Monthly Archives: januari 2015

Seksisme achtervolgt vrouwen tot in de dood

Colleen McCullough overleed. Ze schreef niet alleen bestsellers zoals De Doornvogels, ook in Nederland een populair boek, maar was een wetenschapster en richtte een neurofysiologische afdeling op bij een ziekenhuis in Sydney. Toch vonden bepaalde media het nodig om McCullough vooral in de herinnering voort te laten leven vanwege haar charme en het feit dat ze, ondanks enig overgewicht, tóch aantrekkelijk was voor mannen.

Als samenleving willen we vrouwen best eren, zolang het maar niet over talent en prestaties gaat, lijkt dit soort berichtgeving te zeggen. Charme, kledingkeuzes, lichaamsgewicht, relaties en de rol als moeder, of echtgenote van zijn véél belangrijker. Zoals de Huffington Post concludeert: seksisme achtervolgt vrouwen tot in de dood.

Colleen McCullough is niet het enige of het eerste slachtoffer van deze aanpak. Vorig jaar overleden zeer kort na elkaar Robin Williams en Lauren Bacall. Twee professionals, allebei werkzaam in Hollywood en bekend van vele films. Toch richtte de berichtgeving zich bij Williams vooral op zijn loopbaan en prestaties. Bij Bacall ging het vooral om haar uiterlijk en haar relaties met mannen. Hij leeft zodoende in de herinnering voort als een geniale acteur. Zij leeft, als het aan de media ligt, in de herinnering voort als een stuk.

Nog meer voorbeelden nodig? Raketgeleerde Yvonne Brill kreeg dezelfde behandeling. Een artikel over haar leven en werk  in de New York Times concentreerde zich vooral op haar kookkunst en huwelijk. Die focus bracht een ander medium, de New Yorker, tot deze accurate observatie:

A woman’s work can be in full view, in a lab or in an office, and a sort of sociohistorical optical distortion field still blinks it out. Even to the writer and editor of the obituary, who typed and read that sentence, it was somehow invisible.

Wat gelukkig verandert zijn de reacties op dit soort stukken. Ja, een Australische krant publiceerde een seksistisch in-memoriam artikel over McCullough. Maar via internet kwam een tegenreactie op gang. Onder andere Twitter leverde een stroom parodieën en commentaren op, die gehakt maken van dit type ‘berichtgeving’.

En er zijn ook goede voorbeelden. Zo houden de Nederlandse media zich meestal keurig aan de feiten. Ze beuzelen niet over mannen en uiterlijkheden, maar noemen bij schrijfsters meestal de belangrijkste romans, de prijzen, en andere ter zake doende feiten. Zoals het hoort. Misschien omdat kranten in zulke gevallen persberichten over schrijven, maar ook als het gaat om Nederlandse schrijfsters stellen de media zich keurig op. Hulde.

Advertenties

Lees vrouwen 2015: Kate Muir, Suffragette City

Wat gebeurt er als een New Yorkse kunstenares, Albertine Andrews, opeens onaangekondigde bezoekjes krijgt van de geest van haar feministische grootmoeder, Agnes McPhail? Die fantasierijke kwestie staat centraal in Suffragette City, een heerlijk boek van de Schotse auteur Kate Muir.

Kate Muir heeft ietwat geleden onder de vloek van chicklit. De kaft van haar debuutoman Suffragette City, verschenen in 1999, valt nog enigszins mee. Bij opvolgers Left Bank en West Coast gaat het echter loos, met pastelkleuren en zwierige lettertypes. Hoe reductief en seksistisch zo’n ontwerp is wordt meteen duidelijk als je de zaken omkeert. Schrijfsters klagen dit soort ontwerpkeuzes terecht aan. Het schept verkeerde verwachtingen bij mogelijke lezers en doet totaal geen recht aan de verhalen.

Zo ook hier. Sufragette City is goed geschreven en Muir heeft een mooi gevoel voor humor, dus ja, het leest makkelijk. Ondertussen geeft Muir echter een haarscherpe analyse van de stand van zaken rondom vrouwenemancipatie in de V.S., de mores in de kunst- en modewereld, bewustwording en de betekenis van keuzes maken. Stof tot nadenken!

Het verhaal begint met Albertine. Ze loopt bij wijze van performance art rond met een onechte zwangerschapsbuik, om te zien hoe mensen op haar reageren. Die reacties voelen beklemmend aan: een zwangere vrouw mag zichzelf niet meer zijn. Ze verandert in het eigendom van het collectief, en dat collectief staat bol van de morele veroordelingen. Die ervaringen verwerkt Albertine daarna in schilderijen. Die niemand ziet, want professioneel succes bleef tot nu toe uit.

Haar leven kabbelt voort totdat haar oma Rose haar een kist brengt, met daarin brieven en kleding van overgrootmoeder Agnes McPhail. Albertine begint de brieven te lezen. Ze ontdekt dat deze voormoeder zich ontwikkelde van brave predikantenvrouw tot militante voorvechtster van het vrouwenkiesrecht. Sterker nog, de geest van McPhail verschijnt en begint zich met Albertines leven te bemoeien. (Leuk weetje: Muir baseerde Agnes McPhail’s verhaal gedeeltelijk op het leven van de Schotse feministe Helen Crawfurd.)

Met deze techniek weet Muir op een intelligente manier situaties anno 1900 te verweven met het heden. Zoals gezinnen en culturen die een sterke voorkeur voor jongens vertonen (voorbeeld van 1900: India. Voorbeeld uit 2000: China). En wat moet je als moderne vrouw met het feminisme? Bij zoiets als het stemrecht ging het om een duidelijke strijd voor een fundamenteel democratisch recht. Maar waar moet je anno 2000 nog voor vechten?

De titel van de roman verwijst naar die verandering. McPhail leefde in Suffragette City, een stad waar vrouwen opkwamen voor basale democratische rechten. Honderd jaar later en dit woord staat vooral voor seks in de grote stad, zoals bijvoorbeeld bezongen door David Bowie in zijn Suffragette City. Waarbij het draait om de lol van mannen die een scharrel zoeken.

Naast dit alles geeft Muir ook een messcherpe satire op het wereldje van de mode en moderne kunstenaars. Ze geeft leeghoofdige conversaties perfect weer en trakteert de lezer op een hilarische episode, waarin een vriendin van Albertine de ‘Stemrecht voor Vrouwen’-vaandels en sjerpen gebruikt voor een modecollectie, tot groot ongenoegen van McPhail. Vergezocht? Nou nee, In 2014 stuurde Karl Lagerfeld modellen de catwalk op met protestborden over gelijke rechten voor vrouwen.

Die thema’s zoals emancipatie, geboorte en als vrouw grip krijgen op je leven en je identiteit helder krijgen, maken van Suffragette City een zeer actueel, en tegelijkertijd tijdloos boek in de goede betekenis van het woord. Aanbevolen!

Als Hermione de hoofdrol had in de Harry Potter reeks….

Hoe zou het verhaal van de Harry Potter-reeks klinken als Hermione de hoofdrol had en de gebeurtenissen vertelde vanuit haar perspectief? Daniel Dalton van BuzzFeed leefde zich in en kwam op de proppen met een geniale hervertelling. Dalton verwerkte allerlei actuele ontwikkelingen in zijn versie. Zoals de #yesallwomen campagne, het seksisme-schandaal in de games-wereld (met de schaamlap ‘het gaat niet over seksisme, het gaat om normen en waarde in de journalistiek) en een flinke dosis genderbewustzijn. Bijna 3,5 miljoen mensen gingen je voor, dus geniet ervan….

 

Jinek seksisme alarm: Intermediair

De late night show van Jinek blijft honende reacties oproepen. Na de toestanden over Het Been (KAN NIET!!!) en De Bank (WEG ERMEE!!!) krijgen we nu Mark Koster van Intermediair. Volgens hem slaan de scorebord journalisten aan het muiten. Dus zal hij Eva wel even voorzien van wat loopbaanadvies. Wat volgt is een episch geval van neerbuigende mansplaining.

Mark Koster zal Eva Jinek wel even uitleggen hoe zij haar programma moet redden.

Ter herinnering: Eva Jinek is journaliste en presentatrice, een professional die hard werkt en in 2009 genomineerd werd voor de Talent Award Televizierring. Bij Koster verdwijnen deze ervaring en vakkennis uit beeld. Hij gebruikt in 1 stukje termen zoals:

  • ”charmant beeldbuisbijtertje”
  • ”bevallige tv-akela”
  • ”huppelt verdwaasd door de wei”
  • is bang
  • ”wil behagen”
  • ”halve gehannes”
  • ‘de massa behagen op booby-niveau’ (Tieten, tieten! Het lijkt Missie Aarde wel)
  • ”Bij Eva weet je dat je een sputterend of giebelend ‘ja maar’ krijgt toegebeten”
  • blijft een lauwe straal over ons uitstorten (pis! Zeikwijven!)

Eerst even dit. Mensen die kritiek krijgen op seksistisch taalgebruik, gebruiken onder andere het excuus van ironie. Het was grappig bedoeld! Mensen begrijpen me verkeerd! Sorry, maar ironisch seksisme is nog steeds seksisme. Als feminist neem ik daar aanstoot aan. Ik vind dat net zo erg als ironisch racisme. Of ironisch antisemitisme, wat dat ook moge zijn. Het is onsmakelijk en zet aan tot een tweederangs behandeling van medemensen.

De taal verraadt dat. Zie het lijstje hierboven. Akela past, samen met woorden als kenau en manwijf, tot de termen die mannen en sommige vrouwen traditioneel voorbehouden aan vrouwen die de grenzen van hun sekse overschrijden. Hetzelfde geldt voor ‘bijtertje’.  In combinatie met een manspersoon komt dit woord meestal voor in de context van een compliment. De tegenstander vindt zo’n bijtertje misschien irritant, maar je hebt hem hard nodig om te scoren. Vrouwelijke bijtertjes daarentegen? Huuuuh! Het werkt tegen vrouwen als ze zich zo gedragen. Dan worden ze een akela-manwijf-kenau-eng.

