Category Archives: Economie

De Gereedschapskist: Double Bind

Een double bind. De klos als je het doet, de klos als je het niet doet. Allemaal namen voor hetzelfde fenomeen: wat je ook doet, het pakt negatief voor je uit. Als gediscrimineerde groep komen vrouwen opvallend vaak terecht in zulke catch-22 situaties.

Een paar voorbeelden. Journalistes ervaren routinematige seksuele agressie tijdens hun werk. Bedreigingen met verkrachting online vloeien al te vaak over in seksuele intimidatie, aanranding en verkrachting in de echte wereld. De meeste journalistes zwijgen hier echter over:

When asked why she spoke out, Logan said that she wanted to break the silence “on what all of us have experienced but never talk about.”One key reason that many journalists do not speak out is the fear of being pulled out of reporting because of their gender or sexual orientation. “It’s a catch-22,” said Rageh to participants. “I don’t want to reinforce this idea of who I am or what I am is going to curtail my ability to cover the story, but of course there’s an issue that needs to be addressed,” she continued.

Journalistes zijn bang dat werkgevers hen geen opdrachten meer geven, en dat ze alleen nog achter hun bureau persberichten over mogen tikken, als ze openlijk praten over de risico’s van seksueel geweld. Maar als ze zwijgen, blijft de agressie voortbestaan en blijven journalistes het slachtoffer worden. Catch-22: seksueel geweld of gemarginaliseerd worden op je werk. Een dilemma op dinsdag, maar dan totaal niet grappig.

Stelselmatige discriminatie aan de kaak stellen zorgt eveneens voor een Catch-22 voor vrouwen. Zoals de Lezeres des Vaderlands op haar inmiddels opgeheven weblog samenvatte als het gaat om de structurele ondervertegenwoordiging van recensentes en schrijfsters in boekenbijlagen:

De redeneringen van Grunberg en Van Mersbergen – en vrees ik, ook van Sicking – plaatst vrouwen in een Catch-22: je mag het niet over de maker achter het boek hebben want dan doe je aan ‘slachtofferdenken’ en ‘groepsdenken’ en negeren van ‘literaire kwaliteit’, en ondertussen is er een groep individuen die consequent twee keer zo weinig besproken wordt in de boekenbijlagen en ook twee keer zo weinig zelf de pen ter hand neemt in die bijlagen.

De recente discussies over de loonkloof bieden ook een mooi voorbeeld. Zodra de onderbetaling van vrouwen aan de orde komt, roepen teveel mensen veel te gemakkelijk dat vrouwen gewoon assertiever moeten zijn en beter moeten onderhandelen. Natuurlijk kunnen vrouwen dat doen, maar uit onderzoek blijkt dat de omgeving in dat geval negatief op hen reageert. Vrouwen die assertief en vakkundig over hun salaris onderhandelen, komen te boek te staan als moeilijke bitches, arrogante types die een toontje lager moeten zingen. Als vervolgens promotie in zicht komt, geven werkgevers de voorkeur aan de toffe peer Jan dan die naast haar schoenen lopende bitch Jannie. Double Bind: als je niet assertief voor je recht op komt word je onderbetaald, kom je wel op voor je recht dan krijg je sociaal straf.

Het enige wat helpt is structurele verandering (en meer feminisme ;)). Pas als mensen hun mentaliteit updaten naar 2020, organisatieculturen ruimte bieden voor meer mensen dan allleen gezonde, heteroseksuele witte mannen, en de maatschappij vrouwen gelijkwaardig gaat behandelen, kunnen we vrouwen verlossen van de knellende double bind.  Hopelijk biedt het komende decennium duidelijk zichtbare vooruitgang!

Werkgevers en regering aan zet bij dichten loonkloof

Mannen nemen jaarlijks gemiddeld 5000 euro meer loon naar huis dan vrouwen, bleek uit een nieuwe editie van het Nationaal Salaris Onderzoek van Intermediair en de Nyenrode Business Universiteit. Ophef alom, maar er is een heel simpel antwoord op die kloof: bedrijven houden zich aan de wet en betalen gelijk loon voor gelijk werk. Kijk maar naar gemeenten: die houden zich aan de CAO, hanteren een transparant stelsel van schalen en stappen binnen een schaal, en voilà, man en vrouw verdienen nagenoeg evenveel, blijkt uit de personeelsmonitor van het A+O fonds.

Het A+O fonds constateert dat de situatie bij gemeenten al jaren redelijk gelijkwaardig is. Het totale personeelsbestand bestaat ruwweg 50-50 uit mannen en vrouwen. Vrouwen maken rond de 40% uit van de leidinggevenden, en als het gaat om het gemiddelde bruto maandsalaris ligt het een beetje aan de schommelingen bij in- en uitstroom van medewerkers of mannen danwel vrouwen iets meer verdienen. Zo liet de monitor van 2016 zien dat mannen gemiddeld 87 euro meer kregen dan hun vrouwelijke collega’s (gecorrigeerd voor allerlei factoren zoals parttime werken). In 2017 verdienden vrouwen 26 euro meer dan mannen, terwijl de balans in 2018 weer licht in het voordeel van de mannen uitviel.

Omdat de situatie op te lossen is als je je gewoon aan de wet houdt, is het beschamend dat Nederland nog steeds vrouwenwerk onderwaardeert, zodat de zogenaamde vrouwenberoepen veel minder loon opleveren voor een medewerker dan een baan in een zogenaamd mannenberoep. En dat er, gecorrigeerd voor die tweedeling in de arbeidsmarkt, en factoren zoals leeftijd, ervaring en omvang van het dienstverband, nog steeds een ”onverklaarbare” kloof is van circa 6% in het voordeel van mannen.

Het zorgwekkende is dat de trend negatief is. De kloof blijft niet alleen hardnekkig bestaan, hij is de laatste twee jaar toegenomen, concludeert het salarisonderzoek. En de toekomstige vooruitzichten blijven positiever voor mannen dan voor vrouwen:

Van 61,2 procent van de mannen is sinds 2017 (het vorige NSO) het salaris gestegen, tegen 52,2 procent van de vrouwen. Onder vrouwen liep 8,3 procent tegen een salarisverlaging aan, onder mannen was dat 5,5 procent. Overigens geldt ook: hoe hoger de voltooide opleiding, hoe meer respondenten aangeven dat hun salaris de voorbije twee jaar is gestegen. Kortom, ben je man en ook nog eens hoogopgeleid, dan heb je grootste kans op salarisverhoging.

Maar de link tussen een hogere opleiding en een hoger salaris bestaat alleen voor mannen. Vrouwen hebben het nakijken:

De salariskloof blijkt zelfs breder te worden naarmate de gevolgde opleiding hoger is. De groep vrouwen met een hbo-opleiding verdient gemiddeld 40.394 euro, de groep mannen met hbo 48.750 euro: een verschil van ruim 8 duizend euro.

Zoals ik en vele feministen en wetenschappers met mij betogen: de loonkloof is niet onverklaarbaar. Die kloof ontstaat door discriminatie. En een gebrek aan handhaving van de overheid. We hebben in Nederland wel een wet Gelijke Behandeling, maar de regering doet niets om bedrijven te straffen die er een potje van maken. Ik heb in mijn leven nog nooit gemerkt dat de premier expliciet en met gepaste felheid het standpunt inneemt dat dit echt niet kan, op het acht uur journaal acties aankondigt, en dat bedrijven vervolgens in het nieuws komen omdat ze hun medewerksters miljoenen achterstallig loon moeten betalen.

Het enige wat ik zie zijn tips om bijvoorbeeld als individuele vrouw beter te leren onderhandelen. Iets wat vrouwen allang doen, maar waar werkgevers hen vervolgens vaak negatief voor beoordelen – oftewel: vrouwen krijgen sociale straf als ze brutaal worden – waarna de bedrijven vrouwen niet geven wat ze vragen. Vrouwen krijgen ook wel eens de tip om hun successen op te schrijven zodat ze sterker staan als ze om salarisverhoging vragen, of de ondernemingsraad in te schakelen, of hun zaak aan te kaarten bij het College voor de Rechten van de Mens om een oordeel vellen. En dan houdt het in wezen op.

Op die manier krijgen vrouwen de verantwoordelijkheid voor de loonkloof in hun mik geschoven en moeten ze, iedere keer per persoon, in hun uppie uitzoeken dat ze achtergesteld zijn, alleen onderhandelen, als individu naar het CVRM stappen, waarna er een individueel oordeel komt en een bedrijf misschien voor die ene vrouw een hoger salaris moet uitbetalen. Die eventuele persoonlijke successen veranderen niets aan de structurele achterstelling van vrouwen.

Of het recent aangekondigde Actieplan tegen discriminatie hoop biedt, valt nog maar te bezien. Dat plan voorziet vooral in voorlichting, verkennend onderzoek, en meer personeel voor de Inspectie SZW om te analyseren hoe bedrijven personeel werven, en of dat eerlijk gaat. Als ik dit lees zakt de moed me al in de schoenen. Het klinkt allemaal boterzacht, met eventuele maatregelen die pas na al die verkenningen en onderzoeken misschien over tien jaar wellicht een beetje merkbaar worden voor bedrijven, maar nu in ieder geval nog niet.

Dit alles in een situatie waarbij we dondersgoed weten wat er gebeurt en dus helemaal niet meer zoveel hoeven te onderzoeken. Vier Nederlandse hoogleraren zetten op hun site Athena’s Angels alles op een rij over vooroordelen, vrouwendiscriminatie en hoe dat in elkaar zit. Iris Bohnet schreef met What Works de definitieve gids om organisaties zo in te richten dat man, vrouw, witte mensen en mensen met een gekleurde huid gelijkwaardig behandeld worden en gelijke kansen krijgen – inclusief gelijk loon voor gelijk werk. Organisaties als het Amerikaanse kenniscentrum Catalyst beschikken over talloze inzichten, rapporten en adviezen om situaties zoals de loonkloof uit te bannen. Toch blijft iedereen maar verkennen en onderzoeken en bedenken hoe die loonkloof toch zo hardnekkig kan blijven bestaan, en tja, misschien moeten vrouwen gewoon beter onderhandelen over hun salaris….? Toch?

Bedrijven wéten dat ze vrouwen minder loon kunnen betalen en bij zwangerschap straffeloos op straat kunnen zetten, zeker als het gaat om werkneemsters met flex- en tijdelijke contracten. Het scheelt ze per jaar miljoenen. Waarom extra geld uitgeven als dat niet hoeft? Zolang bedrijven nauwelijks risico lopen als ze vrouwen discrimineren, kunnen we er op rekenen dat toekomstige salaris onderzoeken opnieuw dezelfde of een ergere loonkloof laten zien. Hoe lang accepteren we dit nog?

Mannen profiteren van de glazen lift

Mannen worden volgens Van Eck vaker gevraagd voor leidinggevende en beleidsfuncties in het onderwijs en ze worden eerder gekozen als ze er op solliciteren. “Mannen in het basisonderwijs, dat wordt toch vaak als bijzonder gezien en dat geeft ze net een streepje voor op andere kandidaten.”

Dat schreef de NOS in een artikel over mannen in het onderwijs. De omroep interviewde onder andere Edith van Eck, senior onderzoeker van het Kohnstamm Instituut. Wat zij beschrijft noemen feministen de glazen lift: de structuren en opvattingen die ervoor zorgen dat mannen baat hebben bij hun sekse om in het werk vooruit te komen. En dat gebeurt niet alleen bij mannen in het onderwijs.

Onlangs kon het brede publiek kennis maken met nieuw onderzoek dat het bestaan van deze glazen lift bewijst. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Financieel Dagblad wijst uit dat recruiters mannen veel vaker benaderen dan vrouwen, ongeacht de sector op de arbeidsmarkt. Het nieuws haalde alle landelijke media.

Maar het is geen nieuws. Intermediair schreef twee jaar geleden al over de voorkeur voor mannen (- en vroeg in één adem door wat vrouwen moeten doen om uit de dode hoek te komen. Alsof vrouwen het probleem zijn en zelf voor een oplossing moeten zorgen.) Nog eerder, in 2011, toonde  Marieke van den Brink al aan hoe mannen andere mannen benaderen en voordragen voor hoogleraarsfuncties. Vrouwen konden op hun kop staan, maar kwamen er niet tussen.

De omgeving schat de ervaring en kennis van mannen ook stelselmatig hoger in dan dat van vrouwen, ontdekte Julia Wouters in haar studie De Zijkant van de Macht. Ook als uit objectieve feiten blijkt dat hij eigenlijk minder ervaring heeft dan zij, zien anderen hem tóch als sterker en beter. Het is een soort collectieve verdwazing, die voortvloeit uit de status van de man als de Eerste Sekse.

Dat heeft allerlei effecten. Beroemd en berucht zijn wat dat betreft onderzoeken waarbij de betrokken wetenschappers dezelfde cv’s versturen, en alleen de naam veranderen. Keer op keer blijkt dan dat mensen de fictieve mannelijke kandidaat liever aannemen dan de fictieve vrouw. Daarnaast bieden ze de mannelijke kandidaat (nogmaals: op basis van hetzelfde cv) structureel een hoger startsalaris en betere secundaire arbeidsvoorwaarden. Deze praktijk zet vrouwen op achterstand en vergroot de loonkloof.

