Monthly Archives: februari 2016

Mannen komen weg met seksueel geweld

Wij als samenleving maken het vrouwen moeilijk om te geloven in de rechtsstaat. Want wat merken vrouwen? Dat mannen hen kunnen aanranden en verkrachten, en daarna straffeloos wegkomen met hun daden. Dit onrecht dreigt in het geval van de aanranders en verkrachters die actief waren in Keulen, Hamburg en andere Duitse steden. En werd deze week weer eens realiteit in België, waar een 21-jarige man uit Zwijdrecht vrijuit ging na zijn verkrachting van een 17-jarig meisje.

vrouwen Keulen protest

Volgens de Belgische rechter waren een afgedwongen orale bevrediging en penetratie geen verkrachting.  De beklaagde gaf toe dat hij seks had gehad met het meisje, maar kon zich volgens het relaas in de Belgische krant De Morgen niet alles meer in detail herinneren omdat hij dronken was. Hij wist wél zeker dat hij haar niet gedwongen had. Ze had volgens hem ook nooit gezegd dat hij moest stoppen.

In een situatie waarbij het ’t woord van de een tegen dat van de ander was, koos de rechter voor ‘onvoldoende bewijs’. Dat betekent dat volgens de rechter niet wettelijk overtuigend bewezen kon worden dat de Zwijdrechtenaar iets misdadigs had gedaan. Hoe juridisch juist dit vonnis ook moge zijn in dit geval, het betekent dat het verhaal van de jongeman de facto voorrang kreeg boven de ervaringen van de vrouw. Voor haar was er dit aan de hand:

Het meisje deed op 19 juli 2015 aangifte van verkrachting. Ze vertelde dat ze die nacht met vriendinnen was uitgegaan in Antwerpen en dat ze daar de beklaagde had leren kennen. Ze voelde zich gecharmeerd door hem en genoot van zijn aandacht. Toen ze op weg waren naar een café, vroeg hij haar om hem te vergezellen. Hij kuste haar op de Scheldekaaien, wat ze niet erg vond. Toen hij haar broek opende en haar begon te betasten, vroeg ze hem te stoppen, maar hij wilde niet luisteren. Hij verplichtte haar om hem oraal te bevredigen. Ze voelde zich geïntimideerd en durfde niet te weigeren. Daarna moest ze op haar handen en knieën plaatsnemen en verkrachtte hij haar. De twintiger vertrok na een telefoontje van zijn vrienden en liet het meisje halfnaakt achter in de regen.

Half naakt achter gelaten worden in de regen, nadat een man al je pogingen om grenzen te stellen negeerde en je dwong tot seksuele handelingen. En daarna horen dat de dader vrijuit gaat wegens gebrek aan bewijs. Bitter, heel bitter.

De Gereedschapskist: de ‘eh?!?’-factor

Een vrouw probeert iets te bereiken in de openbaarheid. Ze wil bijvoorbeeld verkiezingen winnen. Prompt deinst iets binnen in jezelf terug. Ze heeft misschien alle kwaliteiten die je graag wil zien in iemand, maar je kiest liever voor een man want zij is….tsja, geen idee… eng? … ongeloofwaardig? Niet overtuigend genoeg….? Dat is de ‘eh?!?-factor, prachtig geïntroduceerd en uitgelegd door Saturday Night Life en door Sherry Pagoto in magazine Salon, aan de hand van de Amerikaanse verkiezingen.

In de V.S. draait het op dit moment bij de Democraten om Hillary en Bernie, oftewel Clinton en Sanders. Clinton boekte recent winst in Nevada, maar haar voorsprong staat onder druk. Mensen voelen ‘de Bern‘, ze voelen niet ‘de Hillary’. Pagoto toont zich volstrekt niet verbaast over die situatie. Clinton kamp namelijk met die ‘eh?!?’-factor:

What I’m referring to is this phenomenon of having your knowledge and expertise discounted, minimized or dismissed because of amorphous personal traits, expressed so perfectly on the skit in a simple noise, “she’s just ‘eh.’” And everyone agrees. It’s being the most learned and experienced person in the room, yet people take more seriously the less experienced, loud-talking male who has some kind of charisma on his side, the kind that she could never have because gender norms have long taught us that “intelligent” and “woman” equals anti-charisma.

