar column veel hartverwarmende ondersteunende reacties. Maar daarnaast helaas ook opmerkingen die neerkomen op het slachtoffer de schuld geven. Te beginnen met de feiten. Ten Broeke haalde aan dat 11,7 procent van de Nederlandse vrouwen te maken heeft gekregen met verkrachting. Kon niet waar zijn. Helaas, klopt wel, en het zijn respectabele instituten zoals het RIVM en Rutgers WPF die dit wetenschappelijk verantwoord uitzochten.

Daarnaast wemelde het van de opmerkingen die de ernst van de zaak in twijfel trekken en Ten Broeke aanspraken op haar gedrag:

Bijvoorbeeld toen Sylvia Witteman – een columniste die ik tot voor kort bewonderde om haar geestigheid – ervaringen als de mijne ‘alledaags’ noemde en bagatelliserend twitterde: “Ja, verkracht worden is heel erg. Een dronken vent van je af meppen is ook niet leuk, maar niet daarmee te vergelijken.” Of toen een reageerder wat mij was overkomen ‘een mislukte vrijpartij’ noemde. Of toen iemand poneerde dat ik, door in eerste instantie niet hard op te treden tegen het dronken gepotel van de vriend van m’n vriendje, de verkrachting zelf had uitgelokt. “De Amerikanen hebben daar een mooi woord voor: een ‘cockteaser’ heet zo’n vrouw daar.”

Daar kon ze het mee doen. Dit zijn stuk voor stuk typische elementen van de verkrachtingscultuur, waarbij slachtoffers zich moeten verantwoorden, grappen over verkrachting leuk zijn, ervaringen van vrouwen niet serieus genomen worden en daders wegkomen met hun wangedrag.

Des te meer reden om vooral te blijven praten over seksueel geweld, concludeert Ten Broeke. Net zoals ze eerder deed met internettrollen die vrouwen de mond proberen te snoeren als ze het wagen in het openbaar aanwezig te zijn en, nog erger, hun mening te geven. Net zoals ze ook eerder deed bij de problematiek van het pesten, nog zoiets waarbij we in Nederland graag de andere kant opkijken.

Tegen stilzwijgen helpt alleen luid en duidelijk zeggen waar het op staat. Ten Broeke en Witteman voeren op dit moment via Twitter een beschaafde discussie over seksueel geweld en het slachtoffer de schuld geven. En naar aanleiding van One Billion Rising komen hopelijk meer vrouwen naar voren met hun ervaringen. Want een ding is zeker. Met 11,7% verkrachte vrouwen in Nederland weet je als individu dat je niet alleen staat!

UPDATE: Ten Broeke sprak bij Radio 1 over het fenomeen vrouwen de schuld geven van hun verkrachting. Hier kun je het interview beluisteren. Plus via Twitter:

Goede blogpost over verkrachtingscultuur nav mijn columns en natuurlijk het prachtige One Billion Risinghttps://dezesdeclan.wordpress.com/2013/01/30/ten-broeke-opent-debat-over-nederlandse-verkrachtingscultuur/ …

Graag gedaan 😉

Amsterdam doet mee met One Billion Rising

Een flashmob op De Dam, een bijeenkomst in De Balie, en een feestelijk avondprogramma in club Panama. Dat alles biedt Amsterdam op 14 februari aanstaande, de dag van One Billion Rising. Kom ook en sluit je aan bij deze campagne om geweld tegen vrouwen te stoppen! Vanaf drie uur ’s middags beginnen de activiteiten met een gezamenlijke dans op De Dam. Iedereen kan meedoen, en als je wilt kun je het One Billion Rising dansje in een kwartiertje onder de knie krijgen:

In Frankrijk gingen ze je al voor. Daar hielden ze in december 2012 een flashmob:

De beroemde televisiepersoonlijkheid Ruby Wax sluit zich ook aan bij de campagne One Billion Rising, omdat ze het echt belachelijk vindt dat een miljard vrouwen op de wereld het slachtoffer worden van geweld:

Evenals actrice Rosario Dawson, want zolang meisjes en vrouwen niet veilig zijn stagneert de boel:

Enfin, kom om drie uur naar De Dam en doe mee!

Nederland stribbelt tegen bij vrouwenrechten

Nederland begint een slechte reputatie te krijgen als het gaat om vrouwenrechten. De Europese Unie sleept ons land voor de rechter omdat Nederland te weinig doet voor mensen die na zwangerschapsverlof terug willen keren naar hun betaalde baan. Deze stap komt bovenop gedonderjaag rondom een quotum van dertig procent vrouwen in de top van beursgenoteerde bedrijven, en bergen kritiek op de gebrekkige naleving van VN-verdragen. Waarom laat Nederland het er zo bij zitten?

Natuurlijk heeft de Nederlandse regering allerlei excuses om niets of weinig te doen. Zo zou een quotum beter functioneren als bedrijven vrijwillig aan de slag gaan. Dus koos de regering voor een papieren tijger vol boterzachte vaagheden. Bedrijven hoeven nu alleen achteraf uit te leggen waarom het helaas niet lukte, en krijgen dan een aai over de bol en een ‘volgende keer beter’. Dat de EU meer druk wil zetten achter het doorbreken van een blanke mannelijke monocultuur aan de top, vindt Nederland maar niets.

De SGP komt ook overal mee weg. Nederland heeft vooral oog voor de godsdienstvrijheid, en deed weinig tot niets toen zowel de EU als de Hoge Raad in eigen land de regering sommeerde actief maatregelen te nemen. De SGP heeft inmiddels een briljante oplossing gevonden. Formeel mogen vrouwen nu wel op een kieslijst, maar iedere vrouw die aangeeft dit te willen, breekt met de grondbeginselen van de partij. En wordt daarmee een goddeloze outcast. Kritiek op deze schijnrechtspraak kwam vooral van de kant van het proefprocessenfonds Clara Wichmann en opiniebladen zoals HP/De Tijd. Vanuit de regering geen woord.

Niemand minder dan de Verenigde Naties gaf Nederland eerder, in 2010, al een draai om de oren. Ons land ondertekende weliswaar een internationaal verdrag, het VN Vrouwenverdrag, maar voert dat akkoord in de praktijk slecht uit. Onder andere de structurele ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op de werkvloer was een pijnpunt. Dat maakt het des te wranger dat de EU Nederland nu voor de rechter sleept vanwege nalatigheid om werknemers te beschermen die terugkeren na ouderschapsverlof. NIet geheel verrassend zijn het vooral vrouwen die zwanger worden en prompt merken dat werkgevers hen willen dumpen.

Voorbeelden te over dus. Waarom landt die kritiek niet? Het Tijdschrift voor Genderstudies probeerde deze vraag te beantwoorden. De eindconclusie:

Voor de regering en de ambtelijke organisatie heeft het gewoonweg weinig urgentie veel aandacht te besteden aan de implementatie van mensenrechten, en van vrouwenrechten en het VN-Vrouwenverdrag in het bijzonder. Ten eerste is van druk van buiten af nauwelijks sprake. Ten tweede wordt in de rechtspraak bijna geen gebruik gemaakt van het VN-Vrouwenverdrag[…], zodat er geen noodzaak is om alle wet- en regelgeving vooraf aan het verdrag te toetsen. Ten derde denkt ook de Tweede Kamer bij mensenrechten met name aan niet-westerse buitenlanden, en spreekt zij de regering slechts incidenteel aan op het nakomen van verdragsverplichtingen in Nederland.

De auteur van het stuk hoopt op verandering nu Nederland een instituut voor de mensenrechten krijgt. Inmiddels bestaat dit college inderdaad. Zo’n organisatie kan bevorderen dat de regering mensenrechten – en vrouwen zijn ook mensen! – structureel meeneemt in het beleid. En uitspraken doen, onder andere over de legitimiteit van voorkeursbeleid voor vrouwen op plekken waar vrouwen, vanwege hun verkeerde sekse, tegen structurele achterstelling aanlopen. Zodat er langzamerhand meer druk op de ketel komt, en mensen de urgentie voelen. Dat zou tijd worden.

Geweld kun je niet plaatsen zonder te letten op gender

Mishandeling, verkrachting, moord, als je sekse buiten beschouwing laat, mis je cruciale feiten rondom geweld en agressie, schrijft activiste en auteur Rebecca Solnit. Want let je op gender, dan zie je patronen. Zoals: opvallend veel mannen die in de V.S. een wapen oppakken en in het rond gaan schieten, vermoorden eerst een vrouw. Zoals hun vriendin of moeder. Je mist die aanwijzingen als je er niet op let. Terwijl zulke inzichten juist van onschatbare waarde zijn om geweld tegen vrouwen te begrijpen en effectief te bestrijden.

De realiteit is deze, schrijft Solnit:

“Women worldwide ages 15 through 44 are more likely to die or be maimed because of male violence than because of cancer, malaria, war and traffic accidents combined,” writes Nicholas D. Kristof, one of the few prominent figures to address the issue regularly.

Dat klinkt hard, maar het is gebaseerd op cijfers zoals die naar voren komen uit talloze statistieken, onderzoeken en analyses. Internationaal zie je steeds dezelfde trends en patronen. Vrouwelijke verkrachters en moordenaars zijn een opvallende uitzondering die de regel bevestigen. Want de dader van (seksueel) geweld is meestal een man, en naast andere mannen maakt dat type misdadiger veel slachtoffers onder vrouwen. Alleen, we doen niks met dat inzicht:

however, we don’t talk about it. […] We have far more than 87,000 rapes in this country every year, but each of them is invariably portrayed as an isolated incident. We have dots so close they’re splatters melting into a stain, but hardly anyone connects them, or names that stain.

Dat is jammer, want analyses op basis van gender leveren onmisbare kennis op. Zo blijkt dat opvallend veel Amerikaanse mannen die overgaan tot massale schietpartijen, kort daarvoor eerst een vrouw doden. Niet zomaar een willekeurige vrouw, maar iemand waar ze iets voor voelen. Hun vriendin, hun moeder. Dat heeft een reden:

whether racking up points for piles of bodies in a videogame or assassinating terrorists with drones, to kill in the West is to win. And in order to win, on some level, regardless of biological sex, a person must purge barriers to winning by suppressing characteristics perceived as culturally feminine: softness and gentleness, submission and openness, sympathy, mercy, or hesitation.[…] The private killing of particular women who could stand in the way of multiple public murders embodies an extreme and ultimately violent suppression of any force, internal or external, that might temper or “domesticate” the code of take-no-prisoners cowboy manliness.

Traditioneel gezien wordt van vrouwen verwacht dat zij mensen beschaven. Mannen moeten eerst die corrigerende invloed van vrouwen teniet doen, voordat ze zich voldoende kunnen vermannen om de wapens op te pakken en bijvoorbeeld op een school in het rond te schieten. Psychologisch gezien is zo’n ‘secundaire plaats delict’ juist de belangrijkste locatie van het misdrijf.

