Category Archives: Religie

India vecht tegen bruidsschat

Officieel mogen families in India geen bruidsschat eisen, maar de praktijk is weerbarstig. Vrouwen die een dochter baren krijgen er van langs, en gezinnen die een dochter uithuwelijken moeten krom liggen om geldbedragen en goederen zoals koelkasten en televisies te geven. Er komt echter steeds meer verzet tegen deze praktijk. In Moslim-kringen ontstond een nieuw initiatief, de Dahez Roko Abhiyan (DRA). Deze Stop Bruidsschat- organisatie koppelt mannen en vrouwen aan families die bewust afzien van de betaling.

De traditie van de bruidsschat verandert dochters in schadeposten. Eenmaal in het huis van de bruidegom krijgen ze vaak een slechte behandeling. Als hun familie de bruidsprijs niet kan betalen, neemt de familie van de bruidegom bijvoorbeeld wraak op haar. Jaarlijks registreert de Indiase overheid 8000 sterfgevallen, waarbij de dood van de vrouw te maken had met ruzies over de bruidsprijs. Onnodig te zeggen dat het aantal doden in werkelijkheid veel hoger ligt. Sommige deskundigen stellen dat er ieder uur een vrouw sterft vanwege toestanden rond de bruidsschat.

Omdat families zo zwaar de klos zijn als er een dochter komt, leidt de bruidsschat ook tot het aborteren van foetussen. Zodra een gezin er achter komt dat een vrouw zwanger is van een meisje, staan vrouwen onder zware druk om de zwangere naar een kliniek te brengen om het probleem op te lossen. Deze praktijk hangt samen met een algemene minachting voor vrouwen. Zonen geven status en bovendien brengen ze geld in en een gratis voetveeg en werkkracht binnen als hij trouwt.

De overheid begon het probleem van de bruidsschat serieus te nemen en lanceerde campagnes. Zo zagen bezoekers van bioscopen vorig jaar filmpjes, waarin een gemeen kijkende vrouw de kijkers eraan herinnert dat zij in feite voor hun zoon betaalde met haar bruidsschat. Ze kocht hem, hij is nu haar eigendom, ze kan met hem doen wat ze wil. Ieieieieieieiiek!!!! Daarnaast lanceerden activisten Angry Brides, een game om op je smartphone te spelen en tegelijkertijd de boodschap te krijgen dat je vrouwen niet voor een prijs moet verhandelen.

De DRA pakt de zaken op een andere manier aan. Medewerkers van deze campagne bezoeken in Moslim kringen families en bespreken de praktijk van de bruidsschat met hen. Ze proberen gezinnen ertoe te bewegen af te zien van het vragen of betalen van een bruidsprijs. Ook brengt de organisatie trouwlustigen bij elkaar. Zo ontstaan huwelijken waarbij beide families uitspreken dat ze afzien van een bruidsschat. Ook geven families soms een bruidsschat terug, als die in het verleden betaald was.

In sommige regio’s kelderde de bruidsschat-eis van bijna iedereen, naar 5%. Hindoeistische families kregen lucht van de succesvolle campagne en willen kijken of deze aanpak ook in hun milieu werkt. De DRA campagneleden hopen dat de praktijk snel verleden tijd wordt:

“Our DRA came up as an experiment among Muslims. The campaign has met with massive success. Now, we will be happier if we see it spread among Hindus as well,” he said. “We know parents of girls in Hindu society also suffer because of the pressure of dowry. How happy they would be if the practice were abolished.”

Feministische SF is de plek waar hét gebeurt

Feministische SF maakt op dit moment een bloeiperiode door. De verkoopcijfers voor Het Verhaal van de Dienstmaagd rijzen de pan uit sinds president Trump de Amerikaanse verkiezingen won en vrouwen berooft van hun reproductieve rechten. De roman The Power van Naomi Alderman haalde de shortlist van de Baileys prijs. Ontregeld, van Charlotte Wood, won in Australië de Stella prijs. En de James Tiptree jr. prijs weet ieder jaar opnieuw prachtige romans te eren die alles wat je dacht te weten over man, vrouw en rolpatronen overhoop gooien. Zoals When the Moon Was Ours van Anna-Marie McLemore, over een transgender.

Schrijfster Naomi Alderman denkt dat juist een kritische, feministische insteek SF-auteurs helpt om scherp naar zichzelf, mensen en de wereld te kijken:

Feminist – or let’s say gender-questioning – science fiction asks insistently, through careful construction of different societies, how much of what we think now, today, in generic western culture about men and women is innate in the human species and how much is just invented. And if we’ve invented it then could we, for better or worse, invent it differently?

Die zoektocht eindigt soms in utopische beelden. Margaret Cavendish schiep een ideale wereld in haar roman The Blazing World, geschreven in 1666. Charlotte Perkins Gilman creëerde in Herland een beschaving waarin vrouwen vrij kunnen zijn. Andere keren eindigen die toekomst-speculaties in nachtmerries. Die draaien vaak om de lichamen en de seksualiteit van vrouwen. Niet zo vreemd, want veel orthodoxe samenlevingen en fundamentalistische religies hebben een ongezonde fascinatie voor vrouwen, hun lijven en wat ze daar mee doen. Dat roept spanningen op, waar o.a. schrijvers een creatieve vorm voor vinden.

Als je bestaande tendenzen doorzet krijg je bijvoorbeeld Margaret Atwood’s Het Verhaal van de Dienstmaagd. Zij schetst daarin een angstwekkend toekomstbeeld waarin Christelijke fundamentalisten de macht grijpen en vrouwen reduceren tot wandelende baarmoeders. Nu president Trump aan de macht is en vrouwen probeert te beroven van hun reproductieve rechten, komt deze fantasie opeens angstig dichtbij. De verkoopcijfers van haar roman stijgen enorm sinds de Amerikaanse verkiezingen.

Charlotte Wood benadert de neiging om vrouwen te stigmatiseren en te domineren op een andere manier. In haar roman Ontregeld (oorspronkelijke titel: The Natural Way of Things) schetst ze een grimmig beeld van een wereld waar vrouwen die, al dan niet gewenst, een relatie met een machtig man kregen, in een strafkamp verdwijnen. Wood baseerde haar verhaal op het Hay Institution for Girls, een berucht geworden Australische staatsgevangenis waar tienermeisjes van 1961 tot 1974 in belandden wegens ‘losbandig gedrag’. Hetzelfde gebeurde in Ierland, waar ‘ontuchtige’ meisjes tot in de jaren negentig in nonnenkloosters verdwenen en daar slavenarbeid moesten verrichten in wasserijen.

Gaandeweg in Wood’s verhaal blijkt dat de mannelijke bewakers zelf ook niet meer weg kunnen uit het strafkamp. Er is iets ergs gebeurt en beide seksen moeten zien te overleven zonder hulp van buiten. Met dit SF verhaal snijdt Wood kwesties aan als vrouwelijke seksualiteit, waardeoordelen daarover, en wat er mis gaat als wij als samenleving vrouwen onderdrukken. Ze won er de Stella Prijs mee, een Australische onderscheiding voor de beste literatuur van schrijfsters. De jury:

The Natural Way of Things is a novel of – and for – our times, explosive yet written with artful, incisive coolness. It parodies, with steely seriousness, the state of being visible and female in contemporary Western society. “With an unflinching eye and audacious imagination, Charlotte Wood carries us from a nightmare of helplessness and despair to a fantasy of revenge and reckoning. The Natural Way of Things is a riveting and necessary act of critique.

In The Power van Naomi Alderman worden meisjes en vrouwen juist de sterkste partij. Tijdens hun puberteit ontwikkelen ze de mogelijkheid om met een krachtige elektrische schok mannen van zich af te slaan of zelfs te doden. Opeens wordt het voor mannen levensgevaarlijk om meisjes aan te randen of te verkrachten. Bovendien gebruiken veel vrouwen hun nieuw verworven macht op een verantwoordelijke manier, maar sommigen slaan door.

Deze meditatie over macht en de verhoudingen tussen de seksen belandde op de shortlist voor de Baileys prijs voor fictie. De jury:

Alderman’s book is unusual in that it can happily be called a sci-fi thriller – a genre rarely seen on literary fiction prize lists. “Yes I think that’s true, that’s an exciting thought,” said Tessa Ross, the film and TV producer who is chairing this year’s judging panel. “She comes from a tradition that I suppose is represented by someone like Margaret Atwood. It is a very exciting, bold, accessible, beautifully written sci-fi book.”

Tot slot maakte Louise O’Neill indruk met haar roman Only Ever Yours. Ze schets een wereld waarin het schoonheidsideaal volledig is doorgeslagen. Mannen kunnen doen en laten wat ze willen, maar meisjes worden opgevoed tot ideale eva’s die zich houden aan hun streefgewicht en alleen maar bezig zijn met zo mooi en aantrekkelijk mogelijk worden voor mannen. In het gunstigste geval kiest een man uit de elite hen daarna tot echtgenote, zodat ze kunnen trouwen en kinderen baren. Na hun veertigste moeten ze ”vrijwillig” zelfmoord plegen. De enige andere opties zijn hoer worden of kuise juf.

O’Neill won met deze feministische dystopia de Bookseller YA prijs. De jury:

The judges praised O’Neill for her “startling and refreshing” take on the dystopian genre. Melissa Cox, head of range and children’s at Waterstones, said Only Ever Yours is a “fantastic and challenging book that pulls no punches”.  Another judge, Rick O’Shea, presenter at Irish broadcaster RTE, said: “Only Ever Yours is as far as I’m concerned, not just a worthy winner of the prize but one of the best speculative fiction books I’ve read in years. It pushes the boundaries of contemporary YA. I’ll be pressing it into the hands of anyone who might read it”

Kortom, er valt veel te lezen, te huiveren en te genieten als je van goede boeken houdt, met verhalen die je aan het denken zetten.

SGP en ChristenUnie wakkeren stigma rond abortus aan

Leve de website openbare bekendmakingen.nl. Je vindt daar allerlei stukken van de Tweede Kamer, waaronder de verslagen van debatten. Zoals een debat over Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ook abortus kwam aan de orde, en wat religieus-politieke partijen zoals SGP en ChristenUnie daar begin november over zeiden is niet mals.