Deze ‘eh’ factor leidt ertoe dat meisjes en vrouwen argwaan tegenkomen en onderschat worden. Ze moeten zich bewijzen, opnieuw bewijzen en nog een keer bewijzen, maar desondanks blijft de omgeving hen negatiever beoordelen dan mannen. Dat begint al vroeg. Als jongens assertief optreden vinden we dat normaal. Dat horen jongens te doen. Maar meisjes die hetzelfde gedrag vertonen, krijgen negatieve waarde-oordelen naar hun hoofd geslingerd. Zij zijn ‘bazig’ – een woord met een negatieve ondertoon als het om meisjes gaat. Terug in je hok!

Keer op keer verliezen vrouwen vervolgens in competities. Zo botsten studentes in de exacte vakken aan tegen mannelijke medestudenten die vrouwen niet zien staan. Ze betwijfelen de geschiktheid van vrouwen voor de studie en beoordelen haar intellectuele capaciteiten stelselmatig als lager dan die van mannen. Intellect hoort bij de mannelijke sekse. Intelligente vrouwen daarentegen? Huuuuu! Manwijven! Welke klas je ook onderzoekt, mannen komen in de top van competente, populaire studenten, terwijl mensen vrouwen over het hoofd zien:

The “celebrities” in the classroom were also more likely to be male, and men were far more likely to see their male peers as knowledgeable. In two of the classes, the top four “celebrities” were men. The top three “celebrity” students in the other class were also men. A few women were called out enough by their peers to reach “celebrity” status, but, again, at a more infrequent rate.[…] The outspoken women with just as much academic success as these students, however, were overlooked and never reached “the same celebrity status” as their male counterparts.

Onder andere bij sollicitaties en in verkiezingstijd werkt sekse zodoende tegen vrouwen. Mensen gaan gevoelsmatig voor Bernie. Hij is de toffe peer, de charismatisch man, oh, Bernie!!!!! Hillary daarentegen vinden veel mensen een beetje eng. Er klopt iets niet… ze is onbetrouwbaar en ongeloofwaardig, want er zit iets verkeerd…. Ze is kil, agressief, ja, bazig. Ze verheft haar stem niet in een politiek debat, nee, ze klinkt schel, huuuu! Kan ze niet wat zachter praten? Wat doet ze daar eigenlijk in het openbaar achter die microfoon:

In the eyes of the American public, Hillary Clinton will never be fun. Or likeable. Or someone you’d want to have a beer with.

Kortom, de ‘eh?!?’ factor. Die speelt ook in Nederland een rol. In de politiek vallen vrouwen niet onder de ‘geïnstitutionaliseerde norm’, zoals hoogleraar Monique Leyenaar dat zo mooi samenvat. Wij hebben bijvoorbeeld maar één politieke partij met een vrouwelijke voorzitter. De Partij voor de Dieren. Bij alle andere partijen staan mannen aan het hoofd en komt de eerste vrouw, als je geluk hebt, op de tweede plaats. Maar die vrouwelijke nummer twee mag niet mee bij de coalitie-onderhandelingen. Dan nemen de heren liever een mannelijke vertrouweling mee – iemand die ze capabel achten, waar ze van op aan kunnen. Een vrouw past niet in dat plaatje. Zij is ‘eh?!?’