Zelfs als je een plekje aan tafel verovert, wil dat niet zeggen dat je als vrouw eindelijk gezien wordt. Zo merkten hoog opgeleide, assertieve, vrouwelijke stafleden van president Obama dat ze niet werden uitgenodigd voor belangrijke vergaderingen en dat ze, bij de vergaderingen waar ze wel aan deelnamen, niet gehoord werden door de mannelijke deelnemers. Ook dit is een veel vertoonde dynamiek, waar meerdere onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken het bewijs voor leveren. Vrouwen niet zien en horen, ongeacht hoe ze iets zeggen en wat ze doen om gehoord te worden, is zo’n wijd verbreid fenomeen dat er zelfs een cartoon over bestaat:

Wat helpt is om te beginnen om de juiste woorden te gebruiken. Mannen bonuspunten geven, puur en alleen omdat ze een man zijn, is seksistisch. Vrouwen niet zien, overslaan, en achterstellen, is discriminatie, en daar hebben we in Nederland wetten voor omdat het niet mag. Als opnieuw blijkt dat wij als land nog steeds seksistisch zijn, vooroordelen hebben en zodoende vrouwen benadelen, moeten we actie ondernemen. Niet door vrouwen op te zadelen met nog meer werk, maar door als recruiter, als werkgever, en als overheid, op te treden en de structuren zodanig te veranderen, dat vrouwen gelijke kansen krijgen.

Verder moeten recruiters, werkgevers en organisaties aan de bak. Die moeten hun houding veranderen en vrouwen beter in beeld krijgen. Want het gaat niet alleen om recruiters. Ook op andere manieren komen banen veel vaker bij mannen dan bij vrouwen terecht – en soms kunnen vrouwen dat niet weten en kunnen ze er (dus) ook weinig aan doen. Zo discrimineren algoritmes vrouwen, zodat vacatures alleen op het scherm van mannen verschijnen.  Amazon schrapte bijvoorbeeld eind 2018 een programma, omdat het vrouwen oversloeg bij het geautomatiseerd zoeken naar geschikte kandidaten voor ict functies:

In effect, Amazon’s system taught itself that male candidates were preferable. It penalized resumes that included the word “women’s,” as in “women’s chess club captain.” And it downgraded graduates of two all-women’s colleges, according to people familiar with the matter. They did not specify the names of the schools. […] The Seattle company ultimately disbanded the team by the start of last year because executives lost hope for the project, according to the people, who spoke on condition of anonymity.

Meer weten? Het College voor de Rechten van de Mens deed verschillende onderzoeken naar de discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt – waaronder de loonkloof, zwangerschapsdiscriminatie en andere zaken – en heeft vast en zeker aanbevelingen om dit aan te pakken. De vier hoogleraren van Athena’s Angels verzamelden talloze onderzoeken die mensen kunnen lezen om zichzelf te scholen in gender, seksisme en de manieren waarop bewuste en onbewuste vooroordelen mannen sterken en vrouwen achterstellen. En laten we de achterstelling van vrouwen aub eens wat harder aanpakken, met boetes, in plaats van steeds maar weer te zeggen dat bedrijven zichzelf moeten reguleren. Dat doen ze niet – zie de beschamende resultaten van het beleid om dertig procent vrouwen in topfuncties te bereiken. Zelfs de Sociaal Economische Raad wil nu een hard quotum met sancties, wat dit onderwerp betreft.

Voorbeeld Turkije kan wetenschapsters helpen

Europese universiteiten zouden het voorbeeld van… jawel… Turkije moeten volgen, om academische vrouwen eerlijke kansen te geven. Dat stelt N plus One magazine in een wetenschappelijk onderbouwde analyse van seksisme op universiteiten, plakkende vloeren, glazen plafonds, en wat daaraan te doen. In Turkije heeft ‘wetenschap’ geen mannelijke lading, stelt het blad, zijn werving- en selectieprocedures openbaar en strak georganiseerd, en werd weerstand bij mannelijke academici verzacht door de personeelspool uit te breiden, zodat een man niet de indruk kreeg dat hij kansen mis liep omdat een universiteit per se een vrouw wilde benoemen.

N plus One magazine dringt aan op actie, omdat vrouwen nu massaal uitvallen in een hindernisloop waarbij factoren die hen benadelen, mannen juist bevoordelen. Door allerlei mechanismen krijgen mannen zo vaak kansen, het voordeel van de twijfel, of toegang tot de juiste personen, dat een onevenredig aantal van hen doorstoot tot de top. Onderbouwd met allerlei goed uitgevoerd onderzoek toont de auteur van het artikel aan dat vrouwen, die een loopbaan in de wetenschap willen,  in de marge belanden vanwege drie hoofdoorzaken: mannelijke romantische partners, mannelijke medestudenten en de vooroordelen van mannelijke poortwachters op universiteiten, laboratoria en onderzoekscentra.

Wat betreft romantische partners wijst onderzoek uit dat veel mannen er automatisch vanuit gaan dat hun carrière belangrijker is dan die van hun echtgenote. Wil ‘de echtgenote van’ ook iets, dan stuit zij al snel op mokkende mannen die klagen, emotionele chantage uitoefenen, en de situatie saboteren, net zolang totdat zij inschikt. De ‘partners van’ geven vervolgens eigen banen op om voor het werk van hun man te verhuizen naar zijn nieuwe werkplek. En draaien thuis op voor de zorg voor kinderen en huishouden, terwijl hij ongehinderd onderzoek doet en blijft publiceren. Wat dat betreft kunnen vrouwen maar beter niet trouwen, als ze hun eigen dromen waar willen maken. Een deprimerende situatie, die het gevolg is van een complex samengaan van opvoeding, verwachtingen, sociale druk, discriminatie, machtsstructuren enz. enz.

Wat betreft mannelijke medestudenten: die ontmoedigen hun vrouwelijke mede studenten en geven hun vrouwelijke docenten en professoren op seksistische gronden lagere waarderingen dan hun mannelijke docenten en professoren. In beide gevallen schaden ze de motivatie, kansen en vooruitzichten van de vrouwen met wie zij in aanraking komen.

Wat betreft de mannen met macht op universiteiten, laboratoria en onderzoekscentra: deze mannen houden een old boys network in stand waar vrouwen niet doorheen komen. Het blad citeert onder andere het baanbrekende onderzoek van Marieke van den Brink, naar de gang van zaken rond benoemingen op universiteiten. Ze bewijst dat witte mannen witte mannen als hoogleraar recruteren en vrouwen niet zien staan. N plus One constateert dat dit netwerk de reden is waarom diversiteitscampagnes zo vaak falen. Zo lang mannen mannen benoemen en elkaars positie beschermen, is de rest dekstoelen recht zetten op de Titanic.

De mannen met macht en status beïnvloeden ook de wetenschappelijke positie van hun vrouwelijke collega’s. Bij veel universiteiten hangt promotie af van publicaties en het effect van je publicaties. Daarom is het voor wetenschapsters erg schadelijk dat mannelijke wetenschappers hun werk niet lezen, en vooral zichzelf en werk van mannelijke collega’s citeren. N plus One:

The gendering of citation practices combined with the rarity of women in the upper echelons of the academy mean that fewer women are in a position to influence the shape of the discipline itself, leaving such power overwhelmingly in the hands of men. In a study of the five hundred most influential recent philosophy articles and the citation networks connecting them, only 3.5 percent were by female scholars, leaving whole islands of debate networks totally bereft of women

Dit leidt tot eenzijdige wetenschap, waarbij zogenaamd universeel geldige conclusies eigenlijk alleen gelden voor mannen, en je een groot deel van de probleemanalyse en mogelijke oplossingen mist. Neem bijvoorbeeld de Franse wetenschapper Piketty. Die schreef een boek over toenemende ongelijkheid door een concentratie van kapitaal in de handen van een kleine elite, maar negeerde gender als categorie, negeerde het werk van feministische economen, en miste zodoende allerlei oorzaken van die ongelijkheid, en mogelijke oplossingen.

Vrouwen botsen daarnaast aan tegen twee vijandige praktijken. Ten eerste een structureel wantrouwen jegens wetenschapsters. Keer op keer moeten ze bewijzen dat ze hun vak beheersen, dat ze écht weten waar ze het over hebben. Dit zorgt ervoor dat vrouwen onder hoge druk staan, perfectie moeten leveren, en bijvoorbeeld langer schaven aan publicaties omdat redacties van vakbladen hun artikelen anders weigeren. De tweede vijandige praktijk is seksuele intimidatie. Dat jaagt vrouwen letterlijk de wetenschap uit. Blijven ze, dan kampen ze met trauma’s en wordt het voor hen lastiger om zich thuis te voelen in het academische milieu. Ze hebben aan den lijve ervaren dat ze moeten werken in een seksistisch systeem, waarbij mannen stelselmatig het voordeel van de twijfel krijgen terwijl zij in de kou blijven staan.

Al die mechanismen en hindernissen zorgen ervoor dat het niet uitmaakt dat minder mannen studeren en, als ze gaan studeren, vaak minder presteren dan vrouwen:

The same mechanisms that pull women down are the ones that push men up, compensating for the latter’s initial lack of numbers in undergraduate studies until they become an overwhelming majority among the academic elite. All these various parts, some seemingly innocuous and others quite abominable, operate together, defeating attempts that remediate only a single aspect of the patriarchal machine.

Vandaar dat het magazine de blik werpt op Turkije. Vanuit het verleden heeft wetenschap hier een genderneutrale betekenis. De universiteit geldt als een veilige plek waar vrouwen op een respectabele manier een loopbaan kunnen hebben. Daarnaast verlopen sollicitatieprocedures gecentraliseerd, volgens heldere regels. Het gaat net niet zover als orkesten, die kandidaten achter een gordijn voor laten spelen (en opeens veel meer vrouwelijke muzikanten aannamen), maar het scheelt weinig.

O, en quota instellen, adviseert het vakblad. Want, zoals N plus One magazine constateert: op dit moment genieten mannen zoveel oneigenlijke voordelen, met zo’n sterk old boys network, dat je niet anders kunt dan daar iets krachtigs tegenover zetten.

Hoe gaat dat in de praktijk? In Nederland nam onder andere de TU Eindhoven drastische maatregelen. De komende maanden wil de universiteit alleen vrouwen benoemen. Pas als vacatures langer dan een half jaar open blijven staan, wil de universiteit de cv’s van mannelijke kandidaten zien. Nee, dat leidt niet tot de Apocalypse, zoals Linda Duits grappend schreef. Integendeel, vanwege alle voordelen die mannen genieten, mag je stellen dat universiteiten genoegen namen met minder goede mannelijke kandidaten. Ze misten de excellente vrouwen. Dus heel goed idee om van houding te veranderen en meer te doen om vrouwen een eerlijke kans te geven. Ook al zijn vrouwen in de techniek schaars, onder andere de TU zelf en het het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren zijn optimistisch over de haalbaarheid:

“Er zijn jarenlang mannen van middelmatige kwaliteit  benoemd en zeer hooggekwalificeerde vrouwen gepasseerd, dus het zou heel raar zijn als het niet lukt om vrouwen te vinden”, zegt voorzitter Hanneke Takkenberg, zelf hoogleraar in Rotterdam.

Allerlei mooie artikelen en essays

Eén van de redenen waarom ik dit blog begon was om allerlei interessante studies, essays en artikelen te delen met mensen die meer willen weten over de positie van vrouwen. Ik richt me daarbij vooral op buitenlandse, Engelstalige media, omdat ik er vanuit ga dat lezers de Nederlandstalige media prima zelf weten te vinden, en omdat veel mensen Engels kunnen lezen. Maar als ik iets moois tegen kom in een Nederlandse krant of tijdschrift, link ik er ook naar door, hoor 😉 Enfin, de oogst was weer rijk. Met twee artikelen over vrouwen in India, maar dat is toeval. Veel leesplezier en nieuwe inzichten gewenst!

Jezelf serieus nemen en ruimte innemen? Voor veel vrouwen in veel landen een hachelijke zaak. Ook in India krijgen meisjes en vrouwen van jongs af aan ingepeperd dat ze zich moeten schamen en vooral niet moeten denken dat iemand hen als mens serieus zal nemen. Toch komt daar steeds meer verandering in. Indiase vrouwen beginnen openlijk uit te komen voor hun opinies en delen hun ervaringen. Vaarwel, schaamte, hallo, eigen stem vinden, vat Madhuri Sastry deze ontwikkeling samen in een mooi artikel voor Bitch Magazine.