Allereerst blijkt uit het verslag dat de SGP gestaag doorgaat met het aanwakkeren van stigma’s en taboes als het gaat om het afbreken van een ongewenste zwangerschap. De partij was onder andere actief tijdens een door religieus rechts georganiseerde ‘week van het leven’, inclusief het aanwakkeren van de mythe als zouden vrouwen regelmatig spijt krijgen van hun beslissing. Feit: vrouwen voelen zich massaal opgelucht en als ze al lijden ervaren, komt dat juist door taboes en hindernissen rond abortus.

Lees mee met de uitwisseling in het debat van november:

Mevrouw Voortman (GroenLinks):

De heer Van der Staaij begon met de nood die vrouwen kunnen ervaren en hoe moeilijk vrouwen het kunnen hebben als ze ongewenst zwanger zijn. Dan ben ik echter wel benieuwd wat hij vindt van het radiospotje dat gemaakt is in het kader van de Week van het Leven. Ik neem aan dat dat met goedkeuring van de SGP is gebeurd. Hierin wordt gezegd dat de keuze of je op vakantie naar Frankrijk of een ander land gaat eigenlijk net zoiets is als de keuze voor abortus of niet. Die vergelijking wordt gemaakt in het spotje. Ik zou graag van de heer Van der Staaij willen weten wat hij daarvan vindt.

De heer Van der Staaij (SGP):

Ik vind het spotje uitstekend, juist omdat het mensen aan het denken zet over dit onderwerp. Dat is wat je wilt bewerkstelligen.

Toe maar. Weekje op vakantie? Abortus? Ach, één pot nat, volgens de SGP. Deze manier van praten over abortus geeft (niet voor het eerst) blijk van een enorme minachting voor vrouwen. De SGP schildert vrouwen af als onverantwoordelijke losbollen (en volgt daarmee het voorbeeld van anti-abortus fanaten uit de V.S., zoals deze man). Dit is geheel in lijn met hun houding tijdens eerdere discussies over abortus, maar het blijft tenenkrommend om dit soort praat aan te moeten horen.

Daarnaast spreekt de ChristenUnie openlijk over de nauwe banden tussen deze politieke partij, Siriz en het VBOK, de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind. In dit weblog heb ik eerder geschreven over de geschiedenis van het VBOK als club van anti-abortus fanaten, de doorstart als Siriz, de allesbehalve neutrale hulp die deze organisatie biedt, en de innige banden tussen deze groep reli-hulpverleners en de ChristenUnie.

Alles draait nog steeds om het uitoefenen van druk op vrouwen, om de zwangerschap door te zetten. De ChristenUnie vindt al die emotionele chantage prima:

Afgelopen week, aan de vooravond aan de Week van het Leven, heeft de ChristenUnie samen met de VBOK (Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind) het tienermoederfonds gelanceerd. Dat fonds springt eigenlijk in het gat dat de overheid laat vallen. We willen deze meiden en hun kinderen de helpende hand bieden, zowel financieel als praktisch. Als je zo jong onbedoeld zwanger bent, staat je wereld op zijn kop. Het is belangrijk dat er dan een plek is waar je naartoe kunt gaan voor een luisterend oor en keuzehulp. […] Kennis en kunde van Siriz mogen wat ons betreft niet door een dwangmatige decentralisatie op het spel worden gezet.

Nauwelijks een woord over FIOM, een instantie die wél neutraal opereert. De ChristenUnie trekt samen op met de VBOK en kijkt, als het gaat om hulpverlening, vooral naar Siriz. Met de ChristenUnie hebben deze twee organisaties een springplank, rechtstreeks de Tweede Kamer in. Het ontbreekt er nog aan dat mevrouw Dik-Faber buttons van deze clubjes op haar revers gaat spelden.

Ondertussen hoopt Fleur Agema van de PVV op een grote winst van haar partij:

Wij hadden al een brexit, wij krijgen POTUS Trump en in maart ga ik voor premier Wilders, want zeg nou zelf, als het gaat om de ouderenzorg, dat kan dit land zo veel beter.

Dat zouden SGP en ChristenUnie geweldig vinden, want ook de PVV wil abortus zo moeilijk mogelijk maken. Dit in een klimaat waarbij progressieve partijen zorgelijk opmerken dat de sfeer rondom abortus guurder wordt in Nederland. GroenLinks zegt hierover:

….zelfbeschikking om eigen keuzes te maken is wat GroenLinks betreft een belangrijke pijler als het gaat om de kwaliteit van leven. De Week van het Leven is echter geen initiatief dat deze diversiteit viert, maar een initiatief om vrouwen die voor de moeilijke keuze staan hoe om te gaan met een ongewenste zwangerschap, juist nog meer in het verdomhoekje te zetten. De indruk wordt immers gewekt dat Nederlandse vrouwen de afgelopen jaren massaal hebben gekozen voor abortus en dat ze de keuze hiervoor net zo makkelijk vinden als de keuze voor de kleur van hun auto. Dat terwijl het precies andersom is. Deze vrouwen hebben het de afgelopen jaren alleen maar moeilijker gekregen. Recent onderzoek van Rutgers toont aan dat de taboe op abortus is toegenomen. Vrouwen hebben het idee dat de keuze hiervoor fout is, iets waarover je niet met je omgeving kunt praten. GroenLinks vindt het van belang om het recht op zelfbeschikking weer actief te koesteren. Het lijkt erop dat we er de afgelopen jaren te weinig aandacht aan besteed hebben en het misschien ook wel voor lief hebben genomen, met als gevolg dat taboegevoel rondom abortus.

Inderdaad, progressieve partijen, wordt wakker! Nederland maakte abortus pas na heel veel strijd legaal in de jaren tachtig. Het is absoluut geen gelopen race dat vrouwen dit zelfbeschikkingsrecht kunnen en mogen behouden. Sterker nog, het klimaat verslechterd dus (zie hierboven).

Als rechts populistische partijen zoals de PVV flink winnen, kunnen zij de handen ineen slaan met diverse christelijke partijen en vrouwen weer terugduwen in de situatie van tweederangs burgers die maar te baren hebben. Ze hebben de macht en bovengenoemd guur klimaat aan hun zijde. Aanhangers doen niet voor niets oproepen dat Christenen vrij zijn om op de PVV te stemmen, onder andere omdat de standpunten rondom abortus mooi overeenkomen.

Het is belangrijk dat partijen die vrouwen wél als volwaardige mensen zien, hier een krachtiger tegengeluid over ontwikkelen en de hypocriete houding van veel anti-abortus politici aan de kaak stellen.

Hoe jezelf te verdedigen als iemand je bij je hoofddoek wil grijpen

Leve Zee Abdulla. Deze vrouw draagt een hoofddoek en dat brengt steeds grotere risico’s met zich mee. Overal waar gastjes zoals Trump de macht grijpen, neemt het aantal agressieve daden jegens moslims toe. Mannen kunnen hun religieuze identiteit misschien nog verbergen, maar vrouwen zijn zeer zichtbaar met hun hoofddoeken. Voordat je het weet roepen mensen vanalles naar je of proberen ze je hoofddoek af te trekken. Dit is wat je dan kunt doen, toont Adulla in een door haar gemaakte video:

Zee Abdulla maakte ook een deel twee, met een techniek om te gebruiken in situaties waarbij iemand je van voren nadert:

Het zou niet nodig moeten zijn dat de volle verantwoordelijkheid  om zichzelf te beschermen op vrouwen neerkomt. Maar als al het andere faalt en omstanders niet helpen, moet je jezelf wel verdedigen.

Ben je een omstander en zie je dat iemand moslima’s lastig valt? (of homoseksuelen, of ouderen, of…..) probeer dan deze handige tips eens uit. En sluit je aan bij de Veiligheids-speld beweging. Allison, een Engelse die in de V.S. woont, nam dit initiatief toen na de Brexit de agressie jegens minderheden in haar land sterk toenam. Amerikanen namen het idee na Trump’s overwinning over en begonnen ook een veiligheidsspeld te dragen, ten teken dat ze minderheden willen steunen. Allison:

 “If you put the pin on, to me you are pledging to stand up. It can’t just be an empty gesture. You are pledging to make a difference. You could record what’s happening, you could call the police, stop the bus driver” she told The Guardian this summer. “Even if you feel too frightened, you can go to the person afterwards and say: ‘I’m so sorry, is there anything I can do for you?’ Even if it’s just making them a cup of tea.”

Inderdaad, het is geen perfect middel, maar het is beter dan niks.

 

Vrouwen verslaan Trump in Amerikaanse verkiezingen

Stel dat alleen vrouwen zouden mogen stemmen bij de Amerikaanse verkiezingen in november. Dan had presidentskandidaat Donald Trump geen schijn van kans, becijferde website FiveThirtyEight, gespecialiseerd in onderzoek en statistiek. Ook niet onder Republikeinen. Vrouwen met die politieke voorkeur rennen twee keer zo snel weg van kamp Trump dan mannen. Zelfs super Christelijke vrouwen, de harde kern, beginnen Trump de rug toe te keren. Om nog maar te zwijgen van een vrouw als Michelle Obama, die, waardig als altijd, Trump en zijn aanhangers beleefd de deur wees in een daverende speech.

Aanhangers van Trump beginnen steeds zenuwachtiger te worden. Ze zien de bui hangen. Zelfs Conservatieve Christenen walgen van de hypocrisie van hun mannelijke geloofsgenoten die Trump verdedigen en hen zodoende laten vallen. De spanningen op dit gebied nemen toe nu steeds meer bekend wordt over de levenswandel en daden van Trump. Na de onthullingen over de ervaringen van kandidates en medewerksters van programma The Apprentice, of de ervaringen van Miss-kandidaten, of zijn vele recente beledigingen van vrouwen, komen vrouwen na zijn ‘het zijn slechts woorden’ geklets naar buiten met beschuldigingen over aanranding. De teller staat inmiddels op vier. Correctie: vijf. Correctie: tien

De vrouwen zwegen vaak jarenlang, maar de maat is vol na Trump’s leugens en smoesjes:

De vrouwen vertelden de gebeurtenissen wel in hun directe omgeving, maar traden nooit eerder in de publiciteit. Ook deed geen van beiden aangifte bij de politie. Leeds: ‘In die tijd dacht je als vrouw nog dat je het er vermoedelijk zelf naar had gemaakt.’ Na de ontkenningen van Trump tijdens het debat van zondag, besloten de vrouwen alsnog met hun verhaal naar buiten te komen.

