Voordat je ‘Straight Outta Compton’ gaat zien

Vanaf 3 september 2015 vertonen bioscopen in Nederland de film/documentaire Straight Outta Compton. Een heroisch verhaal over zwarte mannen die vechten tegen discriminatie en geweld. Maar ook een schoolvoorbeeld van intersectionaliteit: de feministische theorie over de vele manieren van marginalisering. Ja, zwarte mannen hebben te maken met onderdrukking. Ja, blanke mannen komen weg met gedrag waar zwarte mannen wél kritiek op krijgen. Maar deze film toont hoe gediscrimineerde zwarte mannen op hun beurt anderen onderdrukken. Namelijk vrouwen.

Straight Outta Compton verbeeldt de ontstaansgeschiedenis van rapgroep NWA, geleid door Andre Young, bijnaam Dr. Dre. Wat het verhaal compleet buiten beschouwing laat is dat Dr. Dre vrouwen mishandelde. De meest geruchtmakende aanval vond plaats in 1991, toen Dr. Dre televisiepresentator Dee Barnes sloeg. Bij andere gelegenheden sloeg hij artieste Tairrie B., en medewerkster Michel’le. De film rept hier met geen woord over, en zoals Barnes aangeeft creëert dat een hypocriete situatie:

In his lyrics, Dre made hyperbolic claims about all these heinous things he did to women. But then he went out and actually violated women. Straight Outta Compton would have you believe that he didn’t really do that. It doesn’t add up. It’s like Ice Cube saying, “I’m not calling all women bitches,” which is a position he maintains even today at age 46. If you listen to the lyrics of “A Bitch Iz a Bitch,” Cube says, “Now the title bitch don’t apply to all women / But all women have a little bitch in ‘em.” So which is it? You can’t have it both ways. That’s what they’re trying to do with Straight Outta Compton: They’re trying to stay hard, and look like good guys.

Naast dit verdonkeremanen van een zeer duistere kant van Dr. Dre, inclusief het schrappen van liedjes met té seksistische teksten, geeft Straight Outta Compton alle ruimte aan de mannelijke maten van Dr. Dre en de NWA. De vrouwelijke artiesten en medewerksters worden genegeeerd. Soms is het én én. Dre mishandelde Michel’le en daarnaast komt deze artieste en zangeres niet of nauwelijks voor in de film. Wat dat betreft hoor je het verhaal van de winnaars, signaleert tijdschrift VanityFair.

Met zwarte mannen, die, nogmaals, regelmatig het slachtoffer worden van discriminatie en racisme, klinkt dat misschien maf, maar ze zijn mannen. Da’s een bonuspunt. Als man kunnen ze neerkijken op vrouwen, die andere gemarginaliseerde groep. En binnen de groep vrouwen algemeen, geldt dat in versterkte mate voor zwarte vrouwen – die zijn niet alleen zwart maar ook nog eens vrouw, twee keer pech in plaats van één keer:

by obscuring N.W.A’s most anti-woman transgressions, we are doing the work of the very system that oppresses us and failing to critically reckon with our own capacity for violence. […] To reflect on this dynamic as a black, male, Los Angeles-bred disciple of the N.W.A galaxy is to stop ignoring the degree to which hetero-male power and friendship, from our teenage years until now, have been molded by rhetoric that routinely brutalizes black women.

Diezelfde dynamiek treedt vaker op. Mannelijke activisten van de Black Panther-beweging  maakten zich bijvoorbeeld opvallend vaak schuldig aan huiselijk geweld. Na veel gedoe wisten zwarte vrouwen een sterkere positie te verkrijgen binnen de beweging, maar het bleef behelpen met het machogedrag van de mannen. Onderzoekers denken dat dit seksisme één van de factoren was in het uiteindelijke uiteenvallen van deze beweging. Nog steeds worstelen zwarte mannen met seksisme, feminisme, en wat ze wel of niet doen om zwarte vrouwen te steunen.

Enfin, dat je het even weet voordat je gedachteloos naar de bioscoop gaat en meezingt met de aanstekelijke rapliederen.

Fury biedt schoolvoorbeeld van giftige mannelijkheid

Kort geleden zag ik de film Fury. Ik vond het een fascinerende rolprent. Eén van de beste voorbeelden van giftige mannelijkheid die ik ooit gezien heb, inclusief een verkrachtingsscene waar recensenten opvallend over zwijgen. De hele film draait om Brad Pitt, ook wel Wardaddy, die het commando heeft over een tank genaamd Fury/woede. Hij maakt deel uit van de opmars van het Amerikaanse leger op weg naar Berlijn, in april 1945. Als hij er een onervaren rekruut in zijn tank bij krijgt, zit er maar één ding op. Hij zal van die melkmuil wel eens even een man maken.

Wardaddy wil melkmuil Norman dwingen een ongewapende Duitse krijgsgevangene dood te schieten, want dat maakt een man van hem.

Fascinerend. Mannelijkheid. Feministen gaven al langer aan dat dit een problematisch etiket is, omdat mannelijkheid te vaak leidt tot vormen van agressie en geweld. Dat zegt inmiddels ook de wetenschap: mannen die twijfelen aan hun mannelijkheid, vervallen vaker in agressief gedrag. Wat daar zo erg aan is, is dat het grotendeels gaat om aangeleerd gedrag. In de context van deze film: je bent geen man, nee, het leger maakt een man van je. In de persoon van een oorlogsvader.

Pitt speelt een rasechte patriarch. In het mini-universum van de tank is Wardaddy’s woord wet. Maar ook in een bredere context wordt duidelijk dat we hier van doen hebben met een Leider. Superieuren sneuvelen verdacht snel, waarna Wardaddy het bevel op zich moet nemen. Alleen Wardaddy en zijn mannen kunnen omsingelde soldaten redden. Zij alleen zijn in staat om een strategisch kruispunt in te nemen en ‘de rots te zijn, waar vijandelijke legers op stuk slaan’.

Als patriarch moet hij de nieuweling, Norman, snel leren hoe het hoort. De andere bemanningsleden van de tank helpen hem daarbij. Achtereenvolgens

  • sleept Wardaddy de nieuweling naar een gevangen genomen soldaat die om zijn leven smeekt, en wil hem dwingen deze Duitser dood te schieten. Een worsteling volgt
  • beledigen zijn maten Norman omdat hij niet rookt en te weinig zuipt
  • beledigt iedereen hem omdat hij niet op kinderen wil schieten – hij moet leren dat hij moet doden voordat anderen hem en zijn maten doden, dus hup
  • onder druk naar bed met een vrouw- de maten hebben iets geregeld, een vrouw betaald, ze ligt klaar, hij hoeft er alleen maar bovenop te springen. Ze komen er pas daarna achter dat Wardaddy ze voor was en een ‘schone’ vrouw voor Norman regelde. Zie hieronder

De nieuweling leert inderdaad zuipen, doden en seks hebben met een vrouw. Vervolgens krijgt hij een bijnaam: Machine. Want hij is nu een vecht- neuk en zuipmachine, verklaren zijn maten. Het toppunt van ontmenselijking. Hij krijst er nu op los terwijl hij Duitsers bij de vleet doodt.

Vrouwen komen in deze patriarchale oorlogswereld alleen voor als slachtoffer en gebruiksvoorwerp. De tanksoldaten spreken vol minachting over Duitse vrouwen, die voor een reep chocola op hun rug gaan liggen. Je kunt ze ook sigaretten geven, maar geen heel pakje: vier sigaretten zijn genoeg, instrueren de mannen Norman. Over de situatie van de vrouwen (waarschijnlijk honger, angst en wanhoop) geen woord. Het zijn gewoon hoeren en daar mag je intens op neerkijken.

Een lange scène halverwege de film betreft Wardaddy en Machine, die binnendringen in de woning van een vrouw. Zij blijkt haar jongere nichtje verstopt te hebben in de slaapkamer. Bedreigd door de wapens van de twee Amerikanen zitten de vrouwen sidderend van angst op een bank. Daarna volgen ze bevelen op: warm water op, kook eten. Ook al leggen de soldaten hun wapens aan de kant, de dreiging die van hen uitgaat blijft steeds voelbaar en de vrouwen lopen zichtbaar op eieren.

Tenslotte gaat Norman met het nichtje naar bed. Het scenario stelt dit voor als een min of meer wederzijdse wens. Twee minuten zingen en piano spelen lijken voor de jonge vrouw genoeg om van daaruit meteen de koffer in te duiken. Met een onbekende. In het conservatieve Duitsland van de jaren veertig. In de context van mannen met wapens die je woning binnendringen in tijden van oorlog. Met Norman die zijn beide wapens meeneemt naar de slaapkamer – zijn geweer en zijn pik.

Dit is gewoon verkrachting. Waarom hier zo moeilijk over doen? Deze film deinst er niet voor terug om te tonen hoe kanonskogels hoofden afrukken en tanks lijken in de modder pletten , maar alleen in dit specifieke moment moet er opeens een roze strik om de horror gewikkeld worden. Recensente Carla Meyer noemt deze scène terecht een 

movie ruiner. That is, a scene or sequence so ill-advised and offensive that it calls into question all that comes before and after it.

Dus, daar heb je het. Giftige mannelijkheid die zich uit in allerlei vormen van geweld. Opvallend is dat de film vervolgens veel moeite doet om die agressie goed te praten. Over het geweld en de bijbehorende afstomping van Amerikaanse soldaten moeten we niet zeuren, want Nazi’s Zijn Slecht. De bemanningsleden kennen alle bijbelteksten uit hun hoofd die bevestigen dat zij de uitverkorenen zijn. Ze doen verder alleen wat ze moeten doen. Over vrouwen verkrachten zwijgt het verhaal. Bovendien was het geen verkrachting he? Zij wilde best! Echt!

Kortom, een fascinerende studie van de manier waarop een jongen in oorlogstijd een man wordt. Je moet er wat voor doen, maar dan heb je ook wat.

Lees vrouwen: N.K. Jemisin

Lees vrouwen 2015 blijft fijn. Als je gericht je horizon verbreedt, kom je pareltjes tegen. Zoals de boeken van N.K. Jemisin. ‘The Killing Moon’ is bijvoorbeeld alleen al de aanschafprijs waard vanwege een grappig zelfinterview in het nawoord. Dan moet je echter wel het Engels machtig zijn. Nederlandse uitgevers, zorg aub voor goede vertalingen en zorg dat Jemisin ook bereikbaar wordt voor een Nederlandstalig publiek!