In het persoonlijke essay De Kraanvogel Vrouw deelt C.J. Hauser haar ervaringen met trouw blijven aan jezelf, terwijl de omgeving iets heel anders van je verwacht. Zoals genoegen nemen met een emotioneel kille man, trouwen, kindjes krijgen, de ideale schoondochter spelen. Is dat echt alles wat het leven een vrouw te bieden heeft? En wat zou je écht willen, als je die druk laat voor wat het is? Hint: kraanvogels spelen daarbij een rol.

Mooi weer, hitte, nou, dan weet je het als vrouw wel. Zodra je je op straat begeeft, bijvoorbeeld om bij de winkel om de hoek een verfrissend drankje te kopen, ben je vrij wild voor mannen die je naroepen en iets van je willen. Maakt niet uit waar je woont, het gebeurt. Zoë Ettinger schrijft erover in The Independent, en voor de Nederlandstalige editie van VICE klom Lauren O’Neill in de pen. De boodschap van beide vrouwen is echter dezelfde: mannen, stop aub met dit gedoe, het is vervelend en hinderlijk. Oftewel, stop asjeblieft met naar mijn tieten te staren, ik heb het fucking warm. Laat ons!

De Groene Amsterdammer publiceerde de afgelopen maanden een paar mooie artikelen over feminisme, vrouwenhaat, terloops seksisme, het voetbalpatriarchaat, enzovoorts. Filosofe Kate Manne (ik ben fan) krijgt een eervolle vermelding, hoera! Daarnaast dook De Groene in de situatie van vrouwen in Brazilië. Sinds de rechts-extremistische populist Bolsonaro aan de macht kwam, nam geweld tegen vrouwen toe…

Lyz Lenz schreef een persoonlijk artikel over haar ervaringen in Evangelische kringen. Het bleek moeilijk, zo niet onmogelijk, voor haar en haar partner om een kerkgemeenschap te vinden waar zij als vrouw gezien kon worden als mens. Ze bleef de aan haar man gehoorzaamheid verschuldigde echtgenote van, en dat knaagde steeds meer aan haar. Ze hunkert naar een kerk waar ze meetelt als mens, en waar vrouwen ook gewoon op de kansel kunnen staan.

Ook in Nederland ligt dat lastig. Er zijn verschillende stromingen waar vrouwen het goddelijke kunnen vertegenwoordigen en kunnen preken. Bij de remonstranten is het al ruim honderd jaar gebruikelijk dat vrouwen serieus meetellen, en de Oud Katholieke kerk heeft vrouwelijke priesters – kom daar maar eens om bij de R.K. Kerk. Maar bij Christelijk Gereformeerde Kerken blijft de rol van de vrouw zo’n heikel punt, dat kerkscheuringen dreigen.

Een witte Nederlandse jongeman won een miljoen dollar door tweede te worden in een Fortnite toernooi. Op papier staan zulke game-evenementen open voor iedereen, maar in de praktijk komen vrouwen (en mensen met een gekleurde huid) zoveel sociale, psychologische en financiële hindernissen tegen, dat voornamelijk witte en een paar Aziatische jongemannen overblijven. The Guardian geeft een goede analyse over de situatie, want deze monocultuur ontstaat niet vanzelf.

Voor meer verdieping: vrouwen maken bijna de helft, namelijk 46%, van de gamers uit. Vrouwen gamen even goed als mannen. Maar zodra ze verder willen dan onder een mannelijk pseudoniem voor de lol vanuit huis een potje gamen, slaan poortwachters toe. Driekwart van spelers van online games ervaren agressie, en vrouwen worden het hardst getroffen. Zodra ze het wagen om in een toernooi een goede mannelijke speler te verslaan, hebben fans van die jongen of man het op hen gemunt. Bedreigingen, agressie, gedoe, het zorgt ervoor dat vrouwen zich terugtrekken. Daarnaast botsen professionele vrouwelijke gamers aan tegen een enorme loonkloof. Kortom, hoog tijd dat de mannelijke poortwachters stoppen met het agressief bejegenen, onderbetalen en niet serieus nemen van vrouwelijke gamers, en de poort open zetten.

De huren en prijzen van een koopwoning stijgen zo hard, dat steeds meer alleenstaande vrouwen geen dak boven hun hoofd kunnen vinden. Ze moeten ergens op kamers wonen, slapen in een auto of bij vrienden op de bank, of raken dakloos. Ondertussen kunnen alleenstaande mannen zich de hogere prijzen nog net veroorloven: ze profiteren van de loonkloof (of: overbetaling van mannen ten opzichte van vrouwen, overwaardering van ‘mannenwerk’ ten opzichte van ‘vrouwenwerk’). Zie voor Engeland deze reportage, voor Australië deze  en deze, voor België dit artikel.

Nederland lijkt een uitzondering, maar met de enorme stijging van huren en hypotheken zouden we Engeland en Australië snel achterna kunnen gaan. In 2016 meldde het CBS dat de m/v verhouding bij daklozen al jaren op 85%-15% ligt. Maar dat is 2016. Voor alleenstaande is een koopwoning sinds een jaar of twee effectief onbereikbaar geworden, en met een middeninkomen een kale huur van duizend euro moeten ophoesten lijkt op de lange duur ook niet houdbaar te zijn. Daarnaast lijkt het erop dat moeders met kinderen zwaar in de problemen komen, vooral als ze bij hun partner weg willen. NRC Handelsblad noemt, als je geen zin hebt in een hospita en/of huisgenotenin je eentje huren in een woontoren de enige optie die nog open ligt voor een alleenstaande met een baan. Waarbij de man weer profiteert van de loonkloof en dus eerder zo’n appartement zal kunnen betalen dan de alleenstaande vrouw.

Vrouwen lijden het vaakst honger in de wereld. Veel landen met voedselschaarste hebben een patriarchale cultuur. Mannen eten vaak als eerste, en gezinnen investeren in de jongens. Meisjes en vrouwen komen als laatste, met eten, en worden als eerste opgeofferd als de middelen van bestaan schaars worden. Bijvoorbeeld door meisjes veel te jong gedwongen uit te huwelijken, zodat het gezin die mond niet meer hoeft te voeden. Hier en daar ontstaan initiatieven om een einde te maken aan de ondervoeding bij vrouwen. Zo ontstond in India een initiatief om het hele gezin gezamenlijk aan de maaltijd te zetten. Dat maakte een enorm verschil: vrouwen kregen een gelijk deel van het beschikbare voedsel, in plaats van achteraf de schamele restjes te eten die man en kinderen over lieten.

Zoals eerder gezegd ben ik een fan van website Literary Hub. Een fijne vindplaats voor mooie essays, interessante boeken en inzichten over vanalles en nog wat rond literatuur, gender, taal, vrouwen in de wereld. Lees bijvoorbeeld dit hoofdstuk van Hannah Allam uit een nieuw boek, Our Women on the Ground, over vrouwelijke oorlogscorrespondenten in Irak. Of de revolutionaire effecten van de pil voor vrouwen, op de levens en het werk van vrouwelijke auteurs. Of de manieren waarop internet en feminisme elkaar kunnen versterken. Of een mooi artikel over de ongenadige weerzin tegen ongetrouwde vrouwen bij de vroege witte kolonies in de V.S., en hoe die hatelijke erfenis tot op de dag van vandaag invloed heeft. Of dit mooie artikel over het werk van Nobelprijs winnares Svetlana Alexievich.

Hieraan gerelateerd: bereid je voor om de ogen uit je hoofd te lachen – of te huilen – van de manieren waarop mannelijke auteurs vrouwen beschrijven in hun romans en andersoortige boeken. Twitteraccount Men Writing Women, echt, lezen is geloven. Niet alleen levert het bodyhorror op (personage bewaart een kleine beurs met haar pinpas in haar vagina?!? Alle porieën in de huid veranderen in kleine clitorissen?!?) maar ook de karakterbeschrijvingen van vrouwelijke personages leiden regelmatig tot kotsneigingen. Deze twitterdraad is in zekere zin een vervolg van een actie uit 2018, waarbij Lucy Huber vrouwen uitdaagde om zichzelf te beschrijven zoals een mannelijke auteur dat waarschijnlijk zou doen, als je in zijn boek voor zou komen. Vele hilarische inzendingen volgden.

Voor het Duitstalige gebied: #dichterdran, een satire waarbij mensen over mannen schrijven en praten zoals er vaak over vrouwen wordt gesproken en geschreven. Lichte nadruk op literatuur, maar het gaat alle kanten op.

Enfin, veel leesplezier….

Gereedschapskist: ‘manslamming’

Charlotte Riley voerde een experiment uit. Wat zou er gebeuren als ze op straat en in het openbaar vervoer niet automatisch aan de kant zou gaan voor mannen? Haar verslag in The New Statesman is hilarisch, maar maakt een ding pijnlijk duidelijk: mannen verwachten bewust of onbewust dat vrouwen en andere wezens ruimte voor hen maken. Doen vrouwen dat niet, dan volgen botsingen. Oftewel: manslamming.

Dit persoonlijke experiment staat niet op zichzelf. Een vakbondsorganisator uit New York, Beth Breslaw, hield het een paar weken vol om stug rechtdoor te lopen als ze tegenliggers kreeg. Vele botsingen met mannelijke voetgangers waren het vervolg. Ze kwam op het idee voor dit experiment door de ervaringen van een vrouwelijke kennis:

“She would get on the train and have nowhere to sit because men were all spread out on the seats,” Breslaw told me with a laugh. “Then she’d get off the train and have nowhere to walk because men don’t get out of the way.” It’s a phenomenon that perhaps we could call manslamming: the sidewalk M.O. of men who remain apparently oblivious to the personal space of those around them. Should you choose not to yield to these men, they will walk directly into you without even acknowledging it.

Naast Riley herhaalde ook de Canadese journaliste Kelli Korducki dat experiment, nu in Toronto. Ook zij zag zich geconfronteerd met mannen die niet uit wilden wijken omdat ze er klakkeloos vanuit gingen dat zij gewoon door kunnen lopen en dat vrouwen wel opzij zullen gaan. Ook in dit geval waren vele botsingen het gevolg. Kortom, of je nou kijkt naar Londen, New York of Toronto, besluit als vrouw om over straat te lopen ‘als een man’ en je krijgt vele, vele botsingen/manslamming.

In Nederland fietsland heb ik zelf ook een paar keer gekeken wat er gebeurt als je in een rechte lijn doorfietst met mannelijke tegenliggers. Opeens valt dan op hoeveel mannelijke weggebruikers het ruim nemen met hun rij-laan. Bijna botsingen met scheldende mannen op fietsen en brommertjes (‘kijk uit je doppen, stomme doos’) waren het gevolg. Zoveel dat ik het experiment stopte omdat ik ongelukken vreesde. Voortaan hou ik me weer aan het allerrechtste rechter buitenkantje van ‘mijn’ deel van de rij-laan. Dan blijf ik veilig voor breeduit fietsende heren. (En senioren m/v op elektrische fietsen, want dat is ook een groep waarvan opvallend veel leden denken dat er niemand anders te bekennen is op de weg.)

Enfin. Waarom manslamming? Mannen geven desgevraagd zelf toe dat zij gesocialiseerd zijn om ruimte in te nemen in het openbaar. Ze denken er verder niet over na – tenzij lastige vrouwen hen confronteren met hun gedrag.

Maar als je wat breder en dieper kijkt, is het niet zo gek dat mannen als vanzelfsprekend door de openbare ruimte bewegen en hun gang gaan zonder verder bewust ergens op te letten. De Heinrich Böll stichting signaleert bijvoorbeeld dat alles in de openbare ruimte de boodschap afgeeft dat dit het terrein is van mannen. Denk bijvoorbeeld aan straatnamen: als het gaat om een mensennaam dragen straten, lanen en pleinen bijna altijd de naam van een man. Of denk aan stoplichten met een mannelijk symbool – zo vanzelfsprekend dat als een stad besluit om een vrouwelijk figuurtje in de straatlamp in te bouwen, daar grote koppen in kranten op volgen. Ook standbeelden tonen meestal al dan niet foute mannelijke figuren.

Sterker, de hele inrichting van de openbare ruimte is gericht op mannen. Trappen en roltrappen op plaatsen waar je zou kunnen wéten dat er veel vrouwen met kinderwagens komen. Onverlichte fietstunnels. Plaveisel waar je gegarandeerd op blijft steken of je enkels verstuikt als je schoenen met een hak draagt. Openbare toiletten die zo ontworpen zijn, dat alleen mannen er staande in kunnen urineren – als vrouw zoek je het maar uit, met boetes voor wildplassen tot gevolg. Hoogtes, lengtes en breedtes zijn afgestemd op ‘de gemiddelde man’, alle anderen moeten rekken, strekken, reiken en wringen.

Manslamming is het logische eindresultaat van al die concrete feitelijke situaties en symbolische signalen die uitroepen dat het om mannen gaat. Het topje van de ijsberg, concreet gedrag waar veel meer achter zit dan je denkt. Doe er je voordeel mee…

Man als norm brengt vrouwen in het nauw

Wie mannen als norm neemt, brengt vrouwen in het nauw. Dat is de harde waarheid die de Engelse feministe Caroline Criado Perez gedegen onderbouwt in haar boek ‘Onzichtbare Vrouwen‘. Perez brengt haarfijn in kaart hoe gegevens en feiten over vrouwen ontbreken, of vertekend raken, omdat wetenschappers, architecten, ontwerpers en beleidsmakers zich vooral concentreren op de lichamen en behoeften van ‘de gemiddelde man’. Deze blinde vlek leidt tot dode en gewonde vrouwen.