Andere soorten van geweld dienen niet om onder de controle van vrouwen uit te komen, maar juist om controle over vrouwen te krijgen. Solnit:

It’s a system of control. It’s why so many intimate-partner murders are of women who dared to break up with those partners. […] The lives of half of humanity are still dogged by, drained by, and sometimes ended by this pervasive variety of violence.  Think of how much more time and energy we would have to focus on other things that matter if we weren’t so busy surviving. Look at it this way: one of the best journalists I know is afraid to walk home at night in our neighborhood.  Should she stop working late? How many women have had to stop doing their work, or been stopped from doing it, for similar reasons?

Zelfs een beschaafd, diplomatiek document als de Nederlandse Emancipatiemonitor 2012 kan niet verdoezelen dat mannen de slachtoffers (m/v) maken. Dat een probleem zoals huiselijk geweld eruit ziet als een behoorlijk eenzijdige golf van agressie van mannen, richting vrouwen. En dat vrouwen meer angst voor slachtofferschap voelen dan mannen:

Hun hoge risicoperceptie komt niet zozeer doordat ze de kans op slachtofferschap hoger inschatten dan mannen, maar vooral doordat ze de gevolgen ervan als veel ernstiger ervaren. Vooral de gevolgen van seksueel geweld worden als ernstig beschouwd.

Terecht, want verkrachting wordt niet voor niets wel eens omschreven als moord op de psyche van een vrouw. Ze leeft nog wel, maar hoe. En tot overmaat van ramp ontspringt de dader meestal de dans, terwijl zij met de gevolgen zit.

Dat soort feiten benoemen is geen mannenhaat. Kritiek op gedrag staat niet gelijk aan kritiek op de persoon. Plus, mannelijke lezer, het draait niet altijd om jou, dus waarom zou je je persoonlijk aangevallen voelen? Als je niemand verkracht hebt, is er geen enkele reden om je beschuldigd te voelen. Het zou wel fijn zijn als je je medeverantwoordelijk voelt voor een oplossing. Want geweld tegen vrouwen levert een vet probleem op:

this is a civil rights issue, it’s a human rights issue, it’s everyone’s problem, it’s not isolated, and it’s never going to be acceptable again. It has to change. It’s your job to change it, and mine, and ours.

Dus, man of vrouw, doe 0p 14 februari 2013 mee met One Billion Rising. Meld je aan bij We Can, de Nederlandse tak van een campagne om geweld tegen vrouwen te stoppen. En als mannen grappen maken over verkrachting, laat dan je afkeuring blijken en overhandig ze desgewenst deze tips om verkrachting te voorkomen. Geweld tegen vrouwen, we zijn er allemaal bij. We kunnen met ons allen de cultuur veranderen en de wereld een plaats maken waar vrouwen zich welkom voelen. Dank!

Historische tv-series, ook geweldig met een vrouw in de hoofdrol

Leuk, al die historische televisieseries zoals The Tudors, Spartacus, Rome en de Borgia’s. Maar het is mannen wat de klok slaat. Zou het niet geweldig zijn als we ook eens konden kijken naar een serie die om vrouwelijke hoofdpersonages draait? The Mary Sue zet acht vrouwen uit de geschiedenis op een rijtje waar zonder enig probleem een geweldige tv serie over gemaakt kan worden. Van de Egyptische heerser Nefertiti tot aan vrouwelijke piraten, keuze genoeg.

Actrice Grace Park, bekend van Battestar Galactica, zou prima de hoofdrol kunnen spelen in een serie over de Chinese krijger Fu Hao.

De Zesde Clan kent nog wel een paar mensen om een televisieserie over te maken. Volgende maand wordt het boek 1001 vrouwen gepubliceerd, met portretten van belangrijke vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Daar zitten dramatische levensverhalen tussen die je prima kunt bewerken tot spannende televisieserie.

Maar ook verder van huis wemelt het van de indrukwekkende vrouwen. Wat denk je van Juana Azurduy?  Zodra deze Boliviaanse in 1805 een enigszins fatsoenlijke leeftijd bereikt had – 17, voor die tijd volwassen – trouwde ze militair Manuel Padilla en vocht zij aan zij met hem tegen de Spanjaarden, om het land onafhankelijk te maken.

Haar huwelijk eindigde elf jaar later in een bloedige veldslag. Zij raakte gewond, hij probeerde haar te redden en sneuvelde, waarna Juana een tegenaanval leidde om zijn lichaam te claimen. Als daar geen geweldig dramatische scène uit te peuren valt weet De Zesde Clan het niet meer. Azurduy week na dit verlies uit naar het noorden van Argentinië en vocht daar verder. Op een gegeven moment leidde ze 6000 soldaten en stond ze aan het hoofd van het Noordelijke Leger van de revolutionaire regering in Argentinië.

Vanwege haar prestaties eerde Argentinië haar in 2009 postuum met de rang van generaal. Haar naam leeft nog steeds voort, in in theaterstukken, dansvoorstellingen, en natuurlijk folkloristische liederen. Zo maakte de zeer populaire Chileense groep Illapu Juana onsterfelijk met dit nummer, waarin ze aangeven met haar mee te willen vechten in de revolutie:

Jenny Cárdenas, een geliefde singer songwriter, zette een tekst van Jorge Suarez, een dichter uit Cochabamba op muziek. Ze speelde haar ode aan Azurduy vorig jaar voor een publiek in Genève, Zwitserland. In de inleiding legt ze uit dat het tijd wordt dat de bijdrage van vrouwen meer erkenning krijgt, en vertelt ze kort iets over het leven van Azurduy. De luisteraars weten dat het lied een Cueca is, een traditioneel ritme, en klappen halverwege enthousiast mee:

Kortom, televisiemakers, doe iets en maak ons blij met fijne series….

Feministische organisaties belangrijkste factor in aanpak geweld

Feministische organisaties zijn van cruciaal belang voor het effectief bestrijden van geweld tegen vrouwen. Dat blijkt uit een representatief onderzoek naar de situatie in zeventig verschillende landen. Een krachtige feministische organisatie was van meer belang dan de aanwezigheid van linkse politieke partijen of factoren zoals welvaart of het aantal vrouwelijke politici.

Vrouwen protesteren tegen huiselijk geweld in Montevideo, de hoofdstad van Uruguay.

De reden? Feministische organisaties stellen vrouwen centraal. Andere partijen hebben de neiging vrouwen te zien als minderheidsgroep, en zien hun belangen als ondergeschikt aan ‘het algemene’ belang. Algemene organisaties missen zodoende de rol van gender bij maatschappelijke problemen zoals (huiselijk) geweld, en behartigen de belangen van vrouwen onvoldoende.

Mala Htun van de Universiteit van Texas en S. Laurel Weldon van de Purdue universiteit doken de geschiedenis in en onderzochten de strijd tegen geweld tegen vrouwen in de periode 1975-2005 in zeventig verschillende landen. Ze baseerden zich onder andere op statistieken. Cijfers kunnen natuurlijk vanalles zeggen, maar veertig jaar en zeventig landen brengen zo’n duidelijk patroon aan het licht dat je er niet omheen kunt. Wil je geweld tegen vrouwen verminderen, dan heb je het feminisme nodig.

Want feministen zijn degenen die ‘normale natuurverschijnselen’ zoals huiselijk geweld en ander geweld tegen vrouwen problematiseren en verandering eisen. In hun onderzoek schrijven de twee wetenschappers:

We show that the autonomous mobilization of feminists in domestic and transnational contexts—not leftist parties, women in government, or national wealth—is the critical factor accounting for policy change. Further, our analysis reveals that the impact of global norms on domestic policy making is conditional on the presence of feminist movements in domestic contexts, pointing to the importance of ongoing activism and a vibrant civil society.

Waarom zijn feministische organisaties zo belangrijk als je geweld tegen vrouwen op de politieke agenda wilt krijgen? Htun en Weldon zien drie belangrijke factoren, die eigenlijk allemaal neerkomen op de functie van vrijplaats. Ten eerste stellen feministische bewegingen vrouwen centraal:

When women’s movements are organized within broader political institutions such as political parties or are entirely contained in the state, they must argue for the relevance of their concerns to these established, often already defined priorities.

Vrouwen delven dan al snel het onderspit. Het gaat om vrouwenbelang, niet algemeen belang. Als je moet kiezen tussen onderwerpen zoals vrije verkiezingen of betere lonen voor arbeiders, valt het pijnpunt ‘geweld tegen vrouwen’ al snel van de agenda af. Niet van belang, doen we een andere keer wel. Feministische organisaties doorbreken dit soort bestaande privileges en eisen aandacht voor vrouwen.

Ten tweede bieden feministische organisaties een veilige plek om taboes te doorbreken:

addressing violence against women requires challenging male privilege in sexual matters and social norms of male domination more generally (Brush 2003; Elman 1996; MacKinnon 1989). In criticizing such violence, women refuse to be silent victims. Women are more likely to speak up in spaces that are secure from bureaucratic reprisals from superiors and/or social censure.

Binnen feministische organisaties kunnen vrouwen zelfvertrouwen krijgen, het stilzwijgen doorbreken en met gelijkgestemden hun koers bepalen.

Ten derde gaan feministische organisaties fungeren als bron van kennis en bewustwording. Htun en Weldon:

When social groups self-organize, they develop an oppositional consciousness as well as a set of priorities that reflect their distinctive experiences and concerns as a group. This social perspective cannot be developed in more generally focused organizations or in settings where group concerns must be subordinated to other sorts of imperatives.

Kortom, we hebben meer feminisme nodig. Meer autonome feministische organisaties die vrouwen helpen zichzelf te ontplooien, het stilzwijgen te doorbreken en van vrouwenbelangen algemene belangen te maken. Goed om te weten. Dank, Htun en Weldon!

Tijdschrift Lover ontdekt vrouwenhaat

Tijdschrift Lover ontdekt vrouwenhaat en besteedt in een analyse aandacht aan seksisme in de gamecultuur. Het is heel goed dat het magazine dit doet. Want het is een lastig onderwerp en veel mensen twijfelen of ze er wel aandacht aan moeten besteden. Je zou mensen juist kunnen aanmoedigen om anoniem vuil te spuiten op internet. En omdat het anoniem gebeurt weet je niet wie erachter zit en hoe serieus de reacties zijn. Lover doorbreekt met dit stuk het stilzwijgen en zwengelt de discussie aan.