Zolang je deze factor niet op waarde schat, kun je nog zo hard roepen dat vrouwen assertiever moeten worden en hun kansen moeten pakken. Dat gebeurde recent nog rondom een rapport van Atria over het gebrek aan vrouwen in Nederlandse gemeenteraden. Maar als je dat doet kies je voor eenzijdige kritiek, op de partij die meestal niet in het voordeel is – vrouwen zijn de minderheid, die niet thuishoort in de politiek, die de minste macht heeft. Die minderheid moeten vervolgens geheel alleen de boel rechttrekken?

Nee, het ligt complexer. Samen creëren we een omgeving, in situaties waarbij mannen de toon zetten, die vrouwen structureel op achterstand zet, hun zelfvertrouwen ondermijnt en wegzet als ”eng/klopt niet/eh?!?”. Zolang we dat doen, leggen vrouwen het in het openbaar af tegen mannen. Zie onder andere hier en hier en hier voor voorbeelden uit de showbizz, politiek en wetenschap. Ongeacht de daadwerkelijke kwaliteiten en kwalificaties van de vrouw in kwestie: we willen liever een man. Omdat hij een man is. En da’s flink balen.

BONUS: een mooie analyse van taalkundige Deborah Tannen over de automatische weerzin tegen Clinton. Onder andere vanwege de tegenstrijdige (seksistische) eisen waaraan zij moet voldoen.

Zesde Clan opent blog-serie over tweede golf

Van Dolle mina naar Twitterfeminist. Onder die noemer verkent kenniscentrum Atria wat  de thema’s van de tweede feministische golf vandaag de dag voor ons betekenen. Atria digitaliseert werken uit die tijd en nodigde bloggers uit om in een serie artikelen nader in te gaan op diverse onderwerpen. Ik kreeg de eer deze serie blogs te openen met een helaas nog steeds akelig actueel onderwerp: seksueel geweld.

things that cause rape

 

Atria presenteert het digitaliseringsproject van werken uit de tweede feministische golf op 8 maart 2016 in de Tolhuistuin in Amsterdam. Op die manier blijven deze pamfletten, analyses, studies en polemieken bereikbaar voor een breed publiek. Dat is belangrijk, want veel onderwerpen die feministen aan de orde stelden in de jaren zeventig en tachtig zijn nu nog steeds relevant. Als vrouw krijgen we nog steeds minder salaris dan mannen. Ook seksueel geweld komt helaas nog steeds veel te vaak voor.

In mijn openingsartikel voor de serie, gepubliceerd op de website van Atria, maar ook door tijdschrift Lover, reflecteer ik op een boek van Jeanne Doomen. Deze journaliste en feministe publiceerde in 1976 het boek ”Verkrachting: ervaringen, vooroordelen, achtergronden”. Wat mij vooral trof was de dynamiek. Als vrouwen te maken krijgen met aanranding en verkrachting, kijken we als samenleving nog steeds naar de vrouw. Wat deed ze, wat droeg ze, dronk ze alcohol, zei ze wel duidelijk genoeg ‘nee’, gaf ze aanleiding voor de agressie. Vertelt ze eigenlijk wel de waarheid? Hmmm, nee, ze liegt vast en zeker. Waar zijn de bewijzen?

Over de dader zwijgen we opvallend oorverdovend. Dat is meestal een man. Alleen dat feit benoemen, is echter al een omstreden daad. Kloppen de onderzoeken wel? Mannen bedoelen het echt niet kwaad. De meeste mannen doen niets verkeerds. Denk aan de reputatie van de man, zeker bij valse beschuldigingen. Mannen zijn nou eenmaal mannen. Als hij al de fout in ging, was het vast omdat zij iets verkeerds deed. Wat deed ze, wat droeg ze, dronk ze alcohol, zei ze wel duidelijk genoeg ‘nee’, gaf ze aanleiding voor de agressie. Vertelt ze eigenlijk wel de waarheid? Hmmm, nee, ze liegt vast en zeker. Waar zijn de bewijzen? De cirkel is rond: de man verdwijnt uit beeld en de argwanende schijnwerpers zijn weer gericht op de vrouw.