Perez noemt een aantal voorbeelden waar ook dit weblog over publiceerde. Zo zeggen veiligheidslabels voor auto’s niks, omdat de fabrikanten crash test dummies gebruiken die de gemiddelde man voorstellen. Omdat vrouwen vaak wat kleiner van stuk zijn, gebeuren er met hun lichamen andere dingen als een auto tegen een muur knalt. Het resultaat: vrouwen lopen bij ”echte” ongelukken in de praktijk 47% meer risico op ernstige verwondingen. In de categorie lichte verwondingen loopt dat op naar 71%.

Maar ze vond nog veel meer. Zo gebruiken fabrikanten de “one-size-fits-men” aanpak. Dat betekent dat smartphones een omvang hebben die comfortabel in een mannenhand past. Voor vrouwen zijn ze te groot. En software die werkt op het herkennen van stemmen, heeft grote moeite met het herkennen van een vrouwenstem. Die van Google herkent mannenstemmen 70% beter. Dat betekent dat vrouwen hun auto of ander apparaat niet kunnen bedienen, of dat de software alleen werkt als ze hun stem forceren en op een zeer lage toon praten.

Een ander veelzeggend voorbeeld komt uit Zweden. Criado Perez ontdekte een studie naar het ijs- en sneeuwvrij maken van de openbare ruimte. Jarenlang maakte de overheid eerst de straten voor auto’s vrij, daarna pas trottoirs. Dat betekende dat vrouwen kinderwagens en boodschappenkarren met veel moeite door de sneeuw moesten duwen. Ook bleken voetgangers drie keer vaker verwondingen op te lopen, bijvoorbeeld omdat ze uitgleden over ijs, dan automobilisten.  Van die gewonde voetgangers was 70% van het vrouwelijk geslacht. Toen dit duidelijk werd, veranderde Zweden van strategie. Tegenwoordig maken gemeenten eerst de stoep sneeuwvrij, daarna pas de straten.

Andere tenenkrommende voorbeelden betreffen de medische wereld. Women Inc voert actie voor genderspecifieke zorg, omdat vrouwen lijden en sterven door de (onbewuste) man-als-norm situatie. Vrouwen ervaren minder effect en/of meer bijwerkingen van medicijnen, omdat de pillen alleen op mannen zijn getest. Artsen stellen verkeerde diagnoses omdat ze uitgaan van symptomen die mannen hebben. Bijvoorbeeld bij hartaanvallen. Ze herkennen de vrouwelijke variant van symptomen niet en sturen vrouwen naar huis terwijl ze midden in een hartaanval zitten.

En de man als norm betekent dat vrouwen niet de zorg krijgen, die ze nodig hebben, ook al is er een effectief middel voorhanden. Zo dook Criado Perez in de ontwikkelingsgeschiedenis van Viagra. Wat bleek: een geheel uit mannen bestaand panel kreeg te horen waar de werkzame stof (sildenafil citrate) goed voor was. Erecties? Potentie verhogen? Hoera! De heren gaven snel toestemming om de erectie verhogende eigenschappen verder te ontwikkelen. De werkzame stof bleek ook effectief om ernstige menstruatiekrampen te bestrijden. Maar dat kon de heren niet boeien. Medisch gezien totaal onbelangrijk, laat maar zitten, oordeelden ze, en ze gaven geen financiering. Het onderzoek stopte en er kwam geen medicijn voor vrouwen die aan dat soort krampen lijden.

Wie Onzichtbare Vrouwen leest, kan niet om Criado Perez conclusie heen. We moeten als de wiedeweerga meer onderzoek doen naar wat vrouwen nodig hebben rond medicijnen, veiligheid en leefsituaties. Vrouwen hebben geen kleine versie in het roze nodig van zoiets als pennen, maar op hun maat gemaakte producten waar ze effectief mee kunnen werken. Zodat kogelwerende vesten daadwerkelijk kwetsbare lichaamsdelen beschermen, gereedschappen goed in de hand liggen, en medicijnen de werking hebben die nodig is.

Feminisme als verkoopfactor: het zit ‘m in de context

Gebruik product X en voel je sterk! Gebruik product X en women powerrrrr!!!! Voor de zelfverzekerde geëmancipeerde vrouw van vandaag: product X! Steeds vaker doen bedrijven een beroep op termen uit het feministische gedachtengoed om hun producten te verkopen. Je kunt dat zien als vooruitgang – feminisme heeft zoveel invloed gekregen dat bedrijven ideeën uit deze stroming benutten om vrouwelijke klanten te paaien. Maar wat zegt het verder over feminisme? Moet je dit inderdaad zien als iets positiefs, of is het schadelijk? Mary Sue publiceerde daar een mooi artikel over. Ook relevant voor Nederland…

Feministen beschouwen al die reclames rond ‘sterke vrouwen’ als uitingen van het zogenaamde commerciële feminisme. Het klinkt feministisch, het ziet er feministisch uit, maar de vrouwen emancipatie boodschap komt uit de koker van reclamebureau’s en dienen om bedrijven aan een hogere winst te helpen.

Dat levert verschillende problemen op. Zo staan de doelen en belangen van het feminisme haaks op de doelen en belangen van bedrijven:

feminism is a political movement bent on dismantling current structures of power, which likely includes multibillion-dollar corporations like Procter & Gamble.

Commercieel feminisme zou de politieke, economische en culturele strijd van feministen daarnaast kunnen ondermijnen, omdat mensen achterover leunen met het idee dat ze hun punt voldoende gemaakt hebben door een flesje water van een specifiek merk leeg te drinken. Vandaar dat commercieel feminisme achterdocht opwekt. Het maakt vrouwen niet krachtiger, het zorgt er niet voor dat je hetzelfde salaris krijgt als je mannelijke collega en nooit meer een ongewilde knijp in je bil of erger meemaakt.

Ook Mary Sue auteur Teresa Jusino analyseert het commerciële landschap en signaleert dat ze empowerment-boodschappen vaak tenenkrommend vindt. Zeker als het gaat om schoonheidsproducten, omdat vrouwen zo onder druk staan om een bepaalde vorm van schoonheid te bereiken dat we er massaal onzeker en ziek van worden.  Een reclamespot voor menstruatieproducten raakte haar echter diep. De fabrikant vroeg jonge meiden om een bal te gooien ‘als een meisje’, waarna de meisjes hartstikke goeie ballen wierpen. En contrasteerde dat vervolgens met volwassenen, die ‘als een meisje’ meestal gebruiken in de context van een belediging.

Hoe komt het dat de ene reclame doel trof en de andere niet? Jusino behandelt de volgende factoren:

  • het ligt aan het soort product. Schoonheidsmiddelen dienen meestal om vrouwen onzeker te maken en daarna die onzekerheid weg te nemen door ze product X aan te smeren. Andere producten zijn echter duidelijk nuttig voor vrouwen – zoals tampons. In dat geval is het logisch dat een bedrijf zich op vrouwen richt, en is een emancipatoire toon welkom.
  • het ligt aan de context. Neemt het bedrijf vrouwenemancipatie echt serieus? Als hetzelfde bedrijf vrouwen een feministische boodschap voorschotelt en voor een ander product mannelijke klanten opzadelt met halfnaakte vrouwen, wordt het ongeloofwaardig. Neem de recente Gillette reclame, gericht op mannen en mannelijkheid. Fijn dat het bedrijf pleit voor een andere/betere opvatting van mannelijkheid, maar maakt de fabrikant nu eindelijk een einde aan het beleid vrouwen hogere prijzen te rekenen, alleen maar omdat hún scheermesjes een roze kleurtje hebben? Zolang de zogenaamde genderbelasting niet verdwijnt, klinken feministische reclameboodschappen van een merk hol.
  • als de emancipatoire boodschap ten koste gaat van anderen, slaan bedrijven de plank mis. Vrouwen ”sterker” maken door mannen neer te zetten als randdebielen ondermijnt je zogenaamd progressieve boodschap.
  • misschien kun je als bedrijf maar beter volledig stoppen met gendermarketing. De roze en blauwe labels verlaten is veel beter dan het roze kleurtje behouden en overgieten met een ‘vrouwen aan de top’ juichsausje. Da’s nog eens feministisch.

Eindconclusie van Jusino:

Ultimately, I’m not put off by companies trying to appeal to our emotions or values to sell product. I’m put off by companies advertising a product to one group by putting another group down, or advertising to a marginalized group by enticing them to buy something that’s bad for them under the guise of empowerment. And I plan on keeping an eye on them and calling them out when they do.

Bestrijding armoede begint bij vrouwen

Door te investeren in vrouwen en hen kansen te geven op betaald werk, wisten overheden in Latijns-Amerika extreme armoede onder de bevolking als geheel sterk te verminderen. De ”ergste categorie armoede” treft nog steeds 12 procent van de bevolking. Maar dat percentage had 30% kunnen zijn als overheden de afgelopen jaren niet gericht aandacht besteed hadden aan de positie van vrouwen. Dat bleek op een VN-top in Costa Rica, en uit recent onderzoek naar manieren om vrouwen te ondersteunen een eigen inkomen te verdienen.

Armoede heeft vaak een vrouwelijk gezicht, ook in Nederland trouwens. Cijfers van de Verenigde Naties wijzen uit dat de loonkloof in Latijns-Amerikaanse landen rond de 24% schommelt – in het nadeel van vrouwen, voor de duidelijkheid. Daarnaast beschikt 29 procent van de volwassen vrouwen niet over een eigen inkomen, tegen 13 procent van de mannen. Dit soort cijfers maken duidelijk dat vrouwen over veel minder geld beschikken dan mannen.

Sinds de jaren negentig doen regeringen in Latijns-Amerikaanse landen beter hun best om dit soort ongelijkheid te verminderen. In 2014 leidde dat tot een mijlpaal: voor het eerst in de geschiedenis beschikte meer dan de helft van de vrouwen over een betaalde baan. Ook studeren vrouwen tegenwoordig vaker dan mannen. Zodoende beschikken ze over meer diploma’s, van een hoger niveau. In theorie zou dat hun kansen op de arbeidsmarkt moeten versterken. Dit alles leidde ertoe dat naast de VN ook een instantie zoals de Wereldbank vrouwen aanwees als dé cruciale groep om landen vooruit te brengen en extreme armoede te verminderen.

Da’s mooi, want dan kunnen dit soort autoriteiten de vrouwen ondersteunen in hun strijd. Steeds meer Latijns-Amerikaanse vrouwen accepteren hun tweederangs status niet langer. Zelfs op het platteland ontwikkelen boerinnen hun eigen versie van het feminisme om een einde te maken aan huiselijk en seksueel geweld, meer kansen in de samenleving te hebben, en gelijk loon voor gelijk werk te krijgen. (Wat doet geweld in dat rijtje? Nou, als je je leven niet zeker kunt zijn, heeft de rest ook weinig zin.)

Vrouwen ondersteunen wordt extra urgent omdat Latijns Amerikaanse landen het percentage armen de afgelopen jaren weer zag stijgen. De Wereldbank wijt dit expliciet aan een gestagneerde gender-revolutie. Zo geven werkgevers een betaalde baan liever aan een man, en doen mannen nog steeds bijna niks in het huishouden. Dit leidt tot een driedubbele belasting voor vrouwen als ze huishouden, betaald werk en de zorg voor kinderen moeten combineren. Om nog maar te zwijgen van zulke massieve golven van geweld tegen vrouwen, dat de Wereld Gezondheid Organisatie spreekt van een epidemie.

Enfin, nog een lange weg te gaan dus. Maar wil het beter worden in een land, dan MOET het beter gaan met vrouwen. Anders blijven samenlevingen steken in diepe armoede en geweld.

Mensen vinden het lastig om vrouwen te vertrouwen

Vrouwen beginnen in de V.S. 30% van de nieuwe ondernemingen, maar investeerders mijden hen. Voor iedere dollar die een investeerder een onderneemster gunt, gaan er 23 naar een mannelijke ondernemer, blijkt uit onderzoek. Dit terwijl de onderneemsters minstens even succesvol zijn als hun mannelijke concullega’s. Het Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) wil nader onderzoek doen naar de situatie, maar concludeert nu al dat gender een grote rol speelt. Ja, duh… Investeerders vertrouwen vrouwen minder. En dat geldt niet alleen voor de V.S., maar breed, in allerlei sectoren en in allerlei landen, ook in Nederland.

In je dromen….