Koster maakt daarnaast gretig gebruik van woorden die mensen juist sterk associëren met typische vrouwelijkheid, in de seksistische zin van het woord. Hij sluit Jinek op in termen zoals charmant, bevallig, wil behagen (want dat willen alle vrouwen altijd. Behagen. Vooral mannen behagen). In zijn optiek huppelt en giebelt Jinek.

Koster roept daarmee stokoude beelden op van frivole meisjes of kindvrouwtjes, die maar wat aanklooien. Die zich schuldig maken aan gehannes, in de woorden van Koster. In het geval van Jinek zelf ‘dat halve gehannes’. Dus zelfs dat doet ze niet goed – ze doet het maar half. Maar wat maakt het uit, zolang ze maar charmant giebelt.

Indirect roept Koster ook associaties op met dieren – nog zo’n gouwe ouwe als het gaat om vrouwen terug in hun hok douwen. Jinek huppelt verdwaasd door de wei. Als een koe. Of een geit. Schapen. Alles wat in een wei rond kan huppelen. Ik mag blij zijn dat Koster het houdt op sputteren en giebelen, en niet ook nog eens woorden als ‘kakelen’ en ‘mekkeren’ heeft gebruikt.

Koster rijgt dit tendentieuze taalgebruik aaneen in rare combinaties. De bevallige akela, het charmante bijtertje. Iets giebelend toegebeten krijgen (huh? Hoe doe je dat?) Volgens mij raakt Koster ernstig in de war van vrouwen die de rolpatronen doorbreken en blijk geven van ambities. Die bijten! Maar gelukkig wel ladylike, met charme. Wat een opluchting voor Koster. Anders had hij Jinek en co moeten verjagen met hooivorken en brandende fakkels.

Mannen zijn ondertussen gewoon mensen die iets willen bereiken.

Tot slot het loopbaanadvies. Wat zegt Koster eigenlijk? Hij vindt het zielig voor Eva. Ze heeft in zijn optiek pech. Ze maakt namelijk best wel een goed programma, alleen voor het verkeerde publiek. Vervolgens gaat Koster jij-bakken. Hij beticht Jinek van angst en vindt dat ze verdwaasd is – o nee, sorry, ze huppelt dus verdwaasd door een wei, als die denkbeeldige koe/geit/schaap. Het charmante blondje heeft niet helemaal door dat ze werkt voor NS-klanten.

Ze moet van Koster NU een keuze maken. Of kiezen voor de bovenkant van de markt, of de massa behagen op booby-niveau. Het is er eentje van het genre ‘kind of carrière’. Of serieus presenteren, of op booby-niveau werken. Er is geen tussenweg, mevrouwtje.

Wat is dit voor advies? Koster zegt eerst dat Jinek best een goed programma maakt. Hoe moet ze dan nog meer aan de bovenkant van de markt zitten? Geen antwoord. Lam advies, zeg. En wat voor publiek heeft Koster eigenlijk voor ogen, als hij vakvrouw Jinek de carrièretip ‘booby-niveau’ geeft om betere kijkcijfers te halen? Alsof ‘de kijker’ alleen bestaat uit zestienjarige puberjongens, die hevig opgewonden raken als ze ontdekken dat Jinek een vrouw is. Vrouw! Blond! Ze heeft benen! En borsten. BORSTEN!!!! Whooohoooe!!!! Kijken!!!!

Zo’n advies houdt geen rekening met heterovrouwen, veel lesbische vrouwen, en alle jongens en mannen die zich niet met dit type primitief ‘tieten, tieten’ niveau bezig willen houden. Met dit onderdeel van zijn advies reduceert hij de kijker niet alleen tot een geile borsten-staarder, maar hij reduceert Jinek tot blonde bimbo.

Ik probeer dit booby-advies naar mannen te vertalen. Zeg Humberto, jongen, of je gaat serieus aan het werk, of je gaat op penis-niveau werken, ja? Zeg, Jeroen? Ballen-niveau voor jou, anders jaag je nog meer vrouwelijke gasten weg dan je nu al doet.

Behalve seksistisch heb ik ook nog een ander woord voor dit type advies van een man aan een vrouw. Mansplaining. Mark Koster, als je al carrières wil fileren in Intermediair, laat makkelijk seksisme dan in godsnaam zitten. Het is niet nieuw, het is niet origineel, het levert verward denken op en het maakt vooral inzichtelijk hoe sterk je zelf nog in ouderwetse rollenpatronen vast zit.

Missie Aarde doet aan gaslighting

Gaslighting. Deze Engelse term betekent zoveel als acties en opmerkingen van de ander, die jou het gevoel geven dat er iets aan jou mankeert. Onder het mom van ‘humor’ deed de meest recente aflevering van Missie Aarde vrolijk mee aan gaslighting. Doelwit: het enige vrouwelijke bemanningslid, Brechtje. Het gaat niet om seksuele intimidatie en op de persoon gerichte vijandige kritiek. Welnee. Brechtje heeft gewoon last van haar emoties en haar biologische klok!

Ik besteedde al eerder aandacht aan de problematische uitgangspunten van Missie Aarde. Centraal staat een compleet blanke bemanning, bestaande uit zes mannen en 1 vrouw, die als enige een strak pakje draagt en de ‘normale’ moet spelen temidden van grappige mannen.

De eerste afleveringen maakten duidelijk dat de boordcomputer ook als ‘vrouwelijk’ gezien zou kunnen worden. Klinkt leuk, krijgt Brechtje toch nog gezelschap, maar deze opzet past bij de menselijke neiging om robots en computers een sekse toe te wijzen, en daar vervolgens stereotiepe denkbeelden aan te koppelen. De boordcomputer stelt zich altijd vriendelijk, kalm en dienstbaar op. Net zoals vrouwen behoren te doen. Op die manier versterkt technologie ouderwetse rolpatronen. (Zie ook de zeer volledige gezondheidsapp, die vanalles bij kan houden, maar helaas geen plek heeft voor menstruatie.)

Afgelopen vrijdagavond trakteerde Missie Aarde ons op de aflevering ‘persoonlijke groei’. Het verhaal begon met communicatiespecialist Kurt, die op een bijzonder irritante manier ‘tieten’ blijft zeggen tegen Brechtje. Hoe ze hem er ook op aanspreekt, hij vindt manieren om door te gaan met zijn irritante gedrag.

Dat heet seksuele intimidatie, VPRO. In een situatie waarbij Brechtje nergens heen kan – ze zit vast op een ruimteschip, lichtjaren ver van de aarde.

Vanaf hier gaat het bergafwaarts. Brechtje foetert op ‘de mannen’ en haalt stereotypen aan van het kaliber ‘horken die veel rommel produceren’. Psycholoog Axel besluit tot een dagje gedragscodes en rollenspelen doen. Daarbij zet hij Kurt en Brechtje tegenover elkaar. Brechtje weet Kurt’s vervelende gedrag goed te treffen. Daarna gaan bij Kurt echter alle grenzen overboord. Hij maakt een vernietigende analyse van Brechtje als een onzeker type wiens carrière stagneert, die last heeft van haar biologische klok en zich afreageert op de mannen om haar heen.

Als dit The Office was geweest, zou het scenario na die venijnige uitbarsting hebben voorzien in een dodelijke stilte. Zodat andere acteurs, en de kijkers op de bank, geschokt naar Axel en Kurt konden kijken. Wat doen ze nou? Wat gebeurt hier? Wat erg… Dat leidde tot schrijnende humor in de Britse serie. Missie Aarde lult er echter gewoon omheen en toont Brechtje. Haar gezichtsuitdrukking maakt duidelijk dat Kurt’s opmerkingen doel troffen. De eventuele ‘humor’ over een verkeerd lopend rollenspel gaat op die manier ten koste van Brechtje.

Als Kurt als communicatiespecialist vervolgens een gesprek regelt tussen Brechtje en haar vriend op Aarde, gaat het opnieuw mis. Brechtje is duidelijk nog onder de indruk van de als humor verpakte verwijten op haar persoon. Het gesprek verloopt allesbehalve soepel. Haar vriend blijkt al net zo horkerig als de bemanningsleden. Hij doet weinig moeite om te achterhalen waarom ze zich zo rot voelt. Hij vindt óók dat Brechtje zich op anderen afreageert.

Kijk, het ligt aan haar! Iedereen zegt dat ze zich afreageert op anderen, dus zou het dan niet zo zijn? Bij dit alles krijgt Brechtje van de scenarioschrijver(s) nauwelijks gevatte teksten om deze aanval enigszins bij te sturen. Ze zucht, ze fronst, je ziet aan haar mimiek dat ze zich ondermijnt voelt, en ze breekt gesprekken af door geërgerd weg te lopen. Daar blijft het bij. Vervolgens overschaduwt gedoe rond het per ongeluk opruimen van mogelijk buitenaards leven deze verhaallijn.

Het eindigt ermee dat Brechtje aan de boordcomputer bekent, dat ze inderdaad haar biologische klok voelt tikken. Eigenlijk wil ze zo snel mogelijk een kind. En een glanzende carrière, en een huwelijk met een geslaagde man. Stelt ze dan zoveel eisen? Nee hoor, roept de boordcomputer, en noemt vervolgens een getal boven de 10.000 om exact aan te geven hoeveel andere wensen Brechtje nog heeft. De scenarioschrijvers hebben duidelijk niet geluisterd naar damesbladen, die willen dat het gezeik over ‘vrouwen die alles willen’ eindelijk ophoudt.