Jemisin schrijft epische fantasy, maar laat in interviews weten dat ze weinig op heeft met de traditionele vorm die dit genre meestal meekrijgt. Blanke mannen die met een zwaard in hun hand magie bedrijven of in de weer gaan met draken en schone dames, komen er bij haar niet in. Ze wil graag deel uitmaken van vernieuwing en de verwondering terugbrengen in verhalen die over mannen gaan, maar ook over vrouwen, kinderen, mensen met allerlei achtergronden en oriëntaties.

Aan verwondering geen gebrek. Jemisin’s debuteerde in 2010 met The Hundred Thousand Kingdoms, het eerste deel van een trilogie. Even lijkt alles ‘zoals het hoort’ in fantasy: de hoofdpersoon leeft in de marge van de samenleving, maar als haar moeder onder verdachte omstandigheden sterft, blijkt ze de troon van het koninkrijk te erven. Moet ze alleen wel tot een akkoord komen met een nicht en een neef. Tot zover een klassieke fantasy-verhaal opzet.

Maar dan. Duiken er opeens goden op. Goden die onderdrukt worden door machtige personen aan het hof. Goden die hun eigen cultuur hebben. Die zich met allerlei ontwikkelingen in de samenleving bemoeien, en verwikkelt zijn in een eigen strijd op leven en dood. Huh?!? Waarna je als lezer van de ene in de andere verbazing valt.

Jemisin benut bovendien romantiek in deze trilogie. Ze neemt daarmee een risico, want het element van liefde in een verhaal is typisch iets waar de gevestigde orde veel moeite mee heeft. Jemisin heeft lak aan die minachting voor romantiek en ziet liefde voor wat het is. Iets essentieels, waar hopelijk zoveel mogelijk mensen goede, fijne ervaringen mee hebben, en wat ook een serieuze plek verdient in mooie verhalen.

Haar volgende twee boeken, The Killing Moon en The Shadowed Sun, slaan een andere weg in.  Jemisin baseerde deze romans losjes op de klassieke Egyptische samenleving en hun ideeën over het leven na de dood. Daarnaast spelen dromen een grote rol in het verhaal. Mensen met aanleg daarvoor kunnen energie uit dromen halen en daarmee ziekten genezen.

Anderen hebben het talent om mensen in slaap te brengen en dan een zachte dood te bezorgen – euthanasie, een omstreden thema in de conservatieve Amerikaanse samenleving. Soms gaat het niet om euthanasie maar om een executie. Wie de wet overtreedt en ‘corrupt’ raakt, kan in slaap vallen en nóóit meer wakker worden.

Dit alles biedt een buitengewoon originele achtergrond voor een verhaal waarbij een religieuze orde van mensen die dromen beheersen en gebruiken, in een oorlog tussen diverse bevolkingsgroepen en woestijnstammen terecht komt. Jemisin heeft daarbij een goed gevoel voor krachtige, complexe vrouwelijke personages, die geloofwaardige ontwikkelingen doormaken en zowel goede als slechte kanten hebben.

Enfin, of mensen wél willen, of niet, het SF en fantasy genre verandert, vernieuwt en biedt steeds meer diversiteit. Met haar verhalen maakt Jemisin deel uit van de progressieve stroming, zonder dat het prekerig wordt. Als je eenmaal aan een roman begint, loop je een groot risico om te laat naar je bed te gaan. Aaaah, nog één hoofdstukje, eentje maar! Kortom warm aanbevolen, haar werk.

Wil je meer? Dat kan! Auteur Jim C. Hines stelt aan het einde van een artikel over gender bij de Hugo Awards een hele rits schrijfsters aan je voor. Lezers doen in de commentaren nog meer aanbevelingen, zoals Martha Wells, Jude Fisher (Jane Johnson), Andrea K. Höst, Ann Leckie, Patricia Briggs.

UPDATE: Zelfs de New York Times nam de moeite om de meest recente roman van Jemisin te recenseren. The Fifth Season komt op mijn leeslijstje hoor…

Moorcock vond eindelijk de juiste woorden

SF en fantasy-auteur Michael Moorcock gaf een interessant interview aan The New Statesman. Hij praat over Tolkien, over zijn nieuwste boek (een soort autobiografische fantasy) maar ook over zijn privéleven. En over het belang van taal. Taal, wereldbeeld en inzicht vormen een drie-eenheid. Je hebt zodoende de juiste terminologie nodig om te begrijpen wat er speelt. En wat er in zijn eerste huwelijk, met auteur Hilary Bailey, gebeurde, is hem nu pas duidelijk geworden, nu hij de juiste woorden heeft gevonden:

Unreconstructed and living the high life of the rising writer, Moorcock simply took his wife (with whom he had three children) for granted as a domestic helpmeet. “Back then, I was unaware of gender politics,” he confesses. “We simply didn’t have the vocabulary to deal with those inequalities. When I think about it now, I was able to live and write because of someone who later turned out to be a prolific writer, who wrote a couple of bestsellers. But she didn’t write anything apart from the odd short story until after I left. You have to address that and you think, ‘Christ, I was a bastard.’’

Zulk soort pijnlijke inzichten zorgden ervoor dat het schrijven van die fantasy-autobiografie, The Whispering Swarm, vijf jaar in beslag nam in plaats van de geplande één jaar. Maar het was het waard ;)

Zedenzaak kelderbox haalt gouwe ouwen naar boven

Het meisje verdiende er zelf aan. De seks was vrijwillig. Het gebeurde in goed overleg. Er was geen sprake van verkrachting, maar van sekswerk. De mannen waren er in geluisd. Ze hadden géén idee. Echt, in de zaak van de mannen die seks hadden met een 16-jarig meisje in een kelderbox gebruiken de verdachten en hun advocaten alle gouwen ouwen uit de verkrachtingscultuur, om lagere straffen te bewerkstelligen. Het gaat om ontkennen, bagatelliseren en twijfel zaaien, onder andere door ‘de tegenpartij’ zwart te maken.

Eerst wat context. Er is een slachtoffer, een 16-jarige met de schuilnaam Esra. Dit minderjarige meisje vertoonde duidelijke sporen van geweld. Zoals blauwe plekken en een opgezwollen mond.  Ze bevond zich in een locatie, die de officier van justitie omschrijft als ,,Een meisje op een matras in een vieze kelderbox.” Er zijn vier mannen in beeld die haar in die situatie brachten.

Volgens de openbare aanklager geldt Moussa Y. als hoofdverdachte. Zijn leeftijd? 21, dus vijf jaar ouder dan het minderjarige slachtoffer. Klanten troffen het meisje aan in de kelderbox onder Y’s huis. Volgens het OM sloten Y. en zijn vrienden de deur van de kelderbox als er een klant kwam. Wat betreft deze klanten. Tot nu toe leidde justitie acht mannen voor bij de rechtbank in Rotterdam. Die klanten en de pooiers van het meisje hebben iets uit te leggen. En dat doen zijzelf of hun advocaten met verve.

Tot nu toe tekende ik de volgende ‘argumenten’ op:

  • ,,Patrick O. zei dat hij niet meer zeker weet of naar bed is geweest met Esra. Hij verklaarde wel dat hij in een auto seks had met een meisje voor 70 euro. […] Volgens de officier van justitie was de sekspartij wel degelijk in de kelderbox, en niet in de auto.”
  • ,,Johannes van A. vertelde de rechter dat Esra uit vrije wil seks met hem had. Hij vond het maar niks in die kelderbox. Hij was bang, onder meer omdat er meerdere mannen rondliepen. Hij zou kwaad zijn geworden omdat Esra hem vanwege een zere mond ‘niet verder wilde pijpen.’ Van A. heeft enorme spijt. Zijn gezinsleven ligt volledig in puin.”
  • ,,Rohiel G. verklaarde dat hij inderdaad met haar heeft afgesproken, maar dat hij op tijd in de gaten had dat Esra minderjarig was. Een valstrik, zegt G. Volgens hem was het de bedoeling dat hij seks met haar zou hebben en dat dat stiekem gefilmd zou worden. Het plan was om hem daarna te chanteren met het filmpje. Volgens Esra heeft ze wel gedwongen seks gehad met G.”
  • ,,G. is boos dat de politie aan zijn deur stond, terwijl z’n vrouw thuis was: ,,Hadden ze geen briefje kunnen sturen?” Volgens hem gaan elke dag 150.000 mannen naar een prostituee. ,,Niet moeilijk over doen”, zegt de vader van twee. ,,Ik ben geen vuile schoft.”
  • ,,Volgens Y.’s advocaat ging het allemaal echter in goed overleg en is het enige strafbare feit aan de situatie, dat het om seks met een minderjarig meisje ging.  “Er was geen sprake van loverboypraktijken, maar van een samenwerking”, waarvan beide partijen de opbrengsten deelden, aldus de advocaat. Volgens de raadsman hadden beide partijen geld nodig en besloten ze “dat op deze wijze te verdienen.”

Als argeloze lezer zou je de indruk kunnen krijgen dat de acht verdachten het slachtoffer zijn. Hun gezinsleven! Hun leed! Maar dan wel slachtoffers die, ook al zijn ze getrouwd, op zoek gaan naar seks via vage advertenties en vervolgens geen vraagtekens plaatsen bij die zere mond en een matras in een vieze kelderbox. Slachtoffers met advocaten die beweren dat alles in goed overleg gebeurde.

Zeeeeeer opvallend dat advocaten en veroordeelden in de Valkenburgse zedenzaak exact dezelfde beweringen deden. Ook toen klonk het dat het minderjarige meisje in die zaak vrijwillig seks zou hebben gehad. Ook hier een opvallende nadruk op de gevolgen voor de daders: dat legt zo’n druk op hun gezinsleven, de mannen zijn bang dat ze aan de schandpaal genageld worden, en o, bij de weg, dat meisje deed aan uitlokking door zich voor te doen als een negentienjarige. En we moeten vooral niet de indruk krijgen dat hier ”viespeuken” bezig waren, want dat is niet zo. Vinden de mannen.

De ombudsvrouw van De Volkskrant signaleert dat verhalen over seksuele intimidatie en machtsmisbruik, net als zedenzaken in de rechtbank, tot de ingewikkeldste zaken in de krant behoren. Dat klopt, maar juist daarom zouden journalisten op z’n minst wat kritischer moeten zijn. En bijvoorbeeld meer context geven als advocaten of verdachten voor de zoveelste keer beweren dat meisjes vrijwillig seks zouden hebben in deze omstandigheden, met dit soort mannen, en haar zwart willen maken door haar te betichten van chantage of uitlokking.