Dat is broodnodig. Het magazine publiceert het artikel vanwege de ellende die Anita Sarkeesian in 2012 over zich heen kreeg toen ze het idee opvatte stereotypen in videospelletjes aan de kaak te stellen. (Op dit weblog kon u daar in juni vorig jaar al het een en ander over lezen, met de kop ‘Vrouw plus mening op internet is loslopend wild’.) Lover ging te raden bij gamers en kwam reacties tegen die neerkomen op ‘ach ja’:

…wat mij in deze zaak wel heeft geschokt is dat deze haatcampagne wordt afgedaan als het trieste gedrag van een paar ongelukkige trolls (pubers die voor de grap op het internet onzin spuien). Steeds als ik in mijn directe omgeving met gamers praat over dit ‘incident’ krijg ik weer te horen dat het er op internet nou eenmaal zo aan toe gaat, dat het een Wilde Westen is en dat het laatste wat je moet doen is deze trolls serieus nemen door met ze in discussie te gaan.

Dit terwijl de gamecultuur bol staat van de seksistische ‘incidenten’, die tezamen blijk geven van een problematische cultuur. Dit terwijl Sarkeesian bedreigingen met de dood en met verkrachting ontving. Anonieme lui probeerden haar site te hacken. Haar gezicht werd op foto’s van naakte vrouwen in ranzige posities geplakt. Iemand maakte zelfs een spelletje waarin je Sarkeesian in het gezicht kon meppen. Hoezo ‘voor de grap’. Het was een systematische, gerichte campagne, gericht tegen iemand die alleen publiekelijk liet weten iets van plan te zijn. Ze had nog niks concreets gedaan.

Lover zelf aarzelde om aandacht te besteden aan dit soort hatelijkheden. Het blad noemt een Nederlands voorbeeld waar de redactie ernstig mee in haar maag zat:

Een aantal maanden geleden hebben we binnen de redactie van LOVER besproken of we een artikel zouden wijden aan de vervelende en seksistische opmerkingen via social media waarmee Ingeborg Beugel te maken kreeg naar aanleiding van haar aanwezigheid bij Pauw&Witteman. […]  Het kwam er op neer dat die feeks haar mond maar moest houden. Uiteindelijk heeft de redactie besloten hier (nog) geen artikel aan te wijden, omdat we nog onvoldoende mogelijkheden zagen om deze gebeurtenis te duiden.

Dat laatste vindt de Zesde Clan een beetje vreemd, want er valt genoeg te lezen over de manieren waarop mensen vrouwen het zwijgen op willen leggen zodra ze iets doen wat de dominante groep niet zint. Wetenschapsjournaliste Asha ten Broeke werd het doelwit van trollen en schreef daar een prima column over. Ook Sarkeesian kwam zelf met een heldere duiding van de haat. Daar had de redactie haar voordeel mee kunnen doen.

Er zijn ook zat buitenlandse voorbeelden. Een Amerikaanse feministe stelde een sexism watch in om hatelijke opmerkingen over presidentskandidaat Hillary Clinton in kaart te brengen. Die haat gaf ook de aanzet voor het oprichten van de campagne Name It, Shame it. Met als veelzeggende slogan: als je één vrouw aanvalt, val je alle vrouwen aan.

Lover heeft in ieder geval doorgekregen waar het om draait:

Het is niet een bijeffect dat de inhoudelijke discussie kapot gaat, dat is precies waar het de trolls, of liever gezegd de vrouwenhaters, om gaat. Het doel van hun keiharde en seksistische opmerkingen is om hun slachtoffer monddood te maken. Dat Ingeborg niet meer verschijnt bij P&W en dat Sarkeesian haar video’s niet meer post, dat is hun doel.

Beter wat aan de late kant dan helemaal niet, zou de Zesde Clan zeggen. Daarom besteden we aandacht aan de berichtgeving. We hopen dat Lover de volgende keer niet meer zo aarzelt, vrouwenhaat sneller kan duiden, en er dit jaar vaak en veel over schrijft.

Leestips: blogsters krijgen standaard bedreiging met verkrachting,  positief omgaan met haat, mannen en hun angst voor een feministische dialoog, internet brengt seksisme in kaart,  en, ter inspiratie, de manier waarop de Australische minister-president Julia Gillard na maandenlang de andere kant opkijken stelling nam tegen de mannen die haar door het slijk haalden vanwege haar vrouwzijn.

UPDATE: de Engelse wetenschapster Mary Beard waagde het om op de televisie te verschijnen en kreeg bergen seksistische haat naar haar hoofd geslingerd. Ze zweeg niet maar zocht de publiciteit om deze agressie in de schijnwerpers te zetten:

She continued: “But is it just a kind of rugby club joke misfired? Reading through it…it is absolutely plain as day that it is meant to hurt and wound. […] …the misogyny here is truly gobsmacking. The whole site is pretty hateful[…] but the whole “cunt” talk and the kind of stuff represented by the photo on right is more than a few steps into sadism.  It would be quite enough to put many women off appearing in public, contributing to political debate, especially as all of this comes up on google..

SGP wringt zich in rare bochten

De SGP geeft opnieuw een perfect voorbeeld van manieren om vooruitgang voor vrouwen onmiddellijk weer ongedaan te maken. Wat vrouwen ook formeel mogen of kunnen, ze  behoort zelf haar eigen plek te kennen en zich te gedragen ‘zoals het hoort’. Inmiddels heeft de SGP deze boodschap formeel vastgelegd als het gaat om politieke functies. Vrouwen mogen op kieslijsten komen, maar dat ze zich kandidaat stellen betekent dat ze de partijbeginselen verraden. Want de beginselen zeggen dat het politieke ambt niet voor vrouwen is.

Onder andere dagblad Trouw moet niks hebben van dit soort ‘met de ene hand geven, met de andere hand nemen’-praktijken. De krant oordeelt dat de SGP de afwijzing van vrouwen vermomt en verdoezelt. En snapt wel waarom voormannen zoals Van der Staaij zo trots zeggen dat het een goede oplossing is van een netelig dilemma:

Je kunt een politieke partij toch moeilijk verplichten om kandidaten te selecteren die het oneens zijn met de fundamentele beginselen van die partij. Hoeveel communisten staan er op de kieslijst van de VVD? […] De SGP víndt dus niet alleen dat vrouwen geen politieke functie kunnen uitoefenen, het nieuwe algemeen reglement maakt het ook mogelijk om naar dit beginsel te handelen. En het is nou precies dat laatste wat de uitspraak van de Hoge Raad niet toestaat.

Ook HP/De Tijd hoont de partij weg. De SGP bedrijft schijnrechtspraak, oordeelt het opinieblad:

In de praktijk zal er waarschijnlijk met dit partijbestuur, en met deze partijbeginselen nooit een vrouw gekozen worden. De financiële steun die politieke partijen vanuit de overheid krijgen wordt er wel veilig mee gesteld.

Want dat is het probleem. De SGP is een politieke partij, die tonnen overheidssteun krijgt – geld van ons allemaal – om deel te nemen aan de democratie. SGP-ers doen mee in gemeenteraden, provinciebesturen, eerste en tweede kamer, en nemen deel aan ingrijpende landelijke besluitvorming. Hier gelden andere normen.

Het was om die reden dat het vrouwenstandpunt van de SGP onder vuur kwam te liggen. Met succes. Want, stel, er was een politieke partij met een negerstandpunt, dan zou Nederland meteen roepen ‘racisme’ en maatregelen nemen. Je mag mensen niet op grond van hun huidskleur mensenrechten ontzeggen. Voor vrouwen geldt precies hetzelfde, oordeelde de Hoge Raad. Met als extra bekrachtiging het feit dat de Nederlandse regering het VN Vrouwenverdrag ondertekende. De SGP schendt niet alleen grondrechten, maar ook dit internationale verdrag.

Ondanks die harde oordelen blijken we voor seksisme nog steeds collectief blind. De Hoge Raad oordeelde dat de overheid stappen moest ondernemen om de SGP te dwingen de mensenrechten te eerbiedigen. Nederland stelde zich echter uitermate terughoudend op. De SGP kreeg alle kansen om zelf iets te verzinnen, want tsja, het is maar folklore, onschuldige opvattingen van een nette partij. Met deze rare manoeuvre als resultaat.

Het Clara Wichmann instituut bekritiseert de overheid. Die had krachtiger in moeten grijpen, meldt een woordvoerster:

Ze verwijt de Staat dat die ‘het balletje naar de SGP heeft doorgespeeld’. De Hoge Raad bepaalde namelijk in 2010 dat de SGP vrouwen het passief kiesrecht (het recht om je te kandideren) niet mag onthouden en dat de Staat maatregelen moest nemen om dat te bewerkstelligen. ‘De Staat had dat voor alle partijen moeten doen, maar heeft juist helemaal niets gedaan. Wat als er een partij komt die bijvoorbeeld gehandicapten niet zou toestaan op de kieslijst? Moeten we dan weer jaren procederen voor die ene partij?’

Het is te hopen dat de SGP van binnenuit verandert en democratiseert. Het begin is er, want bijna de helft van de SGP-politici in gemeenten en provincies willen best vrouwelijke collega’s. Da’s mooi.

De gereedschapskist: over privileges en de weerstand daar bij stil te staan

Het is een teken van blank privilege dat zwarte feministes, zoals Bell Hooks, al jaaaaren schreven over de dominante positie van blanken m/v, en dat deze term al jaren bekend was in wetenschappelijke kringen, maar dat er een essay van een blanke mevrouw voor nodig was om het begrip gemeengoed te maken. Peggy McIntosh met White Privilege: Unpacking the Invisible Knapsack. Amerikaanse scholen en universiteiten gebruiken deze tekst tegenwoordig vaak als basis voor de les.

Privilege is het tweelingzusje van intersectionaliteit. Beide begrippen buigen zich over het gegeven dat er kenmerken zijn die mensen op achterstand zetten, of juist een opstapje geven. Het gaat dan om zaken die buiten je macht liggen, zoals je sekse, huidskleur, aangeboren handicap, of kenmerken waar je slechts zeer moeilijk iets aan kunt doen. Denk aan een lage opleiding hebben of uit een armoedig milieu komen.

Dat werkt op elkaar in. Zo maakte onder andere het SCP in 2006 bekend dat vrouwen uit minderheidsgroepen aantoonbaar een dubbele achterstand hebben. Hier komen privilege en intersectionaliteit bij elkaar. Allochtone vrouwen liggen achter bij de mannen uit hun eigen minderheidsgroep, want als man krijgen die groepsleden privileges die vrouwen niet krijgen. Allochtone vrouwen verkeren echter ook in een achterstandspositie ten opzichte van blanke vrouwen. Want ook al zijn die vrouw, ze horen wel bij de ‘juiste groep, ze voldoen aan de norm van de blanke Nederlander.

Hoewel aantoonbaar, in cijfers, ontkennen mensen privileges vaak. Het ligt gevoelig. Wordt het toch te zichtbaar, dan moet ‘de ander’ iets doen. Zo merkte het SCP op dat er een zware politieke druk op allochtone vrouwen ligt om hun situatie te verbeteren. Met andere woorden: de nadruk ligt op het individuele lid van de groep waar iets mee is. De rest van Nederland kan achterover blijven leunen en als het dan niet lukt met vooruitkomen is het de schuld van het individuele lid van de verkeerde groep. Zie je wel, ze willen het niet en ze kunnen het niet, heet het dan.

