De schaduwkant van Hygge

Hygge is hot. Deze Deense levensstijl slaat aan in Nederland. Zelfs op treinstations liggen de tafels bij de Ako vol feelgood boeken over de soorten Hygge, hoe je die sfeer kunt bereiken en wat je moet doen en laten om ‘echte Hygge’ te creëren. Wat ik, op Vrij Nederland na, niet gezien heb in Nederland zijn de kritische analyses. Want Hygge levert meer werk op voor vrouwen. Hygge heeft associaties met allerlei rechtse groeperingen. Je kunt het streven naar Hygge zien als een vorm van psychologische regressie in onzekere tijden. En het werkt meer en meer kopen in de hand.

Eerst een disclaimer: ik wil NIET beweren dat mensen die de idealen van Hygge voorstaan, automatisch directe banden ontwikkelen met rechtse groeperingen, psychologisch niet deugen of wat dan ook. Wat ik wil doen is verwijzen naar kritische artikelen die duidelijk maken, dat Hygge een schaduwkant heeft. Hygge vergroot onder andere het risico dat je jezelf plaatst in tradities en ontwikkelingen waar je jezelf misschien liever niet mee zou willen associëren.

Wat is Hygge? Nederlandse media leggen het als volgt uit:

De ingrediënten van hyggen zijn namelijk: je allerleukste vrienden en/of familieleden, een brandende open haard, glühwein (yaasss), een keur aan koek en snoep (nog meer yaaass), brandende kaarsen én een pan met stoofvlees (nog veel meer yaaassss). Buiten moet het vooral schemerig en guur zijn, en oh ja, je moet natuurlijk een warme gebreide trui aan en dito sokken. Kortom, wie wil dat nou niet?

Vele lofzangen op Hygge volgen. Je wordt er gelukkiger van. Het zorgt voor een veilig gevoel. ”Het gaat over goed zijn voor jezelf en vooral tijd doorbrengen met je eigen vriendenkringetje” en/of eigen gezin.

Heel mooi allemaal, maar het zijn bewegingen naar een gesloten systeem. Er is geen ruimte voor ‘andere’ (onbekende) mensen, alleen maar voor de leukste vrienden. Niks naars mag het gezellige heppie-peppie gevoel verstoren. Tijdschrift J/M Ouders neemt dat zelfs op in de regels: géén negativiteit. Samen zijn, kaarsen aansteken, iPad en televisie uit en lekker ouderwets een bordspel spelen, zo doe je Hygge.

Hygge heeft echter een duistere tegenhanger, uhygge, het negatieve en enge:

If hygge is sitting round the campfire, all differences forgotten, warmed by the dancing flames, uhygge is the darkness beyond that enchanted circle. Uhygge, in fact, threatens to engulf the warmth, the solidarity, the kindness. In the unfathomable bleakness of uhygge exist those terrible things from the outside that could destroy you. On some atavistic, deep-buried level, migrants, refugees, and those with starkly different values, bring with them the fearful perfume of uhygge.

Klassieke psychologen zoals Jung zien je terugtrekken in een warm, veilig kringetje om te ontsnappen aan enge dingen als een vorm van psychologische regressie, signaleert Alex Robert Ross in Slate Magazine. Als het te moeilijk wordt voor ons mensen, zoeken we houvast in nostalgie en kinderlijke onschuld. Lekker kleuren en ouderwetse gezelschapsspelletjes doen terwijl buiten de storm raast.

Maar er is meer. Zoals andere trends (yoga, de Happinez spiritualiteit) gaat Hygge prima samen met kapitalisme. Het kost geld om deze levensstijl aan te houden. Je moet de juiste kaarsen kopen, de juiste etenswaren, de juiste plaids, meubels, noem maar op. Dat maakt deze stijl lastig bereikbaar voor gemarginaliseerde mensen en iedereen met een inkomen rond het minimum.

Je ziet dit welvarende wens-karakter terug in de beeldvorming: bij reportages over Hygge staan steevast slanke, heteroseksuele, knappe blanke mensen op de foto. Typ Hygge in bij Google afbeeldingen en kijk zelf maar. Daarnaast is die blanke opvallend vaak een vrouw, want drie keer raden wie het huis Hygge aan moet kleden, die sokken en truien moet breien en al die rustieke gerechten moet koken? Manlief gaat dat niet doen in Nederland, want die is druk met betaald werk buitenshuis.