Leestip: Rape, van Joanna Bourke. Daar komen al dit soort automatische afweer- en verdedigingsreacties aan de orde. Zodat je het kunt zien voor wat het is: de kul van betrapte mannen, die de onaangename toestanden zo snel mogelijk van zich af willen slaan.

Ugandese heldin verbetert leven van vrouwen

Jarenlang voerde Florence Musidika rechtszaken. Maar uiteindelijk gaven de hoogste rechters van Uganda haar gelijk. Zij of haar familie hoeven geen bruidsprijs terug te betalen aan haar ex, die haar mishandelde en probeerde te vermoorden. Ze kan gewoon scheiden, punt. Haar overwinning betekent dat ook alle andere vrouwen in Uganda voortaan makkelijker uit hun niet functionerende huwelijk kunnen stappen.

Kwalitatief onderzoek van de Makerere Medical School bracht een paar jaar geleden aan het licht dat het betalen van een bruidsprijs duidelijke negatieve effecten heeft op de verhoudingen tussen de seksen. Een man moet betalen voor een vrouw, waarna zij deel uit maakt van zijn huishouden. Deze gang van zaken heeft tot gevolg dat de man de neiging heeft om zijn vrouw te beschouwen als bezit. Hij betaalde immers voor haar, en nu moet ze doen wat hij zegt.

Ook maakt het een scheiding lastig. Volgens het gewoonterecht mag een man bij een scheiding de door hem betaalde bruidsprijs terugeisen. De vrouw die wil scheiden heeft daar vaak niet het geld voor. Op haar familie hoeft ze meestal niet te rekenen. Die hebben het geld ook niet en voelen bovendien schaamte: hun dochter faalde in het huwelijk en maakt hen zodoende te schande.

Mannen weten dat het dankzij die bruidsprijs-perikelen bijna onmogelijk is voor hun vrouw om hem te verlaten. Ze voelen geen druk om iets te veranderen. Maar dat was buiten Florence Musidika om gerekend. Haar man mishandelde haar systematisch. Toen ze aangaf dat ze van hem wilde scheiden, deed hij zelfs een poging haar te doden. Daarna begon haar taaie juridische strijd. Want Musidika wilde wél scheiden, maar geen bruidsprijs terugbetalen aan deze bijna-moordenaar.

Rechters geven haar nu gelijk. Hun uitspraak past bij een al langer zichtbare ontwikkeling. Voorheen konden mannen in Uganda bij wijze van spreken doen wat ze wilden, terwijl vrouwen klem zaten. Ze konden op geen enkele manier zelf het initiatief nemen tot een scheiding. Maar Uganda’s Constitutional Court deed in 2004 een revolutionaire uitspraak. Dit hof maakte het voor vrouwen mogelijk om ook een scheiding aan te vragen.

Prompt namen talloze vrouwen het initiatief. Ondanks stigma’s, ondanks sociale afkeuring:

“People don’t have to die in a marriage,” said Maria Nassali, a divorced activist who teaches family law, “We need to kill the stigma associated with divorce. “She’s not being selfish when she gets a divorce. She’s not being immoral. She just wants to be a human being,” the teacher added.

Met het afschaffen van de plicht tot terugbetaling van de bruidsprijs komt gendergelijkheid in Uganda op het gebied van huwelijk en scheiding nóg een stapje dichterbij. Voor veel vrouwen, zeker zij die vast zitten in een gewelddadige relatie, is dat een hoopvolle ontwikkeling. Hulde aan Florence Musidika, die niet opgaf en ervoor zorgde dat Ugandese vrouwen meer rechten kregen.

Internet is een machtig wapen voor meer bewustwording

Leve internet. Moesten we eerst beetje bij beetje patronen helder krijgen en konden we inzichten eerst slechts via papier verspreiden, nu hebben we internet. Dat blijkt een machtig wapen voor meer bewustwording. Zo benadrukken mensen bericht na bericht, foto na foto, andere manieren van kijken. Meest recente voorbeeld: #ilooklikeasurgeon, ik zie eruit als een chirurg. Of geven ranglijsten onbedoeld een perfect bewijs voor de dubbele moraal waarbij hij goed is en zij slecht.

We ‘weten’ allemaal dat de chirurg een man is. Want als er ergens in een tijdschrift, televisieserie of  andere media sprake is van een chirurg is dat de beelden die je erbij krijgt. Vrouwen zijn die mannelijke beeldvorming zat en zetten op dit moment foto’s van zichzelf op Twitter. Kijk, deze vrouw is een chirurg. Deze vrouw ook. Zij ook.

Hetzelfde geldt voor ingenieurs. Ook hier stel je jezelf automatisch een man voor, omdat je meestal een foto of filmmateriaal van een man ziet als het gaat over ingenieurs. Een vrouwelijke ingenieur, Isis Wenger, besloot vuur met vuur te bestrijden en via Twitter wereldkundig te maken dat een vrouw dit beroep ook prima kan uitoefenen.

Wenger kwam tot haar actie nadat ze mee had gewerkt aan een reclame voor het bedrijf waar ze werkt Daarop ontving ze vijandige reacties. Veel mensen zouden in het zicht van die haat in elkaar krimpen – een hele menselijke reactie. Wenger wist de haat gelukkig om te buigen tot iets positiefs, te weten de Twittercampagne:

I didn’t want or ask for any of this attention, but if I can use this to put a spotlight on gender issues in tech I consider that to be at least one win. The reality is that most people are well intentioned but genuinely blind to a lot of the crap that those who do not identify as male have to deal with.

De Twittercampagne kreeg ook onverwachtse effecten. Zo surfden veel vrouwen naar de site van Everyday sexism om hun ervaringen tijdens hun studiekeuze, opleiding en werk te beschrijven. Naast een berg ongelofelijk ouderwets seksisme, hebben sommige vrouwen gelukkig ook betere ervaringen. Er vallen bij die voorbeelden eindelijk kwartjes bij omstanders:

Sexism is when two subcontractors walk into the site office and ask for someone from my company. I step up to greet them, but they look straight past me at my (male) boss, to ask him a question. Feminism is when my boss looks at them, looks at me, turns his back and says: ‘Ask Holly, she’s the site engineer.’ Victory is the feeling you get when you see the faces of the two subcontractors, as they realise a woman half their age is the one in charge.

Naast al deze bewuste pogingen tot bijstelling van dominante beelden, kunnen internet ‘producties’ ook onbedoeld een feministisch bewustzijn bevorderen. Een voorbeeld vormen digitale lijsten met de meest gehate sterren. Verrassing, die voor feministen geen verrassing zal zijn: de rangorde maakt duidelijk dat het publiek vrouwelijke sterren veel harder bekritiseert, en hen vermeende wandaden veel langer aanrekent, dan mannelijk sterren. Een ster zoals Bill Cosby kan zoveel vrouwen molesteren dat ze niet allemaal op de voorpagina van de New York Times passen en tóch populairder blijven dan de Kardashians.

Dit lijkt triviaal, maar dit soort discriminatie en haat heeft grote gevolgen. Website Daily Dot noemt actrice Anne Hathaway als voorbeeld. Die gaf in 2013 een paar irritatie opwekkende interviews over haar rol in de musicalfilm Les Miserables en kwam daarna nauwelijks meer aan de bak. Alsof ze melaats was. Pas onlangs kreeg ze weer een bijrolletje, in de SF film Interstellar.

Wat zijn in hemelsnaam de misdaden van deze vrouwen, kun je je afvragen. Nou, het patroon komt duidelijk naar voren:

across the list, a familiar pattern emerged: 14 of the 21 entries were women, whose descriptions were peppered with adjectives like “difficult,” “intolerable,” and “bratty.” Across the Internet, it’s actually hard to find a case where a man ranks in first all by himself. On BuzzLamp’s most-hated list, Kris Jenner and Kardashian come out on top, and hating them more than criminals, abusers, or alleged rapists isn’t even all that culturally specific: They also are the “winners” of South Africa’s Channel 24’s unlikability survey as well.

Dat roept terecht vragen op. Je kunt dit soort bewijs moeilijk ontkennen: het staat er, je kunt turven, je kunt lezen wat er staat. Met een grimmig plaatje tot gevolg. Dat kan de aanzet geven tot meer bewustwording. Zo werkt het dus… Het valt te hopen dat mensen, die dit eenmaal een keer door kregen, zichzelf wat vaker achter de oren krabben nadat ze zonder na te denken een vrouw hebben uitgemaakt voor moeilijk kreng. En zich afvragen: waarom doe ik dit, en kan het anders? Leve internet!

Seksisme alarm: Abortus-angsten en kwakdenken gaan goed samen

Abortusangsten en kwakdenken gaan goed samen. Meest recente voorbeeld: een opiniestuk in De Volkskrant, waarin auteur Aleid Truijens zich verzet tegen een eventuele makkelijkere verkrijgbaarheid van pillen, die een ongewenste zwangerschap in een zeer vroeg stadium af kunnen breken. Zij vindt onder andere dat je bestaande drempels intact moet houden en de beweegredenen voor abortus extra goed moet onderzoeken. Want het is moord en je was er als vrouw toch zelf bij toen je zwanger raakte? Nou dan.

De passage waarin ze die ‘je was er zelf bij’ – vraag stelt geeft goed aan hoe bewustzijnsvernauwing hand in hand gaat met seksisme. Truijens schrijft:

het gekke is dat je het argument ‘eigen verantwoordelijkheid’ zelden hoort als het om ongewenste zwangerschap gaat. Je was er toch bij toen dat kind werd verwekt? Je hebt zelf besloten tot seks zonder voorbehoedmiddelen – verkrachting daargelaten. Vervolgens ben je ook verantwoordelijk voor het leven dat daaruit is voortgekomen. Want woorden als ‘overtijdbehandeling’ ten spijt is dat wat een abortus is: het doden van wat een mens had kunnen worden, een baby, een schoolkind, een moeder, een grijsaard. Soms kan dat het beste zijn – je gunt niemand een verwaarlozende moeder – maar het kind dat niet mag bestaan verdient wel een grondige afweging. […] Ik denk dat het niet zo slecht is dat er ‘drempels’ en bedenktijd zijn ingebouwd in de huidige regeling. Die moeten ook blijven gelden bij een vroege abortus.