Zeggen dat Trump een vrouwenprobleem heeft, zou wel eens het understatement van het jaar kunnen worden. Hij kwam jarenlang weg met zijn gedrag, dankzij de privileges die je als blanke man geniet in een cultuur waar blanke mannen de norm zijn. Nu hij presidentskandidaat is, gaan mensen echter serieuzer en kritischer kijken met wie ze te maken hebben. Dat is schrikken. Bij weldenkende mensen zal die afschuw voorlopig niet verdwijnen.

Kortom, kamp Trump in rep en roer. En hoe reageren ze? Door een campagne te beginnen om het stemrecht voor vrouwen terug te draaien. De V.S. regelden dat met een regeling die bekend staat onder nummer 19, dus de oproep luidt: trek de 19e in (repeal the 19th). Waarmee een heel ander debat begint. Zijn vrouwen mensen? Mogen we basale democratische rechten uitoefenen? Beschikken we over onszelf, of zijn we voorwerpen die ter beschikking staan van de grijpgrage handen van mensen zoals Trump? Baas in eigen buik of willoze baarmachine waar een gezond kind uit moet komen want anders dan?

Een ding is zeker. Van Trump moeten vrouwen het niet hebben. Van Clinton en haar bewezen aandacht voor vrouwenrechten wél. Van Michelle Obama wél:

 

Archeologen graven godinnen op

Archeologen vonden kort na elkaar op verschillende locaties in Europa beelden van godinnen. Onder andere Çatalhöyük, een zeer oude vindplaats in Turkije, leverde een spectaculaire vondst op: een circa 8000 jaar oude figurine in de beeldtaal, die auteur en onderzoeker Annine van der Meer identificeert als een godin die haar borsten toont in een gebaar van zegening en voeding.

De figurine van Çatalhöyük

Er is meer. In Kurul Kalesi, bij de Zwarte Zee, ontdekten archeologen een paar weken daarvoor ook een beeld van Cybele. In Jordanië groeven archeologen twee beelden van Aphrodite op. In Bangladesh vonden archeologen een 800 jaar oud beeld van mohini, de enige vrouwelijke avatar van de bekendere mannelijke god Vishnu.

Soms krijgen archeologen hulp. Een toeriste op het strand in Kroatië gooide in augustus een hinderlijke steen onder haar badlaken weg. De steek bleek echter bij nadere inspectie een beschadigd beeldje van de Romeinse godin Diana te zijn. Eerder in diezelfde maand augustus trof een vrijwilliger bij opgravingen in Engeland, bij Hadrian’s Wall, een figuurtje aan van de godin Ceres.

Ook leuk: in juni herontdekten medewerkers van een museum een verloren gewaande figurine uit Skara Brae, bij de Orkney Eilanden. Het in de negentiende eeuw gevonden beeldje lag letterlijk in de laatste doos die een medewerker uitpakte. Wat betreft stijl en beeldtaal past de figurine bij twee andere, soortgelijke exemplaren uit het Neolithische tijdperk, gevonden in 2009 en 2010. De lokale bewoners hebben de beeldjes namen gegeven, zoals de Orkney Venus, of de Westray Wife.

Andere keren was het geen beeld, maar ontdekten archeologen in teksten de naam van een godin. Zo werd in augustus bekend dat archeologen de tekst hadden ontcijferd van een 2500 jaar oude Etruskische stele uit een tempel in de Mugello-vallei in Italië. De tekst noemt de naam van de godin Uni. Vanwege die naam en andere vondsten, zoals gouden sieraden en gereedschappen om te weven, denkt het opgravingsteam dat de tempel gewijd was aan deze godin.

Archeologen vinden ook regelmatig een link tussen religie en mensen die actief waren binnen deze religie. Tegenwoordig zijn we dat niet meer zo gewend – de Katholieke Kerk accepteert geen vrouwelijke priesters en pas na afsplitsingen mochten vrouwen uit Protestantse stromingen de kansel betreden.

In het verleden speelden vrouwen echter een belangrijke rol in de godsdienst van hun tijd.  Zo groeven archeologen in Rusland het graf op van een vrouw uit de Bronstijd. Ze droeg een met circa 1500 kralen bestikte jurk en was begraven met de resten van een kind, een bronzen mes, honderd hangers van de tanden van diverse dieren, en een keramieken wierookbrander met zonnetekens erop. Archeologen kenden deze tekens omdat ze ook voorkomen op rotstekeningen in het gebied.

Eerder, in juli, publiceerden archeologen de vondsten in en bij het graf van een vrouw van ongeveer 45 jaar, die zo’n 12.000 jaar geleden leefde in Israel. Gezien de rituele manier waarop ze was begraven en de giften die ze meekreeg, denken ze dat de vrouw de functie van sjamaan vervulde.

Vrouwen en het goddelijke, ze sluiten elkaar niet uit, integendeel. En het is grappig hoeveel mensen opeens in zo’n korte tijd allerlei figurines en godinnenbeeldjes vinden. Je zou er bijna een teken in zien….

Vier feest met Maria Magdalena, eerste apostel

Traditioneel vieren katholieken op 22 juli de naamdag van verschillende heiligen, maar eentje daarvan stijgt vanaf nu boven iedereen uit. Paus Franciscus verleende Maria Magdalena ruim een maand geleden dezelfde status als de twaalf apostelen. Haar dag is nu een liturgisch feest. Welke heilige verder ook verbonden is aan 22 juli, de feestdag van Magdalena heeft voorrang. Dat leidde in Nederland prompt tot krantenkoppen als ‘paus eert ‘prostituee’. Of, in België: Paus herstelt hoer in ere.

Feministische interpretatie van Maria Magdalena

Want dat gebeurde er met een vrouw over wie de bijbel vertelt dat zij als eerste het nieuws van de verrijzenis van Jezus naar buiten bracht: kerkvaders brachten haar in verband met een anonieme vrouw, van wie gezegd wordt dat ze zondig was en die berouwvol de voeten van Jezus waste. (Voor de liefhebbers: Lukas 7:47). Prompt heette het dat Magdalena die vrouw was. Zíj zou zich hebben ingelaten met seksualiteit, zonde en hoererij.

In 591 kreeg de link van anonieme zondares met Magdalena zelfs officiële status. Paus Gregorius de Grote verklaarde tijdens een openbare gelegenheid in Rome dat de anonieme zondares in het evangelie van Lukas en Magdalena een en dezelfde persoon waren. Schilders, beeldhouwers en houtsnijders beeldden de heilige daarna steevast af als berouwvolle zondares, zodat dit beeld in eenieders hersenen insleet. De eerste associatie bij Magdalena is niet ‘belangrijke apostel’ maar HOERRR. Tot 2016 aan toe.

Pas eeuwen later, toen vrouwen meer macht kregen in de samenleving en feministes van het eerste uur religieuze tradities kritisch onder de loep namen, kwam een tegenbeweging op gang. Mensen stelden het beeld van Eva bij (Eva werd er in geluisd!!!) en namen het daarna ook op voor Maria Magdalena. Magdalena werd er in geluisd door die verkeerde associaties met een andere Maria en de anonieme vrouw uit het evangelie van Lukas, stellen deskundigen. Daardoor ging verloren wat voor radicaals er volgens de bijbel gebeurde. De eerste die Jezus na zijn verrijzenis zag was een vrouw, Magdalena. Zij bracht dat nieuws samen met andere vrouwen naar buiten, niet de mannelijke apostelen:

“It’s really remarkable that all four gospels have the same story,” says scripture scholar Mary Thompson, S.S.M.N., adjunct professor of religious studies at Canisius College in Buffalo, New York and author of Mary of Magdala: Apostle and Leader (Paulist, 1995). “You can be sure that if it had been possible to eliminate those women who went out from the empty tomb, [the gospel writers] would have done it,” because of the prevailing attitude toward women in those times, she says.

Vaticaankenner hechten een grote waarde aan het feit dat een andere paus, Franciscus, de oordelen van zijn voorgangers ongedaan maakt en de eer van Maria Magdalena herstelt. Zij zien hierin een symbolische stap om de positie van vrouwen in de huidige Katholieke kerk te verbeteren:

This elevation has been long overdue and should be cause for great celebration, especially if it leads to deeper discernment and development of the role of women in leadership positions in the Church.

Wie weet ontstaat er zelfs meer kans op vrouwelijke priesters.…????

Middeleeuwse praktijk Qatar schokt Nederland

Een man verkrachtte een Utrechtse vrouw in Doha, de hoofdstad van Qatar. Ze deed aangifte, maar belandde zelf achter de tralies wegens ‘buitenechtelijke seks’. Dat is een misdaad in Qatar. Nederlandse media reageren verbijsterd en spreken van een weerzinwekkend verhaal of een nachtmerrie. De familie heeft een advocaat in de arm genomen. Hopelijk verdiept hij zich goed in de situatie die in Qatar geldt, want zijn opmerkingen over de zaak maken op mij tot nu toe geen goede indruk.

qatar_seafront_g

Qatar, Getty Images.

Zaterdagochtend vertelde advocaat Brian Lokollo op radio 1 dat de dader inmiddels heeft aangeboden met de Utrechtse te trouwen, mede op aandringen van zijn familie. Of dat de misdaad van buitenechtelijke seks met terugwerkende kracht opheft wist hij niet. Ook zei hij dat hij geen idee had over de gevolgen van een huwelijk:

“Ik heb Laura afgeraden dat te doen. Afgezien van het feit dat het weerzinwekkend is, weet ik niet welke andere consequenties een huwelijk in Qatar heeft. Ik noem maar wat, maar misschien heeft ze straks geen vrije beschikking meer over haar paspoort.”

Komop zeg, met twee muisklikken weet je al meer dan dit. Lokollo kan kiezen uit allerlei informatiebronnen, waaronder sites voor expats in Qatar. De Shariawet geldt. De man is het onbetwiste hoofd van het gezin. Verkrachting binnen het huwelijk bestaat niet. Wil híj scheiden dan is dat zo gepiept, terwijl zíj naar een rechtbank moet voor een langdurig bureaucratisch proces. Komen er kinderen, dan zijn die van hem. Als scheiden lukt moet de vrouw dus afscheid nemen van haar kinderen.

Lichtpuntjes? Je mag als vrouw je eigen naam houden. Je mag een clausule in het huwelijkscontract laten opnemen, waarin staat dat je man geen tweede vrouw mag huwen. Hare Hoogheid Sheikha Moza bint Nasser zet zich in voor vrouwenrechten en zorgde er mede voor dat je als vrouw tegenwoordig het recht hebt om auto te rijden, te stemmen in lokale verkiezingen, naar de universiteit te gaan en uit verschillende soorten betaald werk kunt kiezen. Hoera! Maar zelfs zulke juichverhalen sluiten af met waarschuwingen:

Those things taken into account, both men and women should realise that Qatari society is engaged in a constant balancing act between the traditional and modern. This means that old-world values, such as gender segregated schooling environments, are still upheld and considered core to national identity. Similarly, males are considered the natural head of the family, and Western expats should be prepared for a typically patriarchal society.