Geen investering betekent dat vrouwen op een gegeven moment niet verder komen. Mannelijke ondernemers krijgen kansen, terwijl vrouwen zonder geld en middelen aan de zijlijn blijven staan. Daarbij krijgen vrouwen ook ontmoedigende boodschappen mee van seksistische financiers, tekende het Financieel Dagblad op. Potentiële investeerders hemelen mannelijke ondernemers op, terwijl ze vrouwen op precies dezelfde soort punten een stuk negatiever beoordelen. Zo heeft een jonge mannelijke ondernemer potentieel: hij heeft weinig ervaring maar geef hem een kans, komt goed. Terwijl een even jonge vrouwelijke ondernemer vooral twijfel en afkeuring oplevert – ze heeft te weinig ervaring, dat wordt niks.

Dit gebrek aan gelijke kansen voor vrouwen is een ouwe bekende voor iedereen die zich interesseert in gendervraagstukken. Het begint bij het begin, met het op waarde schatten van het werk en de prestaties van vrouwen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat mensen (de prestaties van) vrouwen als lager/minder beoordelen in vergelijking met mannen. Zelfs als de vrouw een beter product levert, duikelt de waardering omlaag zodra mensen erachter komen dat de producent het vrouwelijk geslacht heeft.

Het gebrek aan waardering blijkt ook uit andere meetbare gegevens. Werkgevers hebben minder salaris over voor een werkneemster. Om de loonkloof te dichten krijgen vrouwen vaak het advies beter te onderhandelen over hun loon en de beter betaalde banen te zoeken. Als degene met de verkeerde sekse hebben vrouwen echter maar beperkt invloed op hun omgeving. Ze kunnen bijvoorbeeld die beter betaalde baan vinden, vaak in sectoren waarin veel mannen werken. Maar als ”teveel” vrouwen dat doen, dalen na verloop van tijd de lonen in dat beroep. Geheel volgens de Wet van Sullerot: hoe meer vrouwen een activiteit ondernemen, hoe lager de status en de lonen worden. Het vrouwelijke heeft geen status…

Als vrouwen in de beoordeling van de buitenwereld slechter werk leveren en in het algemeen inferieur zijn, wordt stap 2 heel makkelijk. Vrouwen niet vertrouwen, niet serieus nemen, niet te steunen en niet in hen te investeren. Ze bakken er immers toch niks van. Als je investeert in hun onderneming, verdwijnt je geld in een zwart gat. Als je hen 100 miljoen dollar geeft voor hun debuutfilm, wordt dat vast een ramp. Beter om te kiezen voor de veilige, betrouwbare optie: een man, liefst blank.

Vrouwen krijgen zodoende nauwelijks kans om door te breken in een bepaald beroep of onderneming. Mannen geven dat af en toe zelf ook openlijk toe. Zo vatte Formule 1 autoriteit Bernie Ecclestone in één compacte paragraaf samen waarom vrouwen geen kans maken in de wereld van autoraces:

If there was somebody that was capable they wouldn’t be taken seriously anyway, so they would never have a car that is capable of competing.

Zo blijven allerlei activiteiten en bezigheden voorbehouden aan mannen, degenen die mensen wél serieus nemen, degenen waarin mensen wél willen investeren, degenen die wél goede autos krijgen om op professioneel niveau te racen, degenen die fouten mogen maken, waarna mensen zeggen ‘maar hij heeft zoveel talent, dus laten we hem nog een kans geven’. Hem, niet haar….

Kortom, die Amerikaanse cijfers over welke ondernemer wel investeringen binnen harkt en wie niet, zijn volstrekt logisch als je een wereldbeeld aanhangt waarbij hij gelijk staat aan goed en hoge kwaliteit, en zij een vreemde eend in de bijt is die er waarschijnlijk toch niks van terecht brengt, want vrouw.

Enfin, hopeloze kwestie en laat maar zitten? Nee. Bovenstaande situatie is mensenwerk. Als mensen willen, kan de situatie radicaal veranderen. Naast vrouwen zelf hebben (blanke) mannen, die vaak op sleutelposities zitten, een belangrijke rol. Zij kunnen hun macht immers aanwenden om de deur dicht te houden, óf om vrouwen kansen te geven. Als deze poortwachters deuren openen gaan de veranderingen extra snel. Duimen maar…..

Eindelijk gerechtigheid voor vrouwen

De loonkloof is mensenwerk, een resultaat van vooroordelen en discriminatie. Als mensen stoppen met discrimineren, en voor iedereen dezelfde open en eerlijke regels hanteren, verdwijnt de loonkloof automatisch. Dat bewijzen de gemeenten, waar de algemene loonkloof in 2017 geheel verdween. Sterker, de personeelsmonitor van het A+O fonds merkte dat het bruto salaris van vrouwen gemiddeld 26 euro hoger ligt dan van mannen. Ook steeg het aantal vrouwelijke leidinggevenden naar 40%.

De loonkloof is een hardnekkig verschijnsel. Ten eerste kent de arbeidsmarkt een sterke tweedeling in mannen- en vrouwenberoepen. Altijd en overal hebben de mannenberoepen een hogere status en/of verdien je meer in die banen. Vrouwen verdienen zodoende 16% minder salaris dan mannen met hun ‘vrouwenwerk’. Binnen dezelfde sectoren maken werkgevers ook onderscheid. Gecorrigeerd voor allerlei factoren zoals opleiding, aantal jaren ervaring, enzovoorts, krijgen mannen structureel 7% meer loon voor hetzelfde werk in het bedrijfsleven, en 5% meer loon bij de overheid.

Het College voor de Rechten van de Mens onderzocht de situatie in drie sectoren en kwam erachter dat het goed gaat zolang werkgevers zich aan de formele regels en schalen houden. Het gaat vooral mis bij subjectieve factoren en afspraken buiten de CAO om. Zo vragen werkgevers naar het laatst verdiende salaris om het nieuwe salaris te bepalen, een praktijk die vrouwen benadeelt omdat die vaak ook al minder verdienden in hun vorige baan. Of geven ze mannen vaker extra toelages dan vrouwen in dezelfde functie.

NRC Handelsblad analyseerde de cijfers van de gemeenten en kwam erachter dat bepaalde groepen mannen vorig jaar om onduidelijke redenen nog steeds meer verdienen dan vrouwen in dezelfde functies. Het gaat dan om jongemannen tussen de 18 en 20 jaar, en mannen tussen de 62 en 64 jaar. Dat betekent in de praktijk dat de eerste kennismaking van een vrouw met de gemeente, haar nog steeds leert dat hij meer krijgt dan zij. Lijkt me knap frustrerend. Over het algemeen komt het echter goed. Na hun 20ste verjaardag verdwijnt de kloof en kan een vrouw soms zelfs wat meer verdienen dan een man. Gemiddeld 26 euro per maand.

Daarnaast kent de overheid een relatief kleine kloof tussen de top en de ‘doorsnee’ medewerker. Dat komt opnieuw door strakke regels. De overheid moet zich houden aan de wet normering topinkomens. Deze wet stelt grenzen aan de hoogte van de beloning in de publieke sector. Er is dus geen ruimte voor idioterie zoals bijvoorbeeld voorkomt bij banken. Daar kunnen alleen luidkeelse publieke protesten van klanten voorkomen dat een topman 50%  loonsverhoging krijgt en drie miljoen euro per jaar binnen gaat harken.

Ik ben echt superblij dat de situatie bij de Nederlandse gemeenten eindelijk rechtvaardig wordt voor vrouwen. Hopelijk volgen vele andere sectoren dit goede voorbeeld.

Jamie Li is gewoon erg slim

Ophef over vlogster Jamie Li. Haar ultieme tip in sexy, but tired, but sexy, een life style boek voor jonge vrouwen: mannen moeten hun zaad kwijt, dus vrouwen, maak zin in seks, ook als je eigenlijk niet wil, anders loopt hij bij je weg. Haar boodschap lijkt uit de middeleeuwen te stammen dus die ophef begrijp ik volkomen. Maar de bredere context is belangrijk. Li is gewoon erg slim. De jonge ZZP-er zag de cultuur waarin ze moet overleven en geld verdienen, en sloot bewust of onbewust een patriarchale deal. Ze is het symptoom, niet het probleem.

Trouwe lezers van dit blog kennen waarschijnlijk wel de rubriek De Gereedschapskist, waarin ik steeds een term uit de feministische wetenschap behandel. Woorden zijn namelijk van levensbelang: ze maken iets zichtbaar. Pas als het zichtbaar is, kun je het misschien aanpakken. Zo bestonden er eeuwenlang geen termen voor de situatie in een huwelijk, waarbij een vrouw geen zin had in seks en een man toch haar lijf opeiste. Desnoods met geweld. Pas in de jaren zestig en zeventig kwamen feministen met een woord voor dit type gedrag: verkrachting binnen het huwelijk. Ze problematiseerden deze gang van zaken. Inmiddels is het strafbaar (sinds 1991).

In dit geval heeft de hele situatie rond Jamie Li alle kenmerken van een ander fenomeen, waar we sinds een paar jaar een term voor hebben. Te weten de patriarchale deal. Website Sociological Images omschrijft deze strategie als volgt: een patriarchale deal is een beslissing om rolpatronen die vrouwen benadelen, te accepteren, in ruil voor ieder beetje macht wat een individu los kan peuteren uit het systeem. Het is een individuele strategie, bedoeld om het systeem ten eigen bate te manipuleren, terwijl het systeem zelf intact blijft.

De vrouwen die zo’n deal sluiten, doen dit meestal omdat ze iets in hun mars hebben. Neem Jamie Li. Ze richtte Quarter Magazine op. Ze werkte een tijdje bij Sanoma Media, als beauty & lifestyle editor, en beschikte daardoor al snel over een sterk netwerk onder Bekende Nederlanders (zoals Katja Schuurman). Toen ze sociale media op zocht en haar eigen merk werd, boekte ze al snel succes. Kortom, duidelijk een leuke, goed uitziende vrouw met ambitie. Ze keek waar ze succes kon boeken, en ging in die richting aan de slag.

Heel toevallig zijn de dingen waar je succes mee kunt boeken, dingen die we als Nederlandse cultuur van vrouwen accepteren. Vrouw maakt Youtube filmpjes over make-up? Goed! Duizenden volgers! Vrouw zoekt kapitaal om haar onderneming uit te breiden: fout! Alleen mannen zijn serieuze ondernemers waar je serieus in investeert! Vrouw roept vrouwen op hun partner op afroep te pijpen, in de hoop dat hij dan misschien bij haar blijft? Goed, bestseller! Vrouw roept vrouwen op dat ze eigen wensen en behoeften hebben, nee mogen zeggen en dat mannen dat moeten accepteren? Eng, zure feministe, zeur!

Deze deal brengt Li als individu maximale winst: aandacht, volgers, inkomsten, een bestseller, een spannend leven waarbij je bijvoorbeeld een dagje op stap kunt met Ronnie Flex – bijna 470.000 keer bekeken toen ik keek.  In ruil daarvoor spuwt Li dit soort teksten uit: 

Mannen zitten altijd in kamp konijn. Als je [als vrouw] écht geen zin hebt, doordat je niet lekker in je vel zit of lichamelijke klachten hebt, dan heb ik geen praktische tips voor je […] Maar als dat niet het geval is, dan moet je zin maken. Want mannen moeten hun zaad kwijt.” […] „is de zak eenmaal geleegd, dan heb je de man terug waar je voor hebt getekend. Dan is-ie weer leuk en gezellig.”

Dit is dezelfde soort kul die SGP-ers, mannenrechtenactivisten en andere oerconservatieve fans van traditionele rolpatronen ook spuwen. Sterker nog, toen onvrijwillig celibataire mannen, Incels, besloten dat hun seksloze leven de schuld was van vrouwen en in het rond begonnen te schieten, stonden er meteen opiniemakers als Ross Douthat op met het voorstel om een soort seks-distributiesysteem in te stellen. Geef dat soort mannnen een vrouw die wél seks met ze heeft, dan stopt dat soort geweld vanzelf. Incels waren super enthousiast. Boeien, dat vrouwen mensen zijn met gevoel en verstand – verdelen die handel. Vergeleken bij dit soort gasten valt Li eigenlijk nog mee.

Laten we dit soort vrouwenhaat vooral blijven bestrijden waar we het tegenkomen. Ja, Li heeft het recht een boek te publiceren, waarin ze mannen reduceert tot hersenloze konijnen en vrouwen tot consumptiegoederen zonder een eigen wil. Anderen hebben het recht kritiek te uiten en te wijzen op het hoge gehalte seksisme van haar schrijfsels. Maar laten we breder kijken naar de cultuur die vrouwen als Li produceert. Alleen dan kunnen we meer doen dan symptoombestrijding.

Vrouwen protesteren tegen de loonkloof

Vrouwen kampen wereldwijd met een loonkloof. Naarmate de bewustwording daarover groeit en vrouwen een groter gevoel voor eigenwaarde ontwikkelen, neemt ook het verzet toe. Met succes: IJsland voerde onlangs een wet in die werkgevers verplicht mannen en vrouwen aantoonbaar hetzelfde te betalen. Landen die deze stap nog niet zetten, krijgen meer en meer te maken met demonstraties. Zoals stoppen met werk zodra voor vrouwen de gratis werktijd een aanvang neemt.