Tot slot de laatste stap. Als je alle lastige dingen buiten de deur wil houden en de nadruk legt op nostalgische gezelligheid in huis met je eigen gezin en eigen bekenden – alléén de leuksten, géén negativiteit! – wordt de kans steeds groter dat je je gaat gedragen zoals rechtse partijen dat graag zien. Hoe a-politiek Hygge ook lijkt, er kan wel degelijk een politiek effect optreden als je zo wil leven.

Dat ontdekte onder andere Charlotte Higgins. Ze dook voor de Engelse krant The Guardian diep in de wereld van Hygge – (Vrij Nederland haalt haar artikel ook aan) – en ontdekte dat mensen die de normen en waarden van deze levensstijl voorstaan, dicht aanschuiven tegen rechtse ideeën. Op hun beurt promoten die rechtse groeperingen Hygge, in een zichzelf versterkend proces. Zo werpt de Danish People’s Party zich op als de beschermer van Hygge:

The lightly encoded thought process, then, is that if hygge is uniquely Danish, and hygge can only be enjoyed by insiders, then migrants and outsiders will destroy the nation’s hyggelig atmosphere, and therefore effectively destroy Denmark. Lotte Folke Kaarsholm, an editor on the newspaper Information, said, “Of course hygge excludes. The whole problem with Scandinavia is that these countries can only really work if you shut the borders. You have all these ideals of kindness on the inside, but for our solidarity to function, you need pretty tall walls.”

Dat vertellen J/M Ouders, Mama En Zo en de vele lifesyle bloggers je er niet bij. Momenten van ontspanning opzoeken is natuurlijk prima, maar als je Hygge als levensstijl wil aanhouden, is het goed om te weten dat in die wereld geen plaats is voor milieuprobleem door teveel consumeren, vrienden die ‘niet meer leuk zijn’ (omdat ze in een scheiding liggen, een ziekte kregen of wat dan ook), vluchtelingen, vreemden of kritiek op ouderwetse rolpatronen. Het wordt een houding van wegkijken en onder de tafel vegen. Hoe lang dat goed gaat…..?

Vrouwenmars 2017: alleen de mannen ontbreken nog

De organisatie van een vrouwenmars naar Washington, om te protesteren tegen de verkiezing van Donald Trump als president van de V.S., bereikt een beslissende fase. Op 21 januari komen er naar schatting 200.000 deelnemers . Honderden andere Amerikaanse steden en circa dertig andere landen sluiten bovendien aan met lokale protesten. Alleen zijn de deelnemers maar al te vaak deelneemsters. Mannen laten het tot nu toe afweten. Ze voelen zich niet aangesproken, want het is iets ‘voor vrouwen’ en zodoende niet ‘masculien genoeg’, signaleert de Washington Post.

De Women’s March komt uit de koker van een slordige 200 actiegroepen en organisaties. Behalve in Washington vinden, op dezelfde datum, in ruim 300 Amerikaanse steden soortgelijke demonstraties plaats. Ook Hollywood- en popsterren maken hun opwachting. Duizenden mensen zijn op dit moment druk bezig met het breien van roze ‘pussy-hoedjes’, een verwijzing naar de ‘grijp ze bij hun gleuf’ opmerking van Trump. Voor wie wil: patronen en instructiefilmpjes te over, dus brei ze….

Maar daar blijft het niet bij. De demonstratie ging viraal, dankzij Facebook. Zodoende sloten tot nu toe dertig landen zich aan. In Europa komen medestanders 21 januari onder andere bijeen in Londen en natuurlijk in onze eigen hoofdstad Amsterdam (aanvang 12.00 uur). Brussel houdt de demonstratie een dag eerder, op 20 januari (vanaf 17.00 uur).