Wat betreft verkrachting deed Doha News in 2013 al uit de doeken hoe het zit in Qatar, mede naar aanleiding van een soortgelijk geval. Een Noorweegse vrouw werd verkracht en belandde achter de tralies toen ze aangifte deed. Ze kreeg zestien maanden cel wegens buitenechtelijke seks en het drinken van alcohol. Gelukkig kreeg ze gratie, zodat ze niet de hele straf uit hoefde te zitten.

causes of rape

Zoals Doha News het uitlegt is Qatar een schoolvoorbeeld van een verkrachtingscultuur. Vrouwen zijn bij voorbaat verdacht, tenzij. Daders weten

  • dat getuigen niet nodig zijn om tot veroordelingen te komen
  • dat rechters hun vonnis vaak af laten hangen van fysiek bewijs. De vrouw moet zich verweerd hebben en dat moet zichtbaar zijn. Geen wonden = die vrouw liegt: ”She could push him (or) resist the movement by moving her hands – that would show a mark or scratch, which proves that she was under a physical struggle,” he said. “But if that doesn’t show, she’s lying. That’s clear for any investigator.”
  • dat het vaak tegen het slachtoffer werkt als ze dronken was – ook dan zal ze wel liegen
  • dat je het risico loopt op extra straf als je dronken was of loog. En nogmaals, de criteria voor liegen zijn zeer snel bereikt in Qatar
  • dat Qatar geen cijfers heeft over seksueel geweld. Deskundigen zeggen dat het nauwelijks voorkomt, maar dat ook angst bij slachtoffers een rol kan spelen. Bijvoorbeeld angst om zelf gestraft te worden, en angst dat de politie je verhaal niet gelooft

Dat laatste punt, in Doha News uitgesproken door strafadvocaat en voormalig minister van Justitie Dr. Najeeb al-Nuaimi, is gewoon té cynisch voor woorden. Goh, terughoudendheid bij vrouwen om seksueel geweld te melden in Qatar, zou je denken joh?

Ik duim voor de Utrechtse. Ik hoop dat ze snel terug kan naar Nederland en dat ze daar met compassie ontvangen wordt. Want ook Nederland kent een verkrachtingscultuur, zij het in een iets mildere vorm dan in Qatar, en de jonge vrouw maakt zich terecht nu al zorgen over negatieve reacties:

De Nederlandse advocaat Brian Lokollo is benaderd door de moeder van de vrouw, omdat De B. in Qatar tot voor kort geen juridische bijstand kreeg. „Ze klinkt monter, maar schaamt zich enorm”, vertelt hij aan Metro. „Ze heeft het idee dat als ze terug naar Nederland komt, iedereen haar met de nek aan zal kijken, terwijl zij zelf het slachtoffer is.”

Want het slachtoffer van verkrachting minachten of zelfs de schuld geven van haar eigen verkrachting, dat kunnen wij mensheid wereldwijd als de beste. Ook in Nederland.

UPDATE van Twitter:

 21 u21 uur geleden Ronald Giphart heeft geretweet RTV Utrecht 

“Utrechtse Laura werkt niet als escortdame”
En wat als ze dat wel was geweest? Mag ze dan verkracht worden?

Amerikaanse mentaliteit schaadt vrouwen wereldwijd

Het recht van baas in eigen buik ligt zwaar onder vuur in de V.S. Maar als mensen denken dat dit beperkt blijft tot een interne aangelegenheid heb je het mis, aldus Kali Holloway. De mentaliteit van Amerikaanse anti-keuze fanaten schaadt vrouwenrechten wereldwijd. Conservatieven in andere landen kopiëren de vijandige Amerikaanse retoriek en intimidatietactieken, en Amerikaanse bewegingen exporteren hun methodes naar andere landen. In Nederland is o.a. de SGP betrokken.

GOP-Pro-Life-War-Women-Cartoon

Zo worden vrouwenrechten  ook in Nederland ondermijnd naar Amerikaans voorbeeld. Onder andere SGP politici als Kees van der Staaij liften mee met de vijandige retoriek door leugens als waarheid te verkondigen. De SGP-er stelde kamervragen over Nederlandse en Europese subsidies aan de internationale tak van Planned Parenthood (IPP). Hij verwijst daarbij naar leugenachtige aantijgingen als zou IPP handel in organen van geaborteerde foetussen bedrijven.

Dit verwijt komt rechtstreeks uit de koker van Amerikaanse voorstanders van de baarplicht. Die fabriceerden video’s, die ”bewezen” dat Planned Parenthood betrokken zou zijn bij die handel. Weldenkende mensen hebben allang bewezen dat de video’s aan elkaar hangen van tendentieus knip- en plakwerk. Dit weerhoud de SGP, en in hun kielzog conservatieve media zoals het Katholiek Nieuwsblad, er niet van deze leugens als feiten te presenteren. Waarna de SGP een poging doet om de geldkraan voor klinieken dicht te zetten.

Amerikaanse tactieken om reproductieve rechten in te perken zijn ook zichtbaar rond abortusklinieken. Het klimaat in de V.S. is zo giftig geworden, dat centra voor gezondheidszorg aan vrouwen sinds 2010 opvallend vaker aanvallen te verduren krijgen dan in de decennia daarvoor. De moordpartij bij een kliniek in Colorado is het meest recente dieptepunt, en een schoolvoorbeeld van de manier waarop haat zaaien tot geweld leidt.

In Nederland is het gelukkig nog niet zo ver gekomen. Maar ook hier kampen klinieken met demonstranten die zich verliezen in emotioneel gegil en beladen beeldmateriaal. Zo kampt een abortuskliniek in Houten met Amerikaanse toestanden. Demonstranten roepen vrouwen na en hangen borden op met bebloede foetussen. Confessionele partijen zoals SGP, ChristenUnie en CDA kopiëren ook graag de teksten van hun Amerikaanse collega-politici. Daarbij geven ze blijk van dezelfde minachting voor vrouwen. Ook columnisten apen de retoriek uit de V.S. na in landelijke dagbladen.

Dit alles ondermijnt de vrijheid van vrouwen om te beschikken over hun eigen lijf. Abortus is namelijk een recent recht. In Nederland duurde het tot begin jaren tachtig voordat vrouwen, na langdurige strijd, ongewenste zwangerschappen af mochten breken. Alle eeuwen daarvoor moesten vrouwen wanhopige maatregelen nemen:

prikken met een scherp voorwerp, slikken van kinine, zichzelf van de trap laten vallen. Maar het meest werd de zeepsop-methode gebruikt; een rubberen klysmaspuit die zeepsop in de baarmoeder spoot.
De illegale abortussen hadden vaak afschuwelijke gevolgen. Door het inwendig prikken konden er luchtbellen in de bloedbaan of een perforatie van de baarmoeder ontstaan. Onhygiënische instrumenten of verkeerd spuiten van het zeepsop hadden vaak hevige buikwandinfecties tot gevolg. Daarbij vielen ook doden.

Geen wonder dat vrouwen meer zeggenschap wilden. Ze konden echter rekenen op fel verzet. Zo keerde in Nederland in de jaren zeventig ene pater Jan Koopman zich fel tegen abortus. Tegenwoordig spelen mannen als de evangelist  Bert Dorenbos een leidende rol bij de hardnekkige plukjes mensen die vrouwen verplicht een zwangerschap willen laten doormaken, ongeacht de (medische) situatie. Welwillend toegeknikt door mensen zoals Van der Staaij, die er geen been in zien vrouwen te reduceren tot een wandelende baarmoeder waar anderen over mogen beschikken.

Juist omdat baas in eigen buik een recent, en soms wankel, felbevochten recht is, zien voorstanders van de baarplicht openingen. Niet alleen in Nederland. In Engeland vertellen anti abortusfanaten openlijk dat ze steun en inspiratie krijgen van Amerikaanse organisaties. Zodat Engelse vrouwen nu ook te maken krijgen met scheldpartijen, filmende demonstranten en andere vormen van intimidatie, zodra ze een kliniek in willen voor reproductieve zorg.

Daarnaast voelen ontwikkelingslanden de gure wind vanuit de V.S. in hun nek. Op basis van het Helm’s amendement, genoemd naar een homohatende, vrouwenhatende conservatieve politicus, mogen Amerikaanse hulpfondsen geen cent aan abortus besteden. Hoe erg je ook verkracht bent in de Congo, Amerikaanse organisaties mogen je niet helpen bij het afbreken van die zwangerschap, mocht je dat willen.

Kortom, de luidruchtige minderheid die de klok in de V.S. wil terugdraaien, heeft een negatieve invloed op ontwikkelingen in allerlei andere landen. Ook in Nederland, mede dankzij politieke partijen zoals de SGP. Ben je een mens die vrouwen respecteert, en sta je in het stemhokje, denk dan nog even goed na op welke partij je wil stemmen….

Abortus vergeven betekent nog steeds vrouwen veroordelen

Vanaf december hoeven gelovige vrouwen die een ongewenste zwangerschap afbreken, niet meer bang te zijn voor excommunicatie (= uit de Katholieke Kerk verbannen worden). Een jaar lang kan een gewone priester hen vergeving schenken ALS de vrouw berouw toont. Goed he, van de Paus. Probleempje: ‘genade schenken’ betekent nog steeds dat je vrouwen veroordeelt. En de R.K. kerk oefent overal nog steeds haar maximaal mogelijke invloed uit om abortus zo moeilijk, gevaarlijk en stigmatiserend mogelijk te maken voor meisjes en vrouwen.

Volgens een opiniestuk in de New York Times bedrijft de kerk vooral p.r. met dit zogenaamd mildere abortusstandpunt. Met de vergevingsriedel speelt de Paus bovendien de anti-abortusbeweging in de kaart:

The anti-abortion movement’s refashioning of women seeking abortions from selfish tramps to weak-willed victims has been an effective move. […] Pope Francis’ announcement fits into this successful strategy. Rather than a step forward for women, it’s a public relations move that covers for the real problems the church’s anti-contraception and anti-abortion positions cause women around the world.