Twaalf regels, maar ze wemelen van de omissies en rare argumenten die rechtstreeks uit een Amerikaans pro life handboek lijken te komen. Ik beperk me tot:

Ten eerste: als man en vrouw seksueel actief zijn, kan alleen de vrouw zwanger worden. In die situatie, met een grote ongelijkheid in de gevolgen van seks voor de man of de vrouw, geeft de nadruk op ‘je was er toch zelf bij’ blijk van minachting voor vrouwen:

…she needs to accept the consequences of sex. In other words, she needs to be taught a lesson.

Dit argument is onder andere zo tenenkrommend, omdat vrouwen op allerlei manieren ongewenst zwanger kunnen raken.  Zo falen voorbehoedsmiddelen regelmatig. Je hébt je verantwoordelijkheid genomen, maar helaas. Zelfs als een vrouw zich laat steriliseren, toch wel de meest drastische methode volgens mij, raken er van de honderd vrouwen in tien jaar tijd vijf alsnog zwanger. We lezen hier geen woord over in Truijens artikel.

Ten tweede. Verkrachting. Fijn dat Truijens dan een uitzondering wil maken, maar wat blijft er dan over van haar principiële standpunt dat je een potentieel mens doodt? De ene abortus is blijkbaar beter dan de andere. En wat als er andere zaken spelen, zoals levensgevaar bij de moeder of een foetus met zeer ernstige afwijkingen? Hier hoor je Truijens niet over.

Ten derde. De eigen verantwoordelijkheid geldt bij Truijens wél bij het moeten behouden van de foetus, maar als een meisje of vrouw abortus wil, komen opeens de doemscenario’s. Stel je voor dat een vriendje of ouders het meisje overhalen om een zwangerschap af te breken! Dat ze dus onder druk ‘kiest’ voor abortus. Nou, dan zijn die drempels en regels toch maar wat fijn om te hebben!

Er zijn genoeg feiten bekend over meisjes en vrouwen die onder grote druk meegaan in seksuele handelingen die ze eigenlijk niet willen, inclusief situaties die akelig dicht bij verkrachting komen. Dat zou juist pleiten voor een zo breed mogelijk pakket aan hulp, inclusief abortus. Maar ‘onder druk’ abortus plegen? Niks over bekend, behalve angstige geruchten.

Ook doet Truijens hier iets raars met het uitoefenen van druk. Als druk ertoe leidt dat meisjes een ongewenste zwangerschap afbreken is het slecht en verdacht en moeten we ons zorgen maken. Maar als druk abortus moeilijker maakt, ook in de vorm van zo hoog mogelijke drempels, is het daarentegen prima. Een dubbele moraal van heb ik jou daar.

Ten vierde: Truijens legt een directe link tussen foetus = kan mens worden = ”een baby, een schoolkind, een moeder, een grijsaard”. Waarna de ‘overtijdbehandeling is een potentieel mens doden’ passage volgt. Dit is een non-argument, puur gebaseerd op emotionele retoriek. Met hetzelfde gemak kun je het argument namelijk omdraaien en negatief maken. Wat als je zou bevallen en je kind wordt een moordenaar of een pedofiel? Als je dat van tevoren geweten had, zou abortus dan alsnog ok zijn geweest?

Los daarvan begeeft Truijens zich met deze redenering op het zeer dubieuze gebied van de ‘personhood’ beweging in de V.S. Een foetus is nog geen mens, en dat het dat in potentie wel kan worden doet niets af aan het feit dat een foetus in het lijf van een volwaardig mens zit. Dat volwaardige mens heeft ook rechten, maar daar gaat Truijens vrolijk aan voor bij.

Zo kan ik doorgaan. Het wemelt van de emotionele uitroepen en onlogische argumenten die uit elkaar vallen als je ze serieus doorneemt.

Truijens haalt op het einde van haar stuk nog een ander heikel punt aan, namelijk een advies wat er op neerkomt dat de overheid zwangere vrouwen aan verscherpte regels moet kunnen onderwerpen, als ze een levensstijl hanteert die ‘wij met ons allen’ niet goed vinden. Ook dat zou niet zo moeilijk hoeven te liggen. Als je vrouwen tenminste kunt beschouwen als volwaardige mensen. Als je dat niet kunt en de foetus boven alles stelt, krijg je daarentegen zeer onfrisse situaties, vergeven van seksisme en hardvochtigheid. Kijk maar naar de V.S. voor vele voorbeelden. Willen we dat ook in Nederland krijgen? Ons huidige systeem werkt al behoorlijk goed. En hoe meer ondersteuning baas in eigen buik krijgt, hoe beter het is. Feit.

Nieuwsronde

Hier een paar belangwekkende artikelen die allemaal de moeite waard waren en zijn om meer over te schrijven, maar helaas. Zoveel te doen, zo weinig tijd…. Daarom: een nieuwsronde met links en verdere informatie. Veel leesplezier en voer voor gedachten gewenst!

Clémence Royer maakte deel uit van een groep pioniers die eindelijk toegang kregen tot hoger onderwijs in Frankrijk.

  • Documentatiecentrum Rosa vond het terecht hoog tijd om aandacht te vragen voor Clémence Royer. Deze Franse filosofe en wetenschapster schreef verschillende boeken over antropologie, economie en biologie en pleitte voor fatsoenlijke scholing voor vrouwen. Ook ageerde ze tegen de ongelijkheid waaronder vrouwen gebukt gingen in het Frankrijk van van halverwege de negentiende eeuw. Inspirerend, deze voormoeder. En er zijn er nog veel meer.
  • Nog meer wetenschap: het NASA-team, verantwoordelijk voor de ruimtemissie naar Pluto, bestaat voor een kwart uit vrouwen. Een niet eerder vertoond percentage. De vrouwen zijn actief op alle niveau’s, op allerlei terreinen. Van wetenschappelijk onderzoek tot techniek.
  • Women Inc opgelet: de campagne How it Should Be, over gelijk loon voor vrouwen, won een prestigieuze prijs. De makers raakten geïnspireerd toen ze bij de verschillen stilstonden en bedachten dat we niet meer in de jaren vijftig leven. Vrouwen zouden allang gelijk loon voor gelijk werk moeten krijgen.
  • Waarom is een seksistische mentaliteit zo hardnekkig? Onder andere omdat een mentaliteit op zich moeilijk verandert, zeker als kinderen en jongeren constant bloot staan aan stereotypen en het roze en blauwe ghetto. Opvoeding en rolpatronen in de samenleving zorgen er volgens een onderzoek van Harvard voor dat een kwart van de 11 tot 18-jarigen liever een man in een leidinggevende positie ziet. Tenzij het gaat om een manager in de kinderopvang. Alleen dan zien ze nauwelijks een plek weggelegd voor mannen.
  • Op andere gebieden begint een mentaliteitsverandering gelukkig wél zichtbaar te worden. Gingen verkrachtingsgrappen circa vijf jaar geleden nog ten koste van het slachtoffer, nu maken cabaretiers steeds vaker grappen over de verkrachtingscultuur en de automatische ontkenningen van geweld tegen vrouwen. Een teken van vooruitgang en bewustwording!
  • Beeldvorming over vrouwenlijven neemt vaak dubieuze vormen aan, maar geen enkel plekje is zo beladen als de vagina. Salon.com zette de manieren op een rij waarop de samenleving vrouwen leert om zich te schamen voor hun vagina.
  • Zuid Soedan voert oorlog tegen vrouwen. Temidden van burgeroorlog en ander geweld verkrachten mannen er straffeloos op los. Net als IS hebben milities er bovendien een handje van om vrouwen te ontvoeren en vast te houden als ‘echtgenote’.
  • Drie vrouwen stonden aan de basis van het historische akkoord tussen de V.S. en Iran, om nucleaire wapens uit te bannen. Het zijn Federica Mogherini, de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, de Duitse diplomate Helga Schmid en Wendy Sherman, de Amerikaanse onderminister voor Politieke Zaken. Bij de ondertekening van het akkoord kregen de drie geen hand van de Iraanse onderhandelaars, wegens religieuze redenen. Tsja.
  • Ja, airconditioning is seksistisch, concludeert de Volkskrant. De algemene instellingen zijn gebaseerd op de man, waardoor vrouwen het vaak koud hebben en zich in vestjes en truien hullen om nog enigszins te kunnen functioneren.
  • Werkgevers en hun medestanders beweren vaak dat loopbanen van vrouwen stagneren omdat ze andere keuzes maken dan mannen (lees: hun gezin voor laten gaan). Klinkt leuk, maar het leidt de aandacht af van het feit dat werkgevers steeds hogere eisen stellen aan werknemers, een sterke voorkeur vertonen voor jonge, gezonde, blanke mannen, en vasthouden aan een organisatievorm van het werk die deze blanke man als norm neemt. Lees er meer over in deze studie van de universiteit van Harvard.
  • Tot slot: veel mensen hebben nog steeds hele vijandige associaties bij het woord ‘feminisme’. Gelukkig staat er eens in de zoveel tijd iemand op om geduldig duidelijk te maken dat die vooroordelen nergens op gebaseerd zijn. Je kunt beter wél een feminist zijn, als je van mensen houdt en levens wilt redden.

Plasman, het probleem is juist dat vrouwen niet naar de politie rennen

Wraakzuchtige man schiet ‘zijn ex’ neer. Een 28-jarige verpleegkundige, die aangifte had gedaan wegens bedreiging en de politie later ook meldde dat de man waarschijnlijk een vuurwapen had. Politie deed niks. Politie erkent foute inschatting, sorry, er komt een onderzoek. Daarna advocaat Peter Plasman op televisie. Die klinkt heel redelijk – politie staat onder druk, agenten kunnen niet overal bij zijn. Tot zover nog enigszins acceptabel. Maar dan zegt hij aan het einde van een interview in EenVandaag opeens dit [uitgetypt aan de hand van de opname van 13 augustus]:

De burger verwacht bij alles politie. Hier terecht, maar er is ook heel veel huiselijk geweld waar mensen meteen naar de politie rennen, de politie spreekt de boel toe, volgende dag is er weer huiselijk geweld tussen dezelfde mensen. Dus het is ook een beetje dweilen met de kraan open. En dat moeten de mensen ook weten.