Gezamenlijk hebben de Amerikaanse organisatoren een progressieve boodschap opgesteld. Daarin staan  de punten die je kunt verwachten, zoals gelijke rechten, gelijk loon voor gelijk werk, een einde aan geweld tegen vrouwen, reproductieve rechten. Maar de lijst bevat ook punten zoals ouderschapsverlof, een einde aan het massale gevangen zetten van voornamelijk minderheden, een aanpak van politiegeweld, behoud van goede gezondheidszorg, persvrijheid en steun voor vakbonden.

Je zou zeggen dat dit platform breed genoeg is en genoeg punten bevat waar mannen zich met goed fatsoen achter kunnen scharen. Maar nee. Het is een vrouwenmars. Vrouw. Als in ‘geen man’. Dus voelen mannen zich niet aangesproken en blijven weg.

Die situatie bracht Erin Keane van Salon Magazine ertoe om mannen een virtuele uitnodiging te overhandigen, inclusief gouden kleur, krullerige letters en ornamentele sierrand:

Might I suggest — lightly, so I don’t hurt any men’s feelings and give them another excuse for opting out — that this is not an invitation to a second cousin’s wedding, but an opportunity to participate in an organized effort to salvage our ravaged democracy? And that there is a certain amount of “get over it” they need to hear and act upon?

Anderen spraken minder voorzichtig en omfloerst:

 12 jan.  You think the name is keeping people away? Women & POC always have enter spaces explicitly/implicitly named against us. Deal.
Al die oproepen beginnen effect te sorteren. Mannenblad Esquire riep mannen op de zaken in een breder perspectief te zien. Dat vrouwen de mars organiseren wil niet zeggen dat mannen deze demonstratie niet zouden kunnen steunen. Integendeel:
There’s a tendency among men—even those with the best of intentions—to parachute into the middle of an issue and attempt to take control of it. That’s precisely what is not needed here when it comes to the Women’s March. Men need to be present, to register support. Then we need to shut up. (Unless we’re dealing with fellow men, specifically the retrograde masculinists to whom the Trump campaign appealed.)
New York Magazine besloot twijfelende ‘zal ik wel of niet gaan’-mannen een steuntje in de rug te geven door negen mannen te laten vertellen waarom ze mee demonstreren en wat daar het belang van is. Zoals: vrouwenrechten zijn mensenrechten. Als man kun je daar prima achter staan en meelopen in de Vrouwenmars. Wie weet komt de mars in Washington dan opeens op een half miljoen mensen uit….

Seksisme alarm: afspiegeling van de bevolking

Is het goed of juist onbelangrijk als de beoefenaars van een vak een afspiegeling van de bevolking vormen? Het antwoord van die vraag hangt af van de situatie. Versterkt het argument de positie van mannen, dan is het cruciaal dat een beroepsgroep een afspiegeling van de samenleving vormt. Gaat het om vrouwen, dan is precies datzelfde argument opeens waardeloos en onmogelijk uit te voeren.

Neem hoogleraren. Die beroepsgroep bestaat, nog steeds, voornamelijk uit mannen. Minister Bussemaker (en velen met haar) problematiseert die scheve situatie en wil dat universiteiten in 2017 honderd vrouwelijke hoogleraren aannemen. Wat vindt filosoof Sebastien Valkenberg daar van? De Volkskrant geeft deze man een podium om het volgende te zeggen:

Ik was ook niet onder de indruk van de argumentatie van de drie vrouwelijke wetenschappers binnenin de krant. Een van die hoogleraren zei bijvoorbeeld dat het goed is dat de wetenschap een afspiegeling is van de samenleving. Ik zou eerlijk gezegd niet weten waarom een universiteit een afspiegeling zou moeten zijn van de samenleving. Dat brengt grote praktische problemen met zich mee. Want hoe moet dat er in de praktijk dan uitzien? Een stad als Amsterdam heeft 188 nationaliteiten; moet dit dan allemaal vertaald worden naar de samenstelling van de onderwijspopulatie en misschien wel het curriculum?

Afspiegeling van de samenleving, waardeloos argument, niet doen! Prima als de gemiddelde hoogleraar gewoon, zoals eeuwenlang het geval was, een oudere blanke man blijft. Ook als allang duidelijk is dat die eenheidsworst de wetenschap geen goed doet.