In Frankrijk vond de wegloop-actie georganiseerd plaats, onder leiding van organisatie Les Glorieuses. In IJsland vond de stakingsdag iets eerder plaats, in oktober 2017, voor de invoering van de wet die de ongelijke beloning verbiedt. Vrouwen verlieten hun werk rond half drie ’s middags. In Frankrijk was dat 7 november, half vijf ’s middags. Vrouwen legden op dat moment uit protest hun werk neer, omdat ze de rest van het jaar geen salaris meer krijgen.

In Nederland komt het verzet tegen de loonkloof ook langzaam op gang, maar mensen moeten er in ons land nog erg aan wennen dat vrouwen een hardere koers varen. BNR-presentratrice Petra Grijzen verliet radioprogramma Spitsuur met de uitspraak ,,Ik zit nu op 68 procent van mijn werkdag, succes met de uitzending.” Haar mannelijke collega’s reageerden verbaasd en lichtelijk vijandig:

De twee co-hosts reageren verbouwereerd. ,,Ga je echt weg? Dit is echt heel flauw. Goed, Petra gaat echt weg. We zijn niet in IJsland hè”, roept sidekick Thomas nog.

Nederland kent een behoorlijke loonkloof, vanwege de onderbetaling van zogenaamde ‘vrouwenberoepen‘. Kijk je binnen eenzelfde beroepsgroep of bedrijf, dan blijkt dat interne procedures en loongebouwen vrouwen structureel op achterstand zetten. Cijfers van de OECD tonen aan dat Nederland slechts vier landen voor zich heeft, te weten Israel, Korea, Japan en Estland. Alle andere vergeleken landen doen het beter dan wij. Zoals Portugal, Chili, Spanje, Denemarken en buurland België.

Bij dit alles neem ik zwangerschapsdiscriminatie nog niet eens mee – de praktijk waarbij werkgevers vrouwen van hun salaris beroven zodra ze in ”blijde” verwachting zijn. Uitzendkrachten en vrouwen met allerlei tijdelijke contracten zijn kwetsbaar voor ontslag/contract niet verlengd. Ben je beter beschermd, dan kun je een zwangerschap nog steeds in je portemonnee voelen. Vrouwen rapporteren dat de werkgever hen een beloofde promotie niet geeft, of dat een opleiding opeens aan hun neus voorbij gaat. Op al die momenten komen de inkomens van vrouwen onder druk te staan, terwijl mannen ongehinderd geld binnen blijven harken. Dat maakt het zo frustrerend en ergerniswekkend.

Komt er in Nederland, net als IJsland, ook zo’n wet die bedrijven verplicht de loonkloof aan te pakken? Als het aan oppositiepartijen zoals GroenLinks ligt wel. De partij publiceerde een voorontwerp voor een wet met een soortgelijke strekking. Ook vakbonden zoals FNV ijveren voor hardere maatregelen om te voorkomen dat mannen meer krijgen voor hetzelfde werk. Beide groepen maken dankbaar gebruik van onderzoeken van het College voor de Rechten van de Mens, die de problematiek haarfijn onderbouwen.

Totdat de overheid echter stelling neemt, moeten wij mensen van onderaf druk uit blijven oefenen. Want als er niks gebeurt moeten vrouwen tot in maart of april 2019 doorwerken om hetzelfde loon te verdienen wat mannen per 31 december 2018 uitbetaald kregen voor hetzelfde werk.

Ervaring sterker dan holle vooroordelen

Terecht reageerden mensen geschokt op het nieuws dat ruim de helft van de Nederlanders liever geen vrouw als baas wil. Maar het onderzoek biedt een zeer hoopvolle aanwijzing. Namelijk deze: in sectoren met relatief veel vrouwelijke leidinggevenden maalt niemand meer om de sekse van de manager. Mensen raken gewend aan een vrouw in een leidinggevende rol en gaan haar behandelen als een normaal persoon. Ervaring is sterker dan op angsten en stereotypen gebaseerde vooroordelen. Die omslag komt tot stand zodra dertig procent van de groep uit vrouwen bestaat.

Eerst het slechte nieuws. HR Pay for People deed onderzoek naar de houding van duizend werknemers ten opzichte van leidinggevenden. Uit de enquete bleek dat van de jonge mannen 73 procent liever niet onder een vrouw werkt. Het Algemeen Dagblad gaf hun angsten behulpzaam weer door het artikel te laten begeleiden door een foto van een feeks die uit lijkt te halen naar een in elkaar duikend groepje medewerkers. Bedankt, AD, voor deze bevestiging van stereotypen. Neem je de hele onderzoeksgroep, dan wilden nog steeds ruim de helft van de m/v liever een man als baas.

De krant citeert Janka Stoker, hoogleraar Leiderschap en Organisatieveranderingskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen:

,,Bij een goede leider denken we eerder aan masculiene dan aan feminiene kwaliteiten. Een leider associëren we met daadkracht, dominantie en risicobereidheid. Die eigenschappen dichten we eerder toe aan een man dan aan een vrouw.” […],,Een goede vrouw is zorgzaam, kan goed luisteren, wil niet op de voorgrond treden, is niet dominant, maar wil samenwerken en de boel bij mekaar houden. Dat soort stereotypen hebben we in ons hoofd, vrouwen net zo goed als mannen.” De eigenschappen die we toedichten aan een leider passen dus slecht op het beeld dat we in ons hoofd hebben van een vrouw, stelt Stoker.

Zo’n beeld van ‘leider = man” heeft grote, negatieve gevolgen voor vrouwen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat mensen liever een man aannemen, omdat die naadloos past in het beeld van leider. Als vrouwen al een kans krijgen, moeten ze spitsroeden lopen. Vertoon je bij leiderschap passend gedrag, dan zou je een moeilijk rotwijf zijn waar niemand mee samen wil werken. Probeer je ”vrouwelijk” te blijven, dan ben je een zwak emotioneel meisje en neemt niemand je serieus. Zo kun je het onmogelijk goed doen. Iets waar mannen geen last van hebben: ze kunnen doen wat ze willen en ook als middelmatig type toch decennia lang onaantastbaar doorregeren, omringd door mensen die respectvol ruimte bieden aan deze mannen.

Maar nu naar de positieve kant. Halverwege allerlei artikelen over dit onderzoek naar de houding rond vrouwelijke bazen komt een zeer hoopvol gegeven naar voren. Wie gewend is aan vrouwelijke leiders, kan vooroordelen en nare etiketten achter zich laten en accepteert een vrouwelijke baas als iets heel normaals:

HR-baas Luyten vindt dat bedrijven meer moeten doen om te zorgen dat ook vrouwen een leidinggevende positie kunnen bemachtigen. Stel gewoon een vrouw aan als zij geschikt is, is zijn advies. Als voorbeeld noemt hij de uitzendbranche, waar relatief veel vrouwelijke manager werken. “Je ziet daar dat mannen een ander beeld hebben van een vrouw als baas, gewoon omdat ze dat meegemaakt hebben. In onze organisatie streven we naar een mix, want volgens mij heb je zowel mannen als vrouwen nodig.”

Op andere gebieden blijkt hetzelfde fenomeen. Zo onderzocht het CBS dat jongeren over het algemeen nog steeds traditionele opvattingen over rolpatronen hebben. Maar er is een groep die werkende vrouwen prima vindt, en zij hadden gemeen dat ze dat van huis uit mee hadden gekregen. Hun eigen moeder werkte betaald buitenshuis en dat was normaal, dus hoezo zou dat in hun eigen huishouden straks niet kunnen?

Of neem universiteiten: eerst verboden mannen vrouwen te studeren aan universiteiten, daarna was de eerste vrouwelijke studente een bezienswaardigheid, die achter een gordijn moest zitten omdat het anders té erg werd, daarna werd het normaal dat mannen én vrouwen studeren, en tegenwoordig zijn jonge vrouwen zelfs vaker hoog opgeleid dan jonge mannen.

Kortom, situaties normaliseren. Vrouwen worden mensen en de vooroordelen vallen weg. Alles wat er nodig is, is de wil om een bestaande situatie te problematiseren en er iets aan te doen. Vrouwelijke leiders eng en vervelend? Neem ze aan, geef ze die leidinggevende positie, en kijk, het went en je haalt die drempel van 30% en na een poosje kijkt niemand er meer van op. Selecteer je volgens je eigen overtuiging alleen naar kwaliteit en kom je vervolgens met een lijst met allemaal blanke mannen op de proppen? Zoek bewust verder, neem bewust vrouwen op in je namenlijstjes, en voordat je het weet worden je kandidatenselecties volautomatisch kleurrijk en divers. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn. Je moet alleen wíllen.

Bedrijven benadelen vrouwen structureel

Vrouwendiscriminatie, veel bedrijven komen er nog mee weg. Ze ontslaan vrouwen zodra die aangeven zwanger te zijn – en beroven ons zo van een inkomen en een baan. Heb je wel betaald werk, dan betalen werkgevers vrouwen minder loon voor hetzelfde werk. Het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) is één van de weinige instanties in Nederland die dit soort wantoestanden in beeld brengt, toetst en oordelen uit spreekt. En die oordelen laten aan duidelijkheid niets te wensen over.

Een greep uit recente feiten:

Het College ontving een recordaantal klachten en meldingen in 2017. In ruim eenderde van de gevallen betrof het zwangerschapsdiscriminatie. Werkgevers hebben het met name gemunt op vrouwen met een onzeker arbeidscontract, oftewel stagiaires, trainees, uitzendkrachten, vrouwen met een nul uren contract en kortlopende contracten voor bepaalde tijd. Al die constructies maken het makkelijk van een contract af te komen of een contract niet te verlengen, toevallig net nadat een vrouw de mededeling deed.

De afgelopen tijd betrapte het CVRM diverse ondernemers op precies dit gedrag:

  • Het Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenZie verder in dit artikel voor de houding van dit bedrijf.
  • Stichting Sociale Wijkteams Amersfoort. Klinkt sociaal, maar deze organisatie verlengde het tijdelijke contract van een vrouw niet toen zij zwanger raakte.
  • Bloem en Sfeer Producten BV gaf vier andere tijdelijke krachten een vast contract. Alleen een zwangere medewerkster viel zeer toevallig nét buiten de boot. Niet toevallig dus. Discriminatie, oordeelde het CVRM.
  • Canon Nederland BV besloot de vrouw de schuld te geven. Het bedrijf beweerde dat een zwangere werkneemster geen vast contract kreeg ”omdat er twijfels waren over haar capaciteiten in het licht van de toekomstige strategische ontwikkelingen binnen de organisatie”. Vreemd, want alle voorgaande keren kreeg de vrouw lovende beoordelingen. Pas toen ze aankondigde zwanger te zijn vond de organisatie haar opeens niet meer ok. Discriminatie, oordeelde het CVRM

Het College onderzoekt ook de salarissen van mannen en vrouwen. Een grondige studie bij drie sectoren wijst uit dat werkgevers vrouwen structureel op achterstand zetten. In algemene ziekenhuizen, in de verzekeringsbranche en op hoge scholen krijgen mannen meer geld dan vrouwen, zodra er sprake is van grijze gebieden of subjectieve criteria, constateren de onderzoekers. Alleen blijft dit feit vaak verborgen omdat niemand anders de situatie onderzoekt:

Vóór de drie onderzoeken van het College is slechts mondjesmaat onderzocht in hoeverre binnen Nederlandse organisaties sprake is van onrechtmatige beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen.  De onderzoeken van het College leggen de valkuilen bloot, die vooral in het nadeel van vrouwen uitvallen.

Dat gebrek aan kennis is stuitend. Want ondertussen gaan werkgevers keer op keer al dan niet bewust de fout in. Bijvoorbeeld als ze de beloning af laten hangen van het laatst verdiende loon. Of als ze de inschaling baseren op de salarisonderhandelingen in plaats van de kennis, ervaring en opleiding van de kandidaat. Dan kun je zeggen ‘vrouwen, onderhandel fermer’, maar zo simpel is het niet. Zo’n beetje vanaf onze geboorte conditioneert onze cultuur vrouwen om bescheiden, helpend en troostend te zijn. Wij moeten lief zijn, niet assertief. Breken we met die norm, dan wijst onderzoek bij herhaling uit dat wij als samenleving vrouwen straffen. Wij vrouwen zijn geen idioten. We snappen hoe het zit. En zien vaak af van onderhandelen.

Soms doet een werkgever beiden tegelijk – zwangerschapsdiscriminatie en vrouwen financieel benadelen binnen de arbeidsrelatie. Zo besloot het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen een salarisperiodiek op te schorten omdat de werkneemster zwanger was geworden. Daarna verlengde het CBR haar tijdelijke contract niet, zodat ze helemaal geen inkomen meer had. Top, dat CBR.