Het zijn vaak leden van diezelfde minderheidsgroep die het hardste roepen dat er niks aan de hand is. Carla Bruni, echtgenote van de Franse president, benutte het podium van tijdschrift Vogue om te roepen dat haar generatie vrouwen het feminisme helemaal niet nodig heeft. (Na felle kritiek bood ze excuses aan voor die opmerking). Ander voorbeeld: toen bekend werd dat uitzendbureau’s allochtone kandidaten discrimineren, waren twee hooggeschoolde allochtone mannen er als de kippen bij om te benadrukken dat racistische werkgevers niet bestaan:

Het is jammer dat geschikte niet-westerse kandidaten worden benadeeld door het negatieve groepsbeeld. Feit is wel dat werkgevers niet verantwoordelijk zijn voor dit negatieve groepsbeeld. Voorstellen om werkgevers harder aan te pakken, kunnen geen effect hebben als het groepsbeeld niet wordt verbeterd.

Dus, Marokkanen, gedraag je. Vrouwen, verman je. Dan komt kwaliteit vanzelf boven drijven, is het niet vandaag, dan wel over honderd jaar. In de tussentijd kiest de in het geheel niet racistische en/of seksistische werkgever gewoon een jonge blanke man. Toevallig, of om economische redenen. Echt niet uit weerzin tegen allochtonen en vrouwen, hoor, echt niet.

Weerstand bij de getroffen mensen komt omdat het een heel eng idee is dat je weinig tot geen invloed hebt. Een werkgever die niet aan de vrouw wil (want: gedoe met zwangerschapsverlof, past niet in het mentale plaatje van leider) heeft de macht om je niet aan te nemen, geen promotie te geven, acuut te ontslaan als je zwanger wordt. Los van wat je zelf allemaal aan kennis, kunde en talent in te brengen hebt kan dat gewoon gebeuren, en probeer dan maar eens te bewijzen dat je met discriminatie had te maken.

Daar bovenop komt dat je alles goed kunt doen en dan toch niet krijgt wat je verdient. Hoe goed jijzelf je ook gedraagt, ook al heb je een voorbeeldig CV, je bent Marokkaan en Marokkanen zijn slecht dus weg ermee. Op die manier loop je, ondanks je eigen goede gedrag, aan tegen complexe structuren, waar je in je uppie weinig tegen kunt beginnen. Waarmee de zelftwijfel weer opnieuw begint. Toch een andere sollicitatiebrief schrijven? Toch vaker glimlachen tijdens het onderhandelen? Enzovoorts.

Bij de bovenliggende partij ontstaat weerstand om een andere reden. Stel dat je je voordeeltjes kwijt raakt! De onwil om in te zien dat er iets structureel scheef loopt was precies de reden waarom McIntosh in 1989 besloot man en paard te noemen:

I have often noticed men’s unwillingness to grant that they are over privileged, even though they may grant that women are disadvantaged. […] Denials, which amount to taboos, surround the subject of advantages, which men gain from women’s disadvantages. These denials protect male privilege from being fully acknowledged, lessened or ended. Thinking through unacknowledged male privilege as a phenomenon, I realized that since hierarchies in our society are interlocking, there was most likely a phenomenon of white privilege, which was similarly denied and protected.

Die onwil zie je steeds opnieuw terug. Je kunt niet praten over het gebrek aan meisjesfiguren in kinderfilms zonder beschuldiging dat je een zure feministe zou zijn. Terwijl het hier gaat om de boodschap die kinderen krijgen:

in the movies made for children in 2012, girls go missing. In staggering proportions, males are consistently front and center; females are mostly sidelined or not there at all. If you look at the gender placement in the images on the movie posters below, the meaning of “marginalized” couldn’t be more clear. Remember, these are movie for kids. So when your children go to the movies, they are learning, time and time again, that boys are more important than girls.

Ook Peggy McIntosh liep er tegenaan dat ze tot voor kort niet had nagedacht over haar eigen privileges:

It seems to me that obliviousness about white advantage, like obliviousness about male advantage, is kept strongly inculturated in the United States so as to maintain the myth of meritocracy, the myth that democratic choice is equally available to all. Keeping most people unaware that freedom of confident action is there for just a small number of people props up those in power, and serves to keep power in the hands of the same groups that have most of it already.

Het was één van de redenen om haar essay te schrijven. Dat zie je gelukkig vaker. Als je jezelf bewust wordt van je privileges, kun je anderen ook bewust maken van scheve toestanden. Daarbij gebruiken mensen allerlei inventieve methoden. Zo vergeleek iemand privilege als de gemakkelijkste stand bij het spelen van een videospelletje. Als je ‘super easy’ kiest in het menu, kun je het spel nog steeds verliezen, maar de kans dat je wint blijft over het algemeen toch het grootste. Door te praten in termen van games kun je taboewoorden als ‘privilege’ vermijden en willen mensen misschien luisteren naar wat je zegt.

Een andere methode is die van het aanprijzen van voordelen. Mannen, als jullie je mannelijke privileges zelf, actief, tegengaan en aanpakken, en op voet van gelijkheid omgaan met vrouwen, verbeteren je heteroseksuele relaties en krijg je betere seks. Da’s een zeer aantrekkelijk vooruitzicht voor veel mannen. Het kan de pijn van lastige bewustwordingsprocessen enigszins verzachten.

Tot slot, voor gevorderden: McIntosh noemt in haar essay een lijst op van meer dan twintig manieren waarop blanken bonuspunten krijgen. Op internet kun je meer van dat soort lijstjes vinden. Je kunt ook een kijkje nemen in de keuken van de privilege denying dude. Of dit essay over mannelijk privilege lezen, of privilege in action, waar zo’n beetje alle soorten privileges aan bod komen.

Conservatieven misbruiken dreiging van verkrachting om vrouwen in te perken

Zelfs een zevenjarig meisje op school in India is niet veilig voor verkrachting. Leeftijd, locatie en omstandigheden maken duidelijk dat het niet uitmaakt waar meisjes en vrouwen zijn, wat ze doen, wat hun leeftijd is. Je zou daarom naar de daders moeten kijken. Veel mensen in India doen echter alles behalve dat. Ze geven westerse invloeden de schuld en grijpen seksueel geweld tegen vrouwen aan om meer controle te krijgen over hun gedrag.

De lijst ge- en verboden begint langer en langer te worden sinds een 23-jarige studente de bus nam, en op zodanige wijze verkracht werd dat ze aan haar verwondingen stierf, meldt de Engelse krant The Guardian:

Students at Delhi University spoke of a new pressure from family to avoid public places or “going out”. The government of the union territory of Puducherry in the south was set to order all schoolgirls to wear overcoats to “protect them” until a public outry forced a U-turn. Delhi police advised women students to “go straight home after college”. Since the rape, a series of village councils in northern India have banned girls from using mobile phones, wearing “decadent” dress or dancing at weddings. “Almost every villager pressed us to ban the mobile phones use by the schoolgirls saying they are … dangerous for the society and corrupting local cultures,” said Sushma Singh, the local village council head in Matapa, Bihar.

Mannen en jongens blijven in dit scenario buiten schot. Zij hoeven hun mobiele telefoon niet in te leveren, voor hen gelden geen extra kledingvoorschriften, ze mogen rustig buiten rondlopen. In plaats van emancipatie van de vrouw en een gerichte aanpak van criminele mannen, proberen conservatieve stromingen binnen de Indiase samenleving vooral vrouwen in te perken.

Daarbij gebruiken ze volgens The Guardian het beeld van het westen als een cultuur waar vrouwen losgeslagen zijn en halfbloot rondlopen, versus het goeie ouwe India, toen tradities heilig waren en verkrachting noooooit voor kwam. Nooit. Erewoord! Vrouwen waren toen volledig veilig, ze werden hartstikke gerespecteerd door iedereen. Echt waar!

Ondertussen liggen vrouwen aan alle kanten onder vuur. Het ligt aan hen als mannen hen verkrachten, dus vrouwen moeten allerlei maatregelen nemen en zich gedragen zoals gedefinieerd door anderen dan zijzelf. Voordat we denken ‘oh, da’s een ver van mijn bed show’: nee hoor, in eigen land hebben we ook groepen die vinden dat vrouwen er zelf om vragen dat mannen hen seksueel agressief behandelen. Hadden ze zich maar decent moeten kleden en gedragen, dan was er niks gebeurd. Sterker nog: vrouwen vinden verkrachting best ok. Een kandidaat voor de Hoogste Raad van Indonesië zegt het, dus dan moet het wel kloppen. Wat webmagazine Jezebel de volgende verzuchting ontlokt:

In a world divided by conflict and difference, it’s beautiful to see that people from different cultures, and countries across the world can share something in common: really fucked up ideas about rape.In the United States, we can boast of Todd “legitimate rape” Akin and Richard “rape-pregnancies are intended by God” Murdock. But we shouldn’t become too cocky about our own rape-related misogyny. Because there’s some really impressive stuff going on in all parts of the world.

In de V.S. kunnen conservatieven er ook wat van.

Terug naar het voorbeeld van India. Als oorzaak van de ellende noemt The Guardian gebrekkige handhaving, wetteloosheid, en de marginale positie van vrouwen. Buiten traditionele media om noemen feministen echter man en paard. Seksueel geweld wordt voor de zoveelste keer misbruikt om vrouwen terug in hun hok te meppen. Het is een instrument van een patriarchaal systeem. Het steekt de kop op in oorlogstijd, waarbij strijdende verkrachting gebruiken als wapen, en in vredestijd. Doe wat wij zeggen, anders loop je het risico van verkrachting en dat is dan je eigen schuld.

Wat we nodig hebben is meer vrouwenemancipatie, niet minder. Meer vrijheid voor vrouwen, in plaats van verbods- en gebodsbepalingen. En een daadwerkelijke aanpak van verkrachtende mannen, iets wat in India nauwelijks gebeurt, maar waar we hier in het Westen ook niet veel van bakken. Het valt daarom te hopen dat die conservatieve lui in India (en Nederland) niet meer invloed krijgen dan ze nu al hebben.

Gelijkheid, gelijkwaardigheid en andere lastige begrippen

De Zesde Clan juicht de oproep toe van cardiologe en professor Angela Maas van het UMC St Radboud in Nijmegen. Zij wil dat artsen bij hartklachten afstappen van op mannen gebaseerde behandelprotocollen. Want hartklachten bij vrouwen uiten zich anders en moeten deels ook anders behandeld worden. Een mooie aanleiding voor een discussie over gelijkheid. Want hoe zit dat nou, feministen? Jullie willen toch dat iedereen gelijk behandeld wordt?

Cardiologe Angela Maas.