Beste Plasman, waar heb je het over? Dit klinkt alsof je praat over een of andere chronische burenruzie, niks aan te doen. Sorry, maar huiselijk geweld bestaat uit EEN PATROON van onderdrukkende acties. Waarbij uit cijfers blijkt dat vrouwen buitenproportioneel vaak de ernstigere vormen van geweld over zich heen krijgen. Zeker als het gaat om een ex.

Ten tweede, Plasman, ”meteen naar de politie rennen”? Hét probleem is juist dat vrouwen veel te lang wachten. Gemiddeld vinden 33 – kleinere of grotere – incidenten plaats, voordat de maat vol is en het slachtoffer naar de politie stapt. Drie-en-dertig. ”Incidenten”. Aldus voormalig minister Opstelten tijdens een symposium.

Juist omdat vrouwen zo lang zwijgen, begon Advies en Steunpunt huiselijk geweld in Arnhem een paar jaar geleden met een speciale campagne om vrouwen ertoe te bewegen eerder hulp te zoeken. Want vrouwen voelen schaamte, en huiveren om een relatie te beëindigen. Zeker als ze economisch afhankelijk zijn van hun partner, zoals teveel vrouwen in Nederland helaas nog steeds zijn.

Daarnaast is die verkeerde inschatting geen incident, maar een trend. Veel hulpverleners, waaronder de politie, voeren een genderneutraal beleid. Daardoor loopt de effectiviteit van de aanpak ernstig averij op, bleek onlangs uit een genderscan naar de aanpak van huiselijk geweld. Mensen gaan bijvoorbeeld handelen op basis van onbewuste vooroordelen, waardoor ze te vaak menen dat zowel de man als de vrouw beiden, in ongeveer dezelfde mate, verantwoordelijk zijn voor de geconstateerde agressie.

Op die manier maken hulpverleners routinematig verkeerde inschattingen. Niet alleen doen ze net alsof gender geen rol speelt, maar al te vaak constateerden de onderzoekers van de genderscan dat er zelfs sprake was van ”een soort onwil om in termen van gender te denken” – letterlijk citaat.  De genderscan bracht aan het licht dat dezelfde mensen, die blijk gaven van deze houding, een groot gebrek aan kennis aan de dag legden. Ze kenden gendergerelateerde oorzaken van geweld niet meer, en haalden genderneutraal en gendersensitief werken door elkaar.

Dit is allemaal onderzocht en bekend. Of lees de kranten, het wemelt van de exen (m) die aan het moorden slaan.

Blijft voor mij slechts één vraag over: wat bezielde de redactie van EenVandaag om Plasman binnen te halen en zo bagatelliserend over huiselijk geweld te laten praten? Was er nou echt niemand anders te vinden?

(o ja. Voor de lezers die nu een automatische neiging voelen opkomen om te beginnen over ‘niet alle mannen’:  ja, alle vrouwen moeten er rekening mee houden dat een man hen seksueel kan intimideren, kan slaan, verkrachten, stalken en/of vermoorden, niet noodzakelijkerwijs in die volgorde.)

UPDATE: Nóg een vrouw, hoogstwaarschijnlijk vermoord door haar ex. Net als bij de ex die de verpleegkundige om het leven bracht was ook deze man al bekend bij de politie, meldt het NRC.

Vrouwen berichten over hun menstruatie voor Donald Trump

Een nieuwe rage op Twitter: Amerikaanse vrouwen berichten over hun menstruatie voor presidentiële kandidaat Donald Trump. Deze man nam een paar dagen geleden deel aan een debat met de conservatieve journaliste Megyn Kelly als moderator. Ze kreeg er vervolgens van langs van de bekende vrouwenhater. Trump zei na het debat dat Kelly aan alle kanten bloed lekte uit ‘wherever‘, dat daar beneden, en dat ze hem daarom zo hysterisch aanpakte.

Onder de hashtag #periodsarenotaninsult laten vrouwen Trump weten wanneer hun menstruatie begint en wat er verder meespeelt op dat gebied. Zoals:

 13 u13 uur geledenVertaling weergeven…Hey trump…My period’s coming on and about to bleed from my “wherever”
 6 u6 uur geledenVertaling weergevenFunny that used periods as an insult. Without a healthy menstrual cycle he wouldn’t even be alive.

Ze wijzen ook op de politieke implicaties van zijn beledigingen:

 5 u5 uur geledenVertaling weergevenQ: What bleeds for 7 days yet doesn’t die? A: Nearly 53% of the American electorate not voting for

Trump doet vaak seksistische uitspraken. Als goede moderator in het debat met de zakenman en zijn Republikeinse concurrenten voor het Witte Huis, stelde Kelly daar kritische vragen over. Niet alleen werd Trump daarna boos, maar zijn seksistische kritiek op haar functioneren zorgde voor een explosie van seksistische reacties, gericht tegen Kelly:

Trump’s comments, and the overt hatred of women he conveyed, appear to have a real political constituency in America. Looking just at the immediate reaction, despite the backlash among the GOP establishment, his comments have inspired what appears to be an overwhelming wave of online hatred not against Trump but against Kelly.

In die situatie is een weerwoord hard nodig. Vreemd genoeg begint de weerstand bij zijn Republikeinense mede-debaters. Onder andere journaliste Joan Walsh moet niets van die gelegenheidskritiek hebben. Donald zei niets wat die andere Republikeinen niet ook dagelijks zeggen. Het enige verschil is volgens haar dat nu een van hen aangevallen wordt: een conservatieve journaliste van Fox News, de spreekbuis van de Republikeinen. Feministen en Democraten mag je nog steeds vanalles naar hun hoofden slingeren, maar van een Fox-medewerkster moet je afblijven.

Heel wat oprechter is de kritiek van vrouwen die het Republikeinse seksisme aan den lijve ondervinden. Zij kozen al vaker originele manieren om hun afschuw te laten blijken. Zo kunnen vrouwen hun baarmoeder laten registreren als een onderneming. Als baas van een bedrijf hebben ze in de V.S. namelijk meer zeggenschap over hun lijf, dan als vrouw. Tijdens andere campagnes breiden vrouwen baarmoeders en stuurden die op naar conservatieve politici.

En nu dus de Twitteractie. Daarmee slaan vrouwen twee vliegen in één klap. Trump en anderen laten weten dat je menstruatie niet als scheldwoord kunt gebruiken om vrouwen te diskwalificeren. En het stigma rondom menstruatie doorbreken, door te benadrukken dat het gaat om een natuurlijk proces. Daar moet je over kunnen praten. En voorzieningen voor treffen, zoals ruime en makkelijk beschikbare voorraden tampons en maandverband, en toegang tot schoon water.

Als er meer begrip komt om te voorzien in de behoeften van vrouwen, heeft dit nare optreden van een presidentskandidaat toch nog nut gehad.

UPDATE: Ook het Belgische blad Knack publiceerde een verhaal over deze situatie. Niet in de rubriek politiek, waar dit thuishoort, maar in de categorie Lifestyle. Tssssssk.

Hollywood valt opnieuw door de mand

Uit een net gepubliceerde studie van de universiteit van Zuid-Californië blijkt dat slechts 21 procent van de 700 meest winstgevende films van de afgelopen jaren een vrouw in de hoofdrol had. Dat is precies hetzelfde percentage als in 2007. Bij de regisseurs zijn de blanke mannen nog dominanter. Slechts 1,9 procent van de films werd gedraaid door een vrouw. Ook mensen met een getinte huidskleur ontbreken bijna geheel. Harde feiten. Hollywood valt opnieuw door de mand. Of, in de woorden van Emma Thompson: ”Op het gebied van seksisme is Hollywood nog steeds klote”.

Kinderfilms komen er niet beter vanaf. In 2014 konden kinderen slechts vijf films zien met een vrouw/meisje in de hoofdrol, terwijl 18 films jongens/mannen centraal stelden. Dit jaar zal niet veel beter worden. Op dit moment maken de Minions furore. Een miljoen Nederlanders ging al kijken en de Minions-ballonnen, bekers, t-shirts en posters zijn niet aan te slepen. Maar als je naar de inhoud kijkt zou iedere ouder moeten schrikken. Deze jeugdfilm is zo seksistisch als de pest. De enige vrouwelijke figuur is een stereotiepe slechterik, en zij geeft haar ‘macht’ aan het einde van de film ‘vrijwillig’ op, zodat een man verder kan gaan waar zij ophield.

Het verzet tegen deze structurele discriminatie van alles wat niet blank en mannelijk is, neemt echter toe. Actrices beginnen eindelijk te praten. Over onderbetaling, de nadruk op sexy zijn en verder je kop houden, want anders dan, leeftijdsdiscriminatie en het gebrek aan interessante rollen waar je echt je tanden in kunt zetten. Ook wijden steeds meer media zich aan kritische analyses van de inhoud van films. Dat leidt tot een vocabulaire waarmee je de dingen een naam kunt geven, zodat problemen zichtbaar worden.

Neem het Smurfin syndroom: films met allemaal mannen en nog eens mannen, en één vrouw. Of films die een sterk vrouwelijk personage opvoeren (op zich al een problematisch gegeven, zoals een lezeres van dit blog opmerkte) en haar vervolgens absoluut niks laten doen – het Trinity Syndroom. We kunnen nu wijzen op een gevalletje Manic Pixie Dream Girl – die levenslustige, sprankelende vrouw die alleen bestaat om een depressieve man op te vrolijken. We kunnen een Vrouw in de Koelkast aan de kaak stellen – de mooie geliefde die alleen bestaat zodat de schurk van dienst haar kan vermoorden en het karakter van de mannelijke held meer diepgang krijgt. Of neem dit stroomschema voor alle cliché’s waarin actrices ingesnoerd worden.

Zodra je kunt benoemen wat er gebeurt, staart het seksisme je recht in je gezicht aan. Da’s schrikken! Het kan ook betekenen dat je favoriete film opeens een zeer, zeer bittere smaak in je mond achterlaat. Ook vervelend. Bewustworing is niet pijnloos en makkelijk. Maar wel noodzakelijk. Want het gaat om structurele discriminatie met brede negatieve effecten.

Inmiddels heeft non-profitorganisatie ACLU de Amerikaanse overheid verzocht een formeel onderzoek in te stellen naar de situatie in Hollywood. Te beginnen met de vage, informele sollicitatieprocedures en audities die er onder andere voor zorgen dat een vrouw van 37 jaar te oud zou zijn om de echtgenote te spelen van een 55-jarige acteur, en dat zwarte actrices alleen aan de bak komen als agressieve bitch of onderdanig dienstmeisje. De druk neemt toe. Alles rond vrouwenemancipatie verloopt tergend traag, maar wie weet wat de toekomst zal brengen.