Het ergste is nog: na Brechtjes klacht over rommel toont Missie Aarde hoe een ander bemanningslid ijverig stofzuigt. En die Kurt is best een toffe gast, toch? Het scenario neemt de heren op die manier in bescherming. Dat gebeurt niet met de enige vrouw. Brechtje bevestigt de waardeoordelen van de mannen zelf in dat onderonsje met de boordcomputer. Het scenario laat haar voluit vallen. Hahaha, zie je wel, wat zijn die vrouwen toch onmogelijke wezens!!!

Dit schotelt de VPRO mij als vrouw voor, terwijl in de echte wereld mannen al eeuwen blijk geven van precies dit soort vrouwenhaat (vrouwen als onmogelijke creaturen die last hebben van hun emoties en hun lijf). Terwijl vrouwen moeten overleven in een wereld waarbij praten over intimidatie leidt tot gesneer over overgevoelige zeurpieten, presentator Eva Jinek gereduceerd wordt tot een bank en een been, je als vrouw in het openbaar alleen een duidelijke mening kunt verkondigen op straffe van wagonladingen haat. Enz.

Missie Aarde past wat mij betreft niet in de traditie van humor en/of SF. Missie Aarde past in een lange traditie van vrouwen marginaliseren en weghonen, onder het mom van humor en/of SF.  Ik ben er klaar mee. De VPRO een progressieve omroep? Laat me niet lachen.

Twitter pleegt censuur bij Women on Waves

Vrijheid van informatie, ja, maar niet als het gaat om vrouwen en hun reproductieve rechten. Twitter blokkeert op dit moment de mogelijkheid om door te linken naar de website van Women on Waves. Dat komt neer op censuur, stelt de organisatie. Waarschijnlijk heeft Twitter moeite met het feit dat WoW zich richt op het voorkómen van ongewenste zwangerschap en onveilige abortus, overal ter wereld. Eerder leidde dat ook al tot rare acties van Facebook. Protesteren tegen de huidige censuur van Twitter kan via hashtag #FreeWomenonWeb.

De Nederlandse Rebecca Gomperts stond aan de basis van non-profit organisatie Women on Waves. WoW beschikt over een schip waar vrouwen, buiten de territoriale wateren, terecht kunnen voor anticonceptiemiddelen, informatie, trainingen en workshops, en een veilige en legale abortus.

Daarnaast ondersteunt de organisatie telefonische hulplijnen om vrouwen te informeren over misoprostol. Met dit middel kunnen vrouwen ongewenste zwangerschappen in een zeer vroeg stadium zelf veilig afbreken. In landen zoals Polen, Argentinië, Marokko, Thailand, Kenia en Pakistan is dat een van de weinige manieren waarop vrouwen nog enigszins grip op hun lijf en leven kunnen houden.

Deze vormen van dienstverlening gelden als controversieel, omdat veel mensen en autoriteiten het een eng idee vinden dat vrouwen zelf besluiten of ze kinderen willen baren ja of nee. Twitter is niet het enige internetplatform dat Women on Waves daarom liever ziet gaan dan komen. Eerder verwijderde Facebook om onduidelijke redenen materiaal van de persoonlijke pagina van Rebecca Gomperts. Na protesten zei Facebook sorry en herstelde het profiel van de arts.

Uiteraard heb ikzelf @support protesten getwitterd. Ik zie deze tweets vervolgens wel terug in mijn eigen homepage, maar niet in de lijst berichten die je ziet als je selecteert op #FreeWomenonWeb. Zeer vreemd!

Lees vrouwen: hoe je je blikveld kunt verruimen en de stilte verbreken

De Zesde Clan leest vrouwen dit jaar! Maar hoe kom je schrijfsters op het spoor? Allerlei gewoonten, normen, waarden en tradities fungeren als oogkleppen. Zoals de standaard literaire canon, of al die filosofes wiens werken op de een of andere manier niet meetellen als filosofie. Als je je bewust bent van dat soort uitsluiting en marginalisering, kun je breder kijken en de verhalen lezen van vrouwen die de stilte verbreken.

Vele vrouwen gingen mij en andere boekenwurmen voor. Onder andere Celeste Ng wilde het tij keren. Zij hoorde tijdens een tournee regelmatig dat mensen blij verrast waren met haar komst. Want zoveel Aziatische schrijfsters zijn er niet. Zeiden deze geïnteresseerde, goed opgeleide liefhebbers van literatuur.

Vreemd. Nauwelijks Aziatische schrijfsters? Ng kon er zo een paar dozijn opnoemen. Waarom konden mensen haar slechts met veel moeite vinden? Die onzichtbaarheid trof niet alleen haarzelf, maar ook veel andere schrijfsters. De frustratie die ontstaat vanwege het stellige ‘die schrijfsters zijn er niet’ leidde al eerder tot initiatieven, zoals We zijn met velen, we zijn overal, met opsommingen van schrijfsters met een gekleurde huid.

Ng kwam tot de volgende aanbevelingen om je blikveld te verruimen:

  • Denk na over het land van herkomst. Mensen houden het bij ‘Aziatisch’ vrij automatisch op Chinezen of Japanners, maar dan mis je allerlei landen in Zuid- en Zuidoost Azië. Neem die landen mee en zoek naar schrijfsters uit Vietnam, Thailand, Maleisië, de Filipijnen, enz.
  • Het begrip ‘Aziatische auteur’ gaat veel verder dan de volbloed Chinese schrijfster uit hartje China. Ook Ruthanne Lum McCunn, Sherry Thomas en Nina McConigley zijn Aziatisch, of Aziatisch-Amerikaans
  • Kijk verder dan de categorie ‘literatuur’. Schrijsters bekwamen zich ook in genres zoals thrillers, romantiek, historische romans, enzovoorts.

Tot zover de adviezen van Ng, gevolgd door een lange lijst Aziatische schrijfsters en links naar hun boeken. Ook bruikbaar voor ‘dé Afrikaanse schrijfster‘, ‘dé Latijns-Amerikaanse schrijfster‘, ‘de’ Oost-Europese literatuur, enzovoorts.

Zelf ga ik graag nog ietsje verder. Ik denk dat behalve romans, van welk genre dan ook, geschreven door welke vrouw dan ook, stripverhalen mee zouden ‘moeten’ tellen. Evenals non-fictie, filosofische werken, essays, en biografieën. Lees Vrouwen betekent voor mij: alles geschreven (en/of getekend) door een vrouwelijke auteur. Alle werken waarmee vrouwen het recht opeisen om de wereld te beschrijven, de dingen een naam te geven, hun verhalen te vertellen en de stilte te verbreken.

Onder andere Andrea Dworking, en vele feministen met haar, zag het belang in van ruimte claimen en je stem verheffen:

 I want us to think about far we have come politically. I would say we have accomplished what is euphemistically called « breaking the silence. » We have begun to speak about events, experiences, realities, truths not spoken about before; especially experiences that have happened to women and been hidden – experiences that the society has not named, that the politicians have not recognized; experiences that the law has not addressed from the point of view of those who have been hurt.

In Nederland  maakten boeken zoals De Schaamte Voorbij en Er is een Land waar Vrouwen willen Wonen om die reden zoveel indruk. Vrouwen begonnen hun kant van het verhaal te vertellen. Mensen beschouwen deze werken inmiddels als mijlpalen van de tweede feministische golf. Het is ook niet toevallig dat Maria Greve haar biografie over Johanna Naber, de historica die vrouwengeschiedenis op de kaart zette, als titel meegaf: Strijd tegen de Stilte.

Daar beginnen revoluties mee. Met de stilte doorbreken en je verhaal delen, zodat andere mensen inzicht krijgen in de leefwereld van anderen.

Dat kan grote gevolgen hebben. Kennis nemen van ervaringen en inzichten van vrouwen, kan andere vrouwen bewust maken: heej, ik ben niet de enige. Van daaruit kom je al snel op ‘het persoonlijke is politiek’ en het type bewustwording wat kan leiden tot analyses van situaties, aanklachten, acties. Voordat je het weet ontstaat er een nieuwe feministische golf….

Zover hoeft het natuurlijk niet te gaan. Maar het kán. Dat was precies de reden dat mannelijke autoriteiten lezende vrouwen (of breder, onderwijs) zo gevaarlijk vonden en vinden. Waarom we nog steeds de neiging hebben verhalen van vrouwen onder het tapijt te vegen.

Hoe dan ook, Lees Vrouwen geeft iedereen de kans om op zoek te gaan naar andere stemmen, ze te horen en je er door te laten inspireren. Op naar een 2015 vol leesplezier!

Libelle ontdekt dat we allemaal van Aarde komen

Wat een plezierige verrassing. Het 16-22 januarinummer van Libelle blijkt deze week een M/V special te hebben. Natuurlijk rept de kaft van M/V-verschillen, want dat verkoopt. Hetzelfde geldt voor de WTF ondertitel over manipulatief huilen. Lees je de artikelen echter, dan is de boodschap juist dat man en vrouw veel meer op elkaar lijken dan je misschien zou denken. Na Nederland ontdekt nu ook Libelle dat we allemaal van Aarde komen. Wat fijn!

Libelle is een fenomeen in Nederland en heeft invloed op het gedrag. Zo becijferde de Rabobank dat sommige steden veel meer winkelomzet draaien dan je op grond van allerlei factoren zou verwachten. De bank spreekt van een Libelle-effect: als Libelle zegt dat je ergens gezellig kunt winkelen, reizen meer mensen naar die stad om te winkelen.

Helaas treedt dat Libelle effect ook in negatieve zin op. Het blad legt een grote nadruk op moederschap, het thuis gezellig maken, en relaties onderhouden. Als je van je man houdt komen netelige kwesties zoals de verdeling van huishoudelijke taken en wie welk betaald werk verricht toch vanzelf in orde? Zo ontstaat een ‘roze wolk‘. Met als resultaat dat vrouwen financieel en sociaal kwetsbaar worden, en nog steeds opdraaien voor het schrobben van de wc. Mede daardoor zie ik zo’n blad als een propagandamachine voor het anderhalf verdienersmodel, waarbij vrouwen, zogenaamd uit vrije wil, op allerlei manieren moeten inschikken.