Die dynamiek doorbreken ligt moeilijk. Feministen kampen met vooroordelen als zouden zij mannen haten/demoniseren/over één kam scheren. Of vooroordelen als zouden feministen naïef iedere vrouw geloven die iets roept, en haar steunen in slap jankerig slachtofferschap. Eer je die vooroordelen ontmanteld hebt is de interviewtijd voorbij,  het televisieprogramma afgelopen, de soundbite afgekeurd (want: te lang, te complex). En heb je nog steeds de stilte over de sekse van de daders niet doorbroken.

Nog steeds een akelig relevant thema dus, seksueel geweld. Enfin. Meepraten? Kom dan 8 maart naar Amsterdam. ‘k Zie je daar!

Atletisch maar sexy, 28 jaar

Leve Twitter. En leve filmproducent Ross Putman. Die besloot Twitter te gebruiken om wereldkundig te maken hoe scenarioschrijvers vrouwelijke personages introduceren. Bij ieder script vervangt hij de naam door Jane, van ‘Jane Doe’ oftewel een anonieme vrouw. Vervolgens citeert hij de introductie van het personage: ”Atletisch, maar sexy, 28.” ”Jane (rond de 30) – mooi maar boos”. Op zich is het niet nieuw wat hij doet. Vrouwen gingen hem voor – en ontmoetten stilte waar Putnam voorpagina’s haalt. Díe vorm van ongelijkheid hebben we als mensen nog niet doorbroken…

femscriptintros

Bij het op zich goede initiatief om aandacht te vragen voor de stereotypering van vrouwen past allereerst wat achtergrond. Wat Putnam doet is fantastisch, maar niet nieuw, signaleert website The Mary Sue. Vrouwen gingen hem voor. Een van hen is actrice Miss L. Die maakt al sinds 2013 wereldkundig, via tumblr Casting Call Woe, welke introductie vrouwelijke personages krijgen. Met pareltjes als: “She doesn’t like being objectified & is very pretty.” Ook weblog Lady Parts verzamelt al tijden seksistische beschrijvingen uit scenario’s, evenals Terrible Casting.

Maar, signaleert The Mary Sue, deze vrouwen haalden de voorpagina’s van kranten niet. Hun werk groeide niet uit tot een internet-sensatie. Putnam wel:

There have been several women in the entertainment industry who’ve spearheaded efforts like this in order to highlight these kinds of goings-on, but sadly it isn’t until a man decides to speak up about feminism that people decide to listen.  […] Miss L. currently has 12.1K followers on Twitter after having been doing this since 2013. Putman is up to 51.1K in the past few days alone. *sigh* Women talk about feminism = white noise. Men talk about feminism = INTERNATIONAL NEWS!

Dit wil ik graag benadrukken, want het is niet de eerste keer dat mensen en de media pas aandacht besteden aan feiten als een man er de aandacht op vestigt. Zoals een man, Kim, die genderdiscriminatie op de arbeidsmarkt ontdekte en wiens artikel daarover viraal ging:

How great that the kind of workforce discrimination women have spoken and written about has been validated and documented by a generous man. A man whose Christian name was mistaken for a female, and once he put ‘Mr’ on his CV he instantly got the job call.

Dat mensen als Kim en Putman zo snel zoveel aandacht krijgen rondom onderwerpen waar vrouwen al decennia mee bezig zijn, is een vorm van seksisme. Eentje die net zo hoognodig moet veranderen. Wanneer nemen we vrouwen net zo serieus?