De term ‘gelijkheid’ leidt op twee manieren tot misverstanden. Ten eerste beschuldigen teveel mensen feministen ervan dat ze een soort grijze brei willen bereiken, waarbij gelijkheid in zou houden dat iedereen hetzelfde moet zijn. Die angst  ligt aan de basis van allerlei zorgelijke adviezen aan vrouwen, zoals ‘pas op, wordt geen manwijf‘! Die angst leidt ook tot doemscenario’s over  infantiele en hulpeloze jongens en mannen, die in de vormeloze chaos van seksegelijkheid compleet de weg kwijt raken.

Tegelijkertijd wordt ‘gelijkheid’ vaak gebruikt om een praktijk te verdoezelen waarbij de man de norm is. Deze illusie leidt bijvoorbeeld tot politici die met droge ogen beweren dat gender geen rol speelt, ze gingen alleen voor kwaliteit, en ach gossie, toevallig leverde dat een team op van louter blanke mannen. Voorbeelden daarvan te over op dit weblog. Zie ook Mark Rutte.

Als feministen het echter hebben over gelijkheid tussen man en vrouw, gaat het vooral om sociale, maatschappelijke, economische en politieke gelijkheid. Het is niet eerlijk als mannen wel stemrecht hebben, en vrouwen niet. Het is niet eerlijk als mannen gemiddeld 8% meer salaris krijgen dan vrouwen voor hetzelfde werk. In die gevallen eisen feministen gelijkheid. Vrouwen ook stemrecht, vrouwen hetzelfde salaris voor hetzelfde werk.

De reden dat feministen soms huiverig zijn om het te hebben over een andere behandeling voor vrouwen, op basis van verschillen tussen mannen en vrouwen, is omdat vrouwen al eeuwenlang een andere behandeling kregen en krijgen. Namelijk een tweederangs behandeling.

Op basis van haar andere, ‘natuurlijke aard’ als vrouw, stelden mannen allerlei verboden in. Eeuwenlang mochten vrouwen niet naar universiteiten, waren ze uitgesloten van bepaalde beroepen, hadden ze geen autoriteit in de kerk, mochten ze zich niet vrij bewegen en geen besluiten nemen over haar eigen lijf en leden, enzovoorts. De lijst van geboden en verboden is lang en deprimerend.

Daarbovenop komt een filosofische traditie die je op z’n minst terug kunt volgen tot aan de Oude Grieken, om in tegengestelden te denken. Licht, donker. Rationeel, emotioneel. Dit ging samen met de neiging een hiërarchie aan te brengen, waarbij het eerste deel van zo’n paar steeds de hoogste status had. Het is opvallend hoe naadloos ‘man’ en ‘mannelijk’ gekoppeld werd aan alles wat een hoge status had. Rationeel is beter dan emotioneel, en verroest, mannen zijn rationeel! Wat fijn!

Met die erfenis van de vrouw als minderwaardige Ander, en het probleem dat het vrouwelijke geen status geeft, zitten we nog steeds. Vanwege die cultuurgeschiedenis benadrukken feministen het idee van gelijkwaardigheid. Ja, er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar die verschillen zijn veel kleiner dan Mars en Venusdenkers doen voorkomen. En je moet rekening houden met de wisselwerking tussen natuur en cultuur (zie voor verdieping onder andere dit interview met genderfilosofe Sakky Haslanger).

Feministen ontkennen dus niet dat er verschillen bestaan, maar ze benaderen dit vraagstuk genuanceerd, met als doel mannen en vrouwen allebei evenveel recht te doen en gelijke kansen te geven.

In die traditie doet professor Maas haar oproep. Zij wil dat artsen het mannenmodel voor hartklachten loslaten en specifiek aandacht besteden aan de vrouwelijke biologie:

‘De diagnose hartinfarct wordt bij vrouwen nog te vaak gemist. Bij hen gaat een hartinfarct vaak gepaard met hevig zweten en met misselijkheid. Vaak denken artsen dan aan griep. […] Er gaan inmiddels meer vrouwen dan mannen dood aan hartaandoeningen. Het is hoog tijd dat cardiologen hier ook rekening mee gaan houden.’

Juist door wél onderscheid naar sekse te maken, hou je de situatie gelijkwaardig. Beide seksen even goede medische zorg, beide seksen in geval van hartklachten ongeveer dezelfde kansen om te overleven.

Hou je geen rekening met de specifieke situatie, dan  blijkt maar al te vaak dat mannen stiekem de norm zijn. Door de man als uitgangspunt te nemen, worden vrouwen onterecht benadeeld. De reden dat feministen hier zo op letten is omdat het soms letterlijk om leven en dood gaat. Bij medische zaken, maar bijvoorbeeld ook bij veiligheidsvraagstukken. Als je auto’s test op veiligheid maar alleen testpoppen gebruikt, die uitgaan van de bouw van de gemiddelde man, raken vrouwen vaker en ernstiger gewond, en sterven vaker bij auto ongelukken. Harde feiten, mensen.

Door aandacht te besteden aan individuele omstandigheden, de biologie van vrouwen én mannen, krijg je uiteindelijk weer gelijkheid. Het gaat zeg maar om gelijkheid via de weg  van de gelijkwaardigheid. Da’s een positieve ontwikkeling en daarom steunt De Zesde Clan de oproep van professor Maas.

Delft mag vrouwen voorkeur geven

De Technische Universiteit Delft krijgt steun van het College van de Rechten van de Mens voor haar diversiteitsbeleid. Delft mag de komende tijd tien hoge(re) wetenschappelijke functies alleen voor vrouwen openstellen. De uitspraak geeft hoop voor de toekomst en zet een eerdere uitspraak van de Commissie Gelijke Behandeling(CGB) recht.

Koningin Beatrix bij de officiële presentatie van het nieuwe College van de Rechten van de Mens. Onder andere de Commissie Gelijke Behandeling ging op in deze nieuwe organisatie.

Opvallend hoe weinig aandacht de Nederlandse media besteedden aan deze uitspraak van het College. Toen de Commissie Gelijke Behandeling vorig jaar de Rijksuniversiteit Groningen voor iets vergelijkbaars op de vingers tikte, wemelde het in de media van de mensen die riepen ‘zie je wel’! Foute boel, dat diversiteitsbeleid! Onterechte achterstelling van mannen! Boe en nog eens boe! Terwijl toen al stemmen klonken dat de CGB ernaast zat met dit harde oordeel:

De Commissie Gelijke Behandeling hanteert een te beperkte interpretatie van de relevante Europese rechtspraak. Wat ook opvalt is het opmerkelijke gebrek aan gevoel van urgentie. […] Dat de Groningse universiteit geen mannelijke kandidaten had opgeroepen, was volgens de commissie een beslissende tekortkoming. Zo zou een ‘objectieve vergelijking’ met mannelijke kandidaten niet gemaakt kunnen worden. Deze redenering miskent echter het bijzondere karakter van de selectie van persoonsgebonden hoogleraarschappen, een categorie leerstoelen waarvoor speciale selectieprocedures gelden.

Krap een jaar later schrijft opvolger CVRM een diplomatiek commentaar, dat het eerdere oordeel van de CGB over Groningen intact laat, terwijl er tegelijkertijd steun komt voor Delft. Heel knap. Blijkbaar voelt dit college wél urgentie:

Eén van de belangrijke voorwaarden van voorkeursbeleid is dat de functie openstaat voor mannen en vrouwen en dat alleen bij gelijke geschiktheid de voorkeur naar een vrouw mag gaan. In dit bijzondere geval heeft de Technische Universiteit Delft zeer grondig aangetoond dat de achterstand zo hardnekkig is, dat het nodig is een aantal functies alleen voor vrouwen open te stellen om zo het aantal vrouwelijke universitaire (hoofd)docenten en hoogleraren te vergroten.

Voorkeursbeleid ligt onder andere zo gevoelig omdat het gaat om werk, geld en macht. Als 1 persoon een baan krijgt, krijgt de ander ‘m niet. Dat is een hard feit: het aanbod is beperkt. Geen wonder dat een mannelijke wetenschapper de zaak aanhangig maakte bij het CVRM. Hij was op zoek naar een zogenaamde tenure track positie, maar viste achter het net omdat Delft tien trajecten voor vrouwen reserveerde. Discriminatie op grond van geslacht! College, doe iets!

Maar nee. Want, zoals het College in haar oordeel schrijft:

Het probleem van de hardnekkige achterstand is vooral cultureel van aard en kan niet alleen met procedurele maatregelen worden doorbroken. Voorts is van belang dat de Europese wetgeving is veranderd sinds het HvJEU zijn arresten wees. Nu wordt niet meer getoetst of met de maatregel wordt beoogd gelijke kansen te creëren, maar of de maatregel noodzakelijk is om volledige gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de praktijk te verzekeren. […] De vrouwen die op deze manier worden aangesteld dragen bij aan het vergroten van de diversiteit binnen de TU Delft en dienen als rolmodel voor toekomstige vrouwelijke studentes en wetenschappers.

Dit oordeel erkent dat vrouwen mede door een ons kent ons wereldje, en beeldvorming waarbij de succesvolle wetenschapper nog altijd gezien wordt als een (blanke) man, structureel op achterstand komen. Alleen harde maatregelen kunnen die vicieuze cirkel, zoals in kaart gebracht door Marieke van den Brink, doorbreken. Dat doet effe pijn, maar verrijkt op de langere termijn de wetenschap. Niet leuk voor die ene individuele man. Maar goed voor het collectief. Deze uitspraak geeft hoop voor de toekomst!

BONUS: De Universiteit van Amsterdam moet zich verantwoorden voor een sollicitatieprocedure waarbij een commissie van drie mannen uiteindelijk een man benoemde die niet voldeed aan de eisen, terwijl er een vrouwelijke kandidate was met betere papieren. De CGB oordeelde eerder al dat in deze zaak hoogstwaarschijnlijk sprake was van verboden onderscheid naar geslacht. De zaak komt binnenkort voor de rechter. Opvallend dat in mediaberichten over dit type sollicitatieprocedure niet verwezen wordt naar het eerder genoemde onderzoek van Marieke van den Brink, die haarfijn duidelijk maakt hoe informele, onduidelijke procedures vrouwen benadelen in dit soort academische kringen.

Verkrachters hebben vrij spel

Engeland schaamt zich diep. In de week dat bekend werd dat televisiepersoonlijkheid Jimmy Savile veel meer jonge jongens en meiden verkrachtte dan gedacht, kwam het ministerie van Justitie met een overzicht van de vervolging van verkrachtingszaken. Slechts vijftien procent van de vrouwen doet aangifte, en slechts 1 op de 38 verkrachters krijgt ooit straf. Mensen beginnen hier zo kwaad om te worden dat ze maatregelen eisen. Onder andere de organisatie One Billion Rising wil op 14 februari, inderdaad, Valentijnsdag, een internationale actiedag uitroepen.