De Nederlandse regering staat er ondertussen bij en kijkt er naar. Bedrijven moeten vooral zichzelf reguleren, heet het. Ja, vrouwen minder betalen mag niet, maar feiten verzamelen of straffen uitdelen ho maar. Wetgeving blijft vaak steken in krachteloze voornemens, beloftes en ‘geef ondernemingen de kans het zelf in orde te maken’. Het CVRM wordt daar doodmoe van en roept het kabinet op zaken met elkaar in verband te brengen en écht integraal aan te pakken. Want het schiet niet op zo.

Engeland in de ban van de loonkloof

Engeland is op dit moment in de ban van de loonkloof. Bedrijven met meer dan 250 werknemers moeten volgens een nieuwe wet voor ’s avonds 4 april 2018 gegevens openbaar maken over de salarissen van mannen en vrouwen. Wat blijkt? Veel bedrijven proberen de loonkloof te versluieren door duidelijk verkeerde cijfers aan te leveren, of door bepaalde groepen uit de overzichten te houden. Het algemene beeld nu is dat vrouwen, door allerlei praktijken, ruim 2,2 ton (in ponden) mislopen tijdens hun loopbaan. Dat komt aardig overeen met de drie ton (in euro’s) die Nederlandse vrouwen missen.

Uit alles blijkt dat Britste ondernemers alleen tandenknarsend openheid van zaken geven in de beloning van hun medewerkers. Werkgevers moeten aangeven wat mannen en vrouwen in hun organisatie gemiddeld per uur verdienen, en hoe het zit met de bonussen. Twee maanden voor de deadline had slechts 10% van het totale aantal bedrijven de verplichte cijfers openbaar gemaakt. Bij bedrijven die wel voldoen aan de wet, komen bovendien onregelmatigheden aan het licht.

Zo dienden diverse ondernemingen rapporten in met overal bedrag 0 ingevuld, of met cijfers die absurde uitkomsten opleveren. Zoals een loonkloof van meer dan 100 procent. Dat zou inhouden dat vrouwen hun werkgever betálen voor ieder gewerkt uur. Andere bedrijven probeerden de kloof te verminderen door bepaalde groepen niet mee te rekenen. Zoals partners. Dat zijn voornamelijk mannen en zij verdienen meestal zeer hoge salarissen. Door hen uit de overzichten te houden, lijkt de loonkloof kleiner dan-ie in werkelijkheid is.

Ondanks dit soort trucjes komen uit alle nu bekende data verontrustende patronen naar voren. Mannen krijgen veel vaker een bonus dan vrouwen, en ze krijgen in zo’n geval ook veel hogere bedragen extra dan hun vrouwelijke collega’s. Zo is de bonus-kloof bij Goldman Sachs 72 procent in het nadeel van vrouwen. Bij zender Discovery krijgen mannen per uur 13% meer salaris en 49% hogere bonussen. Bij dierenartsen krijgt een fulltime werkende man gemiddeld 36% meer salaris dan een fulltime werkende vrouw. Toen de top communicatiedirecteur van Downing Street 10 opstapte, was zijn opvolger een vrouw. Zij bleek 15.000 pond per jaar minder te verdienen dan haar voorganger. En zo gaat dat maar door.

Uit de berg data blijkt dat vrouwen in hun eerste arbeidsjaar al iets minder verdienen dan mannen, ook al zijn ze hoger opgeleid. Maar na vijf jaar zijn mannen de vrouwen al voorbij gestreefd en verdienen ze jaarlijks gemiddeld 9000 pond meer dan vrouwen.

Dat verschil loopt in de rest van de loopbaan alleen maar op. Mannen krijgen niet alleen vaker bonussen en in geval van een bonus hogere bedragen, ze krijgen ook eerder promotie en bereiken sneller de hoogste regionen in een bedrijf. Zo krijgen mannelijke managers 40% vaker en sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Niet zo vreemd, als je bedenkt dat Britse werkgevers er middeleeuwse opvattingen op nahouden als het gaat om hun medewerksters. Ze staan bol van de vooroordelen, en dat uit zich op allerlei manieren – minder promoties, lagere salarissen, sneller ontslag.

Kortom, de loonkloof is echt, bewijzen de harde cijfers voor de zoveelste keer – want feministen en iedereen die gelijkwaardigheid voorstaat, wijzen al langer op dit soort wantoestanden. Het is echter heel fijn om een enorme berg data te hebben, die dit feit nogmaals bewijzen en extra inzichten opleveren in de ernst van de situatie. De cijfers maken pijnlijk duidelijk hoe mannelijk de top in organisaties is, en hoe discriminerende praktijken grote kloven veroorzaken.

De sociale druk loopt inmiddels op. Zo lanceerde vrouwen in Engeland #paymetoo om rechtvaardige beloningen te eisen. Wat ook helpt: lid worden van een vakbond. Bij een bond aangesloten vrouwen hebben over het algemeen een iets betere positie op de arbeidsmarkt, met een minder grote loonkloof ten opzichte van mannelijke collega’s. Volgende stap: maatregelen van de overheid!

Internationale vrouwendag: verzet, vrijheid, vreugde

Donderdag is het 8 maart, internationale vrouwendag. Tijd om samen in vrijheid  feest te vieren. En tijd om kritisch te blijven, te leren van de geschiedenis, en door te gaan met het gevecht om vrouwen gelijke kansen te geven. Een greep uit hopelijk inspirerende artikelen en essays:

  • Kenniscentrum Atria duikt in de geschiedenis van Internationale Vrouwendag, evenals Historiek. Vrouwen stonden aan de basis: de socialistische politica Clara Zetkin, en textielarbeidsters die staakten voor betere lonen. Atria houdt 8 maart ook speciale tours over Aletta Jacobs.
  • Overal in Nederland vinden activiteiten plaats. Zie hier voor een overzicht van allerlei feestjes, lezingen, workshops enz.
  • BBC radio zendt 8 maart vooral muziek uit van vrouwelijke componisten. Het hele programma vind je hier
  • Feminisme is ook voor mannen! Op 8 maart houdt organisatie Free Press een mars in Amsterdam onder de noemer Men4Women.
  • Tivoli Vredenburg zorgt voor een concert waarin vrouwen en hun muziek centraal staan. It’s a Woman’s World biedt een avond vol afwisseling, met bijvoorbeeld een muzikale combinatie van Hildegard von Bingen (12e eeuw) en Beyoncé (21e eeuw).
  • Bij de vorige internationale vrouwendag publiceerde Stellingdames een mooi artikel over die eeuwige waarom-vraag. Waarom een vrouwendag? Is dat nou nodig? Ja dus.
  • Anja Meulenbelt besteedt op haar weblog aandacht aan intersectionaliteit. Want naast je sekse spelen ook zaken als huidskleur, inkomensgroep en sociale klasse een rol bij discriminatie en ongelijkheid
  • Elle Magazine pleit voor 365 dagen per jaar internationale vrouwendag. Hier hun suggesties met wat je van dag tot dag kunt doen om de geest van inspiratie en blijmoedige kritiek levend te houden. Vervang Ren Hangs expositie in fotomuseum FOAM (laatste kans!) door de expositie van Rosa Loy in het Drents Museum (laatste kans!), en je bent weer helemaal 2018 proof.
  • VIVA zet op een rijtje waar vechten voor onze rechten allemaal toe heeft geleid. Stemrecht! Verkrachting binnen het huwelijk officieel strafbaar! Gehuwde vrouwen handelingsbekwaam! (Sinds 1956, daarvoor waren we juridisch gezien onmondige kinderen die mannelijk toezicht nodig hadden.) Enzovoorts.
  • Harper’s Bazaar (Nederland) houdt 6 maart een feministische top in het Amsterdamse DeLaMar Theater. Het blad linkt iedereen ook graag door naar een prijswinnende feministische podcast van de Australische komiek en schrijver Deborah Frances-White, genaamd Guilty Feminist. Geniet ervan!
  • Roermond besteedt in een speciale expositie aandacht aan een eeuw vrouwenstrijd in de stad. Dat geeft je de kans om kennis te maken met lokale feministes zoals Mathilde Haan, Tiny Imkamp (in 1936 de eerste vrouwelijke huisarts in Roermond), en de activiteiten van de plaatselijke Vrouwenraad.
  • In de Engelstalige media veel analyses over feminisme rond internationale vrouwendag. Ik link je graag door naar interessante artikelen: hier, Jill Filipovic over politiek feminisme in de V.S., hier over de manieren waarop anti-feminisme het mondiale beleid beïnvloedt, hier, over Marlène Schiappa, de Franse minister voor Gender, en hier, over het toenemende verzet van Latijns-Amerikaanse vrouwen tegen femicide.
  • Internationale Vrouwendag blijft het doelwit van weerstand. Zo kreeg vrouwenplatform Ankara te maken met politiegeweld toen vrouwen in de hoofdstad wilde demonstreren. Achttien vrouwenactivisten belandden in de cel – ze zijn inmiddels weer op vrije voeten. Ironie ten top: met hun actie wilden vrouwen demonstreren tegen geweld tegen vrouwen. Een groot probleem in Turkije, waar mannen naar schatting 338 vrouwen per jaar vermoorden (huiselijk geweld enz.)
  • Tot slot: vlak voor internationale vrouwendag kwamen in Nederland cijfers in de openbaarheid over de beschamende schaarste aan vrouwen in de top. Dat probleem is beslist niet uniek voor Nederland. Zie hier een pleidooi uit Canada – wil het beter gaan met vrouwen in het bedrijfsleven, dan moeten de poortwachters zich bewust worden van hun vooroordelen. Hint voor Nederland: pak eindelijk de discriminatie van zwangere vrouwen aan, want de helft van de werkgevers werkt vrouwen op dat moment de deur uit zodat ze hun inkomen verliezen en hun loopbaan stagneert. Het loont ook om werkende vrouwen serieus te nemen en de loonkloof te dichten. Nu nemen mannen overal meer geld mee naar huis en krijgen vrouwen het zoveelste signaal dat ze minderwaardig zijn.

Michelin eert straatverkoopster met ster

Prachtig verhaal, echt gebeurt: Jay Fai kookt sinds mensenheugenis Thaise krabgerechten op straat in Bangkok en kreeg van Michelin een ster. De 72-jarige had in eerste instantie geen idee wat dat betekende. Michelin, dat bedrijf verkoopt toch autobanden? Nu ze doorheeft wat een ster inhoudt in de culinaire wereld, is ze er alsnog blij mee. Volgens een reportage in dagblad The Guardian ziet ze het als een soort oeuvre prijs.

Michelin geeft één ster als het restaurant blijk geeft van hoogstaande kookkunst en een stop waard is. Inspecteurs bezochten haar eenvoudige eetgelegenheid voor Fai’s krabcurries en omeletten met krab. Ze konden de vakjes voor hoogstaande kookkunst zonder aarzelen aanvinken en deelden die ster uit.

Sindsdien loopt het storm. Volgens diverse media staan mensen inmiddels in de rij en moeten ze twee tot vier uur wachten voordat er een plekje vrij komt. Fai heeft extra plastic stoelen neer laten zetten om het wachten wat comfortabeler te maken. Ook heeft ze te maken met mensen die haar fotograferen of een selfie met haar willen maken. Wat dat betreft dus iets genuanceerder: ze is blij met de erkenning maar minder blij met de heisa die zo’n ster veroorzaakt.

Het is pas de derde keer dat Michelin een ster geeft aan simpele eetgelegenheden die streetfood serveren. Het bedrijf neemt alleen koks op met een vast adres. Dat betekent dat veel ambulante stalletjes buiten de boot vallen. Fai werkt half op straat, half binnen, haar restaurantje heeft een adres. Zodoende kwam zij wel in aanmerking voor een bezoek van de proevers en een vermelding in de beroemde Michelingids.

VERDER LEZEN: The Handbook sprak met 17 vrouwelijke chefs over hun werk en hun kookkunsten. Dagblad The Independent schreef een reportage over de positie van vrouwen in de Engelse culinaire wereld. Met als lichtpuntje de rol van chef Gordon Ramsey, die vrouwelijk talent herkent en ondersteunt. Munchies deed hetzelfde, maar dan voor vrouwen in de Nederlandse keukens. Verder deze reportage over de keuken-cultuur, helaas eentje waarin vrouwelijk talent vaak niet kan gedijen – en het zijn niet alleen mannelijke chefs met macht die zich misdragen, het zijn ook de ”gewone” collega’s.

Terug naar het positieve: Marie Claire sprak met twee topkoks die ieder drie Michelinsterren op hun naam schreven: Elena Arzak en Clare Smyth. En vergeet onze eigen Nederlandse Margot Reuten niet, met twee Michelin sterren. Ze won de Woman of the Year prijs in 2017, een onderscheiding voor beste vrouwelijke chef. Volgens interviews is haar volgende doel het winnen van de derde ster. Nederland heeft meer talent: neem bijvoorbeeld Angelique Schmeinck, die onder andere werkte in sterrenrestaurant De Kromme Dissel in Heelsum. Of Estèe Strooker, de eerste winnares van Masterchef Nederland. Zij heeft inmiddels haar eigen restaurant en timmert daar aardig aan de weg.