Kortom, ik heb grote twijfels bij Libelle. Maar het moet gezegd: juist gezien die maatschappelijke invloed vind ik het groot nieuws dat het blad, zij het met een aantal jaren vertraging, het werk van Cordelia Fine ontdekt. Eigenlijk lijken man en vrouw verdacht veel op elkaar, schrijft Libelle. Zou het dan toch waar zijn? Als Libelle het zegt, moet het zo zijn 😉

Het blad laat verder wetenschapsjournaliste Asha ten Broeke aan het woord en portretteert een aantal vrouwen die een ‘typisch mannenberoep’ uitoefenen. De vrachtwagenchauffeuse, de brandweervrouw, allemaal benadrukken ze dat ze lol hebben in hun werk en dat je je als vrouw prima kunt handhaven in een door mannen gedomineerde omgeving.

Dat soort voorbeelden zijn erg belangrijk. Als meisjes zíen dat een vrouw een vrachtwagen bestuurt, weten ze dat zijzelf zoiets ook zouden kunnen doen. Het verbreedt hun horizon.

Kortom, complimenten.

Handleiding: hoe interview je vrouwen

Hoera, vanaf nu hoef je nooit meer na te denken over vragen die je bekende vrouwen stelt. Interviews genereren wordt een makkie met deze twee handleidingen. Hoe interview je een schrijfster, en hoe interview je vrouwelijke muzikanten/componisten. Vergeet ook de commentaren niet. Daarin geven lezers nog wat behulpzame aanwijzingen en nuttige adviezen. Zoals:

Be sure to describe what she’s wearing. Also whether she looks comfortable or uncomfortable in these clothes and how they affect her attractiveness.

Succes verzekerd! Bonus: vragen die je stelt aan vrouwelijke artiesten, als ze ergens op of bij een rode loper staan.

Oscars geven vooral blanken en mannen een kans

En de Oscar gaat naar…. een blanke man! We weten alleen de namen nog niet. Vrouwen komen er structureel slecht vanaf bij dit Hollywoodfeestje, maar dit jaar is het wel heel erg. Vrouwen ontbreken nagenoeg geheel. Vooral het lot van regisseuse Ava Duvernay komt hard aan. Daarnaast zijn dit ook nog eens de meest blanke Oscarverkiezingen sinds 1998. Filmcritici spreken al van ‘een zwarte dag’ voor alles wat niet blank en mannelijk is.

Borsten zijn natuurlijk altijd welkom in Hollywood.

Tuurlijk kun je zeggen ‘Oscars, boeien!’ Maar het gaat wel degelijk ergens over. Het gaat over de verhalen die erkenning krijgen, wie gehoord wordt en wiens talent we koesteren. Bovendien brengen de Nederlandse bioscopen veel Amerikaanse films. Dus wat de V.S. naar voren schuift, zien we hier ook.

Wat dat betreft spreekt het boekdelen welk soort film het Oscar comité tot de besten rekent. Acht masculiene films die mannelijke thema’s behandelden en vooral mannelijke acteurs in beeld laten verschijnen, met titels als Boyhood en Birdman en American Sniper. Het wachten is op het meesterwerk Sniperman & boys, vast en zeker dé hit van 2016.

De duistere keerzijde is dat keuzes van het Oscarcomité ook aangeven wie er niet toe doet. Vooral Duvernay’s afwezigheid in de categorie beste regisseur zorgt voor veel ophef. Juist omdat het zo voorspelbaar was dat de jury die regisseuse niet wilde eren, en dat voorspelbare element bevestigt allerlei vooroordelen en patronen van marginalisering.

Duvernay bracht Selma, de enige ‘beste film’ waar het niet draait om een blanke man. Selma werd alom bejubeld als een meesterwerk. Maar daar hield het op:

She ticked all the boxes. Made a movie about a historical figure whom people know. Made a movie about a man. Great reviews. Great lead performance. I don’t know what else Ava DuVernay could have done. […] It’s not that anyone is asking for special favors here. DuVernay made a movie worthy of a nomination. But still, she was shut out.

Behalve Duvernay schitteren vrouwen (en niet-blanken) ook door afwezigheid in andere categorieën. Beste soundtrack? Er staan alleen mannen op de lijst. Scenarioschrijvers? Opnieuw alleen mannen. Cinematografie? Nee, alleen mannen. Dat er nog vrouwen op de lijst staan komt vooral door categorieën als beste actrice, beste vrouwelijke bijrol, en kostuums.

Wie doen die nominaties eigenlijk? Hoe ziet het Oscarcomité eruit? Goh, wat een aparte samenstelling. De groep is verdacht blank (94%), mannelijk (76%) en flink op leeftijd – 63 jaar. We hebben hier duidelijk te maken met het zoveelste geval van blanke mannen die blanke mannen vooruit helpen. Dat leidt tot supersaaie ‘verkiezingen‘ en eenheidsworst.

Het is moeilijk moeilijk om bij dit soort structurele wanverhoudingen niet te vervallen in seksisme-vermoeidheid. Gelukkig weten zeer veel mensen zich te verzetten tegen apathie. De Oscars worden op dit moment samengevat in twee woorden: seksistisch en racistisch. Op sociale media zoals Twitter versturen mensen aanklachten onder noemers als  #OscarsSoWhite, #diversity en #Oscarnoms. Burgerrechtenactivisten plannen protesten. Enzovoorts.

Ooit moet deze massale weerzin tegen seksistische en racistische nominaties vruchten afwerpen. Tot die tijd zullen vrouwen en mensen met een gekleurde huid alle zeilen bij moeten zetten om in de marge mee te ‘mogen’ doen. Schande. En kunnen we wellicht inspiratie opdoen bij het Internationaal Film Festival van Rotterdam, met een themaprogramma over ‘het’ feminisme.

Film wakkert belangstelling voor codebreeksters aan

Leve The Imitation Game. De film vertelt het verhaal van Alan Turing, die in Bletchlye Park Nazicodes brak en zodoende het verloop van de Tweede Wereldoorlog beïnvloedde. In het kielzog daarvan komt er ook aandacht voor de rol van vrouwen. Wist je bijvoorbeeld dat vrouwen tweederde deel van de werknemers in Bletchley Park uitmaakten? En dat vrouwen net zo goed codes kraakten?

Keira Knightley speelt codebreekster Joan Clarke in The Imitation Game.

Het geheimzinnige werk rondom codes breken geldt in de beeldvorming als het terrein van mannen. Auteur Tessa Dunlop stelt die perceptie graag bij met haar boek The Bletchley Girls. Aan het einde van de oorlog waren vrouwen op Bletchley Park ruim in de meerderheid. Ze vormden maar liefst tweederde deel van het personeelsbestand.

Onder andere de vrouwen van het Canadese leger, de zogenaamde Wrens, vielen op. Over één van hen, Anne V. Hereford, kwam een documentaire uit – In Search of Anne. Daarnaast produceerde Canada in 2012 een miniserie, The Bletchley Circle. Het verhaal speelt zich af in de jaren vijftig en draait om vier voormalige Wrens, die hun wiskundige talenten gebruiken om de misdaad te bestrijden.

Waar ze ook vandaan kwamen, de vrouwen opereerden in een tijd met duidelijke rollenpatronen. Ook op Bletchley Park vertegenwoordigden ze de tweede sekse:

These women were born in an era when they did what they were told,” she explains. “They were second fiddles to men. They weren’t expected to have a career. And yet they found themselves in this job they couldn’t even talk about, half of them not knowing what they were doing. The women of Bletchley weren’t the stars – they were the worker ants.”

Voor deze vaak jonge vrouwen vormde het geheime werk op Bletchley Park het hoogtepunt van hun loopbaan, aldus Dunlop. Daarna was het weer afgelopen met de pret, en zakten ze veelal terug in een ‘normaal bestaan’ als moeder en huisvrouw.

Rolpatronen en stereotypen zorgden er ook voor dat vrouwen minder kansen kregen om carrière te maken. Actrice Keira Kneightley, die codebreekster Joan Clarke speelt in de film:

It took Joan at least a year [to rise from the secretarial pool] even though she’d been recommended by a professor at Oxford [and not by Turing]. And then she wasn’t paid the same as the guys. It’s still the same feminist argument today: There’s no place at the table and if there is, there’s no equal pay.

Onderdeel van die misstanden vormde de gewoonte om het werk van vrouwen anders te benoemen. Mensen denken bij het woord ‘genie’ tot op de dag van vandaag automatisch aan een (blanke) man. Mannen zijn briljant. In dit geval: briljante codebrekers. Vrouwen? Nee, die doen iets anders – iets met minder status.

Neem het voorbeeld van Margaret Rock. Zij brak de code van de Enigma machine van de Duitse geheime dienst. Anderen weigerden Rock echter te erkennen als codebreekster:

Margaret was described as “the fourth or fifth best of the whole Enigma staff and quite as useful as some of the professors”, yet was only ever referred to as a ‘linguist’, never a code-breaker.

Een taalkundige, geen wiskundige en al helemaal geen codebreekster. Vanwege dat soort etiketten en percepties ontbrak haar naam lange tijd in het rijtje Alan Turing, Dilly Knox en andere mannen, die wél lof en eer kregen als briljante codebrekers.

Als individuele vrouwen al meer bekendheid kregen, bleef de nadruk vaak liggen op hun liefdesleven en hun band met beroemde mannen. Het filmverhaal van The Imitation Game maakt zich daar ook enigszins schuldig aan. Het scenario sluit Joan Clarke op in de ondersteunende rol van muze en liefje van Turing. Hetzelfde gebeurt in krantenartikelen naar aanleiding van de film. Gaat het een keer over Clarke, besteedt de journalist de meeste alinea’s aan haar relaties, verlovingen en huwelijk.