Vrouwenwerk, liefdewerk? Zimmerman wil haar aandeel!

Dit weblog verwijst graag door naar goede onderzoeken, prikkelende essays en interessante artikelen. Dit keer link ik door naar het licht ironische artikel ‘Where’s My Cut’? Waar is mijn aandeel? Over de emotionele arbeid die vrouwen verrichten, en of het niet tijd wordt daar voor te betalen. Het essay sloeg in als een bom en leidde tot commentaren in kranten zoals The Guardian.

Blijven lachen dame, anders gaat hij zich ongemakkelijk voelen!

Emotionele arbeid begon als een term uit de sociologie. Indertijd sloeg het op de manier waarop werkgevers arbeiders bewegen tot het managen van hun emoties volgens de richtlijnen van de organisatie. De term duikt echter steeds vaker op in feministische discussies. Emotionele arbeid staat dan voor de verwachting dat vrouwen als vanzelfsprekend emoties managen, van zichzelf en van anderen, en dienen als gratis coach, vraagbaak, verzorgster en onderhoudster van sociale relaties voor mannen (en kinderen).

Veel feministen zien die emotionele arbeid als een probleem. Mannen kunnen bijvoorbeeld gemiddeld meer energie steken in betaald werk, omdat een vrouw gemiddeld veel vaker dan hij gratis en voor niets ‘de rest’ regelt. Waarna hij meer verdient dan zij, waarna het logischer is als zij minder of niet meer buitenshuis werkt. Waarna vrouwen in een (financieel) kwetsbare positie terecht komen. Ze hebben minder mogelijkheden om de benen te nemen als de relatie verzuurt, en belanden vaker in armoede als hun partner vertrekt of overlijdt.

De onbetaalde zorgarbeid blijft bovendien niet beperkt tot thuis. Ook op kantoor zijn het vaak vrouwen die problemen aanhoren, aan verjaardagen denken, en de koelkast schoonmaken. Doen ze dit dan valt het niet op, want ze behoren dit te doen. Weigeren ze dan krijgen ze vaker negatievere beoordelingen en lijdt hun loopbaan onder hun vermeende gebrek aan collegialiteit.

Daarnaast lijdt de op zich grote waarde van zorgen en relaties onderhouden onder de directe koppeling met vrouwen. De Wet van Sullorot luidt immers: als vrouwen iets doen, daalt de status van dat werk. Ook de beloning keldert. Zorgarbeid is daar een goed voorbeeld van, net als andere ‘vrouwelijke’ beroepen: je kunt beter op auto’s passen dan op kinderen.

Geen wonder dat feministen al vroeg nadachten over oplossingen. The Nation publiceerde in 1926 al een artikel over het betalen van (huis)vrouwen voor hun vele onbetaalde werkzaamheden. Joke Smit begon de tweede feministische golf met een essay over het vervreemdende bestaan van de huisvrouw die geeft en geeft aan man en kinderen, zonder dat iemand haar serieus neemt. Van daaruit loopt een directe lijn via The Second Shift (de tweede dienst – thuis, na het betaalde werk) naar Liefdewerk van Susan Maushart en de huidige Women Inc campagne ‘ik ben er even niet‘.

Deze artikelen, boeken en campagnes problematiseren de vanzelfsprekendheid van het vrouwelijke adviseren, troosten en zorgen, en de sociale druk waardoor vrouwen zich verplicht voelen om hun diensten ‘vrijwillig’ te verlenen.

Kortom, ‘t is een probleem als vrouwen opgezadeld worden met het leeuwendeel van de onbetaalde emotionele arbeid. Daarom veerde Jess Zimmerman op toen ze een artikel las over een zogenaamd helderziende vrouw, die een man onder andere een Rolex, een diamanten ring en grote geldbedragen ontfutselde voor relatieadvies. De man had een oogje laten vallen op een vrouw. Die had duidelijk aangegeven geen interesse te hebben, maar dat weerhield de man er niet van om haar te achtervolgen en om raad te vragen aan de helderziende:

when I read that he found “Michelle is influenced by evil spirits” easier to swallow than “Michelle is a human being with preferences and agency,” I find it harder to feel too sorry that someone took him for what he was willing to pay. “Men gonna men,” as the New Yorker’s Caitlin Kelly tweeted; they often ignore women’s explicit stated opinions, and it’s always annoying, so why not get a Rolex out of the deal? The real travesty is that Michelle didn’t get a cut. The other travesty is that I didn’t think of it first.

Waarna ze in verder in gaat op de gekke positie van emotionele arbeid. Mensen, ook vrienden, willen elkaar best iets geven voor vriendendiensten. Maar emotioneel werk compenseren? Het idee alleen al:

Offering advice, listening to woes, dispensing care and attention? That’s not supposed to be transactional. People are disturbed by the very notion that someone would charge, or pay, for friendly support. It’s supposed to come free. [..] Housework is not work. Sex work is not work. Emotional work is not work. Why? Because they don’t take effort? No, because women are supposed to provide them uncompensated, out of the goodness of our hearts.

Wat nu? Wel een  ‘huisvrouwenloon‘? Geen ‘huisvrouwenloon’? Maar wie verricht al die gratis zorgarbeid dan, en wat doen we aan de machtsongelijkheid die ontstaat als we massaal vinden dat vrouwen deze plicht op zich moeten nemen, gewoon, vanwege ons vrouwzijn? Wat vinden we daar van? Toch maar geld betalen voor goede raad en een georganiseerd huishouden? Of taken eerlijker delen? Maar wat als mannen wel linker uitkijken dan in die gratis zorg-val te trappen en vrouwen opschepen met nog meer energievretend gedoe? Toch maar weer diensten van vrouwen inkopen?

Zo kun je doorgaan. Hoe dan ook, betalen voor emotioneel vrouwenwerk blijft een heikel punt. Als voorbeeld noemt Zimmerman een campagne via Twitter, hashtag #giveyourmoneytowomen. Die omstreden, beladen campagne leverde heftige reacties op. Woede, ongeloof, gegil van het type ‘geld vragen haalt alle waarde weg’ en andere allergische uitspattingen.

Maar de vraag blijft legitiem. Mensen betalen wél voor een coach of therapeut, merkt Zimmerman fijntjes op. Maar als een vrouw hetzelfde werk doet, alleen dan in de sfeer van het gezin en vrienden, is het opeens een gratis service. ,,When you find yourself in a system that profits off of you and has done so for centuries, it’s time to stake your claims,” aldus een reactie op de Twittercampagne ‘geef je geld aan vrouwen’. Het hoe, wat en waarom blijft echter voer voor felle debatten. Dat was al zo in 1926, en zal pak ‘m beet een eeuw later niet anders zijn.

Feministische humor

Dit weblog bestaat al sinds 2010. Maar pas nu bedacht ik me dat ik allerlei categorieën hanteer, zoals archeologie, boeken, De Lezing Van, economie, politiek, religie, De Gereedschapskist, noem maar op, maar niet beschik over de categorie ‘humor’. Terwijl er op dit vlak zoveel gebeurt. Webcomics, cabaret van Brigitte Kaandorp en de Dames voor na Vieren, bingokaarten om stereotiepe drogredenen op een ludieke manier zichtbaar te maken, allerhande memes en grappen en grollen die spelen met rolpatronen, teveel om op te noemen.

Dat de categorie Humor ontbrak vond ik zelf nogal ironisch. Eén van de stellingen van feministisch gedachtengoed luidt dat we allemaal opgroeien in een seksistisch (en racistisch) systeem. We krijgen daar allemaal een klap van mee. We kampen allemaal met onbewuste vooroordelen, en vrouwen discrimineren vrouwen daardoor vaak net zo erg als mannen dat doen.

Ook vijandbeelden rondom feministen hebben die negatieve invloed. Iedereen ‘weet’ dat feministen zure, boze vrouwen zijn die zeuren over pietluttige dingen, per definitie compleet fout zitten, mannen haten en geen enkel, maar dan ook écht geen enkel gevoel voor humor hebben. En voilà, bij dit feministische weblog geen rubriek humor. Zeer veelbetekenend, deze omissie van mij.

Hoog tijd dus om de situatie te verbeteren en humor op te nemen als een aparte categorie. Ik heb mijn uiterste best gedaan de huidige 1746 artikelen van dit weblog na te lopen en waar van toepassing deze categorie toe te voegen aan stukken. Het kan zijn dat ik er hier en daar eentje gemist heb. Maar wie nu deze categorie aanklikt, vindt pagina na pagina artikelen met en over ironie, satire, parodie, cynische humor, bijtende humor, milde humor, in de vorm van filmpjes, liedjes, plaatjes, memes, twitterberichten, stripverhalen en boeken. Geniet ervan!

Vliegtuigpionier krijgt eigen animatiefilm

Lilian Todd? Ikzelf had nog nooit van deze vrouw gehoord. In 1910 sleutelde ze echter aan een van de allereerste vliegtuigen ter wereld. Hoog tijd voor een eerbetoon voor haar prestatie, vonden regisseuse Kristina Yee en scenarioschrijfster Frances Poletti van de National Film and Television School. Ze produceerden Miss Todd, een animatiemusical. Ik link graag door naar hun project:

 

Lees vrouwen: Station Eleven van Emily St. John Mandel

Ieder boek met een motto uit de serie Star Trek begint bij mij al met bonuspunten. Maar Station Eleven, van Emily St. John Mandel, biedt nog zoveel meer. De auteur weet in prachtige taal een wereld op te roepen vlak voor, en jaren na, een wereldwijde giep-pandemie. Bijna iedereen stierf. In die nieuwe, veel legere wereld toert een symfonie orkest rond, met acteurs die zich specialiseren in de toneelstukken van Shakespeare. Is dit science fiction? Thriller? Literatuur? Who cares? Lees! ;)

In interviews vertelt Mandel dat ze haar verhaal expres voor en na de ramp situeert Ze vindt dat er al teveel boeken zijn die zich concentreren op het daadwerkelijk uiteenvallen van samenlevingen, met alle bloedbaden waar dat proces waarschijnlijk mee gepaard gaat. Ze slaat die fase van horror en ellende niet helemaal over, maar concentreert zich liever op de weken vlak voor het einde, en de jaren daarna, waarin een nieuwe samenleving ontstaat en mensen langzaam hun weg vinden.