Maar dan, als het gaat om mannen. Eeuwenlang was de rechterlijke macht ferm in mannenhanden. Tot de jaren vijftig werden vrouwen niet eens toegelaten: ”ongeschikt vanwege hun “natuurlijke aanleg en geestelijke eigenschappen”, noteert tijdschrift Opzij. De afgelopen jaren komen er echter steeds meer vrouwen bij. Ook de topfunctionarissen, de rechters, zijn steeds vaker een vrouw.

En kijk: opeens is het zeer belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving:

Vrouwen vonnissen niet anders, zegt ook een woordvoerder van de Haagse rechtbank. Maar het gaat haar om de beeldvorming, nu haar rechtbank 68 procent vrouwelijke rechters heeft. „We zouden een afspiegeling moeten zijn van de maatschappij. Als een verdachte man in een verkrachtingszaak drie vrouwelijke rechters treft, kan hij denken: ik ben al veroordeeld. Dat is niet zo, maar dat gevoel kan er wel zijn.”

Over de gevoelens van vrouwen als ze, bijvoorbeeld in zaken rond alimentatie en seksueel geweld een louter mannelijke rechtbank aantreffen, natuurlijk geen woord. Waarna rechtbanken plannen opperen om het aantal vrouwen in te perken en extra hun best te doen om meer mannen aan te nemen. In 2010 zong het idee van een quotum al rond, om het aantal vrouwen te beperken, en de Haagse rechtbank wilde positieve discriminatie van en voor mannen instellen, om maar wat voorbeelden te noemen. Duidelijke effecten van een knap staaltje framing.

Kortom, ik concludeer dat de dubbele moraal in Nederland springlevend is. We meten met twee maten. Meer mannen = goed. Meer vrouwen = slecht. De argumenten daarvoor slepen we er met de haren bij, al naar gelang de situatie en om welke sekse het gaat. UPDATE: zoals weblog Stellingdames de positie van filosoof Sebastien Valkenberg verklaart (na eerst gehakt te hebben gemaakt van zijn redenaties):

Het is goed mogelijk dat Valkenberg zich wegens deze maatregel van Bussemaker bedreigd voelt in zijn eigen positie als witte man. Gelijkheid voelt voor geprivilegieerden vaak als onderdrukking. Of zoals Obama het in zijn afscheidsspeech verwoordde over antiracisme-activisten in zijn land: “They’re not demanding special treatment, but the equal treatment that our founders promised”.

Hear, hear.

UPDATE 2: dit erudiete weerwoord op het stuk van Valkenberg, door filosofe Chantal Bax.

Mannen hebben geen trek in vrouwenwerk

Een aantal ‘typisch mannelijke’ banen verdwijnt snel, terwijl ‘vrouwelijke’ sectoren zoals de zorg juist groeien. Toch deinzen veel mannen er voor terug om vrouwenwerk te doen, blijkt uit ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De mannen voelen zich gestigmatiseerd, vrouwenwerk betaalt fors minder, en ze denken dat ze de benodigde kwaliteiten missen. Nederlandse opiniemakers spreken al van zorgelijke ontwikkelingen waarbij (jonge) mannen massaal afhaken en buiten spel staan op de arbeidsmarkt.

Mannen zouden er goed aan doen te kijken naar wat vrouwen doen, en van vrouwen te leren. De economische crisis kostte veel mensen hun baan. Vrouwen werden, volgens de New York Times, zelfs harder getroffen door werkloosheid dan mannen. De toekomst ziet er al evenmin florissant uit: zo verwacht de SER dat vooral vrouwen de dupe worden van toenemende automatisering. Zo verdwijnen talloze administratieve kantoorbanen als computers dat werk over nemen.

Vrouwen hebben veel ervaring met het opvangen van dit soort klappen. Rond de vorige eeuwwisseling maakten we een soortgelijke leegloop mee, signaleerden feministes van de eerste golf. Allerlei vrouwenwerk, zoals kaas maken, kleding naaien en kaarsen produceren, verdween met de industrialisering naar fabrieken buitenshuis. Daar gingen mannen dat werk doen. Voor vrouwen zat er niets anders op dan zich aan te passen en nieuwe wegen te zoeken.