Kortom, er valt nog een wereld te winnen als het gaat om het zien en serieus nemen van het werk van vrouwen. Gelukkig kunnen belangstellenden steeds meer materiaal vinden. Dat is een positieve ontwikkeling – al die boeken, documentaires en series stellen stereotiepe beelden bij en laten zien dat vrouwen veel meer deden dan je misschien zou denken….

Orthodoxe joodse krant wist vrouwen letterlijk uit

Premier Angela Merkel liep mee tijdens de grote protestmars in Parijs, na de aanslag op het blad Charlie Hebdo. Maar dat zou je niet zeggen als je het beeldmateriaal bekijkt in de Israelische krant HaMevaser. Deze orthodox Joodse uitgave wiste voor publicatie alle vrouwelijke wereldleiders uit. Het is niet voor het eerst dat dit gebeurt in kringen van ultra-conservatieve media.

Heeej, liepen er echt alleen mannen mee?

Vrouwen verdwijnen op allerlei manieren uit beeld en uit de geschiedenis, maar deze methode is wel heel erg drastisch. Gewoon uitgummen die vrouwen. Behalve Angela Merkel wiste HaMevaser ook de Parijse burgemeester, Anne Hidalgo, en het EU-hoofd van buitenlandse zaken en veiligheid, Frederica Mogherini. Van de Deense minister-president Helle Thorning-Schmidt bleef alleen een hand over, helemaal links in beeld.

Ultra-orthodoxen doen dit wel vaker. Zo besloot de Joods-Amerikaanse krant Der Tzitung in 2011 om Hillary Clinton weg te Photoshoppen uit een andere historische foto, die van Obama en medewerkers terwijl ze de aanval volgen die Osama bin Laden het leven kostte. Niet alleen vrouwen zelf, maar ook met hen in verband gebrachte producten zijn het doelwit. Zo besloot de Hamodia daily vrouwenschoenen uit een foto te wissen.

Inmiddels ligt dit soort censuur steeds meer onder vuur. Nadat vervoersmaatschappijen in Jerusalem jarenlang vrouwen weerden uit reclames op bussen, kwam protestgroep Yerushalmim in actie. In 2012 gaf het hoogste gerechtshof van Israel de groep gelijk. De vrouwen keerden terug op het beeldmateriaal. Wie weet komt HaMevaser ook tot inkeer.

Taal maakt gedrag mannen steeds vaker zichtbaar

Feministe Mary Daly kon in de jaren zeventig nog schrijven dat vrouwen beroofd waren van hun vermogen om de wereld te benoemen. Inmiddels zijn we veertig jaar verder. Vrouwen lanceren steeds vaker termen om duidelijk te maken hoe zij de wereld ervaren. Een aantal nieuwe termen richt zich daarbij specifiek op het (bekritiseren van) gedrag van mannen. Mansplaining kende je waarschijnlijk al. Maar manslamming? Of manspreading? En wat doet Nederland met taalgebruik om duidelijk te maken wat mannen doen?

Tot een jaar of vijftig geleden beschikten vrouwen over weinig mogelijkheden om openlijk kritiek te uiten op het gedrag van mannen. Alleen al financieel en juridisch waren vrouwen te afhankelijk om een kritische houding aan te nemen. In Nederland trouwden de meeste vrouwen, en die waren tot 1956 handelingsonbekwaam. Hun man moest akkoord gaan met vakanties, grotere aankopen, verhuizingen enzovoorts.

Tegenwoordig beschikken vrouwen echter meestal over de juridische status van zelfstandig mens. Ze hebben vaker een eigen inkomen, en gebruiken computers en de sociale media. Dat hebben mannen geweten. Vrouwen beginnen mannen aan te spreken op hun gedrag. En verzinnen de woorden die ze nodig hebben om duidelijk te maken wat er aan de hand is.

Die trend heeft sterk te maken met de opkomst van het feminisme. Onder andere wetenschapster Maaike Meijer maakte duidelijk dat feminisme ook te maken heeft met taalgebruik. Waarom domineert bijvoorbeeld overal ‘hij’ in onze taal? Waarom is zij standaard ‘zijn’ XYZ? Nog steeds een actuele kwestie:

Mannen worden in kranten, talkshows en voxpops bijna standaard met hun achternaam genoemd. Vrouwen heten bij hun voornaam, zijn bovendien ‘vrouw van’. En als een wetenschapper/ filosoof/schrijver een vrouw is, dient dat apart te worden vermeld. Zonder die kwalificatie gaat men blind uit van een man. […] Sinds 1949 zijn we wat dit betreft geen bal opgeschoten, want ook in onze tijd is het masculiene in de taal nog altijd de norm.

Als het gaat om losse woorden zie ik vooral als trend dat we eufemismen afschaffen. Dankzij de ijver van een groep academici en journalisten is het woord ‘straatintimidatie’ bijvoorbeeld in zwang gekomen, als korte, duidelijke term voor gedrag van mannen, waar eerst vooral omschrijvingen voor gebruikt werden (‘vrouwen naroepen op straat’ en varianten daarvan).

Hetzelfde gebeurde met het woord ‘loverboy’. De aanduiding staat voor jongemannen die kwetsbare meisjes inpalmen en daarna de prostitutie indrijven. Loverboy klinkt veel te vriendelijk. Alsof liefde een rol speelt in het geheel. Mensen gaan er steeds vaker toe over om in plaats daarvan te spreken van ‘pooierboys’. Dan weet iedereen meteen dat het hier gaat om een vorm van criminaliteit en uitbuiting.

Ook Engelstalige feministen zijn zeer actief op taalgebied. Vaak zetten ze ‘man’ voor een werkwoord, om er zo een kritische lading aan te geven. Zo kennen vrouwen de lange geschiedenis van mannelijke ‘experts’ die hen wel eens even zullen uitleggen hoe de wereld in elkaar zit. Tot de uitvinding, in 2008, van de term mansplaining. Geen enkele man kan nu nog neerbuigend zeggen ‘ik weet beter dan jij hoe het zit’. Dan kunnen vrouwen onmiddellijk terugslaan met ‘mansplainer!’. In Nederland gebruiken mensen dit woord inmiddels ook gretig.

Mannen kunnen ook niet langer wijdbeens in het openbaar vervoer zitten terwijl de rest zwijgt en tandenknarst. Behalve dat het onbeleefd is om dit te doen, zien vrouwen haarscherp in dat het om meer gaat dan ‘alleen maar’ teveel ruimte innemen:

Maar de waarden die aan onze lichaamstaal kleven staan wel degelijk ongezien geschreven: ruimte innemen, laten zien dat je er bent, dat vinden we sterk en machtig. Wie haar benen moet sluiten en plaatsmaakt voor haar onverschrokken medepassagier, wordt ook geestelijk bescheiden.

Dankzij Amerikaanse feministen hebben we nu een woord om dit probleem te benoemen en bespreekbaar te maken: ‘manspreading’. De eerste vervoersmaatschappij heeft ‘te breed zitten door mannen’ al opgenomen in de huisregels – man, doe dit aub niet.

En nu is daar manslamming. De observatie dat mannen op straat gewoon doorlopen, in de automatische veronderstelling dat anderen wel voor ze opzij gaan. Vrouwen begonnen te experimenteren met manieren om dit patroon te doorbreken. Bijvoorbeeld door het mannengedrag te kopiëren en op hun beurt ook door te lopen.  Vele, vele botsingen volgden. Want mannen maken in de regel geen ruimte voor anderen. Zij doen aan manslamming.

Dit soort woorden zijn niet alleen nuttig om ervaringen van vrouwen te omschrijven. Ze definiëren en problematiseren situaties die te lang onzichtbaar en daardoor vanzelfsprekend waren. Vrouwen kunnen taal vervolgens gebruiken om verandering te eisen:

change begins by pointing out what needs changing. All of these stories happened because women started speaking up about these things, started saying, you need to make room for us here. Whether we’re talking about the subway or the sidewalk or sex, guys, you need to not have selfishness as the default. And the easy cure for manspreading is simple manners.

Vooruitgang!

Lees vrouwen: zeg me wie ik ben

De Spaanse auteur Julia Navarro oogstte veel succes met ‘Zeg me wie ik ben’, vertaald door Marjan Meijer. Vorig jaar kwam de roman zelfs in een Engelse vertaling uit als audioboek, zodat nog veel meer mensen zich in het verhaal kunnen storten van een journalist, Guillermo Albi, die het leven van zijn overgrootmoeder Amelia Garayoa probeert te ontrafelen. Ook ik begon te lezen, maar ik legde het boek op pagina 835 weg met gemengde gevoelens – net niet helemaal uitgelezen. Ik werd het zat. Hoe kan dat?

Voor Lees Vrouwen 2015 was deze roman voor mij een makkelijke keuze. De uitgangspunten van Zeg me wie ik ben klinken uitstekend. Een vrouwelijke hoofdpersoon, die opgroeit in het Spanje van de jaren twintig en dertig, en die betrokken raakt bij alle grote conflicten van de vorige eeuw – de Spaanse Burgeroorlog, de Tweede Wereldoorlog, de koude oorlog. Inclusief romantiek en spionage. Klinkt spannend en veelbelovend, kom maar op!

Ik worstelde echter met dit boek. Uiteindelijk kom ik erop uit dat de structuur van het verhaal mij tegenstaat. Navarro neemt de journalist als leidraad. Hij krijgt opdracht van familieleden om het levensverhaal van Amelia te ontdekken en te beschrijven. Ze stellen als voorwaarde dat hij alles in chronologische volgorde moet doen. Die instructie geven ze ook aan personen waarmee de journalist contact opneemt: ze vertellen hem alleen wat er op dat moment speelde.