Engeland zit ernstig in z’n maag met de opgedoken informatie. Nederland kan er echter ook wat van. Het meest recente overzicht staat in de Emancipatiemonitor 2012. Die geeft aan dat net als in Engeland ook in Nederland weinig vrouwen melding maken van seksuele delicten. Slechts 1 op de 10 slachtoffers stapt naar de politie. In 2011 ging het zodoende officieel om 1580 verkrachtingszaken, 2200 aanrandingzaken, 3410 zaken in de categorie ‘overige seksuele misdrijven’ en 1940 gevallen van schennis der eerbaarheid. Het topje van de ijsberg.

In Engeland is het circa vijftien in plaats van circa tien procent van de slachtoffers die melding maakt van het gebeurde. Dat leidt tot een ernstige onderschatting van het probleem. Jaarlijks verkrachten mannen tussen de 54.00 en 84.000 vrouwen (en een aantal mannen). De politie krijgt maar 15.670 meldingen, en kan slechts in een kwart van de gevallen een verdachte identificeren. De meeste daders krijgen nooit een aanklacht aan hun broek:

Prosecutions are mounted against 2,910 individuals, resulting in the convictions of 1,070 rapists who committed an average of 2.3 offences each. The figures suggest that just one major sex crime in 38 leads to a conviction for the offence.  A spokeswoman for Rape Crisis England and Wales said: “The figures are shocking but sadly not that surprising. […] It is a chicken and egg situation: women do not report offences because they know they are very unlikely to get a conviction. They know they would have to put themselves through a system which is very traumatic and are likely to come out at the other end with no justice.”

Dat gevoel komt niet uit de lucht vallen. Op weg naar een mogelijke aangifte en/of rechtszaak moeten vrouwen vele, vele hobbels nemen. De site www.everydaysexism.com bevat verschillende verhalen van vrouwen die actief beschaamd en ontmoedigd werden. Ze zouden zelf aanleiding hebben gegeven door sexy kleding te dragen of alcohol te drinken. Ze kenden de dader (de verkrachter die uit de bosjes springt komt bijna nooit voor) dus ze hadden waarschijnlijk wel seks gewild, om daarna alsnog ‘verkrachting’ te roepen omdat er iets niet naar hun zin ging, enzovoorts.

Als het tot juridische procedures komt, nemen advocaten en rechters een slachtoffer ook nogal eens onder vuur. Om nog maar te zwijgen over de verslaggeving in de media. In Engeland, maar ook daarbuiten (de Verenigde Staten zijn hier heel goed in) zou je uit krantenartikelen op kunnen maken dat slachtoffers er zelf om vragen dat ze verkracht worden. Als je dat allemaal weet, denk je wel zes keer na voordat je jezelf bloot wil stellen aan een proces. Met alsnog een grote kans dat de rechtszaak tot niets komt en de verdachte vrijuit gaat. Zie hierboven de uitspraak van Rape Crisis England.

Deze hele situatie is wat feministen bedoelen als ze het hebben over een verkrachtingscultuur. Die mondiaal is, met hier en daar een extreme uitwas zoals India, de Congo, of Zuid-Afrika. Praten over die verkrachtingscultuur laat parallellen zien met discussies over andere kwesties. Zo ziet auteur Eve Ensler dezelfde trends als in het debat over klimaatverandering:

Like climate change, only the patriarchs with power seem to be blind to the magnitude of the horrors. […] And, like the response to climate change, first there was an attempt at denial, then there is the blaming of the victim: a woman raped in Dubai fined after telling police she had been drinking; a priest in Italy telling women they are beaten because they don’t clean the house well and wear tight clothes; women in the US military raped by their comrades, who then use that as proof that they never belonged there in the first place; raped girls in Rochdale being ignored by police and social workers because they were seen as damaged goods who were “making their own choices”. It goes on and on.

Vandaar de woede, en de roep om actie. Internationale actie. Het wordt tijd dat we met ons allen de omerta rondom verkrachting doorbreken. Dat zwijgen en in de doofpot stoppen is één van de pijlers onder de verkrachtingscultuur. En betekent dat overal, ook in Nederland, daders verkrachten en vrijuit gaan. Goed om daar 14 februari bij stil te staan.

38ste Globaliseringslezing komt eraan

Drie activisten, Dawn Cavanagh van de Coalition of African Lesbians uit Zuid-Afrika, Colin Robinson van CAISO uit Trinidad en Tobago en Kasha Jacqueline Nagabesera van Freedom and Roam uit Oeganda voeren 0p 26 januari 2013 het woord over emancipatie, internationale solidariteit en diplomatie. In de 38e Globaliseringslezing, in Felix Meritis in Amsterdam, bespreken zij de mensenrechten van lesbiënnes, homo- en biseksuelen en transgenders (kortweg LHBT-rechten) om vrij te leven en hun eigen seksuele voorkeuren te mogen uiten.

Dawn Cavanagh, links op de foto, werkt in een land waar mannen lesbiennes routinematig verkrachten om hen te ‘genezen’ van hun afwijking.

In Nederland vindt de regering LHBT-rechten belangrijk. Elders op de wereld is de situatie vaak anders. Zo is het praktiseren van ‘tegennatuurlijke seks’ verboden in Oeganda. Daar bovenop is een wetsontwerp in de maak dat veel verder gaat dan dat. Omdat, zoals de indiener van het wetsontwerp stelt, het on-Afrikaans is. Internationale verontwaardiging en druk hebben in dit geval averechts gewerkt. Het geeft voeding aan anti-Westerse sentimenten: wie zijn wij decadente westerlingen wel niet om Afrikanen de les te lezen?

Ondertussen vinden ernstige schendingen van de mensenrechten plaats. Zo zijn lesbiennes in Zuid-Afrika loslopend wild. Het is gangbare praktijk dat mannen hen verkrachten om hen te genezen van hun rare afwijking. Dat heet ‘corrective rape’ en veel mensen halen er hun schouders over op, omdat geweld tegen vrouwen sowieso een dagelijkse gebeurtenis is. Een verkrachting meer of minder maakt weinig uit, toch?

Gelukkig zijn er ook mensen die dit heel anders zien. Die willen actie. Ook internationaal gezien betekent het seksuele geweld in Zuid-Afrika een deuk in de reputatie van het land. Gezien het bestaan van anti westerse sentimenten kan het buitenland echter niet zomaar wat doen. Dat roept de vraag op wat de internationale gemeenschap wél kan doen om LHBT-rechten te steunen. Wie bepaalt dat? Zijn we in het Westen wel zo verlicht?

Dawn Cavanagh, Colin Robinson en Kasha Jacqueline Nagabesera bespreken deze kwestie, en nog veel meer. Vragen uit en discussie met de zaal is welkom. Felix Meritis zit aan Keizersgracht 324 in Amsterdam. Vanaf 15.00 uur begint het debat. Entree € 13,50, voertaal Engels.

Verkeerde sekse kost Nederlander geld (deel 2)

Vrouw zijn is een kostbare zaak. Nadat de Emancipatiemonitor eind vorig jaar bekend maakte dat er een onverklaarbaar beloningsverschil bestaat van 8% in het nadeel van vrouwen, komt nu het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) met het nieuws dat verzekeraars vrouwen financieel straffen voor het hebben van de verkeerde sekse. In vergelijkbare gevallen ontvangt een man soms een ton meer letselschade dan een vrouw, blijkt uit onderzoek.

Wie arbeidsongeschikt raakt, bijvoorbeeld door een ongeluk, kan een schadevergoeding ontvangen voor gederfde inkomens. De vaststelling van het bedrag voor letselschade pakt voor mannen echter veel hoger uit dan voor vrouwen in vergelijkbare omstandigheden. Want vrouwen gaan waarschijnlijk toch trouwen, kinderen krijgen, en stoppen met werken. Dus hoeven ze ook niet zoveel letselschade te krijgen.

Geen wonder dat zelfs het CVRM openlijk het woord discriminatie in de mond neemt. Die discriminatie vindt plaats omdat verzekeraars bij vrouwen standaard statistieken raadplegen, en bij mannen niet. Dat is om twee redenen oneerlijk. Ten eerste zeggen statistieken vooral iets over het verleden. Verzekeraars kijken naar een vrouw van vijftig en zeggen vervolgens dat een vrouw van twintig ook zo zal leven. De verzekeraars negeren daarmee allerlei maatschappelijke omwentelingen, zoals de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen en de verdwijning van het kostwinnersmodel.

Vervolgens treden verzekeraars vrouwen ook in gesprekken anders tegemoet. Het CVRM schrijft:

Uit het onderzoek blijkt dat bij het vaststellen van de schade stereotype denkbeelden over mannen en vrouwen een rol kunnen spelen. […]  Volgens de geïnterviewde experts worden aan vrouwen vaker vragen gesteld over het hebben van een kinderwens en het combineren van zorg en werk. Dit kan ertoe leiden dat vrouwen zich dan moeten verdedigen ten aanzien van veronderstellingen over carrière en ambities waar een man dat niet hoeft.

Dit heet het omkeren van de bewijslast. Niet redelijk, oordeelde het Rotterdam Institute of Private Law:

Men kan hieruit afleiden dat het veeleer aan de aansprakelijke (of diens verzekeraar) is om aan te geven waarom op grond van statistische gegevens moet worden aangenomen dat hetgeen de benadeelde concreet heeft gesteld niet aannemelijk is. Het is aldus niet aan de benadeelde om te beargumenteren dat zij afwijkt van de statistieken, maar aan de aansprakelijke om te onderbouwen waarom de benadeelde in het concrete geval niet zou afwijken van die statistieken.

PvdA politicus John Kerstens heeft inmiddels samen met een collega Kamervragen gesteld over de discriminatie bij het vaststellen van letselschade.

Nieuwsronde

Sociale media zijn een tweesnijdend zwaard. Facebook helpt vrouwen zich te organiseren, maar mensen maken ook misbruik van dit medium door vrouwen als hoer af te schilderen. Nieuws over India en de situatie van vrouwen in dat land blijft de krantenkolommen vullen. Ondertussen telt ook onze eigen hoofdstad circa twee slachtoffers van seksueel geweld per dag. En twee indrukwekkende vrouwen overleden, maar mogen niet vergeten worden. Dat en meer in deze nieuwsronde.

Beate Gordon.