#Me too: aanbevolen artikelen uit buitenlandse media

Nederlandse kranten en andere media schrijven op dit moment mooie artikelen over seksuele intimidatie en de #meetoo beweging. Met dit weblog vestig ik daarnaast ook graag je aandacht op mooie analyses, essays en verhalen uit buitenlandse media. Voornamelijk Engelstalig. Warm aanbevolen!

Onder andere auteur Jim C. Hines hoort de kreet heksenjacht te vaak, nu #metoo hoog op de agenda blijft staan. Hij heeft een prachtige uitleg waarom het gebruik van die term van de pot gerukt is:

We as a society have spent decades silencing victims of sexual harassment. What the hell did you expect it to look like when the dam finally began to crumble? […] by calling it a witch hunt, they’re undermining everyone who’s been speaking out about their harassment. They’re suggesting all of these victims are lying, caught up in hysteria and publicity. If you want to say you don’t believe a particular allegation, that’s one thing. If you say it’s all a witch hunt, then intentionally or not, you’re joining everyone else who’s silenced victims and helped to perpetuate this harassment and abuse for so many decades.

SF auteur John Scalzi voert een denkbeeldig gesprek met een geschrokken man, die zich, als hij bekomen is van de fictieve heksenjacht, afvraagt wat hij moet doen nu vrouwen en enkele mannen massaal naar buiten treden met hun traumatische verhalen over machtsmisbruik en seksuele intimidatie. Maar ik herinner het me niet! Ja maar de jaren zeventig/tachtig/negentig waren een hele andere tijd! Ja maar ze liegen! Scalzi dient de denkbeeldige verwarde man op deskundige wijze van repliek. Met als uitsmijter een verwijzing naar het werk van vrouwen: ”I want to note that some of the ground I’m covering here has also been covered by women (like here and here and here), so if it sounds familiar, that’s why. And if it’s all new to you, maybe you should read and listen to more women.”

Daarbij komt dat veel mannen donders goed doorhebben wat wel en niet kan op het werk. Daders hebben geen preventieve training nodig om seksuele intimidatie terug te dringen. Ze doen wat ze willen omdat ze van de samenleving al een training gehad hebben. Namelijk eentje die hen leerde dat ze wegkomen met wangedrag. Tot voor kort dan.

Behalve daders weten ook mannelijke getuigen precies wat wel en niet gepast gedrag is. Magazine The Cut interviewde mannen die getuige waren van andere mannen die wangedrag ten opzichte van vrouwelijke collega’s vertoonden. Allemaal zaten ze met de situatie in hun maag – het was hen duidelijk dat die andere man grenzen overschreed. Alleen hadden ze moeite op te treden: de man in kwestie had de macht binnen het bedrijf en de getuige had geen zin zijn eigen loopbaan te riskeren. Dus hij zweeg en keek de andere kant op. Of de getuige was bevriend met de dader en deinsde terug voor een moeilijk gesprek met hem. Weer een andere man vond dat hij alleen op hoefde te treden als er sprake was van direct fysiek geweld, en hij wilde geen misverstand krijgen met de vrouw in kwestie (haar redden om daarna zelf een relatie met haar aan te gaan, of zoiets. Ja ja.).

Dan heb je nog de mannen die in een bubbel van privileges leven en de signalen die er waren, destijds niet oppikten. Zo steekt journalist Dana Milbank de hand in eigen boezem. Pas veel later hoorde hij dat journalistes op een van zijn oude werkplekken last hadden van wangedrag van enkele mannelijke collega’s. Milibank daarentegen genoot bescherming:

we all knew that Wieseltier was a flirt and a bit of a playboy and that he had a strong if vague reputation for being lecherous. Like many, I figured he was a harmless scamp. But here’s what I did know: I knew that Wieseltier could be a bully. At editorial meetings, he would harshly cut down those he didn’t like. I was advised before I took the job that if I wanted to get ahead at the New Republic, I needed to be on his good side. He would protect those he held in favor and sink those he didn’t. I was one of those he protected. I think he liked me. I liked, and greatly admired, him.

Als maatje van de pestkop van dienst had Milibank nergens last van en degenen die wél problemen ervoeren, hielden hun mond. Zo kon Milibank jarenlang op de redactie rondlopen in de volle overtuiging dat de wereld een en al rozengeur en maneschijn was. Fijn als je zo kunt werken, maar vrouwen en de niet-uitverkoren mannen hebben die luxe niet.

Komt er nu echt een kantelpunt, zoals diverse opiniemakers hoopvol aankondigen? Dat valt te bezien. In een mooi essay steekt feministe Rebecca Traister de hand in eigen boezem. Net zoals in Nederland auteur Sarah Sluimer deed, signaleert ze dat vrouwen een automatische neiging hebben om mannen te verontschuldigen en te beschermen met een empathie die ze niet op kunnen brengen voor seksegenoten. Mannen komen op die manier weg met wangedrag.

Daarnaast staan vrouwen onder grote druk om hun mond te houden – agressie dreigt aan alle kanten als ze #metoo willen roepen. Sociologe in opleiding Fauzia Husain signaleert dat internet / sociale media een belangrijke rol spelen in het laten zwijgen van vrouwen die over seksuele intimidatie beginnen. En dat het gedrag van zulke internettrollen opmerkelijke overeenkomsten vertoont, of het nou in de V.S. gebeurt, of in Pakistan. In beide landen slaan trollen terug met termen zoals ‘feminazi’, en krijgen vrouwen dezelfde verwijten naar hun hoofd geslingerd: ze zouden overdrijven, liegen of uit zijn op aandacht.

Daarnaast signaleert Traister in haar eerder genoemde essay dat de dominante cultuur talent in (blanke) mannen blijft herkennen, wat vrouwen ook zeggen. Dat betekent dat daders opvallend vaak nieuwe kansen krijgen als het rumoer een beetje geluwd is. Zo blijven roofdieren floreren terwijl vrouwen massaal hun beroep vaarwel zeggen, dromen en ambities opgeven, en een veilig heenkomen zoeken.

Tenslotte blijft een vrouwenhatende structuur in stand. Weblog Women&Hollywood gaf bijvoorbeeld een podium aan Mary Celeste Kearney. Zij onderzocht het curriculum en het studieklimaat in Amerikaanse filmopleidingen en concludeert dat die instituten nieuwe generaties Weinsteins opleiden. De veelal mannelijke docenten en op mannen georiënteerde studiematerialen zorgen ervoor dat studentes aan alle kanten het signaal krijgen dat zij niet welkom zijn en dat hun visie niet geldt. Daarnaast vallen mannelijke studenten vrouwen lastig, zodat zo’n beetje alle studentes óf zelf ervaring hebben met seksuele intimidatie, of nauw bevriend zijn met iemand die wangedrag ervoer. Mannen die uit zulke opleidingen rollen, hebben zodoende te vaak het idee dat ze met vrouwen kunnen doen wat ze willen, zonder dat het (ernstige) gevolgen heeft.

Kortom vele aspecten spelen een rol bij het instandhouden van een cultuur waarin rotte appels de sfeer blijven verzieken en veel vrouwen het onderspit delven. 2018 zal vrees ik weer veel van hetzelfde opleveren – net zolang tot de machtsverhoudingen en de cultuur écht kantelen en vrouwen ruimte en eerlijke kansen krijgen.

TOEGIFT: een strijdlied

Machtsongelijkheid en verongelijkte mannen

De ontwikkelingen rond seksuele intimidatie, #metoo en bekende mannen die ten val komen blijven maar komen. De lijst groeit met de dag – nu weer de Belgische tv maker Bart de Pauw en de Nederlandse casting-poortwachter Job Gosschalk. Na jaaaaaren over grijpgrage mannen geschreven te hebben kan ik alleen maar toejuichen dat dit onderwerp eindelijk breed onderwerp van gesprek is en langzaam aan pijnlijk wordt voor foute mannen. Ik voeg er graag wat achtergrond analyses aan toe. Na de analyse van groepsdynamiek, met dit soort foute mannen als ontbrekende traptrede, deze keer: machtsverschillen.

Macht lijkt voor sommige mensen moeilijk zichtbaar te zijn als het gaat om seksuele intimidatie, aanranding en/of verkrachting. Veel mensen, waaronder mannen met boter op hun hoofd, vormen verbale rookgordijnen om de blik te vertroebelen. Ze beweren dat het gaat om seks, om onschuldig flirten, ze verschuilen zich zoals Weinstein achter veranderingen in de cultuur: arme ik was een product van de jaren zeventig, toen kon alles. Eigenlijk zijn mannen de slachtoffers van dit verhaal. Ze mogen ook niks meer. Zelfs een hand op een schouder kan nu al leiden tot ontslag, huuuuuuuuu. Hoe overleven zulke verwarde mannen andere sociale situaties?

Zodra je echter kijkt naar de patronen, vallen foute mannen genadeloos door de mand en blijkt duidelijk dat het gaat om macht. En dan vooral: gebruik maken van machtsongelijkheid. Neem Job Gosschalk: hij koos als doelwit jonge, onervaren acteurs die aan het begin van hun loopbaan stonden en wisten dat hun succes afhankelijk was van de goedkeuring van zijn castingbureau. Hetzelfde geldt voor docenten van toneelscholen die ”relaties” aanknoopten met studenten. Dezelfde studenten die voor hun diploma van hun oordeel afhankelijk waren. Het gaat, kortom, om poortwachters. Mannen die zwaarwegende besluiten kunnen nemen, mannen die bepalen of je wel of geen werk hebt of krijgt. Mannen met macht.

Een ander machtsverschil zit ‘m in geld. Hij heeft geld. Zijn slachtoffers niet of nauwelijks. Gevestigde mannen met een stabiel, hoog inkomen kiezen als doelwit mensen die financieel geen stabiliteit hebben en voor hun inkomen afhankelijk zijn van zijn welwillendheid. Denk aan de baas die een vrouw met een tijdelijk contract bepotelt. De leidinggevende die een stagiair lastig valt. De poortwachters a la Weinstein die jonge, beginnende actrices in het nauw drijven. Jezelf verweren is lastig als verzet betekent dat je je toch al schamele inkomen kwijt kunt raken. Vrouwen die seksueel geïntimideerd worden op hun werk, blijven soms toch jaren in die giftige sfeer werken, omdat ze geen financiële alternatieven hebben:

“I didn’t walk out of that job because I don’t sit on a trust fund,” she told me after detailing her harassment with pointillist specificity. “I have no rich grandmother. I put out 300 résumés and waited.”

Macht kan ook immaterieel zijn en voortvloeien uit status en aanzien. Zowel over Harvey Weinstein, als de bekende komiek Louis CK, als over Bart de Pauw deden al jaren geruchten de ronde dat zij grensoverschrijdend gedrag vertoonden. In het geval van Weinstein en Louis CK waren hun daden zelfs voer voor stand up comedians, tijdens een Oscar uitreiking bijvoorbeeld. Maar de mannen konden jarenlang ongestoord doorgaan zonder dat er iets gebeurde, omdat ze golden als de succesvolle mannen met status, met privileges, de goudhaantjes, de grootverdieners. Veel mensen houden zulke mannen de hand boven het hoofd. Hij is zó goed, de anderen moeten zich maar aanpassen.

Tegenover al die vormen van macht verliest de eenling het. Maar de dynamiek verandert als mensen zich verenigen en als groep  optreden. Bij Weinstein gaat het inmiddels om 79 vrouwen. Bij Louis C.K. betreft het tenminste vijf vrouwen. Bij Bart de Pauw betreft het diverse getuigenissen, waarbij de namen bekend zijn bij zijn voormalige omroep. Bij Gosschalk gaat het om minstens drie acteurs, maar getuigenissen van anderen beginnen ook overal op te duiken. Vrouwen geven hun ervaringen ook massaal door via #metoo, een uitvinding van  Tarana Burke. Zij wilde slachtoffers een stem geven en hun isolement verminderen.

Die massale aantijgingen kun je niet meer afdoen met ‘ze liegen’. Een persoon kan uit zijn op persoonlijk of financieel gewin, maar 79? ‘k Dacht het niet. De roep om van seksuele intimidatie een mannen probleem te maken, iets waar mannen iets mee moeten, wordt steeds luider. Dat is niet fijn voor ze. Ze moeten aan het werk. Zichzelf bijsturen. Hun aso impulsen in toom houden. Dat leidt tot gemok en gepruil, maar ze moeten iets doen. Want daders krijgen steeds vaker hun ontslag, leggen zelf hun werk neer, lopen onderscheidingen mis. Ze ondervinden eindelijk negatieve gevolgen van hun daden.

Ik besluit dit stuk graag met een oproep om het werk van feministe Andrea Dworkin te lezen of nog eens te herlezen. Als het gaat om mannen, macht en seksuele intimidatie en geweld tegen vrouwen, heeft zij zeer heldere analyses gegeven die je een op een kunt terugzien in de tientallen schandalen die nu eindelijk openbaar worden. Aanbevolen om je verder in dit thema te verdiepen!