Dat betekent ten eerste dat Guillermo van hot naar her reist. Amelia is drie weken in Londen. Hij naar Londen. Ze gaat een maandje terug naar Spanje. Hij vliegt ook terug naar Spanje. Amelia ging indertijd weer terug naar Engeland. Hup, Guillermo stapt ook weer in het vliegtuig terug naar Engeland. Zo stuitert Guillermo in het rond, en de lezer met hem.

Het is net alsof Navarro ook wel doorheeft dat dit omslachtig is. Verschillende keren laat ze een personage zeggen: ‘ja, Guillermo, ik begrijp dat je dit niet leuk vindt, maar de afspraak is nou eenmaal dat je alles stapje voor stapje zelf moet ontdekken. Kom maar terug als Amelia hier weer terug kwam, dan praat ik ook weer verder’.

Ten tweede betekent deze structuur dat het verhaal van Amelia op een afstandelijke manier, met onderbrekingen, tot je komt. Anderen vertellen over Amelia. Net als je die afstand overbrugt hebt en lekker in haar verhaal zit, gooit Navarro je er weer uit. Dan verplaatste Amelia zich en moet Guillermo ook weer op reis. Dat leidt tot saaie passages over reisarrangementen, hotels en korte, vlak geschreven introducties van nieuwe informanten. Ik ervoer dat als hinderlijke onderbrekingen.

Daar komt bovenop dat ik me als lezer ergerde aan verschillende personages. Navarro maakt bijvoorbeeld een karikatuur van Guillermo’s moeder. Ze zeurt, foetert hem uit omdat hij zijn loopbaan als journalist volgens haar te grabbel gooit, en vraagt daarna of haar jongen wel gezond eet. Getver. Ook maakt Guillermo cynisch gebruik van de diensten van zijn moeder en andere vrouwen (eten, seks, de was). Want hij is zo jongensachtig sexy en onweerstaanbaar dat ze hem alles vergeven, schrijft Navarro verschillende keren. Nou, als ik een van zijn vriendinnen zou zijn, had ik die egoïstische Guillermo allang mijn huis uit geschopt.

Tenslotte had ik moeite met de verschillende vormen van melodrama in het boek. Redelijk aan het begin van het verhaal blijkt bijvoorbeeld dat Amelia haar huwelijk ontvluchtte en daarbij haar zoontje achter liet. Deze keuze achtervolgt haar en ze doet steeds opnieuw pogingen weer contact te krijgen met haar zoon.

Het ligt aan de lezer wat die met zulke passages doet. De een vindt dat Navarro op een pure en prachtige manier beschrijft hoe Amelia worstelt met haar rol als moeder, en probeert haar zoon te zien. Ikzelf vond deze passages juist tenenkrommend. Als lezer voelde ik veel meer sympathie voor de familie, die Amelia afraadt contact te zoeken omdat het toch steeds weer eindigt in fysieke worstelingen, gejank en geruzie. Wat ook inderdaad iedere keer gebeurt.

Beide leeservaringen zijn ok. Het betekent vooral dat dit niet mijn boek was. Uiteindelijk gaf ik de worsteling op. Misschien kan ik ooit nog de moed opbrengen die laatste 200 pagina’s te lezen, maar ik ben er even klaar mee. Zeg me wie ik ben: waarschijnlijk een cynische lezer, die weinig geduld heeft met de onlogische opzet van Guillermo’s speurtocht, en die niet goed tegen vrouwen kan die huilend uitroepen ‘maar ik ben toch je moeder’.

Kritiek Jinek richt zich vooral op uiterlijkheden

Eva Jinek is de eerste en enige met een talkshow laat op de avond. Dat hebben we geweten. De media ontploften bijna toen Jinek een rokje droeg. Want je zag Het Been. En kon die ongemakkelijke bank niet weg? Kwam Pauw maar terug…. Ondertussen bezweek Jinek bijna onder de druk van Vertegenwoordiger Aller Vrouwen die Alles Goed MOET doen want anders dan. Iedereen stond stijf van de zenuwen, zoals het NRC schreef. UPDATE Zie ook: Het Jinek afzeiken is begonnen. Zó voorspelbaar is dit fenomeen….

Jinek begint in een beladen klimaat. Allereerst persoonlijke perikelen. Jeroen Pauw wilde niet samen met Eva Jinek, aldus het NRC, dus treden ze apart op, met Jinek in de rol van ‘de tijdelijke vervanger’ van Pauw. Daar bovenop komt de druk van de eenling:

Dit type opmerking ontstaat in een klimaat waarin vrouwen de minderheid zijn. Ze kunnen niet zichzelf zijn, maar vertegenwoordigen hun sekse. Vanuit die positie MOET een pionierster het waar maken. Want als Jinek mislukt, mislukken vrouwen als groep. Zie je wel! Je moet die lichtgewichten ook geen talkshow laten leiden…. Zie ook:

In Nederland lijken professionele televisierecensenten deze en andere vormen van seksisme enigszins te onderkennen. Zo schreef Hans Beerekamp in het NRC dat Jinek vaak op eieren moet lopen, omdat het succes haar door menigeen niet gegund wordt.

Onder andere op Twitter leveren mensen het levende bewijs van die observatie. Allerlei mensen leveren op de persoon gerichte kritiek via #jinek. Wat doet dat mens in hemelsnaam op de televisie:

 5 min.5 minuten geleden  Eefje past zich wel aan vanavond.i.p.v. van kort rokje nu netjes de benen bedekt met leren pijpen..
 3 min.3 minuten geleden  Mis de levenservaring bij Eva Jinek. Het gaat te snel met haar loopbaan. Wanneer gaat Pauw weer beginnen?
 5 jan. Onbegrijpelijk dat weer plaatsmaakt voor terwijl Pauw net op stoom komt… De onnavolgbare wegen van de publieke omroep.
 4 min4 minuten geleden Ooit is er iemand geweest die dacht dat Eva Jinek ergens aanleg voor had.
Een anonieme reaguurder bij de NRC-berichtgeving wist bovendien wel waarom Jinek Pauw mocht vervangen:
Die hele Jinek is ook maar omhoog gehyped omdat enkele kerels blij waren een stukje boezem van haar te zien. De helaasheid straalt er in ieder geval aan alle kanten af, we hadden niks beters dus kiezen we Jinek.
‘Die hele Pauw is ook maar omhoog gehyped omdat enkele wijven blij waren een stukje  borstkas van hem te zien”. Klinkt uiterst dubieus, nietwaar? Dat komt omdat dit type aantijging zo seksistisch als de pest is.
Waarna berichten volgden dat circa 100.000 mensen afhaakten bij de tweede avond van ‘de blondine‘, zoals De Telegraaf haar omschrijft. Jeroen Pauw blijft ondertussen gewoon Jeroen of Pauw heten, afhankelijk van het medium. Krantenkoppen geven hem de geruststellende boodschap dat de kijkcijfers tegenvallen, maar dat hij beslist niet van de buis wordt gehaald.
Jinek krijgt die ruimte niet. Er kan in haar geval blijkbaar maar 1 verhaal bestaan: het was om te beginnen al niks, en goh, inderdaad, het is niks, en het kan ook nooit wat worden. Wij willen Pauw terug! Waarbij opvalt dat vooral mannen Pauw terug willen. Vrouwen weten wel beter.
Een vrouw kan pas enigszins ontspannen een late night talkshow doen, als er meerdere late night talkshows van vrouwen zijn. Dan wennen mensen er vanzelf aan en kunnen we hen op hun eigen merites beoordelen, in plaats van commentaar leveren op lichaamsdelen zoals een been of een boezem. Hopelijk hoeven we daarvoor niet te wachten tot 2063. (O wacht…)

Vrijheid van meningsuiting

De Zesde Clan begon in augustus 2010. Al die jaren vermeed ik de ik-vorm. Het was in mijn stukken altijd ‘De Zesde Clan vindt, De Zesde Clan ziet’.  Nooit ‘ik vind, ik zie’. Ik bleef liever verscholen achter een lichte sluier van anonimiteit – een lichte, want iedereen die echt moeite deed kon mij heus wel achterhalen.

Dat deed ik destijds omdat ik wist dat feministen kunnen rekenen op bakken met haat. Ik wilde geen gedoe. En ik was bang dat ik ook hoon en verwijten over me heen zou krijgen. Dat ik bedreigingen zou ontvangen met verkrachting en moord, of eerst moord en dan verkrachting.

Ik begon me echter steeds meer te ergeren aan mijn eigen gedrag. Waarom zo moeilijk doen? Moest ik mij soms schamen? Is feminisme een vies woord? Bovendien ontving ik die bedreigingen toch. Het maakte geen moer uit of ik schreef als ‘De Zesde Clan’ of als ‘ik’. Ik was een vrouw met een mening, op internet, dus reden genoeg voor haat en hoon.

Daarom nam ik per 1 januari 2015 een besluit. Voortaan schrijf ik mijn artikelen in de ik-vorm. Ik kondigde dit niet expliciet aan, maar vaste lezeressen van dit weblog hebben de verandering van toon misschien wel opgemerkt. Hup, vooruit, voortaan zal ik met open vizier, op een persoonlijkere manier, mijn opiniestukken en nieuwtjes de wereld in sturen.

Nauwelijks een week nadat ik mijn schroom had overwonnen, besloten gemaskerde mannen in Parijs de redactie van het blad Charlie Hebdo binnen te vallen en het op een schieten te zetten.

Ooo neeeeee, dacht ik. Charlie Hebdo, met al die dode journalisten en cartoonisten. Oooo neeee, zei ik, en dacht aan mannen die vrouwen dood schieten, anonieme haters die vrouwen op internet bedreigen, de vrouwen die toespraken af moesten zeggen, onder doken, extreme maatregelen namen om hun websites en mailboxen te beveiligen, of actie eisten van hun uitgever omdat trollen de boel plat dreigden te leggen. Oooo neeee…..