  • Vrouwen om niet te  vergeten: Beate Gordon en Rita Levi-Montalcini. Gordon zorgde er na de tweede wereldoorlog eigenhandig voor dat vrouwenrechten een plek kregen in de nieuwe Japanse grondwet. Ze was de enige vrouw in een team van tientallen mannen en schreef de passages die vrouwen rechten geven op het gebied van huwelijk, erfenissen en bezit van eigendommen. Ze nam ook het artikel op dat discriminatie van vrouwen in brede zin verbiedt. Daarnaast overleed Nobelprijs winnares Rita Levi-Montalcini. Ze werkte als arts en deed belangrijke ontdekkingen op het gebied van cellen en celdelingen – nuttig voor het begrijpen van ziektes als kanker en Alzheimer.
  • Dagelijks melden zich in Amsterdam twee vrouwen omdat ze het slachtoffer werden van seksueel geweld. Vooral de Bijlmer en in de Slotervaart komen aanranding, verkrachting en andere vormen van agressie relatief vaak voor. Probleem….
  • Onbekenden misbruikten Facebook om dertig jonge vrouwen uit Antwerpen te kijk te zetten als hoer. ,,Meer dan vierduizend bezoekers geven aan dat ze de pagina leuk vinden en bediscussiëren het uiterlijk en privéleven van het slachtoffer. Ook plaatsen zij de naam van het meisje en een link naar haar Facebookprofiel. Een minderheid neemt het op voor de slachtoffers en roept de beheerders, die anoniem blijven, om de pagina te verwijderen,” meldt De Morgen. Een veelzeggende verhouding. Ondanks de dominante positie van de ‘slut-shamers‘ is de Facebook pagina inmiddels toch verwijderd.
  • Een stukje geschiedenis. Engeland vocht mee in de eerste wereldoorlog en iemand moest thuis het werk blijven doen. Dus trokken onder andere de Spoorwegen duizenden vrouwen aan, die allerlei taken op zich namen die voorheen aan mannen voorbehouden waren. Het Nationale Spoormuseum in York lanceerde een database met alle gegevens en besteedt in een tentoonstelling permanent aandacht aan het aandeel van vrouwen.
  • India blijft de gemoederen bezig houden. Het aborteren van ongewenste, want waardeloze meisjesfoetussen, en de daaropvolgende vrouwenhandel om de tekorten aan te vullen. De woede om uitspraken van een religieuze leider die vindt dat de 23-jarige studente die stierf na een verkrachting in Delhi zelf schuldig is. De voortdurende protesten tegen verkrachting en seksuele intimidatie op straat. In India maar ook elders op de wereld, want ook in een zogenaamd beschaafd land als de Verenigde Staten kunnen slachtoffers van verkrachting nog steeds rekenen op hoon, minachting en ongeloof. Kortom, (seksueel) geweld tegen vrouwen staat op de agenda….
  • Ondertussen, in filmland: de manische pixie droomvrouw huppelt nog steeds vrolijk rond op het witte doek. Op zich is er niks mis met een vrolijk vrouwelijk filmpersonage, maar scriptschrijvers maken zich er wel heel erg makkelijk vanaf. The Guardian geeft een overzicht van films die dit stereotype vertonen.

Terug naar de jaren vijftig, anders gaat het mis met jongens

Lydia Sevenster, een biologiedocente en Ingrid Schouten, een oud-docent/huiswerkbegeleidster, slaan in het NRC van 5/6 januari alarm omdat de onderwijsprestaties van jongens verminderen. Een grafiek over geslaagde leerlingen in het VWO laat zien dat het percentage jongens met een diploma van het VWO in een kwart eeuw met 12 procent gedaald is. Oei oei oei! Hoe komt dat?

Papa is geen beschermer en kostwinner meer. Nu moet ik er op school wel een zooitje van maken. Ik ben zielig! En hulpeloos! En gamesverslaafd, boehoehoe!

Nou, Schouten en Sevenster weten het wel. Ze noemen de volgende verklaringen:

  • jongens zijn beweeglijk en de huidige gedragsregels in de klas frustreren hen
  • jongenshersenen ontwikkelen zich anders dan meisjeshersenen
  • De laatste tien jaar ligt de nadruk meer op plannen, organiseren en reflecteren op samenwerking – daar zijn meisjes beter in omdat hun hersenen zich anders ontwikkelen, zie vorige punt
  • het onderwijs is meisjesvriendelijker geworden, onder andere door rekenopdrachten in de vorm van lappen tekst
  • de patriarchale samenleving is aan het verdwijnen door emancipatiegolf en individualisering
  • de man is afwezig en/of verliest zijn rol als kostwinner en beschermer
  • discipline heeft een slechte naam gekregen
  • de traditionele disciplinerende vader is verdwenen, net als de zondagsrust en het gedwongen stil zitten in de kerk
  • de man heeft geen duidelijke rol en zodoende dreigt infantilisering, hij is alleen nog nodig voor de voortplanting en kan zich blijvend kinderlijk gedragen
  • echtscheidingen vormen een bron van onrust
  • ouders en leeraren onderhandelen liever dan dat ze het conflict aangaan. Door te weinig negatieve feedback denken jongens dat ze bijzonder zijn en alles al kunnen

Tsjonge. Het valt de Zesde Clan nog mee dat beide dames de opwarming van de aarde en de economische crisis uit het rijtje weglaten. Als iets al samen kan hangen met een slechte studiehouding bij jongens, ligt het aan de volwassenen in hun omgeving, of aan een te meisjesvriendelijk onderwijssysteem.

Aangezien jongens compleet willoos en stuurloos zijn, en gefrustreerd, en gameverslaafd, lijkt een terugkeer naar de jaren vijftig de enige oplossing. Want toen was de omgeving veel gunstiger voor jongens. Iedereen kende z’n plek. Mannen waren kostwinners en beschermers. Je had nog geen tweede Emancipatiegolf. Met al die enge vrouwen die zich inbeelden dat ze mee mogen tellen, als mens. Vrouwen die in onderwijs een opstap naar een beter bestaan zien. Vrouwen die buitenshuis betaald werk willen verrichten. Willen scheiden als ze het niet meer uithouden in hun huwelijk. Ramp! Verwarring en chaos alom! Arme jongens!

De oplossingen die Sevenster en Schouten voorstellen, passen bij de wens terug te keren naar diezelfde jaren vijftig. Ze willen dat Nederland zuinig is op de jongens in de klas. Dat kan blijkbaar alleen als die grrtvrrdrie emancipatie teruggedraaid wordt. Bijna de helft van de voorgestelde maatregelen hebben als effect vrouwen terugdringen. Minder vrouwen en meer mannen voor de klas, geven ze als eerste maatregel. Jongensvriendelijk in plaats van meisjesvriendelijk onderwijs, luidt maatregel drie. Oh, en geen tijdverslindende spelletjes op de computer meer, want ‘het scherm is voor de jongens van nu net zo gevaarlijk als de kruistochten in de middeleeuwen’. Ja, dat schrijven ze echt. Computers zijn dodelijk!!!! Voor jongens dan.

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Het hele artikel valt De Zesde Clan dan ook bijzonder tegen. Sevenster en Schouten verzuimen bijvoorbeeld compleet om de rol van de man als mammoetjager te benoemen. Terwijl dat een cruciaal onderdeel is van hun identiteit. We weten toch allemaal dat mannenhersenen helemaal gericht zijn op jagen en veroveren? Maar nee, daar horen we geen woord over.  Schande.

De beide dames reppen ook met geen woord over de rol van jongens en mannen in het bewaken van de kuisheid van meisjes. Dat is een cruciale omissie. Verder missen we een pleidooi voor een mannenquotum in het lerarencorps en een expliciete oproep aan meisjes om onmiddellijk te stoppen met het vertonen van een goede studiehouding, en in plaats daarvan veel te glimlachen en jongens aan te moedigen.

Zo wordt het nooit wat met jongens in het Nederlands onderwijs, dames. Graag beter je best doen in een volgend artikel over dit boeiende onderwerp.

Vrouwen vinden is echt niet zo moeilijk

Waar zijn de vrouwen? Niemand hoeft je multomappen vol vrouwen te sturen, want ze staan vlak voor je neus. Je moet ze alleen wíllen zien. Als je gericht kijkt, heb je ze zo in de politietop van Nederland, of in de groep scholieren die exacte vakken kiest. Dat laten voorbeelden in Nederland en Engeland zien.

De politie bestaat in de top voor 37 procent uit vrouwen. Bijna veertig procent! Wow! Nederlandse kranten noteerden het met een mengeling van bewondering en argwaan – komt dat wel goed, en worden mannen nu niet onrechtvaardig gediscrimineerd? Als je even door die ondertoon heen kijkt, zie je echter dat deze diversiteit bereikt is na een gerichte strategische aanpak. Bij het zoeken naar kwaliteit zocht de politie bewust naar een mix tussen ervaren en nieuwe mensen, en dit pakte goed uit voor vrouwen, meldt een woordvoerder van de politie.

De omslag kwam onder andere door toenmalig minister Ter Horst, die de automatische voorkeur voor blanke mannen expliciet aan de kaak stelde en meer diversiteit in de top eiste. Desnoods door een voordracht te weigeren. Daardoor nam de druk op topmannen toe om verder te kijken dan hun blanke seksegenoten. En presto, opeens kwamen vrouwen in beeld. Ze waren er best. Sterker nog, ze hadden de kwalificaties die nodig waren voor promotie. Nou, doen dan maar? Zo kom je aan een meer representatieve afspiegeling van de samenleving. Nu alleen de allochtonen nog, want die zijn in de politietop nog steeds bijna niet te vinden.

Engeland toont ook dat je met een beetje geduld en moeite een als natuurwet gegeven situatie zo om kan laten slaan. Scholen merkten bijvoorbeeld dat steeds minder meisjes voor de natuurwetenschappen kozen. Biologie lukte nog wel, maar natuur- of scheikunde? Niks voor meisjes:

“There are all sorts of subtle messages that ‘Girls don’t do physics’.” A number of pupils I talk to at Lampton agree. […] Did these forthright, clever girls feel peer pressure not to study physics, I wonder? Rezay nods. “I think in year 10 and 11, girls are put off because of peer pressure and none of their friends are doing it.” “It’s not cool to be clever at the moment, especially as a girl,” adds Williams.

Dat spreekt boekdelen over de cultuur waarin meisjes opgroeien. Maar een cultuur kun je veranderen. Door gericht aandacht te besteden aan meisjes, met hen in gesprek te gaan, vrouwen voor de klas halen die werken in de exacte wetenschappen en daarover vertellen. Opeens zien meiden dat het wel iets voor hen kan zijn, dat ze voorbeelden hebben. Natuurkunde, waarom niet? Scholen die op die manier een gerichte strategie uitstippelden, zagen het aantal meisjes in de exacte vakken gestaag stijgen, van onder de tien naar rond de 25 procent. Dat geeft hoop…

Gerda Lerner, pionier in de vrouwengeschiedenis

Geschiedenis? Ridders! Koningen! Oorlogen, waarbij de ene koning de andere koning bevecht! Oh, en kerkvaders, filosofen, ontdekkingsreizigers. Op de een of andere manier allemaal mannen. Vrouwen zorgden thuis voor de kindjes en verder niks. Toch? Nou nee, vond Gerda Lerner. Deze historicus zette eigenhandig het vak Vrouwengeschiedenis bij Amerikaanse universiteiten op het lesrooster. Niets was daarna meer hetzelfde. Op 2 januari 2013 overleed ze, na een lang en productief leven.