De keuze om zich in de post-apocalyptische delen te richten op een rondtrekkend muziek-en theatergezelschap, vloeide voort uit hoop, aldus Mantel. Daar komt ook het Star Trek motto vandaan: Survival is insufficiënt, oftewel ‘overleven is niet genoeg’. Behalve water en brood heb je ook voedsel voor de geest nodig, bijvoorbeeld in de vorm van klassieke muziek en toneel. Volgens recensenten voegt ze zodoende iets toe aan het genre wat zelden is vertoond: hoop en een nadruk op menselijk fatsoen.

Het verhaal valt uiteen in twee delen, die elkaar overlappen en op elkaar inwerken. De tijdlijn voor de apocalypse concentreert zich op een ijdele acteur Arthur, en de sensatiejournalist die hem en zijn opeenvolgende echtgenotes met zijn camera achtervolgde. Na de apocalypse gaat de meeste aandacht uit naar het eerder genoemde rondtrekkende theatergezelschap. De leden komen terecht in een stadje waar een profeet de macht heeft gegrepen. De ontmoeting met zijn volgelingen heeft vérstrekkende gevolgen.

Beide verhaallijnen delen Station Eleven, de titel van een literaire comic van Miranda, één van de exen van Arthur. De comic, uit het tijdperk voor de griep, belandt na de pandemie in handen van Kirstin, een actrice van het rondreizende gezelschap.

Deze korte schets doet geen recht aan het prachtige verhaal. Het effect van deze techniek reikt ver:

the back-and-forth movements in Station Eleven allow the author to make thematic connections across time. But Station Eleven takes the device an exciting step further. It uses the movements in time to build an incredible emotional depth into its characters.

Het zit ‘m in het taalgebruik, in terugkerende beelden, in de symboliek van mensen die zich in een afgesloten ruimte bevinden en op die manier overleven – een ruimtestation, een luchthaven, een appartement ergens hoog in een flatgebouw, een chique kantoor, allemaal ruimtes met opvallend grote ramen, zodat je een prachtig uitzicht hebt. Maar het is een uitzicht op een omgeving waar je geen direct contact meer mee hebt, waar je naar terugverlangt maar waar je nooit meer kunt zijn.

Enfin, het boek belandde hoog op de lijst van de jury’s van de National Book Award en de PEN/Faulkner prijs en won de Arthur C. Clarke Award 2015. De Nederlandse vertaling is inmiddels op de markt. Dus wat let je?

Seksisme alarm: BBC zet mannelijke canon voort

Prachtige documentairereeks, Kunst van Spanje van de BBC. Met dank aan de Belgische zender Canvas, die de afleveringen herhaalde, konden we de afgelopen weken genieten van presentator Andrew Graham Dixon. Hij ging op tournee door Spanje. Moorse kunst, Gaudí, Picasso, Miró, Goya, alle groten kwamen voorbij. Ik bleef maar wachten op een kunstenares, maar nee. Zelfs in het derde deel, over de twintigste en huidige eeuw, bleef het bij mannen, mannen en nog meer mannen. De BBC bestendigde daarmee de heersende canon en vermeed diversiteit. Zonde!

Vrij naar de Guerilla Girls: alleen als vrouwen naakt zijn krijgen ze een plekje in het museum.

De BBC is niet de enige die de helft van de mensheid vergeet. Een site als Mental Floss zette dertien verontrustende kunstwerken op een rijtje. Pas nadat lezers de auteur erop wezen dat er louter mannen op die lijst stonden, kwam de site met een lijst verontrustende kunstwerken van vrouwen.

Onder hen diverse Spaanse schilderessen. Zoals Maruja Mallo, een tijdgenote van Salvador Dalí. Ook zij reageerde op de oorlog om haar heen, ook zij leverde prachtige werken af die je probleemloos kunt plaatsen in de traditie van het surrealisme en de avant garde. Je hoort of ziet daar echter niets van tijdens de Spaanse tournee van Graham-Dixon. Ze geldt als ‘de verloren surrealiste‘. En verloren blijft ze als het aan de BBC ligt.

Graham-Dixon noemt verschillende keren de obstakels waar Spaanse kunstenaars mee te maken kregen. Autoritaire koningen, een eeuwenlange traditie van streng, fanatiek katholicisme, bijna veertig jaar militaire dictatuur… Impliciet kun je enigszins begrijpen dat als mannen het in die omstandigheden al moeilijk hadden, de drempels voor vrouwen waarschijnlijk nog hoger waren.

Maar zeker de moderne tijd had meer diversiteit kunnen bevatten. Waarom stipt de BBC-documentaire alleen Gaudi en Calatrava aan, en niet een van deze tien talentvolle Spaanse architecten? Waarom wel Miró genoemd, en niet María Blanchard? Waarom wel Dalí en niet Remedios Varo? Zo kan ik nog wel even door gaan.

De presentator meldt ook niet wat die eenheidsworst betekent voor de beeldvorming. Het zijn de mannen die naar vrouwen kijken en hun visie op vrouwen en vrouwelijkheid weergeven. Dat levert verwrongen beelden op van demonische verleidsters, gedeconstrueerde vrouwen, vrouwen als onbegrijpelijke ander. De mannelijke blik domineert. De vrouwelijke blik ontbreekt. Er komt in het BBC universum geen tegenwicht van een kunstenares die terugkijkt en haar eigen visie presenteert.

Kwalijk dat de BBC kritiekloos de bestaande machtsverhoudingen herhaalt. Extra kwalijk als je bedenkt dat mannelijke kunstenaars hun status en invloed tot op de dag van vandaag gebruiken om hun vrouwelijke collega’s neer te sabelen. Gezien die situatie rest ons vaak niets anders dan onze stem verheffen. Zoals schrijver en radiomaker Nikki Dekker het zo mooi samenvatte: vrouwen blijven ongezien, dus we moeten wel turven. Als één van de vele manieren waarop feministen ongelijkheid en marginalisering willen bijsturen:

omdat cijfers overtuigen waar ervaringen weggewuifd worden. De macht is ongelijk verdeeld: dat is een feit. Hoe maken we meer plaats voor andere mensen, nieuwe perspectieven? Pas wanneer iedereen een plaats in de keuken heeft, kunnen we echt aan het bakken: taarten, cupcakes, amandelkrullen, alles.

Mannen in actiefilms krijgen steeds vaker een sterke vrouw naast zich

Heeeeeeeej, hebben we een trend te pakken? Steeds vaker durven regisseurs de mannelijke held(en) van hun zomerse actiefilm/Hollywood blockbuster te koppelen aan een sterke vrouw. Die een essentieel onderdeel van het verhaal vormt en de mannelijke held soms zelfs enigszins naar het tweede plan verwijst. Na Edge of Tomorrow, Fury Road, de Hunger Games en de vijfde Terminator film, krijgt Tom Cruise in Rogue Nation gezelschap van een Britse geheim agente, die een eigen agenda heeft en haar mannetje staat. Laat het inderdaad waar zijn, die trend!

Deze foto toont de verhoudingen in Mission Impossible: Rogue Nation.

Actiefilms hebben bepaalt geen feministische reputatie. In veel zomerhits komen vrouwen vooral voor als sexy vriendinnetje, slachtoffer, of zeurende partner. Sommige blockbusters negeren vrouwen bijna geheel. Bij anderen druipt het seksisme er vanaf – ja Jurassic World, ik kijk naar jou! – maar er komen steeds meer uitzonderingen. Die wie weet een nieuwe regel opleveren, namelijk: gij zult uw vrouwelijke personages serieus nemen en een volwaardige plek in uw scenario geven.

Slim, want je verdient bakken met geld als je heldinnen omarmt. Zo veroverde de Hunger Games-serie de bioscopen. Veel actie en explosies, maar ook volop aandacht voor meisjes en vrouwen die in extreme omstandigheden moeilijke keuzes maken, vechten om te overleven, en daarbij hun menselijkheid zoveel mogelijk weten te behouden.

Kristi Loobeek van de Concordia University, St. Paul, wijdde zelfs een feministische analyse aan de Hunger Games. Zij concludeert dat vooral ideeën uit de zogenaamde derde feministische golf merkbaar zijn in het verhaal. Maar ook buiten het academische milieu herkennen recensenten een feministe als ze er eentje zien, in dit geval in de persoon van Katniss Everdeen.

Ook bij andere series viel en valt er veel te genieten. Op dit moment kun je de vijfde afleveringen in de Terminator- en Mission Impossible reeks zien. In beide gevallen trakteren die blockbusters je op sterke vrouwelijke personages. De nieuwste Terminator toont een jonge Sarah Connor die niet gered hoeft te worden. Ze redt zélf mensen. Ze is slim, vastberaden, bestuurt vrachtwagens, hanteert zware wapens als de beste, en vertoont grote moed in het zicht van de vijand.

Dan Rogue Nation. Recensenten merkten dat het verhaal van Fury Road eigenlijk draaide om Furiosa en de vijf vrouwen die ze redde uit handen van een dictator. Mad Max veranderde in een soort bijfiguur en hulpje van. Bij de nieuwste Mission Impossible signaleren recensenten hetzelfde:

It even has a femme fatale of continental extraction in the shape of Sweden’s Rebecca Ferguson, best known for the BBC’s The White Queen. And yet one difference from 007’s last outing is that Ferguson isn’t just there to look pretty: the newcomer is at the centre of every intrigue and spends much of the movie making Cruise look like her sidekick.

Alles koek en ei dus? Nou nee. Wat ik bij de nieuwe Sarah Connor persoonlijk erg vond, was dat de ouwe Terminator nu fungeert als haar beschermende vader. Vanuit paps gaat ze naadloos over naar een beschermende partner (Reese, hier gespeeld door Jai Courtney). Heel, heel erg patriarchaal. Bovendien kent het verhaal geen andere vrouwelijke personages van betekenis. Net als bij Rogue Nation, waar ook 1 geïsoleerde vrouw optreedt temidden van allemaal mannen. Beide films lijden aan het Smurfin syndroom. Heel jammer.

Maar ‘t is een eerste stap. Liever 1 sterke vrouw die zich ontwikkelt en (een deel van) het verhaal draagt, dan niks. Van daaruit is het bovendien slechts een kleine stap naar een film als Spy, op maat gemaakt voor het komische talent van Melissa McCarthy. Deze spionnenfilm draait om de vrouwelijke hoofdpersoon en biedt ook een heerlijke schurk in de persoon van Rose Byrne, die veel lol heeft met haar rol als Bulgaarse wapenhandelaarster. Een groot succes, ook commercieel.