Desondanks: prima initiatief van de filmproducent. Wat hier namelijk opduikt is seksisme. Vrouwen? Dan gaat het om de mate van sexy uiterlijk. Wat ze doet, wat ze wil, waar ze aan werkt, alles valt in het niet bij de vraag hoe mooi ze is en of mannen met haar de koffer in zouden willen duiken. Zodra je mannen in scenario’s op dezelfde manier zou introduceren als vrouwen, zie je meteen hoe tenenkrommend dat is. Want mannen blijven normaal gesproken gevrijwaard van gedetailleerde beschrijvingen over lippen, borsten of lichaamsvormen, signaleert Slate. Scripts introduceren hen met nadruk op hun persoonlijkheid, innerlijke drijfveren en activiteiten. Alsof het ‘echte’ mensen zijn.

Dat geeft meteen het bredere belang aan. Je druk maken om de stereotiepe beschrijving van vrouwelijke personages in filmscripts lijkt een triviale bezigheid. Maar, zoals feministe Lindy West signaleert in een opiniestuk voor dagblad The Guardian: de beelden die mensen vormen, beïnvloeden je identiteit als vrouw in de dagelijkse praktijk:

Women are conditioned to be apologetic, caregiving and available. We’re expected to build our identities around male opinions of our bodies and sexual utility – to supplant our internal sense of self with external assessments – and, more often than not, we comply. It’s difficult not to comply when the messaging is so relentless; when you have no alternative model; when compliance looks less painful than defiance; when you live in a culture where descriptions of who a woman is don’t usually go further than what she looks like, what she’s wearing, and whether she’s worth having sex with

West roept mensen op om te stoppen met die schadelijke hersenspoeling en in plaats daarvan betere verhalen te vertellen. Betere verhalen vertellen begint met bewustwording. Mede dankzij initiatieven zoals Lady Parts, Casting Call Woe en nu dus @femscriptintros kan die bewustwording in een stroomversnelling raken. Scenarioschrijver, als je aan komt zetten met typeringen zoals ‘atletisch, maar sexy’, dan wéét je nu dat je fout bezig bent. Verzin iets originelers. En besef dat vrouwen mensen zijn. Ook in fictieve verhalen.

Engeland in de ban van cijfers

Engeland raakt steeds meer gealarmeerd over de mate waarin mensen, meestal mannen, geweld plegen tegen vrouwen. Eerst toonde een onderzoek aan dat de criteria voor cijfers een onderrapportage veroorzaken van huiselijk en seksueel geweld. In een tweede onderzoek keken analisten voor het eerst naar leeftijd bij seksueel geweld. Ook dat leverde schokkende cijfers op: 30% van de slachtoffers van verkrachting is jonger dan 16 jaar.

have respect

Eerst de algemene situatie. Begin dit jaar juichte de Engelse overheid dat de cijfers voor criminaliteit dalen. Minder doden en gewonden, hoera! Nieuw onderzoek gooide echter roet in het eten. Wat bleek? De officiële cijfers in ‘het’ algemene rapport over de stand in Engeland laten seksueel geweld buiten beschouwing. Dat geldt niet als een misdrijf zoals moord of verminking. Ten tweede zat er een stop op repeterend geweld. Na vijf incidenten rondom dezelfde personen telden de misdrijven niet meer mee in de statistieken.

Beide criteria betekenden dat met name geweld tegen vrouwen buiten beeld bleef. Seksueel geweld treft vrouwen vaker dan mannen. Bij het repeterende geweld gaat het met name om slachtoffers van huiselijk geweld, en ook in die categorie zijn vrouwen vaker het slachtoffer dan mannen. Haal je de limiet op vijf incidenten weg, dan worden de helft van de gevallen alsnog zichtbaar. Beschouw je daarnaast seksueel geweld als een vorm van geweld, dan kantelt het beeld helemaal. Geweld tegen mannen daalt inderdaad. Maar geweld tegen vrouwen stijgt juist in Engeland.

Bij seksueel geweld zijn jonge meiden extra kwetsbaar. Nieuwe cijfers van de Engelse variant van het CBS tonen aan dat eenderde van de vrouwelijke slachtoffers van verkrachting jonger dan zestien was. Daarvan was 25% jonger dan veertien jaar en bijna tien procent zelfs jonger dan negen jaar. De daders, veelal mannen, zoeken duidelijk slachtoffers uit waarvan ze weinig te vrezen hebben, aldus de onderzoekers.