Je mening geven? Soms betaal je er een hoge prijs voor. En je weet niet wanneer het jouw beurt is. Wanneer je iets zegt of tekent of schrijft waardoor een ander zo over de rooie gaat, dat hij – meestal een ‘hij’ – over gaat tot dreigen en erger.

Als het gaat om de tragedie rondom Charlie Hebdo laten mensen op dit moment massaal zien dat je je niet kunt laten koeioneren door dit soort agressieve types. Hun duisternis bestrijd je door je stem te verheffen, en door je eigen licht stralender te laten schijnen.

Ik sluit me daar bij aan. Ik zeg expliciet: De Zesde Clan is een feministisch weblog, gemaakt, geschreven en gepubliceerd door Ingrid van Amelsfort. Wie mijn goed onderbouwde opiniestukken wil beantwoorden met ‘lelijke hoer, ik kom je platneuken’ (letterlijk citaat) moet dat vooral doen.

Vergeleken met alle tragedies en moordpartijen, zoals die van dit moment in Parijs, stelt deze ene actie natuurlijk weinig voor. Maar zoals weblog Shakesville dat zo mooi weet te verwoorden: iedere bijdrage telt. Soms lijkt die bijdrage gering, niet meer dan een theelepeltje vol. Maar het is wel mijn theelepeltje. Als slechts 1 meisje of vrouw iets van troost, herkenning en erkenning vindt in deze kleine vrouwvriendelijke kamer van het enorme, meestal vrouwenhatende internet, ben ik al tevreden.

Vrouwen zijn niet gek. Wij zijn mensen, met gevoel en verstand. We Wéten het, diep van binnen, als we belazerd en gekleineerd worden. Dat Weten kun je niet tegen houden met hoon, haat, de sprookjes van damesbladen, seksuele intimidatie of moord. Dat Weten is krachtig als de zonsopgang.

De Gereedschapskist: GAGFUW

Kende u de afkorting GAGFUW al? De letters staan voor voor Global Accords Governing Fair Use of Women, oftewel het Universele Verdrag over het Vrije Gebruik van Vrouwen. Dit begrip komt uit de koker van internetfeministe Twisty Faster en was bedoeld als een ironische grap met een serieuze ondertoon. Want in de praktijk lijkt het te vaak net alsof dat fictieve verdrag écht bestaat.

Twisty definieerde GAGFUW als volgt:

that set of customs, institutions, behaviors, laws, taboos, narratives and traditions by which women are constrained to a sex class. The accords spring from the core belief that women are essentially indistinct from sex. From that core belief emanate the various provisions justifying — to name but a few — compulsory femininity, marriage, rape, cosmetics, thong underwear, discrimination, sexism, street harassment, misogyny, prostitution, pornography, anti-abortion legislation, compulsory pregnancy, and domestic violence.

Een hele waslijst, maar wat Twisty probeert aan te geven, is dat oppervlakkig gezien verschillende verschijnselen dezelfde overtuiging als basis hebben. Vrouw = seks  en/of gebruiksvoorwerp. Met voor vrouwen ingrijpende gevolgen, want we worden zodoende niet gezien, laat staan behandeld, als een volwaardig mens:

Men get to be whole people at all times. Women get to be objects, or symbols, or alluring aliens whose responses you have to game to “get” what you want. This is why Silicon Valley Sexism. This is why Pick Up Artists. This is why Rape Culture.

In Nederland lijkt alles ok. Wij zijn een ordentelijk, welvarend land met een functionerende regering. We lijken geen GUGFAW te hebben of uit te voeren. Kijk je echter wat nauwkeuriger, dan blijken we ook in Nederland nog steeds uit te gaan van de vrouw als handig hulpmiddel:

  • De SGP vindt het volkomen normaal om een zwangere vrouw onder curatele te stellen en haar te beperken in haar bewegingsvrijheid. In de optiek van deze partij is zij niet meer dan een willoze envelop, waar na negen maanden een gezonde baby uit moet komen.
  • Verschillende politieke partijen benutten iedere kans om de prima functionerende abortuswet van Nederland te ontmantelen. Zij gebruiken argumenten die getuigen van een grote minachting voor de vrouw als mens, met intelligentie, normen en waarden.
  • Massale seksualisering van meisjes en de spullen (zoals speelgoed) die specifiek op meisjes gericht zijn.
  • Vrouwen als seksobject in reclames, in de modewereld, de autobranche, de gamesindustrie
  • De enorme druk op vrouwen om een heteroseksuele relatie aan te gaan.
  • Waarna zij binnen die relatie stelselmatig de halve van het anderhalf verdienersmodel wordt. Zij moet inschikken, flexibel zijn en haar taken als moeder de huisvrouw combineren met een parttime baantje van niet meer dan drie dagen per week, méér is egoïstisch en bot. De kosten van kinderopvang gaan ‘natuurlijk’ af van haar salaris.
  • Relaties, vooral die met je mannelijke partner, zijn het allerbelangrijkste voor vrouwen. Je moet die relatie goed houden. Dus wees lief en zorgzaam en zeik niet over huiselijk geweld, de verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid, of andere ‘lastige’ kwesties.

Kortom, de scherpste kantjes lijken er van af. Maar ondertussen. Bovendien zijn veel rechten van vrouwen van recente datum. Ook in Nederland, waar gehuwde vrouwen tot 1956 handelingsonbekwaam waren. Dat betekent dat iedere winst kwetsbaar blijft:

I could swell with pride at all the progress in women’s rights since Zadie Lee’s time, celebrating the hard-won freedom that she and her generation secured for us today. Or I could, just as reasonably, look back in numb terror, counting how few generations separate me from women who had the same voting rights that my cats do right now. How easy it would be to take my rights away, turning the last century into a weird tangent in a history that has mostly featured women as what Zora Neale Hurston once called “the mules of the world.”

Zelfs in landen die hun zaakjes goed op orde lijken te hebben, resulteert het GUGFAW-verdrag regelmatig in vormen van geweld. Als vrouw hoef je de straat maar op te gaan of je bent al vrij wild. We vinden het echter zo normaal dat vrouwen op deze manier behandeld worden, dat veel pogingen om de intimidatie tegen te gaan blijven steken in goede bedoelingen.

Zo proberen mensen in Nederland via een petitie straatintimidatie strafbaar te stellen. De teller bleef steken op 16.000 stemmen. Er zijn 40.000 handtekeningen nodig om het onderwerp op de politieke agenda van de Tweede Kamer te krijgen. Ter vergelijking: je krijgt in Nederland al boetes als je je hond ergens laat poepen waar het niet mag. Maar vrouwen lastig vallen? Doen!

Soms resulteert het GAGFUW in een daadwerkelijke prijs voor het gebruik, ook seksueel, van een vrouw.  Voor een bedrag van rond de 12 dollar (2.000 naira) kunnen mannen bijvoorbeeld in Nigeria, via Boko Haram, een seksslavin ‘bruid’ op de kop tikken.

GUGFAW resulteert ook in andere ernstige, systematische vormen van geweld. Overal in de wereld verkrachten mannen vrouwen. Want ze hebben recht op het gebruik van vrouwen, en de pakkans is toch nihil. Dus wat let je. Die verkrachtingen krijgen onder bepaalde omstandigheden een structureel karakter. Zo zijn meisjes en vrouwen een specifiek doelwit van gangs in El Salvador. De bendes ontvoeren en verkrachten hen, en dumpen de lijken daarna in ondiepe graven. Verkrachting dient ook als goedkoop oorlogswapen. Bijvoorbeeld in de Congo.

Ook alleenstaande vrouwen zijn kwetsbaar. In veel conservatieve landen hebben zij een man nodig om hen te beschermen tegen het geweld van andere mannen. Ontbreekt die, dan krijg je:

Veel gezinnen hebben alleen een vrouw aan het hoofd, want de mannen zijn dood, of ze vechten of ze hebben nog een paar andere gezinnen. Die vrouwen hebben geen bescherming. Dus ze worden verkracht. […] De verkrachters zijn kampbewoners, maar ook veiligheidspersoneel. Nota bene de mannen die hen zouden moeten beschermen. Veel vrouwen houden hun mond uit angst voor hun reputatie – de eer van de familie!

Kortom, de vrouw als gebruiksvoorwerp kent vele verschijningsvormen. Sommige vormen lijken relatief onschuldig, zoals vrouwen die in het openbaar hun mening geven, toebijten dat ze ‘een goede beurt’ nodig hebben. Hahaha, ja, goeie opmerking, maar niet heus. Andere vormen leiden echter tot grootschalig geweld tegen vrouwen, inclusief doden en verminkte vrouwen.

Dat stopt pas als mensen, mannen voorop, vrouwen als mensen gaan zien bij wie het allereerst gaat om hun persoonlijkheid, hun prestaties, standpunten en burgerrechten. Dat geweld stopt pas als mensen er rekening mee houden dat vrouwen ook verstand, gevoel en een eigen wil hebben. De vrouw als mens, inderdaad een revolutionair idee…

Missie Aarde neemt het slechtste van SF over

Trots presenteert omroep VPRO een Nederlandse science fiction komedie, Missie Aarde. Het jaar: 2063. De hele wereld is overstroomd, alleen Nederland overleefde dankzij de dijken. Zeven astronauten moeten van de premier op ruimtemissie, om een andere bewoonbare planeet te ontdekken, maar verzanden onderweg in hilarische The Office-toestanden. Top! Totdat je merkt dat de fantasie ophield bij huidskleur en gender. Blanke mannen domineren het beeld.

‘What’s wrong with this picture?’