Die problemen duiken overal op. Niet voor niets zou RH Reality Check de situatie om willen keren. Niet vrouwen moeten om vergeving vragen, maar de Paus en de kerk. De ellende die het abortusstandpunt van de kerk veroorzaakt, haalt op gezette tijden de media. In Brazilië intervenieerde de kerk toen een negenjarig meisje, een kind dus, na seksueel misbruik zwanger raakte. De kerk excommuniceerde de arts en familieleden die het kind een abortus wilden gunnen. De verkrachter ging echter vrijuit en mocht gewoon bij de kerkgemeenschap blijven.

De kerk beïnvloedde ook de politiek in Nicaragua en Ecuador, zodat regeringen draconische anti abortus wetgeving aannamen. De bijna absolute verboden brengen de levens van meisjes, vrouwen en kinderen in gevaar en betekenen een ernstige schending van de mensenrechten.

Dichter bij huis behoort de kerk ook tot de krachten die de reproductieve rechten van vrouwen inperken. Polen kreeg eind jaren negentig, gesteund door de kerk, een van de strengste anti abortuswetgeving van Europa. Ook Spanje kreeg met de macht van de kerk te maken. Na een episch gevecht konden vrouwen de ergste kantjes van een vergaande anti abortus wet afvijlen, maar ze konden niet voorkomen dat tieners van 16 tot en met 18 jaar expliciet toestemming van hun ouders moeten krijgen voordat ze een ongewenste zwangerschap afbreken.

Dat lijkt logisch, totdat je rekening houdt met incest, mishandeling en andere drama’s tussen ouders en kind. In die gevallen is zulke macht in handen van mensen die niet het beste met je voor hebben, een enorm probleem en een extra wapen om schade toe te brengen aan een meisje.

Over dit alles hoor je de Paus en de rest van de kerkleiding niet. Onder andere de Huffington Post pleit er dan ook voor dat de R.K. Kerk met daden komt. Paus Franciscus zou bij kunnen dragen aan het afschaffen van een Amerikaanse regeling die financiële steun verbiedt aan organisaties die abortus in hun pakket hebben. Franciscus zou katholieke ziekenhuizen de mogelijkheid moeten geven volledige medische zorg aan vrouwen te bieden. En de Paus zou het belang van legale, vrij toegankelijke abortus in z’n algemeenheid kunnen omarmen. Dan pas neem je vrouwen serieus en is het hopelijk afgelopen met kinderen die gedwongen een kind moeten baren.

Laat ik afsluiten met het enige positieve wat ik aan de hele zaak kan ontdekken. Hoe dom, paternalistisch en losgezongen van de realiteit ook, de Pauselijke uitspraak heeft de discussie over kerk en reproductieve rechten flink aangezwengeld. Mensen praten. Journalisten schrijven opiniestukken. Feiten komen (opnieuw) in de belangstelling. Die discussie is goud waard, want het is de enige manier waarop mensen zich bewust worden van de dubbele moraal en kunnen strijden voor een wereld waarin vrouwen hun eigen lot kunnen bepalen, in plaats van op hetzelfde niveau te moeten functioneren als konijnen.

Vrouwvijandige wetgeving in V.S.: het blijft prut

Gemengd nieuws voor mensen in de V.S. die willen dat vrouwen baas in eigen buik blijven. Hogere gerechtshoven hebben de afgelopen weken verschillende pogingen geblokkeerd om  de keuzevrijheid van vrouwen in te perken. Hoera! Daar staat echter tegenover dat een ander hoog gerechtshof staten verregaande vrijheden geeft om de toegang tot abortusklinieken ernstig te belemmeren. En dat betekent slecht nieuws voor vrouwen.

Rechters in Iowa oordeelden dat vrouwen geheel legaal een videoconsult met een arts kunnen hebben, voor het voorschrijven van abortuspillen. Voorstanders van een baarplicht voor vrouwen probeerden die route onmogelijk te maken, maar faalden. Zo’n verbod schendt de grondwet, oordeelde de rechtbank in deze Amerikaanse staat.

Het hoogste gerechtshof van het land, de Supreme Court, stak rond diezelfde tijd een stokje voor pogingen in North Carolina om vrouwen verplicht een echo te laten maken voordat ze hun ongewenste zwangerschap af mogen breken. De rechters schreven in hun oordeel expliciet dat dit type wetgeving ideologische elementen bevat, gericht op het verplicht doorzetten van een zwangerschap. Bovendien heeft de geëiste procedure niets van doen met het welzijn van de patiënt.

Sterker nog, zoals mensen eerder al duidelijk maakten, komt de procedure neer op een vorm van verkrachting. Vrouwen krijgen immers tegen hun wil een voorwerp in hun vagina gedouwd, omdat ze anders geen toegang krijgen tot op zich legale medische zorg. Kan niet, vonden zij die vrouwen respecteren. In 2014 oordeelde een federale rechtbank al dat de procedure in deze vorm en in deze context illegaal is. Het Supreme Court vindt dat nu ook.

Tot slot Arkansas. Deze staat wilde de termijn inkorten waarbij vrouwen een ongewenste zwangerschap kunnen afbreken. Als conservatieve politici hun zin hadden gekregen, was abortus met 12 weken al onmogelijk, en nog eerder als artsen een kloppend hart zouden horen. Ook in dit geval maakten rechters duidelijk dat zulke maatregelen de grondwet schenden. Het recht op abortus hangt niet af van een hartklop, maar van de vraag of de foetus buiten de baarmoeder zelfstandig kan overleven, aldus het hof.

Dat lijkt allemaal super, maar helaas zorgden conservatieve rechters van het Fifth Circuit voor een enorme domper. Deze nog door George Bush benoemde mannen gaven hun goedkeuring aan een draconische Texaanse wetgeving, die abortusklinieken onderwerpt aan zulke strenge medische en bouwkundige eisen, dat bijna alle klinieken in Texas hun deuren moeten sluiten. Of al gesloten hebben. Waarschijnlijk blijven er in de hele staat maar zeven klinieken open. Met enorme gevolgen voor vrouwen, vooral zij met een laag inkomen. De uitspraak schept een precedent voor staten die dezelfde tactiek willen gebruiken.

Kortom, een stapje vooruit, drie stappen achteruit, en vrouwen betalen de prijs.

UPDATE: De Tempel van Satan spant rechtzaken aan tegen anti abortusmaatregelen met het argument dat dit type wetgeving hun religieuze overtuiging schendt. Op die manier leggen ze de vinger op de zere plek – veel anti abortusmaatregelen worden gedreven door Christelijk-conservatieve waarden en zijn gebaseerd op overtuigingen die niet gebaseerd zijn op medisch-wetenschappelijke inzichten.

Paus stopt vervolging Amerikaanse nonnen

Ja, ik ben zeer kritisch over Franciscus, de Paus van de R.K. Kerk, maar als ik iets goed kan melden, doe ik dat ook. Bij deze: hij stopt het strafonderzoek naar Amerikaanse nonnen, die volgens conservatieve bisschoppen in de greep waren geraakt van het radicaal feminisme. De inquisitie begon drie jaar geleden en leidde tot veel verzet bij nonnen en leken.

Franciscus sluit vrede met afgevaardigden van nonnenorganisaties.

In een Van de Redactiestuk prijst de New York Times de strategische terugtrekkingsmanoeuvre die Francis op op dit moment uitvoert. De krant omschrijft de start van het onderzoek naar de geloofspraktijk van de nonnen als het resultaat van chauvinisme van de mannelijke leiding in de Vaticaanse bureaucratie. Bovendien kwam het raar over dat de kerkhiërarchie zijn pijlen op nonnen richtte, terwijl het wemelde van de schandalen rond priesters die kinderen bepotelden.

Franciscus lijkt die mening ook toegedaan te zijn, en stopt de pogingen om grip te krijgen op de leiding van diverse nonnenordes. Hij besloot de formele procedure vorig jaar al met een nietszeggend rapport vol frases in de trant van ‘niks aan de hand, we gaan gewoon door met samenwerking’. Een paar dagen geleden werd de vrede officieel getekend en liet de Paus zich uitgebreid fotograferen terwijl hij de vrouwen van de Leadership Conference of Women Religious bezocht. Als symbolisch signaal dat hij echt vrede kwam sluiten.

Volgens de New York Times bewijst de hele geschiedenis vooral dat de vorige Paus de kracht onderschatte van de nonnenordes en de mensen die zien welke goede werken deze vrouwen verrichten. Vanaf het moment dat het Vaticaan het onderzoek naar de nonnen instelde, braken protesten uit. Burgers hielden wakes, theologen riepen in een open brief op tot respect voor de nonnen, en de nonnen zelf reisden naar Rome en hielden in de V.S. een toernee om het belang van hun liefdadigheidswerk te onderstrepen. Hun Nuns on the Bus actie kon rekenen op juichende menigtes.

Deze aanhoudende druk speelt zeker mee in het besluit van Franciscus om het onderzoek af te sluiten. Daarnaast past het werk van de nonnen goed bij de koers die Franciscus wil aanhouden. Kortom, hij zag het licht…..

2015, het jaar van de heilige Theresa

Vrouwen komen er tot op de dag van vandaag bekaaid af in de kerk. Toch lukte het sommige nonnen om een plek in de geschiedenis te veroveren en zelfs de status van heilige te verwerven. Eén van de giganten op dit gebied was de 16e-eeuwse Teresa van Avila. Tot op de dag van vandaag inspireert ze vele mensen. Onder andere omdat ze een soort survival gids schreef, en vrouwen inspireert vanwege haar feministische inslag (volgens de definitie van Rebecca West).

In haar tijd kregen vrouwen weinig kansen om zichzelf te ontwikkelen. Desondanks stichtte Teresa van Avila kloosters, droeg bij aan de hervorming van de kerk, richtte een nonnenorde op en schreef boeken die haar in 1970 de titel van kerkleraar opleverden. Ze geldt als de patroonheilige voor mensen die lijden aan hoofdpijn, hartziekten, of geestelijke nood, en kan aangeroepen worden voor het bevorderen van een vruchtbaar geloofsleven.

Dit jaar viert de Spaanse stad Avila, bakermat van de non, Teresa’s 500ste geboortedag met tentoonstellingen en een heuse pelgrimsroute. In Nederland houdt het Titus Brandsma Instituut in juli een studieweek over het mystieke gedachtegoed van Teresa van Avila. Uiteraard is er een Nederlandstalige Facebookpagina. Ook kun je op internet verschillende reizen naar Spanje vinden, die in het teken staan van de heilige.