Professionals en activisten pleiten er nu voor dat de Engelse regering geweld tegen vrouwen serieuzer neemt en niet verder bezuinigt op opvangcentra en hulpverlening. Onderzoek uit Liverpool, Engeland, laat namelijk zien dat bezuinigingen een genderkwestie zijn. Waarbij vrouwen onevenredig zwaar getroffen worden. Zeker als het gaat om levensreddende voorzieningen zoals hulp bij huiselijk/seksueel geweld, en Blijf van mijn Lijf huizen. Hopelijk luistert de regering naar die noodkreten.

Athena’s Angels halen campagne tegen mannencongressen naar Nederland

Ik ben fan van Athena’s Angels, de website van vier vrouwelijke hoogleraren die met verantwoorde wetenschap in de hand seksisme bestrijden. Daarom vind ik het erg leuk dat ze een Amerikaanse campagne over sprekers bij congressen naar Nederland halen. Waar zijn de vrouwen, vragen ze. En wat kunnen organisatoren doen om meer diversiteit te bereiken? Iedereen die congressen en symposia in Nederland tegenkomt, waar alleen mannelijke sprekers optreden, kan die melden bij Athena’s Angels via info@athenasangels.nl.

all male panel bingokaart.jpg

De Gendered Conference Campaign begon in 2009 in de V.S. en vraagt aandacht voor congressen en panels met louter mannen. Tot op de dag van vandaag publiceren o.a. de Feminist Philosophers nieuwe voorbeelden. Inmiddels kun je ook terecht op een tumblr met de ironische titel ‘gefeliciteerd, je hebt een all male panel’. Inclusief foto van acteur David Hasselhoff die zijn duim opsteekt. Broertjes en zusjes  White Men Doing it By Themselves en Plz Diversity Your Panel doen hetzelfde: wijzen op de systematische uitsluiting van vrouwen (en vaak ook mannen met een gekleurde huid).

De vier hoogleraren roepen Nederlanders op om voor ons land hetzelfde te doen. Keuze genoeg, want ook in Nederland praten veelal blanke mannen wat af in het openbaar. Zoals op een aankomend congres over de vrije wil. Of dit congres van Ultimo, in april.

Aangesproken op het ontbreken van vrouwelijke sprekers komen organisatoren van congressen vaak met excuses. Zoals ‘toeval’ of ‘we letten alleen op kwaliteit’ en/of ‘ons vak telt nou eenmaal veel mannen’. Zie de bingokaart hierboven voor meer smoesjes. Harde wetenschap toont echter aan dat dit kul is. Er bestaat zelfs een online instrument om te berekenen hoe waarschijnlijk het is dat vrouwen ontbreken in je panel. De uitkomsten maken gehakt van vastgeroeste wereldbeelden:

The likelihood of an unbiased selection process yielding a line-up with no women at all is far lower than intuition might suggest, and—depending on the numbers you plug in—can often be far lower than the likelihood of their over-representation. That is to say: in an unbiased selection, you’re significantly more likely to see more than the expected number of women than none at all.

Oftewel, louter mannen in panels vloeit voort uit vooroordelen en selectieve blindheid. Met kwaliteit heeft het niks te maken – en al helemaal niet met toeval. (Voor wiskunde-fans: hier de berekening die de onwaarschijnlijkheid van 100% mannen aantoont.)  Daarom juich ik alles toe wat het bewustzijn bevordert en mensen alerter maakt op deze vorm van seksisme. Wees alert, spreek organisatoren aan op hun blinde vlek, weiger als man te praten in een panel met alleen andere mannen, en meldt voorbeelden bij info@athenasangels.nl. Samen maken we de wereld kleurrijker en diverse!