Missie Aarde neemt met dit uitgangspunt de slechtste kanten van science fiction over. Ondanks hoopvolle ontwikkelingen in 2014 domineren blanke mannen dat genre nog steeds, zeker als het gaat om film en televisie. Als vrouwen al voorkomen in science fiction verhalen, krijgen ze vaak een problematische behandeling, volop seksistische stereotypen, seksualisering en verschillende andere vormen van marginalisering, zoals het Smurfin-principe – één geïsoleerde vrouw van betekenis in het verhaal, temidden van de mannen.

Deze problemen komen terug in Missie Aarde. Het verhaal draait om een bemanning van zes blanke mannen en een (1) blanke vrouw. Kim van Kooten is in deze opzet de Smurfin. De enige andere actrice die mee mag doen is Beppie Melissen, als minister van Ruimtezaken. Maar de politiek gezien belangrijkste figuur, de premier,  is ”natuurlijk” ”gewoon” ”weer” een blanke man. Want Nederland en een vrouwelijke premier? Onbestaanbaar. Zelfs in science fiction.

Van Kooten is niet alleen geïsoleerd. Als enige vrouwelijk bemanningslid marginaliseert Missie Aarde haar ook op andere manieren. Zo is ze geseksualiseerd. Ze draagt als enige een blauw pakje, terwijl wit overheerst bij de mannen. Ze draagt ook het strakste uniform, met blote armen en kekke laarsjes. Alleen de minirok ontbreekt nog, bij wijze van spreken.

In een artikel over de serie, in VPRO-gids 1 (pagina 12, het kader) vertelt de actrice bovendien iets over haar rol waarin zij zich opnieuw onderscheidt van de mannen:

Zat ik daar als enige vrouw tussen de mannen die allemaal grappen maakten. Ze werden steeds erger en viezer… [….] Ik maakte me wel druk of mijn rol niet saai was, als enige serieuze vrouw tussen de grappige mannen. Maar je hebt die normale mensen ook nodig in een comedy als dit, en mijn rol ontwikkelt zich.

Zal best, maar had die rol van ‘de normale’ niet door één van de zes mannen opgepakt kunnen worden? Waarom mogen de mannen op het gebied van humor wel los gaan en moet Van Kooten als ‘normaal’ contrast dienen?

Haar rol duidt bovendien op weinig gevoeligheid voor andere seksistische tradities. Zoals die van het stellige ‘vrouwen zijn niet grappig’. Het duidt ook op een mechanisme wat Virginia Woolf al aan de kaak stelde: de vrouw als spiegel die mannen twee keer zo groot weergeeft. ‘Kijk ons mannen in het bijzijn van die normale vrouw eens gek en grappig doen! RHAAAAA!’

Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen van de maker, blanke man Tim Kamps (en zijn broer Wart). In hetzelfde VPRO-artikel legt Kamps enthousiast uit dat hij een echte SF-fan is. Als jongetje volgde hij bijvoorbeeld trouw Star Trek The Next Generation. Fijn voor hem, maar bij de Star Trek series had je tenminste nog zwarte vrouwen, Aziaten, zwarte mannen, een Rus (zeer gewaagd in Koude Oorlogstijd) en zelfs een keer een vrouw als kapitein. Missie Aarde doet in vergelijking daarmee een stap terug.

Bovendien kun je ook als fan van het genre je ogen niet langer sluiten voor het blanke mannenprobleem van sf. Het gebrek aan diversiteit ligt internationaal steeds meer onder vuur. Pogingen van blanke mannelijke makers om hun privileges te verdedigen, kunnen op steeds minder sympathie rekenen.

Kamps had zich rekenschap kunnen geven van dat debat. Hij had het voorbeeld van Sean Munger kunnen volgen, of andere genderbewuste mannen. Maar dat deed hij niet. Dat is het probleem met ‘beschaafd seksisme’: mensen kiezen niet bewust tégen vrouwen en mensen met een gekleurde huid, maar bevoordelen (onbewust) blanke mannen. Met als resultaat dat Kamps blind het problematische gebrek aan diversiteit in SF kopieert en continueert. De VPRO stuurde hem helaas niet bij. De verhaalopzet van Missie Aarde kreeg ongehinderd groen licht.

Het moge duidelijk zijn: ik vind de uitgangspunten van Missie Aarde op het gebied van ras en gender op z’n zachts gezegd problematisch. Het is een keuze van makers om in hun fictieve verhalen en werelden blanke mannen centraal te stellen. Ook Kamps maakte zijn keuzes. En zijn Missie Aarde past zodoende eerder bij 1950 dan 2063. Een gemiste kans.

De VPRO zendt op 9 januari de eerste aflevering uit. Als groot fan van zowel The Office (de originele, Engelse variant) als SF ga ik natuurlijk kijken. Maar met zeer gemengde gevoelens.

Ida Simons besluipt je van achteren

Jaaaaaaaa, 2015! Allereerst aan alle lezeressen en lezers: gelukkig nieuw jaar en dat 2015 veel vrede, voorspoed en geluk mag brengen.

2015 is ook het begin van Lees Vrouwen. Ik zie uit naar een jaar vol leesavonturen. Met als eerste boek: Een Dwaze Maagd, van Ida Simons. Wat een geweldig begin van Lees Vrouwen. Ik kan de leeservaring alleen maar als volgt omschrijven: Simons begint lichtvoetig, kabbelend, beschrijvend. Ze wiegt je een beetje in slaap. Tralala, niets aan de hand….Ondertussen besluipt ze je echter van achteren, om je aan het einde van het verhaal genadeloos neer te steken met één trefzekere houw van haar scherpe zwaard. Een Dwaze Maagd is niet voor watjes….

Een dwaze maagd draait om de 12-jarige Gittel. Haar ouders hebben een moeilijk huwelijksleven vol conflicten. Als de ruzies te erg worden neemt haar moeder haar mee naar oma, die in Antwerpen woont. Daar raakt Gittel bevriend met Lucie Mardell. Ook bouwt ze een mooie vriendschap op met de vader van Lucie, die haar piano laat spelen in zijn huis.

Het boek is bijzonder vanwege de sfeertekening van een Joods milieu in de jaren dertig. Daarnaast gaat Simons zeer behoedzaam om met informatie. Er gebeurt iets, als lezer vorm je je een bepaalt beeld van de situatie, totdat je opeens veel later in het verhaal andere informatie krijgt. Opeens kantelen situaties. Je moet je beelden drastisch bijstellen. Dat bedoel ik met het ‘van achteren besluipen’: opeens vallen er kwartjes, en realiseer je je dat de gebeurtenissen iets zeggen over de aard van mensen, de betekenis van vriendschap, de prijs die je betaalt als je een ander bestaan op wilt bouwen. Wil je een wijze of een dwaze maagd zijn? Wat betekent dat?

Sorry als dit vaag klinkt, maar ik wil niet teveel plot weggeven. Dat zou het zorgvuldige web verbreken. Lees het boek, lees door, en laat je (soms pijnlijk) verrassen….

Joanna Russ-categorieën:

Auteur en critica Joanna Russ maakte een kwalitatieve analyse van patronen in de manieren waarop wij als samenleving omgaan met het werk van schrijfsters. Bij Ida Simons tref je er daar een aantal van aan.

1. Het werk werd vergeten

Uitgeverij Cossee ‘herontdekte’ Een Dwaze Maagd. De roman verscheen oorspronkelijk in 1959 en kende enig succes. Simons overleed echter vlak daarna, in 1960. Veel recensenten menen dat de roman daardoor in de vergetelheid belandde. Simons deelt dit lot echter met zoveel andere schrijfsters, ook zij die zeer oud werden, dat er echt iets meer aan de hand is. Joanna Russ omschrijft dit patroon als ”bad faith: Unconsciously create social systems that ignore or devalue women’s writing.” Zie ook het werk van Elaine Showalter op dit gebied, en de eindeloze lijsten van vergeten en nu weer herontdekte schrijfsters/wetenschapsters/kunstenaressen enz.

2. Dubbele moraal

Als cultuur verwachten we van een man andere dingen dan van een vrouw, en we kennen daar ook een andere waarde aan toe. Dat verschil werkt ook door in de literatuur:

Het voornaamste is dat zich twee normen ontwikkelden: je had literatuur en je had vrouwenliteratuur. De tweede categorie was per definitie een product van huisvlijt, huiselijkheid en benepen burgerlijkheid.

De dubbele moraal betekent dat een man tot op de dag van vandaag over onderwerpen kan schrijven zoals ingewikkelde familieverwikkelingen, vriendschap en liefdesrelaties, en alom lof en eer krijgt. Doet een vrouw echter hetzelfde, dan volgen neerbuigende kwalificaties. Zo omschrijft een lezer Een Dwaze Maagd als volgt:

Ik hoorde de naam Joop ter Heul tijdens het lezen in mijn oren rond zoemen, hoewel ik nooit een boek over haar gelezen heb. Het is een soort meisjesliteratuur, een chicklit uit de betere kringen

Chicklit! Tuurlijk.

3. ‘Ze schreef wel, maar ze schreef er slechts eentje’.

Veel mensen noemen alleen Een Dwaze Maagd. Dat wekt de indruk alsof dit haar enige werk was. Ida Simons schreef echter veel meer.  Onder andere

  • De novelle Slijk en sterren, onder het pseudoniem C.S. van Berchem
  • Poeziebundel Wrange oogst, met gedichten uit de periode 1940-1945
  • Als water in de woestijn, fragmenten en verhalen die na haar dood verschenen
  • Fantaisie-Inpromptu en Het gelukkige paar, in de uitgave ‘Ter herinnering aan Ida Simons-Rosenheimer’

De grote belangstelling voor Een Dwaze Maagd brengt uitgeverijen er hopelijk toe dit werk te bundelen en in een mooie, goed verzorgde uitgave op de markt te brengen. Ida Simons, en wij als lezers, verdienen dat.