Bij dit soort festiviteiten blijven haar subversieve ideeën keurig buiten beeld. Dat kan makkelijk, want haar geschriften zijn een voorbeeld van ‘schrijven met twee stemmen’. Dat is een term die onder andere literatuurcritica Elaine Showalter gebruikt. Het gaat om een dominant verhaal, goedgekeurd door de maatschappij, met in het verborgene een tweede verhaal, met een moeilijker te verteren boodschap.

Bij Teresa ontstond die tweestemmigheid omdat mannelijke geestelijken haar teksten goed moesten keuren, voordat ze haar werk kon verspreiden. Bij leven vond al censuur plaats:

…she encouraged her fellow sisters to continue their prayer, despite injunctions against it by church officials: “Hold fast, daughters, for they cannot take from you the Our Father and the Hail Mary.” This line was later retracted from future manuscripts after one of her censors wrote in the margin, “It seems here that she is reprimanding the Inquisitors who prohibited books on prayer.” Indeed.

Hou je rekening met de voorzichtige manier waarop gemarginaliseerde groepen zich noodgedwongen moeten uiten, dan openbaren zich opeens revolutionaire inzichten. Teresa wilde vrouwen een legitieme plek in de kerk geven. Daarnaast wilde ze dat mystieke ervaringen erkenning kregen als een bron van kennis en wijsheid. Ze uitte daarmee kritiek op en verschoof de grenzen van het officiële ‘weten’, zoals gedefinieerd door kerkvaders.

Teresa schrok er niet voor terug om kritiek te uiten op priesters en andere autoriteiten, die mystieke ervaringen afwezen als iets duivels. Ze moedigde haar ‘dochters’ aan om kritisch te zijn bij het zoeken naar goede biechtvaders. Nee zeggen tegen een bevooroordeelde priester mág, vertelde Teresa hen. Ze riep hen op bij hun spirituele ontwikkeling gehoor te geven aan hun innerlijke stem, wat anderen daar ook van vonden.

Tot op de dag van vandaag riekt dat naar revolutie. Je zou haar oproep tot eigen wijsheid kunnen opvatten als een gids hoe te overleven, zowel binnen als buiten de kerk:

She knew it wasn’t enough to reform external structures. One also had to reform internal ones, the beliefs we carry around inside us. So as she went about reforming her Carmelite order, she also sought to transform women’s understanding of themselves.

Tot op de dag van vandaag inspireert Teresa zodoende mensen als wetenschapster Bibi Straatman, filosofe Julia Kristeva en anderen. Theologen en andere geleerden ontdekken bovendien nog steeds nieuwe elementen in haar werk, zoals het gebruik van archetypische beelden en andere elementen, afkomstig uit de dieptepsychologie.

Teresa’s feestdag is op 15 oktober. Een mooie gelegenheid voor de bereiding van de aan haar gewijde zoetigheid, Yemas de Santa Teresa. Enjoy!

Houtense kliniek kampt met Amerikaanse toestanden

Voor Amerikaanse toestanden rondom abortusklinieken hoef je niet meer ver te reizen.  Acties met foetuspoppetjes. Geschreeuw. Fanaten die vrouwen lastig vallen. Het gebeurt allemaal in de gemeente Houten, bij een kliniek van CASA. (Die overigens ook allerlei andere medische zorg biedt aan meisjes en vrouwen.) De protestacties van groepen zoals Schreeuw om Leven beginnen zulke vormen aan te nemen, dat CASA inmiddels bezwaar maakt bij de gemeente.

De enige reden waarom een krant het woord ‘omstreden’ op kan nemen in een kop over de komst van een abortuskliniek in Houten is, omdat sommige mensen nog steeds niet willen accepteren dat vrouwen beslissen over wat er met hun eigen lijf gebeurt. Deze types gillen, dreigen, en bedienen zich van emotionele taal over ‘moord’. Bovendien vergeten deze mensen dat een pro-abortus standpunt hen vrij laat in een besluit om geen zwangerschap af te breken. Omgekeerd willen zij zelf wél over het lot van een ander beslissen. Foute boel…

De gemeente Houten hield gelukkig het hoofd koel. De kliniek mocht zich twee jaar geleden in het centrum van de gemeente vestigen, omdat het afbreken van een ongewenste zwangerschap legaal is in Nederland. Er gebeurt niets verkeerds. Daarnaast mogen mensen in Nederland protesteren. De gemeente gaf twee groepen toestemming om tegen abortus te ageren: Schreeuw om Leven, en Ook Jezus Leeft, (een partij van Joop van Ooijen, deed mee aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten in Utrecht.)

Allemaal mooi en aardig, maar al snel werden de demonstranten lastig. In juli 2014 schreef de cliëntenraad van CASA een brandbrief. De raad maakte melding van verschillende demonstranten die dezelfde vrouw meermalen aanspreken, demonstranten die vrouwen volgen van de parkeerplaats tot aan de voordeur van de kliniek, en andere acties die drempels opwerpen voor cliënten.

In augustus 2014 stelde de Houtense PvdA-fractie vanwege deze brandbrief vragen over demonstranten die de hulpverlening belemmeren. De fractie vond dat demonstranten de fatsoensnormen overschreden, en pleitte voor maatregelen. Zoals het aanpassen van de voorwaarden voor de vergunning om te demonstreren, en een demonstratieverbod in een straal van 300 meter rondom de kliniek.

Burgemeester De Jong zag echter weinig reden tot ongerustheid. Verder dan een gesprek met Schreeuw om Leven en extra alertheid van wijkagenten wilde hij niet gaan. Dit alles leidt ertoe dat de directeur van de kliniek nog steeds te kampen heeft met hinderlijke protestacties. Die zijn lastig aan te pakken, omdat de demonstranten slim opereren:

Van Herk zegt dat het regelmatig gebeurt dat er individueel gedemonstreerd wordt. ,,Als iemand tegen de afspraken in met een cliënt mee naar de deur loopt en wij zeggen daar wat van, dan wordt er gezegd dat ze daar niet staan in naam van Schreeuw om Leven. Dan kunnen we niets.”

Wie weet ziet het Houtense college eindelijk het licht en nemen ze nu wel maatregelen. Een groenstrook, extra fysieke afscheidingen en/of een straatverbod voor een paar honderd meter rondom de kliniek, allemaal relatief kleine ingrepen die het recht op demonstreren intact laten, zonder het recht op seksuele gezondheidszorg te schaden. Moet kunnen, toch?

Lees Vrouwen: Op weg naar Zoar

Dit album stond al een tijdje in mijn boekenkast naar me te lonken. Op weg naar Zoar, een deels autobiografische graphic novel van Liesbeth Labeur, die in 2011 de Stripschapprijs won in de categorie Nederlands literair. De strip schetst een soms beklemmend, dan weer fantasievol beeld van het leven binnen een streng Reformatorisch milieu, gezien door de ogen van 13-jarige hoofdpersoon Sela.

Zoar is een in de Bijbel genoemde stad. God wilde eigenlijk Sodom, Gomorra en Zoar vernietigen, maar spaarde deze laatste plaats omdat Lot en zijn dochters er hun toevlucht vonden. Zodoende betekent Zoar symbolisch een toevluchtsoord, waar je gespaard blijft voor de wrake Gods terwijl om je heen de wereld vergaat.

Hoewel Labeur in interviews aangaf dat ze geen brede uitspraken over de Reformatorische gemeenschap wilde doen, kiest ze zo’n titel natuurlijk niet voor niets. Zoar mag gelden als een metafoor voor de geloofsgemeenschap waar de hoofdpersoon deel van uit maakt. De leden houden star vast aan hun geloof, terwijl Nederland als geheel een andere weg in slaat, ontkerkt en verandert. Hoe moet je daar mee omgaan?

Labeur beantwoordt die vraag op een indirecte manier, met een mix van droom, werkelijkheid en wens, die regelmatig vervreemding opwekt. Moedwillig, want vervreemding is een techniek om de kijker of lezer wakker te schudden. Onder andere feministen gebruiken deze methode regelmatig, om op een creatieve manier de aandacht te vestigen op de onlogische en rare manier waarop vrouwen vaak afgebeeld of beschreven worden. In dit stripalbum dient het als techniek om alternatieve versies van een verhaal te schetsen. De hoofdpersoon maakt iets mee of ziet iets, vervolgens gaat haar fantasie met haar op de loop en ontstaan er nieuwe verhalen en nieuwe droombeelden.

Zoals ook bij andere bijdragen in de rubriek Lees Vrouwen 2015 probeer ik zo min mogelijk plotwendingen te verklappen. In ieder geval eindigt dit album in mineur. Dat past bij de sobere zwart-wit tekeningen, de kale grafische stijl, en de opvattingen van de auteur:

Het leven is niet alleen maar leuk. Dingen passen niet altijd precies, zoals het woord niet altijd bij het beeld past. Het wringt wel eens. Ik vond het wel mooi om het verhaal op deze manier uit de hand te laten lopen.

Het resultaat mag er zijn. Een subtiel kunstwerk, waar je nog dagen over na kunt denken. Aanbevolen!

Document over rol vrouw is GAGFUW ten top

Het Islamitische Kalifaat is een paradijs voor mannen. Dat blijkt uit een propagandadocument van IS, in het Arabisch online gezet door de al-Khanssaa Brigades en nu in het Engels vertaald door een Engelse denktank. Mannen kunnen meisjes huwen als die negen jaar of ouder zijn. Daarna kunnen mannen hun leven lang verzorging, seksuele diensten en gehoorzaamheid van haar eisen. Het is GAGFUW ten top – de vrouw als gebruiksvoorwerp.

Het mooiste is nog dat de opstellers van het document beweren dat vrouwen geen achtergestelde positie innemen ten opzichte van mannen. Echt niet. Vrouwen hebben juist rechten. Het recht om binnen te blijven. Het recht een dienstbaar huiselijk bestaan te leiden, zich weg te cijferen voor man en kinderen, en het recht om geen mening te hebben. Hun man weet toch beter dan zij wat er moet gebeuren, dus de schatjes hoeven hun zuivere en pure hoofdjes niet te vermoeien met politiek, oorlog, de economie of andere ingewikkelde kwesties.