Lerner voelde zich persoonlijk aangesproken door het ‘probleem’ van vrouwen in de geschiedenis. In het standaardwerk The Creation of a Feminist Consciousness bracht ze in kaart wat het betekent om geen verleden te hebben:

The discovery that predominates and appears to have contributed to the structure of her work is that women have exhausted themselves and wasted their time continuously repeating earlier efforts, largely because they were unaware that they were not breaking new intellectual ground each time they addressed questions of gender.

Dit niet-weten kwam onder andere door een gebrek aan mogelijkheden en middelen om kennis van de ene generatie door te geven aan de andere, en door culturele omstandigheden die het voor vrouwen onmogelijk maakten een traditie te vormen. Slechts geïsoleerde eenlingen of kleine groepjes wisten hier en daar boven het maaiveld uit te steken, waarna er weer een tijdje niets kwam. Een volgende persoon of groepje moest weer van voren af aan beginnen.

Desondanks bleven vrouwen het proberen, met alle mogelijkheden die ze hadden:

the author describes women’s various attempts to “authorize” themselves through mysticism, heretical religious practices, alternative modes of thought, and motherhood. She laments the talent lost by the repression of women, illustrated by the wasteful and repetitive nature of women’s Biblical criticism–which, deprived of a written tradition, each generation had to start anew.

Lerner schreef openlijk over verlies en vergetelheid. In The Creation of Patriarchy analyseerde ze bijvoorbeeld op basis van kleitabletten uit Mesopotamië hoe de status van vrouwen door de eeuwen heen verslechterde, totdat vrouwen niets meer waren dan een wormvormig, dienstbaar aanhangsel van mannen. Pijnlijke informatie, kan de Zesde Clan je verzekeren. Maar het leidde tot een schat aan informatie en een levenslange verdere zoektocht.

Wat Lerner deed was vragen stellen, zoals:

it is a fact that has been acknowledged by every historian of slavery that the first slaves in every civilization that we know were women and children. But other historians have stated that fact, but they have never asked the simple question, well, why was that so? What does it signify?

Van daaruit kwam ze niet alleen op analyses van nederlagen, maar ook vasthoudendheid, doorzettingsvermogen, successen, goede voorbeelden, bijdragen van vrouwen aan de geschiedenis. In essays pleitte ze voor het letten op gender, om de bijdragen van vrouwen in de geschiedenis duidelijk te maken. Ze was één van de eersten die aandacht gaf aan het werk van ‘zwarte’ vrouwen. Ze stond aan de basis van feministische organisatie NOW en besteedde veel tijd aan activisme. Vrouwen organiseren, ze hun gemeenschappelijke kracht laten ontdekken, en veranderingen afdwingen.

Lerner kon op die manier een link leggen tussen heden en verleden. Dat werd soms persoonlijk. Vrouwen die in de middeleeuwen een boek probeerden te schrijven, kregen bergen kritiek. Lerner merkte dat die vijandigheid tot op de dag van vandaag voortleeft, en ze ervoer zelf dat dit op haar persoonlijk een negatief effect had:

Get the token woman to have to take a determined stand in a strong position, then harass her and heckle her, and when she responds the way any man would, sit back and grin. ‘Abrasive, unfeminine, aggressive, just as we thought.’  Well, you can’t expect to make a serious critique of the male academic bastion without them howling and kicking back. But I guess I’m tired of being the one up front.”

Desondanks liet Lerner zich niet het zwijgen opleggen, net zo min als de illustere voorgangers die ze eigenhandig van de vergetelheid redde. Ze schreef verder, bleef activistisch, en zorgde ervoor dat talloze universiteiten vrouwengeschiedenis op een fatsoenlijke manier een plek geven in het onderwijsprogramma.

Lerner stierf op 92-jarige leeftijd. Maar haar erfenis leeft voort, want:

She is survived by a daughter, son and four grandchildren. As well as thousands of students like myself whose lives were forever altered by her work, her intellect and her activism.

In an interview with the New York Times after the publication of Fireweed in 2002, Lerner was asked whether women’s studies were still needed. She replied to the interviewer with a laugh, saying, “For 4,000 years men have defined culture by looking at the activities of other men. The minute we start questioning it, the first question was, ‘Well, when are you going to stop separating yourself out and mainstream? Give us another 4,000 years and we’ll talk about mainstreaming.”

NB Voor Nederland: Vrouwenstudies begonnen aan een opmars in de jaren zeventig. In 1983 erkende de Vrije Universiteit van Amsterdam vrouwengeschiedenis als een officieel bijvak. Daarnaast verschenen vanaf 1980 Jaarboeken voor de Vrouwengeschiedenis. Het 32ste jaarboek gaat onder andere in op de Slutwalks en op gender als theatrale constructie. Ook organisaties als Aletta, het instituut voor vrouwengeschiedenis, houden deze wetenschappelijke discipline levend.

Verkrachtingszaak India gaat ons allemaal aan

‘Oooo, komop zeg, we helpen jullie toch?’. Dat was het excuus van mannelijke demonstranten die protesteerden tegen de dood door verkrachting van een 23-jarige vrouw in India. Dit soort mannen zijn zo overheersend aanwezig bij demonstraties dat ze vrouwen letterlijk overschreeuwen. Dat is niet het enige probleem. Vrouwen blijven weg van de protesten omdat ze bepoteld worden door mannelijke mededemonstranten. Ziehier de problematiek van India in een notendop. India? Nee, van ons allemaal.

Ja, er waren ook mannen die zich wel waardig en fatsoenlijk gedroegen bij protesten tegen de verkrachtingsdood van een jonge Indiase vrouw.

De afgelopen tijd verschenen er veel verhalen in de internationale media over de positie van vrouwen in India. Aanleiding voor de analyses en het handenwringen, soms door Indiase politici die zelf beschuldigd zijn van verkrachting, vormde een verkrachtingszaak, waarbij een groep mannen in een bus een vrouw verkrachtte. De vrouw overleed later aan haar verwondingen. Een vriend die met haar mee was gegaan, kwam er ‘slechts’ vanaf met mishandeling; hij overleefde het geweld.

Vervolgens gebeurde er vanalles. Een senior politiechef riep vrouwen op om na het donker niet naar buiten te gaan, en chilipoeder mee te nemen om in het gezicht van eventuele verkrachters te strooien. Geen woord aan het adres van mannen, dat die misschien moesten ophouden met verkrachten. En Indiërs gingen de straat op. Ze hielden wakes, stille tochten, en demonstraties.

Op dat moment ging het prompt weer mis voor vrouwen:

…her group recognized several men among recent protesters who had attacked members of her collective with misogynistic threats during quieter demonstrations that preceded the infamous gang rape. “They told us we had no right to protest there, and if we wear indecent clothes they will molest us.” The presence of some men that Borah characterized as “thugs” has helped to create an atmosphere during some of the recent protests that has been outwardly hostile toward women.

Zelfs vrouwelijke journalisten die gewoon hun werk probeerden te doen, kregen te maken met ongewenste intimiteiten tijdens demonstraties. Toen een van hen, persfotografe Rukmini Shrinivasan, over haar ervaringen Twitterde, kreeg ze prompt verwijten dat ze er wel om gevraagd zou hebben, of nare bijbedoelingen had met het publiekelijk maken van haar ervaringen. (zie ook: Lara Logan, verslaggever van de Amerikaanse zender CBS, in Egypte).

Het is wrang dat bij het protesteren tegen de zinloze dood van een jonge vrouw, vrouwen aan precies die agressie onderworpen worden waar de 23-jarige het slachtoffer van werd.

Maar er treedt nog een andere ironie op. Amerikaanse en Engelse media die de zaak volgen, blijken er een handje van te hebben om met de vinger naar India te wijzen, terwijl ze tegelijkertijd de verkrachtingscultuur in de Westerse wereld ontkennen. Met nog wat snufjes neokolonialisme en antifeminisme erbij voor de smaak:

Attitudes towards women in the east were once used by colonialists to, first, prop up the logic of cultural superiority that justified unequal power relations (the “white man’s burden”) and second, silence feminists working back in the west by telling them that, comparatively, they had nothing to complain about. When it finishes calling Indian men hyenas, Purves’s article states that westerners “have the luxury of fretting about frillier feminist issues such as magazine images, rude remarks and men not doing housework”. Does anyone else see an unattractive historical pattern here?

Twee vliegen in één klap! Kijk die rare primitieve lui in India eens. Guttegut, wat een vrouwenhaters daar. Vrouwen hebben het maar goed hier in het Westen. Waar maken die zure feministes zich druk om?

Nou, bijvoorbeeld hierom: verkrachting gebeurt overal. Het is niet voorbehouden aan India. In Frankrijk namen groepsverkrachtingen in Parijse buitenwijken zulke groteske vormen aan, dat er een hele organisatie ontstond om er iets tegen te doen, met de mooie naam ‘geen sletten, geen slavinnen’. En dacht je dat die Indiase politieagent een rare mening verkondigde? Een Canadese politieman zei ongeveer hetzelfde. Die riep vrouwen in Toronto op om niet als een slet gekleed de straat op te gaan, als ze niet verkracht wilden worden. Daaruit kwamen de internationale Slutwalks voort.

Oh, en zoek eens op Google met de combinatie van de woorden ‘slachtoffer’, ‘verkrachting’ en ‘liegt’. Er is buitengewoon veel aandacht voor liegende vrouwen. Over liegende mannen, en een gigantische onderrapporage van verkrachting, nauwelijks een woord. (bij de weg: ja, soms liegen mensen over verkrachting. Ongeveer in dezelfde mate als mensen liegen over diefstal, overvallen, en andere misdaden. Maar alleen in geval van verkrachting krijgen die paar procent valse aangiften opeens een enorm gewicht. Dat is geen toeval.

Oh, en denk aan de glijdende schaal. Het begint met vrouwen uitjouwen op straat. Femme de la Rue, anyone? Mannen komen daar mee weg, want wie wil nou zeuren over ongemakkelijke gevoelens bij zogenaamd leuke opmerkingen als ‘Heej, schatje – waar gaan die mooie beentjes naartoe???’ Vanuit die vijandige houding ten opzichte van vrouwen kunnen sommige mannen het idee krijgen dat ze ook wel weg kunnen komen met verkrachting. Iets waar ze overigens gelijk in hebben, want het percentage veroordeelde verkrachters is overal buitengewoon laag. En steeds opnieuw vinden incidenten plaats waar je geen woorden meer voor hebt.

Dat is de cultuur waarin we leven. Het is niet voorbehouden aan het verre India. Seksueel geweld vindt gewoon hier plaats, bij jou om de hoek. En ja, je kunt er iets aan doen. Niet morgen, maar nu. Te beginnen met niet verkrachten.