Studio’s beginnen zelfs langzaam te wennen aan het idee van een superheldenfilm waarbij de superheld een heldin is. Lucy, buiten Hollywood om gemaakt, harkte het grote geld binnen. Dat valt op. Ook in Hollywood, waar ze zich tot nu toe geen raad wisten met superheldinnen. Inmiddels zijn er echter plannen voor een film over Captain Marvel en Wonder Woman.

Is dit alles niet meer dan een tijdelijke hype, of gaan Hollywoodstudio’s vrouwelijke personages en het vrouwelijke publiek eindelijk serieus nemen:

Bit by bit change is afoot, and it’s now at the point that any studio executive who ignores the growing commercial clout of women at cinemas is operating behind the curve. It’s business that’s driving this progress, not some idealistic drive toward gender equality. But it’s progress nonetheless – and a very big change from a few years ago when female audiences simply didn’t figure into Hollywood’s big calculations at all.

De tijd zal het leren. Ik verheug me in ieder geval op de remake van Ghostbusters, waarbij deze keer vrouwen de rollen spelen die oorspronkelijk door mannen bezet waren. Vrouwen zijn namelijk mensen, en ook die kunnen als geleerde nerds op spoken jagen.

Verliezende gamer reageert zich af op vrouwen

Mannelijke gamers die het spelletje verliezen, maken zich opvallend vaak schuldig aan een hatelijke, seksistische bejegening van gamers die zichzelf als vrouwelijk identificeren. Tegen andere mannen, vooral mannen die wél wonnen, blijft zo’n gamer echter beleefd tot zeer beleefd. Dat zijn de uitkomsten van een wetenschappelijk onderzoek door Michael Kasumovic en Jeffrey Kuznekoff, respectievelijk van de University of New South Wales en Miami University.

South Park gaf een eigen draai aan het thema van de pestende internetgamer.

De onderzoekers observeerden het gedrag van gamers tijdens 163 potjes Halo 3. Deelnemers aan dit spel kunnen online commentaar leveren. Mannen die goed waren in het spel, neigden naar complimenten en andere positieve interacties, zowel met mannen als vrouwen. Mannen die minder goed scoorden, bleven complimenteus tegen mannen, maar als een gamer een vrouwelijke identiteit had, waren de seksistische sneren niet van de lucht.

De onderzoekers proberen hun resultaat te verklaren uit belegen Mars en Venusgezever. Feministen moeten daar niets van hebben. Respect is wat hen betreft de sleutel, en het vervelende inzicht dat teveel mannen vrouwen minder of niet respecteren:

They pick on women not because of some elaborate hardwired mating game, but because men are socialized to think women are weaker and somehow inferior to men. They pick on women because they think women are a soft target. In addition, men are socialized to think that failure is emasculating. They pick on women for the same reason kids at school like to bully the nerdy kid or the fat kid or the gay kid: To feel bigger and better than someone else, to get that rush of power over someone else, to kill a perceived weakness inside of them, to trick other people into thinking they’re big and tough.

Als je luistert naar wat zulke mannen zelf vertellen, zie je precies deze dynamiek aan het werk. Man beschouwt zichzelf als aangetast in zijn status, en hup, de online pesterijen van vrouwen beginnen. Mannen zullen dit niet leuk vinden om te horen, maar de registraties van Michael Kasumovic en Jeffrey Kuznekoff spreken voor zich. We moeten blij zijn dat we niet in de V.S. leven, waar zulke mannen een geweer kunnen kopen en in het echte leven aan het moorden slaan. Phew!

BONUS: een onderzoek uit 2013 wees uit dat partners van een succesvolle vrouw zeggen dat ze dat leuk vinden, maar onbewust gaven zulke mannen blijk van vijandige gevoelens. Falen vrouwen, dan voelen hun mannelijke partners zich juist goed. Die chicks moeten manlief niet overvleugelen, want dan zijn de rapen gaar.

 

Wat we leren van schandalen a la Theaterschool Amsterdam

De Amsterdamse theaterschool raakte in opspraak. Gezaghebbende coryfeen zoals Jappe Claes en Ruut Weissman knoopten naar verluid relaties aan met veel jongere studenten. Een vorm van machtsmisbruik, gezien de autoriteit van docenten en de afhankelijkheid tussen leraar en leerling. Het is één van de verhalen van seksuele intimidatie en erger die op dit moment naar buiten komen.  Zo trokken recent ook een cabaretière en een journaliste aan de bel over aanranding/verkrachting. Welke lessen kunnen we trekken uit de gang van zaken rondom deze gebeurtenissen?

Les 1: geen onderzoek, geen harde feiten. De directeur van de Amsterdamse theaterschool gaf beschuldigde Jappe Claes volgens de Volkskrant de keuze: een onderzoek of vertrekken. Claes vertrok, eervol. Er kwam geen onderzoek. Hadjar Benmiloud kreeg van agenten te horen dat ze goed moest nadenken voor ze aangifte deed. Volgens haar zegt de politie twee jaar na dato nog steeds dat ze beter niet aan een aangifte kan beginnen. Geen aangifte = geen politieonderzoek.

Wil je wel aangifte doen, zoals journaliste Rosa Timmer, dan stuit je prompt op nadelige regels. Timmer moest twee weken wachten om te kijken of ze echt aangifte wilde doen. Na die twee weken zou het in eerste instantie nog eens tien dagen duren voordat een agent tijd had. Pas na ophef kon het eerder. Al die tijd vond geen onderzoek plaats. Konden getuigen verdwijnen of feiten vergeten.

Hoe dan ook, geen onderzoek = geen harde feiten. Vervolgens begint de vaagtaal in termen van beschuldigingen, aantijgingen, vermeende dader, mogelijk slachtoffer, ‘zou naar verluid XYZ gedaan hebben’, enz. Dit alles maakt met name de positie van de klaagster niet sterker – als ze zo lang wachtte voordat ze erover praatte, zal ze wel achteraf spijt hebben gekregen, of alsnog wraak willen, of eigenlijk was er niet zoveel aan de hand, zeg, wie wil jou nou verkrachten, lelijkerd?

Les 2: de verkrachtingscultuur tiert welig. Dat blijkt uit verschillende elementen. Ten eerste de smoesjes van daders. Volgens Ruut Weisman ging het slechts om een paar relaties, lang geleden, toen de tijdgeest heel anders was. (In een commentaar laat de Volkskrant alvast weten dat de tijdgeest geen excuus is. ) Ook benutte hij de media om van leer te trekken tegen slachtoffers:

‘Ik weet zeker dat de mensen met wie jullie gesproken hebben niet de mensen zijn die succes hebben gehad. Dat weet ik zeker.’ Aldus Weissman in een reactie op het artikel. Hij suggereert daarmee dat de vrouwen die nu hun verhaal hebben gedaan talentloos en wraakzuchtig zijn. Die uitspraak is in al zijn simpelheid eigenlijk net zo stuitend als zijn gedrag zelf.

Een andere docent, van de filmacademie, schreef in een open brief dat hem geen blaam trof. De studente verleidde hém, een man van 63, en dat was ok want ze was dan wel jong, maar ook mooi en wijs. (Een vrouw schreef ogenblikkelijk een openbare brief terug om deze zelfverklaarde dader erop te wijzen dat hij gewoon een sluwe man is.)

Ten tweede geven slachtoffers regelmatig aan dat ze zich schamen, zich schuldig voelen, en bang zijn voor de gevolgen als ze zich uit zouden spreken. Vrouwen denken dat niet voor niets: zie bovenstaande sneer van verdachte Weismann. Vermeende daders gebruiken de macht die de omstandigheden hen geven. Claes zou naar verluid hebben gezegd ‘ik kan je maken of breken‘, tegen studentes. Geen loze kreet in een ons-kent-ons wereldje, waar netwerken cruciaal zijn om aan het werk te komen.

Ten derde: de rapporteur mensenhandel deed onderzoek en daaruit bleek dat de politie de drempel voor het doen van aangifte veel te hoog legt, mede uit wantrouwen jegens slachtoffers.

Allemaal ingrediënten van een zogenaamde verkrachtingscultuur, waarbij de omgeving vermeende daders steunt en vrouwen moeten vrezen voor karaktermoord en gesneuvelde toekomstperspectieven. Zie voor meer details rape culture bij feminism 101.

Les 3: leve klokkenluiders. Karin Bloemen bracht de zaak rond Weismann aan het rollen toen ze van vrouwen hoorde wat hen was overkomen. Ze schrok, nam de vrouwen serieus, verzamelde verklaringen, en klopte in 2014 aan bij de directie van de Amsterdamse theaterschool. In geval van Claes betrof het een groep jonge docenten, die zijn gedrag afkeurde en een dossier aanlegde.

Les 4: slachtoffers worden mondiger. Voorheen zwegen vrouwen als het graf, met alle gevolgen van dien. Dat begint te veranderen. Wetende dat zoveel gevallen van aanranding en verkrachting uit beeld blijven, maakte Timmer haar aanranding wereldkundig. Ze deed aangifte met het doel andere vrouwen aan te moedigen ook melding te maken van seksueel geweld. Benmiloud deed hetzelfde: ze opende de beerput om de discussie over aanranding en verkrachting op gang te brengen. In een column schrijft ze:

Wanneer het nieuws nu zegt dat aanranding ook op de theaterschool lang deel uitmaakte van het inwijdingsritueel in de wondere wereld van omhooggevallen ego’s en onzekere meisjes, heb ik het gevoel dat ik niet stil mag blijven terwijl zoveel vrouwen hetzelfde overkomt.

Met dit soort ervaringsverhalen proberen vrouwen seksuele misdrijven bespreekbaar te maken en de bestaande verkrachtingscultuur te doorbreken. Ze pikken de intimidatie niet langer en zetten zich over hun gevoelens van schuld en schaamte heen.

Het zou helpen als we met ons allen vrouwen serieus nemen en hen steunen als ze gewag maken van dubieuze ‘relaties’ met mannelijke autoriteitsfiguren, mannenhanden in vrouwenkruizen, verkrachting enz. Alle beetjes helpen. Zo kun je de petitie ondertekenen om straatintimidatie strafbaar te maken. En als vrouwen in je omgeving beginnen te praten, moedig ze dan aan en luister. Dat maakt een groot verschil…

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 68 andere volgers