Zomaar een inzicht over vrouwen en verhalen

Welke verhalen vertellen we? Wat willen we zien en wat niet? Wie komt aan het woord, wie kijkt toe of ontbreekt? En hoe praten we daar over? Dat zijn thema’s die mij al langer bezig houden en waar ik, ook zonder gericht te zoeken, regelmatig mooie artikelen over aantref op het wereldwijde web. Zoals dit interview met een Finse schrijfster, Maria Turtschaninoff. Een uitgever liet het eerste deel van haar fantasy-reeks vertalen in het Engels. Finse critici reageerden over het algemeen positief, maar konden één element in haar verhaal moeilijk accepteren. De meeste personages in het boek zijn vrouw. Ze leven in redelijke harmonie met elkaar en vormen vriendschappen. Kan niet:

A journalist once accused me of creating an unrealistic environment, since the women have a harmonious co-existence on the island. There’s no backstabbing, can you imagine?! But I believe she is dead wrong. Women stab each other in the back when they are powerless. When the only way to climb, to gain control over your life or gain access to power you are otherwise denied, is to step on others. When everyone is equal, there is no need to do so.

Hear hear.

SF Museum lanceert tijdschrift met groot vrouwelijk aandeel

Het Amerikaanse Museum of Science Fiction versterkt met haar eerste nummer van The Journal of Science Fiction een welkome trend naar meer diversiteit. Het nieuwe blad bevat opvallend veel artikelen van vrouwelijke redacteuren. Ook de inhoud van de bijdragen richt zich deels op vrouwen en vrouwelijke personages in SF verhalen. Hulde!

journal of sf kaft eerste nummer 2016

illustratie op de kaft van het eerste nummer van het nieuwe Journal of Science Fiction

Het eerste nummer bevat bijdragen van Monica Louzon, Karma Waltonen en Amanda M Rudd. Daarmee komen drie van de vijf hoofdartikelen van de hand van een vrouw. Eén van die stukken, geschreven door Waltonen, richt zich de manier waarop SF schrijfsters het concept van ‘houden van De Ander’ gebruikten om seksuele taboes te slechten. Op die manier speelde het genre een rol in het veranderen van de cultuur – ten goede, met meer tolerantie voor alles wat buiten het strikte man-vrouw hetero klassieke gezinsmodel valt.

Het belangrijke aandeel van vrouwen in The Journal of Science Fiction past in de tijdgeest. De afgelopen jaren kwam er steeds meer kritiek op de dominantie van poortwachters in de SF – veelal blanke mannen met zeer specifieke opvattingen over wat goede SF is en welke kant het op moet met het genre. Tegelijkertijd met die aanzwellende kritiek op de status quo begonnen ook de pogingen, veelal van vrouwen, om de geschiedenis van SF in beeld te houden. Mensen hebben namelijk de neiging om het aandeel van vrouwen te vergeten en daar kwam terecht verzet tegen.

Anno nu kun je de situatie moeilijk ideaal noemen – zodra vrouwen zichtbaarder worden, zijn er mensen die zich bedreigd voelen en hard terugslaan. Maar niemand kan meer om de vrouwen heen. Onder andere de Engelse krant The Guardian schrijft dat jarenlang buffelen in de marge dit jaar waarschijnlijk gaat leiden tot belangrijke doorbraken op het gebied van diversiteit en inclusie. Hoera!

BONUS Inspiratie en leestips? Komen ze:

  • Een lijstje met dit jaar te verschijnen SF en fantasy romans van schrijfsters, waar lezers het meest naar uitkijken
  • Een podcast van The New Yorker. Onder de slechts licht ironische titel Zijn Vrouwen Mensen interviewt Jill Lepore Amelia Lester en David Haglund over de rol van vrouwen in de moderne SF
  • Weblog SF Mistressworks timmert nog steeds aan de weg, met besprekingen van het werk van vroege en moderne SF schrijfsters
  • Zelf blijf ik de boeken van Octavia Butler en N.K. Jemisin hardnekkig promoten 😉
  • En had u al gehoord van Karen Lord? Probeer haar boeken maar eens….