Het manifest biedt fascinerend leesvoer. Maar laat niemand het aub gebruiken om ‘de moslims’ of ‘de islam’ weg te honen. Heel wat uitspraken zouden zomaar uit de mond van een andere religieuze fundamentalist kunnen komen. Zo wijzen de anonieme auteurs van IS westerse waanzin zoals het feminisme en gelijkheid tussen de seksen af. Want:

The blurring of lines between the roles of each sex has caused people to forget how to worship God properly – it is a distraction that is rending society apart. In their attempt to identify the root cause of it all, the author(s) pin the blame on the emasculation of men. Because, it is argued, “women are not presented with a true picture of man”, they have become confused and complacent, unable to fulfill their appointed responsibilities, most of which revolve around motherhood and maintenance of the household.

Onze eigen SGP doet soortgelijke beweringen, onder andere in de brochure getiteld Man en vrouw schiep Hij hen. De orthodoxe mannenbroeders spreken over ”een agressieve gelijkheidsideologie” als het gaat om de verhouding tussen de seksen (p. 32). Die betreurenswaardige uitwas van de westerse samenleving zorgt onder andere voor een devaluatie van het moederschap. Vrouwen zouden terug moeten naar hun rol als moeder en hulpje van de man. Net als IS en andere fundamentalisten beweert de SGP dat dit zeer eervol is:

Gods Woord leert dus de gelijkwaardigheid van man en vrouw én de ondergeschiktheid van de vrouw aan de man. De vrouw is niet geschapen om de man te leiden, maar om te helpen. Maar dit helpen is volstrekt niet iets vernederends. Het is juist een eer. (p. 8)

Kortom, met een beroep op een heilig boek en een beroep op God/Allah/vul maar in sluiten dit soort ideologen vrouwen op in een nauw keurslijf. Alle meisjes en vrouwen moeten moeder en huisvrouw zijn en mannen dienen. Je kunt discussiëren of een meisje van negen al moet ‘mag’ trouwen, of dat vrouwen mogen wachten tot ze 18 zijn. Maar trouwen met een man zullen ze. En daarna is het dienen, dienen en nog eens dienen.

Zit er een lichtpuntje in het geheel? Feministische schrijvers en denkers bogen zich al veel eerder over de aard van het patriarchaat, hoe een feministisch utopia er uit zou kunnen zien, en wat de toekomst van dit soort vrouwenonderdrukkers eruit ziet. Meestal komen zij hier op uit: zulke extreme systemen kunnen op de langere termijn niet overleven. Ze gaan gebukt onder geweld, endemische verkrachtingen en eindeloze oorlogen. Het eindigt in tranen…

Een belangrijke factor in dit geheel zijn vrouwen zelf. Zij komen in opstand. Zodra dit ook maar enigszins mogelijk is richten ze hun eigen politieke partijen op, vluchten, sluiten zich aan bij vakbonden, eisen rechten op, van kiesrecht en auto mogen rijden tot het beëindigen van genitale verminking en stoppen van huiselijk geweld, enzovoorts. Daarnaast pakten circa 7500 Koerdische vrouwen de wapens op om IS te bestrijden.

Voor iedere poging van mannen om vrouwen tot monddood vee te reduceren, staan vrouwen (en enkele mannen) op om de vrouw als mens in ere te houden, en te vechten voor haar keuzevrijheid, vrijheid van beweging en zeggenschap over haar eigen lijf en leven.

Tot slot: dankzij internet veranderen verhoudingen. Vroeger zou een document zoals dit veel langzamer verspreid worden en minder lezers bereiken. Nu kan iedereen kennis nemen van en protesteren tegen geïnstitutionaliseerde verkrachting en de massale opsluiting van vrouwen. Dat we het even weten.

Orthodoxe joodse krant wist vrouwen letterlijk uit

Premier Angela Merkel liep mee tijdens de grote protestmars in Parijs, na de aanslag op het blad Charlie Hebdo. Maar dat zou je niet zeggen als je het beeldmateriaal bekijkt in de Israelische krant HaMevaser. Deze orthodox Joodse uitgave wiste voor publicatie alle vrouwelijke wereldleiders uit. Het is niet voor het eerst dat dit gebeurt in kringen van ultra-conservatieve media.

Heeej, liepen er echt alleen mannen mee?

Vrouwen verdwijnen op allerlei manieren uit beeld en uit de geschiedenis, maar deze methode is wel heel erg drastisch. Gewoon uitgummen die vrouwen. Behalve Angela Merkel wiste HaMevaser ook de Parijse burgemeester, Anne Hidalgo, en het EU-hoofd van buitenlandse zaken en veiligheid, Frederica Mogherini. Van de Deense minister-president Helle Thorning-Schmidt bleef alleen een hand over, helemaal links in beeld.

Ultra-orthodoxen doen dit wel vaker. Zo besloot de Joods-Amerikaanse krant Der Tzitung in 2011 om Hillary Clinton weg te Photoshoppen uit een andere historische foto, die van Obama en medewerkers terwijl ze de aanval volgen die Osama bin Laden het leven kostte. Niet alleen vrouwen zelf, maar ook met hen in verband gebrachte producten zijn het doelwit. Zo besloot de Hamodia daily vrouwenschoenen uit een foto te wissen.

Inmiddels ligt dit soort censuur steeds meer onder vuur. Nadat vervoersmaatschappijen in Jerusalem jarenlang vrouwen weerden uit reclames op bussen, kwam protestgroep Yerushalmim in actie. In 2012 gaf het hoogste gerechtshof van Israel de groep gelijk. De vrouwen keerden terug op het beeldmateriaal. Wie weet komt HaMevaser ook tot inkeer.

Ida Simons besluipt je van achteren

Jaaaaaaaa, 2015! Allereerst aan alle lezeressen en lezers: gelukkig nieuw jaar en dat 2015 veel vrede, voorspoed en geluk mag brengen.

2015 is ook het begin van Lees Vrouwen. Ik zie uit naar een jaar vol leesavonturen. Met als eerste boek: Een Dwaze Maagd, van Ida Simons. Wat een geweldig begin van Lees Vrouwen. Ik kan de leeservaring alleen maar als volgt omschrijven: Simons begint lichtvoetig, kabbelend, beschrijvend. Ze wiegt je een beetje in slaap. Tralala, niets aan de hand….Ondertussen besluipt ze je echter van achteren, om je aan het einde van het verhaal genadeloos neer te steken met één trefzekere houw van haar scherpe zwaard. Een Dwaze Maagd is niet voor watjes….

Een dwaze maagd draait om de 12-jarige Gittel. Haar ouders hebben een moeilijk huwelijksleven vol conflicten. Als de ruzies te erg worden neemt haar moeder haar mee naar oma, die in Antwerpen woont. Daar raakt Gittel bevriend met Lucie Mardell. Ook bouwt ze een mooie vriendschap op met de vader van Lucie, die haar piano laat spelen in zijn huis.

Het boek is bijzonder vanwege de sfeertekening van een Joods milieu in de jaren dertig. Daarnaast gaat Simons zeer behoedzaam om met informatie. Er gebeurt iets, als lezer vorm je je een bepaalt beeld van de situatie, totdat je opeens veel later in het verhaal andere informatie krijgt. Opeens kantelen situaties. Je moet je beelden drastisch bijstellen. Dat bedoel ik met het ‘van achteren besluipen’: opeens vallen er kwartjes, en realiseer je je dat de gebeurtenissen iets zeggen over de aard van mensen, de betekenis van vriendschap, de prijs die je betaalt als je een ander bestaan op wilt bouwen. Wil je een wijze of een dwaze maagd zijn? Wat betekent dat?

Sorry als dit vaag klinkt, maar ik wil niet teveel plot weggeven. Dat zou het zorgvuldige web verbreken. Lees het boek, lees door, en laat je (soms pijnlijk) verrassen….

Joanna Russ-categorieën:

Auteur en critica Joanna Russ maakte een kwalitatieve analyse van patronen in de manieren waarop wij als samenleving omgaan met het werk van schrijfsters. Bij Ida Simons tref je er daar een aantal van aan.

1. Het werk werd vergeten

Uitgeverij Cossee ‘herontdekte’ Een Dwaze Maagd. De roman verscheen oorspronkelijk in 1959 en kende enig succes. Simons overleed echter vlak daarna, in 1960. Veel recensenten menen dat de roman daardoor in de vergetelheid belandde. Simons deelt dit lot echter met zoveel andere schrijfsters, ook zij die zeer oud werden, dat er echt iets meer aan de hand is. Joanna Russ omschrijft dit patroon als ”bad faith: Unconsciously create social systems that ignore or devalue women’s writing.” Zie ook het werk van Elaine Showalter op dit gebied, en de eindeloze lijsten van vergeten en nu weer herontdekte schrijfsters/wetenschapsters/kunstenaressen enz.

2. Dubbele moraal

Als cultuur verwachten we van een man andere dingen dan van een vrouw, en we kennen daar ook een andere waarde aan toe. Dat verschil werkt ook door in de literatuur:

Het voornaamste is dat zich twee normen ontwikkelden: je had literatuur en je had vrouwenliteratuur. De tweede categorie was per definitie een product van huisvlijt, huiselijkheid en benepen burgerlijkheid.

De dubbele moraal betekent dat een man tot op de dag van vandaag over onderwerpen kan schrijven zoals ingewikkelde familieverwikkelingen, vriendschap en liefdesrelaties, en alom lof en eer krijgt. Doet een vrouw echter hetzelfde, dan volgen neerbuigende kwalificaties. Zo omschrijft een lezer Een Dwaze Maagd als volgt:

Ik hoorde de naam Joop ter Heul tijdens het lezen in mijn oren rond zoemen, hoewel ik nooit een boek over haar gelezen heb. Het is een soort meisjesliteratuur, een chicklit uit de betere kringen

Chicklit! Tuurlijk.

3. ‘Ze schreef wel, maar ze schreef er slechts eentje’.

Veel mensen noemen alleen Een Dwaze Maagd. Dat wekt de indruk alsof dit haar enige werk was. Ida Simons schreef echter veel meer.  Onder andere

  • De novelle Slijk en sterren, onder het pseudoniem C.S. van Berchem
  • Poeziebundel Wrange oogst, met gedichten uit de periode 1940-1945
  • Als water in de woestijn, fragmenten en verhalen die na haar dood verschenen
  • Fantaisie-Inpromptu en Het gelukkige paar, in de uitgave ‘Ter herinnering aan Ida Simons-Rosenheimer’

De grote belangstelling voor Een Dwaze Maagd brengt uitgeverijen er hopelijk toe dit werk te bundelen en in een mooie, goed verzorgde uitgave op de markt te brengen. Ida Simons, en wij als lezers, verdienen dat.