Op dit moment doen vrouwen hetzelfde. Ze verliezen hun baan en zoeken nieuwe wegen. Ze zorgen ervoor dat ze hoog opgeleid zijn, signaleert de New York Times. Ze tonen zich flexibeler in hun gedrag dan mannen, scholen zich om, pakken aan wat ze kunnen.

Mannen daarentegen halen hun neus op voor laag vrouwenwerk. Zodoende beperken ze zichzelf en lopen ze kansen mis. Natuurlijk hebben mannen daar hun redenen voor. Naast een stigma levert vrouwenwerk minder salaris op. Een lasser (man) verdient in de V.S. 18 dollar per uur, stelt de New York Times. Zou hij in de zorg gaan werken, dan haalt hij waarschijnlijk niet meer dan tien dollar per uur. Bijna een halvering. In Nederland is het net zo: werkgevers onthouden vrouwen drie ton gedurende hun loopbaan.

Daarnaast vinden mannen zichzelf vaak niet geschikt voor vrouwenwerk:

“I ain’t gonna be a nurse; I don’t have the tolerance for people,” he said. “I don’t want it to sound bad, but I’ve always seen a woman in the position of a nurse or some kind of health care worker. I see it as more of a woman’s touch.” […]  Lawrence Katz, an economist at Harvard, has a term for this: “retrospective wait unemployment,” or “looking for the job you used to have.” “It’s not a skill mismatch, but an identity mismatch,” he said. “It’s not that they couldn’t become a health worker, it’s that people have backward views of what their identity is.”

Om het tij te keren doen werkgevers pogingen die identiteit bij te stellen. De zorg slap vrouwenwerk? Welnee. Ziekenhuizen doen hun best om de zorg als iets stoers te promoten. De adrenaline die door je heen jaagt als operatieverpleegkundige treedt ook op als je gaat bergbeklimmen, stellen pr-mensen. Bergbeklimmen is supermannelijk sportief en macho, kortom werken in een operatiekamer is macho. Ook in Nederland doen mensen hun best het vrouwelijke imago te verminderen en mannen te lokken.

Als mannen toehappen en een vrouwenbaan accepteren, belonen werkgevers hen. Mannen krijgen meer salaris. Het College voor de Rechten van de Mens kwam er bijvoorbeeld achter dat mannen, werkzaam in algemene ziekenhuizen, in alle onderzochte functiegroepen meer loon krijgen dan vrouwen. Ze nemen enkele tientjes tot tweehonderd euro per maand meer mee naar huis. Ook krijgen mannen sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Een fenomeen wat bekend staat als de ‘glazen lift’. Hoe meer mannen een beroep oppakken, hoe hoger de status (en het loon).

Het omgekeerde gebeurt niet. Als meer vrouwen mannenwerk oppakken, schieten hogere managers in de weerstand en vinden ‘we’ al die vrouwen een probleem. Bij de rechtelijke macht vinden we het bijvoorbeeld opeens belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving en dan is het erg als er ‘teveel’ vrouwen komen. Ook denken mensen dat de kwaliteit zal dalen als er meer vrouwen in de beroepsgroep komen. Voordat je het weet veranderen activiteiten op die manier in vrouwenwerk met een lage status. Met de bijbehorende lagere lonen. Waarna de cyclus opnieuw kan beginnen.

Deze kloof is mensenwerk: het zijn mannen die op basis van stereotiepe veronderstellingen vrouwenwerk mijden. Het zijn wij mensen die vrouwenwerk onderwaarderen en kinderen opvoeden met allerlei rare ideeën over ‘echte’ mannen en ‘echte’ vrouwen. Zolang we vrouwen blijven zien als de minderwaardige Ander, blijft wat ze doen besmet werk waar ‘echte mensen’ hun vingers niet aan willen branden. Met alle problemen van dien. Maar het voordeel is: wijzelf kunnen die opvattingen veranderen. Als we willen.