Enfin, veel leesplezier!

 

Brazilië beleeft nieuwe feministische golf

Een evangelische president die abortus nóg moeilijker wil maken dan het al is, structureel seksisme, een hoger percentage vrouwen met een goede opleiding, de opkomst van sociale media, die combinatie zorgt er volgens magazine The Atlantic voor dat het feminisme met kracht opleeft in Brazilië. Vrouwen houden demonstraties, pakken via Twitter publieke uitingen van seksisme aan, en vechten steeds massaler voor hun rechten. NRC spreekt al van een Braziliaanse Lente.

Actrice noemt het beestje bij z'n naam

Feminisme is niks nieuws in Brazilië en, breder, Latijns-Amerika. In het begin deden vrouwen vooral vanuit de moederrol een beroep op rechten. Vanaf de jaren zeventig kreeg het revolutionaire gedachtegoed van linkse bewegingen landen in hun greep. Ook vrouwen namen dat als basis voor de roep om hervormingen en meer rechten voor vrouwen. Vanaf 1981 komen feministische organisaties uit allerlei landen bijeen in zogenaamde Encuentros. Die congressen zijn enorm belangrijk voor het ontwikkelen van netwerken en het benoemen van belangrijke strijdpunten.

De Braziliaanse Lente komt dus niet uit de lucht vallen. Het land kent volgens tijdschrift Lover twee grote feministische bewegingen. The World March of Women, die zich richt op antikapitalisme en straatprotesten. En The Articulation of Brazilian Women, die lobbyen centraal stelt en zich bezig houdt met wetgeving.

Neem seksueel geweld. Het Braziliaanse onderzoeksinstituut IPEA berekende dat er 1.500 verkrachtingen per dag plaatsvinden. In 90% van de gevallen zijn vrouwen het slachtoffer (en is de dader een man). In die context wekt het zeer veel woede op dat de Braziliaanse president, de conservatief Eduardo Cunha, de beschikbaarheid van anticonceptie wil inperken en abortus in geval van verkrachting alleen nog wil toestaan als de vrouw aangifte doet en zich lichamelijk laat onderzoeken.

Daar komt het Zika-virus nog bovenop. Wil je zwangere vrouwen echt dwingen om een zwaar gehandicapt kind ter wereld te brengen? De epidemie is vreselijk, maar zorgt er wel voor dat het abortusdebat opnieuw oplaait. Opnieuw blijken beslissingen rondom het recht op baas in eigen buik niet zo zwart-wit als de pleiters voor gedwongen baren doen voorkomen.

De positie van mannen bij dit alles is lastig. Zolang ze hun houding en gedrag niet veranderen, zien veel voorvrouwen weinig ruimte voor mannen binnen hun beweging en breder, bij de emancipatie:

”Some people call this the spring of the woman,” said Silviana Bahia, who has also been involved in a burgeoning black women’s protest movement in the country. “Men need to change the way they look at women.” […] They hear men say things like, “a feminist is a woman who doesn’t want to be married,” and they fear that men, if invited in, will dominate feminism like they do other spheres of life. “In our movement, men don’t sign the papers,” said Thais Alves Pinto. “It’s not that men are horrible,” Lopez interjected. “I love men! But sexism is socialized in the man from the time that he’s a young person.”

Om die reden richten veel feministen zich breder op de gehele cultuur van de Braziliaanse samenleving, en zoeken ze naar manieren om die vrouwvijandige socialisering te doorbreken. Ook intersectionaliteit heeft een plek binnen de beweging, bijvoorbeeld in de favelas, de sloppenwijken die veel grote steden domineren.

Hoe dan ook, het borrelt en bruist in Brazilië. En da’s goed nieuws.