Vrouwen, mannen en literatuur

In de aanloop naar Lees Vrouwen 2015 brengt De Zesde Clan graag wat achtergronden onder de aandacht. Waaronder discussies over schrijfsters en de mannelijke canon, en een boeiend essay over literatuur, wie we identificeren als serieuze auteur, wie niet, en wat gender daar mee te maken heeft.

Dat vrouwen mensen zijn, moet steeds opnieuw herhaald worden. Want mensen, vrouwen dus ook, zijn sociale wezens. Waarom is dat van belang voor Lees Vrouwen 2015? Nou, mensen worden psychologisch en sociaal beïnvloed door machtsverhoudingen, vooroordelen en tradities. Dat uit zich vervolgens in hun gedrag. Ook als het gaat om lezen, schrijven en wie er meestal vandoor gaan met de lof, eer en prijzen (hint: meestal geen vrouwen. En al helemaal geen vrouwen met een getinte huidskleur).

De literaire wereld probeert bovenstaande genderkwestie in de regel angstvallig buiten de deur te houden. Zo begon eind jaren negentig een project om een nieuwe literatuurgeschiedenis te produceren, die de officiële normen weer decennia lang vast legt. In het Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde stonden prompt mensen op – in 2001, niet 1950, mocht je dat denken – om ervoor te pleiten dat gender eindelijk meegenomen zou worden als integraal onderdeel van deze afwegingen.

Dat was namelijk niet eerder op een fatsoenlijke manier gebeurd. Terwijl uit alles blijkt dat de sekse van de auteur een cruciale rol speelde in de literatuurgeschiedenis:

…de bijdragen die vrouwen hebben geleverd aan het literaire productie-proces blijken bepaald te zijn door allerhande factoren, die onlosmakelijk verbonden zijn met middeleeuwse machtsstructuren. […] Poëticale opvattingen – en in het kielzog hiervan canonvorming en literatuurgeschiedschrijving – zijn subjectief en cultureel. Niet alleen geletterdheid (in het Latijn) is een factor die vrouwelijke auteurs aan de zijlijn plaatst, maar ook de opvattingen over de vrouwelijke natuur in het middeleeuwse waardenstelsel zijn strijdig met het optreden van een vrouw als auteur.

Dat was in de middeleeuwen zo, en nu nog steeds. Als je hier geen aandacht aan besteed, kom je uit op een kritiekloze herhaling van bestaande machtsverhoudingen.

Die machtsverhoudingen zijn er namelijk nog steeds. Niet zo expliciet als in voorgaande eeuwen, maar misschien daarom juist moeilijker te zien en moeilijker te bestrijden. Zeker als mensen een wetenschappelijk sausje gieten over aloude stereotypen.

In die culturele en psychologische mannenwereld krijgen vrouwen nog steeds signalen dat zij niet voldoen aan de norm van ‘schrijver’. Nog steeds merken vrouwen regelmatig dat anderen hen niet serieus hoeven te nemen. Auteur Katherine Angel geeft deze context weer in een essay met de ironische titel Gender, Blah Blah Blah:

Being underestimated — by men, by women, by themselves — is something most women have in common. We have to work harder from the outset to resist being dismissed, to attain equal footing, and then to maintain it. It’s endless, repetitive work, cut across and intensified by yet other assumptions based on accent, skin color, class, education, dress. And it’s a powerful thing, the learnt reflex to look at a woman and see someone who is by definition unaccomplished, a novice; someone’s disciple, companion, muse; someone with no power or expertise of her own.

Niet zo vreemd dus, dat vrouwen moeite hebben om zichzelf een plek te geven in de literaire traditie. Vanaf Bijbelse tijden ontnamen mannelijke machthebbers vrouwen het recht om dingen een naam te geven en een visie op de wereld te vormen. Wees stil, hou je mond, gehoorzaam, was eeuwenlang de boodschap.

De wereld draaide en draait om mannen. Tot op de dag van vandaag moeten critici benadrukken dat het altijd een keuze van de auteur is, als die een fictief verhaal schrijft zónder relevante vrouwelijke personages, en/of seksistische cliché’s gebruikt.

Christine de Pizan, een van de moedigen die de pen oppakte.

Weten vrouwen desondanks genoeg zelfvertrouwen op te bouwen om toch de pen ter hand te nemen, dan moeten ze maar hopen dat anderen hun werk op waarde weten te schatten. Want ook die anderen zitten vast aan een mannelijke canon, de man als norm voor het universum. Hun keuzes maken dat regelmatig pijnlijk duidelijk. Beroemd voorbeeld: de jury van de Libris Literatuurprijs, die eerst vrouwen afserveert omdat ze teveel over persoonlijke wissewasjes zouden schrijven. Om daarna een man te bekronen voor een roman over zijn kinderen:

De jury stelde: “Je moet het maar durven. Schrijven over het aller, allergewoonste, dat tegelijkertijd het meest dierbare is: je eigen kinderen”, aldus het juryrapport.

Schrijven over huiselijke of persoonlijke dingen is dus helemaal niet erg. Als je een man bent. Als vrouw kun je je er echter maar beter verre van houden. Anders schrijf je vrouwenboeken, die een specifiek soort kaft krijgen en per definitie buiten de literatuur vallen.

Deze dubbele moraal leidt ertoe dat vrouwen die willen schrijven, voor een moeilijke opgave staan. Ze moeten hun vrouw-zijn symbolisch afschaffen om mee te kunnen doen. Mannen niet:

De mannelijke schrijvers, intussen, hielden ferm vast aan hun geslacht. Hier geen literaire critici en juryvoorzitters die hen opriepen eraan te ontsnappen. Hier geen gemopper op de beperkte thematiek van de liefde en op ‘de onverbloemde weergave van de werkelijkheid’, maar lof voor de durf om persoonlijke onderwerpen te kiezen. ‘Zijn zoektocht naar liefde, seks en intellectuele negerinnen doet ijzingwekkend authentiek aan.’

Kortom, een dubbele moraal. Bovendien, als vrouwen ‘moeten ontsnappen aan hun eigen geslacht’, raken ze afgesneden van hun eigen ervaringen en hun eigen stem. Het kost heel veel moeite om die spagaat om te vormen tot iets werkbaars. Schrijfsters moeten, letterlijk, hun ‘moedertaal’ uitgraven onder een berg mannelijke beelden, normen, waarden en tradities. Ze moeten vechten voor het recht om zichzelf te mogen definiëren.

Wat te doen? Deze systematische marginalisering van schrijfsters kun je niet alleen aanpakken op het niveau van intellectuele analyses, cijfers en aanklachten. Lezen en schrijven hebben namelijk óók te maken met emoties, met half onbewuste beelden over  kwaliteit, wat we een goed boek vinden, wiens stem we willen erkennen, wie we automatisch als auteur zien.

Het gaat daarom om bewustwording en traditievorming. Als lezer moet je wennen aan de manier waarop vrouwen, die hele andere ervaringen opdoen dan hun mannelijke leeftijdsgenoten, de wereld beschrijven.

Cue Lees Vrouwen 2015. Deze campagne geeft iedereen de kans zijn of haar horizon te verbreden en ervaring op te doen met die andere stemmen. Op gevoelsmatig en psychologisch niveau kan dat veranderingen bewerkstelligen en schrijfsters een gelijkwaardige plek in de canon geven.

Daarom steunt De Zesde Clan dit project. Lees Vrouwen!

Christelijke partij? Islamitische partij? Voor feministen maakt het niks uit

O jee, nu twee Turkse partijleden uit de PvdA zijn gezet, of zelf opstapten, net welke versie je moet geloven, ontstaat er misschien een Islamitische- of moslimpartij. De horror! De horror! Maar weet je wat nou het fijne is? Als feministe kun je het gekrakeel aanhoren en rustig achteroverleunen. Christelijke partij, Islamitische partij, het maakt niet uit. Al dat soort partijen spreken prachtig over de verheven taken van vrouwen, maar verbannen hen ondertussen naar een tweederangs positie op grond van een heilig boek.

Nederland kent al partijen die hun geloofsovertuigingen vertalen in politieke actie. Neem de SGP. Wat je ambities en talenten ook zijn, op grond van een heilig boek wil deze partij iedere vrouw in het keurslijf van moeder, huisvrouw en hulpje van de man dwingen. Dat standpunt leidt tot een systematische achterstelling van de helft van de Nederlandse bevolking.

Zo sloot de SGP vrouwen decennia lang uit van democratische grondrechten. Pas na meerdere uitspraken van de allerhoogste gerechtshoven bonden de mannenbroeders schoorvoetend in en mochten vrouwen zich kandidaat stellen voor politieke ambten. Wilden vrouwen zelf helemaal niet,  heette het. Vrouwen beperken hun grondrechten vrijwillig. Oh? Nog geen spreekwoordelijke minuut later was de eerste kandidatuur van een SGP-vrouw een feit.

De SGP doet ook zeer enge dingen zodra vrouwen zwanger worden. Dan telt opeens alleen de foetus nog en moeten burgerrechten van vrouwen wijken. Recht op fysieke autonomie? Niks daarvan. Recht op bewegingsvrijheid? Niks daarvan. De SGP staat niet alleen in die minachting voor de lichamelijke integriteit van vrouwen. Ook partijen als de Christen-Unie en het CDA staan klaar om beperkingen in te stellen op dat gebied.

Zou het met een Turkse partij anders gaan? Over de twee vertrokken PvdA leden doen inmiddels allerlei verhalen de ronde. Ze zouden geradicaliseerd zijn en geen tegenspraak van vrouwelijke PvdA-fractieleden hebben getolereerd. Als dat klopt onderscheiden ze zich in niks van de gemiddelde SGP-man. De schaarse voorbeelden spreken boekdelen. Zo was de Nederlandse Moslim Partij (Venlo) in 2009 de enige partij zonder vrouwen op de lijst.

Kortom, bij al het gekrakeel kan een feministe rustig haar schouders ophalen. Feministen gaan uit van gelijkwaardigheid en gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Politieke partijen die religie leidend laten zijn, propageren bijna altijd acties die haaks staan op dit uitgangspunt. Het heilige boek heet anders, maar dat soort partijen wil meestal hetzelfde: dat mannen de plannen maken, vrouwen het eten. Dus of je als vrouw nou door de kat of de hond gebeten wordt maakt niet uit. Het is één pot nat. Klaar. Op naar het volgende onderwerp!