Amerikaanse damesglossies maken revolutie door

Er gebeuren hele interessante dingen op de Amerikaanse bladenmarkt. Twee voorbeelden: Glamour magazine, en Teen Vogue. Glamour kondigde trots aan dat het nummer van februari 2017 op één uitzondering na geheel door vrouwen werd geschreven, gefotografeerd en ontworpen. De coverfoto viel daarnaast op omdat er een vrouw met cellulitis op staat – tot voor kort echt onbestaanbaar. En Teen Vogue ontpopt zich tot een feministisch en politiek lijfblad voor intelligente tienermeiden. Revolutie!

Een typisch exemplaar van damesblad Glamour staat weliswaar vol door vrouwen geschreven teksten, maar voor de rest domineerden mannen de kolommen. Eén van de eigen redactrices, Cindy Leive, begon lekker te tellen en kwam tot de slotsom dat mannen 63 procent van alle fotografen uitmaken, evenals 68 procent van de kappers en iets meer dan de helft van de make-up artists.

Bij deze laatste categorie leek een evenwicht bereikt, totdat je keek naar de ruimte die deze grimeurs kregen. Vrouwelijke make-up artists zagen hun werk voornamelijk terug in kleine rubrieken en kleine fotootjes, terwijl hun mannelijke collega’s de klussen kregen die op centrale plekken in het blad verschenen – de spraakmakende fotoreportages, de grote spreads.

Leive problematiseerde deze situatie. Glamour moedigt vrouwen aan om de top te bereiken, schreef ze in een Van de Redactie stuk, en dan kan het niet zo zijn dat je in eigen huis een scheve situatie tolereert. De redactie besloot het eigen beleid bij te stellen en veel meer vrouwelijke werkneemsters betaald werk te geven. Het februarinummer komt zodoende geheel uit de koker van vrouwelijke fotografen, stylistes, make up artists en kappers. Met één uitzondering: Carl Ray, de make-up artist van Michelle Obama, die in het blad staat met een interview.

Na deze symbolische 100% vrouwen-editie wil Glamour in 2017 scherp opletten en de taken achter de schermen eerlijker verdelen onder mannelijke en vrouwelijke professionals. Onder andere Slate magazine juicht deze stap toe:

Putting women in front of the camera while men wield creative control both reflects and creates a social paradigm that lets men be “doers” while relegating women to the “done to.” Women’s magazines that lean on men to style, photograph, and make up the women in their pages are quite literally printing and disseminating a vision of women seen through the male gaze. Glamour is right to make this overdue alignment in priorities.

En dan Teen Vogue. Quartz Magazine vat de ontwikkeling van dit meidenblad als volgt samen: Teen Vogue werd kwaad, schrok wakker en begon mannen zoals Donald Trump angst aan te jagen. Volgens dit webmagazine zitten editor Elaine Welteroth en digital editorial director Phil Picardi achter deze verschuiving. Twee jaar geleden bestonden de meest gelezen berichten van Teen Vogue nog uit verhalen over het verleden van popster Taylor Smith en schoonheidstips. Het afgelopen jaar (2016) was het meest gelezen artikel een analyse van de manier waarop Donald Trump tegenstanders ondermijnt.

De koerswijziging naar kritische journalistiek ging gepaard met een opleving in het feministische bewustzijn van Teen Vogue. Bust Magazine prees bijvoorbeeld het nummer van februari 2016 voor reportages over jonge feministen, de situatie van meisjes met een donkere huid, over Know Your IX, een organisatie die studentes voorlichting geeft over hun rechten en mogelijkheden na aanranding of verkrachting op een campus, en een openhartig interview met Amandla Stenberg, die de rol van Rue speelde in de eerste Hunger Games film. Vox Magazine noemde het nummer een must read.

Ja, mode, make up en sterren komen nog steeds aan de orde in Teen Vogue, maar de redactie durft veel verder te gaan dan die traditionele onderwerpen en snijdt thema’s aan over gender, ongelijkheid, seksisme, racisme, politiek, enzovoorts. Eén van de medewerksters, Lauren Duca, durfde het zelfs aan om mee te ‘praten’ in een show van Fox News, een bolwerk van seksisme en conservatief populisme. En veegde prompt de vloer aan met mensen die vinden dat mode en politiek niet samen gaan.

Volgens The Atlantic geeft de redactie haar lezeressen wat zij willen, vragen en nodig hebben. Met dank aan de invloed van het internet zijn tieners tegenwoordig prima op de hoogte van allerlei ontwikkelingen in de wereld. En daar willen ze wat over lezen in hun eigen lijfblad:

“When it comes to news and politics, we look at ourselves as an ally and a platform—particularly to young women, and young people from marginalized communities,” Picardi said. “I think young people, and perhaps particularly young women are so wildly underestimated by the world at large, and I want us to be a platform that challenges that idea.”

Voor meer geluk in 2017

Bovenstaand gedicht vond ik erg mooi en wilde ik lezeressen niet onthouden…. Met dank aan Twitteraarster Kirsty Logan. Uitgeverij Burning Eye Books vertelt je meer over Sophia Blackwell en haar gedichtenbundel, waar bovenstaande uit kwam.

De dode vrouwenteller staat dit jaar op minstens 30

Als je gendergerelateerd geweld wat gedetailleerder in beeld wil krijgen, moet je goed je best doen. De Moordatlas, berichten uit lokale media, een overzicht van Het Parool met alle moorden in Amsterdam, dat en meer moet je bij elkaar vegen om verder te komen dan een kaal getal als ‘circa 30’. Met als dubieuze extra aanvulling: begin 2016 kon de politie de moordenaar van minister Els Borst voor het gerecht krijgen. Deze man voldoet akelig precies aan een bekend patroon bij moordenaars uit de V.S.

Beeld: RTV Oost.

Beeld: RTV Oost.

Circa 30 dode vrouwen in 2016. Bijna altijd in relatie tot huiselijk geweld. Het cijfer is ongeveer even hoog als 2015, toen het CBS 31 dode vrouwen registreerde. Ter vergelijking: kruispunten met minstens zes verkeersslachtoffers in drie jaar heten ‘blackspots‘ en staan hoog op de lijst voor maatregelen om het aantal doden terug te dringen. Zes doden in drie jaar. Twee per jaar. Dat is al voldoende om een gevoel van urgentie te krijgen.

Wat zit er achter zo’n kaal cijfer? De situaties uit 2016:

  • 16 december, Veendam: de politie houdt een 51-jarige man aan nadat een 48-jarige vrouw overleed aan haar verwondingen. Het stel was bekend bij de politie: de dag voor de moord stonden agenten nog op de stoep vanwege een ruzie tussen de man en de vrouw.
  • 23 november, Voorburg: een 57-jarige man doodt zijn 87-jarige moeder en springt daarna uit het raam van haar flat. Omwonenden vertellen verslaggevers van Omroep West dat de zoon regelmatig vanuit Amsterdam op bezoek ging om voor haar te zorgen.
  • 8 november, moeder treft haar 19-jarige dochter zwaargewond aan in hun woning in Ede. De politie houdt later een 20-jarige plaatsgenoot aan. Wat de relatie tussen de verdachte en het slachtoffer is, wil het rechercheteam dat de zaak onderzoekt niet zeggen.
  • 2 november, Hoevelaken, vrouw dood, ex op de vlucht. Agenten treffen de 39-jarige vrouw dood aan in haar woning. Haar ex-man liet zijn auto leeg achter in Amersfoort en verdween. Na onderzoek kon de politie een misdrijf hard maken en de man officieel als verdachte aanmerken.
  • 9 oktober, Almelo, vrouw dood, partner aangehouden. Buren hoorden gegil en een knal en zagen de man daarna het huis uit rennen.
  • 22 september, Zevenbergen, vriend en/of zoon vermoordt vrouw. De vader en zoon beweerden eerst dat de vrouw onwel was geworden, maar de politie vond bewijzen die duidden op moord en hield het tweetal aan
  • 25 augustus, Spijkenisse, partner vermoordt vrouw. De man belde daarna zelf de politie om de fatale mishandeling te melden.
  • 17 augustus, Oudwoude, man vermoordt echtgenote. ”Volgens buurtbewoners zou de 59-jarige Gerrit Dijkstra zijn 55-jarige echtgenote Gooitske van der Veen met benzine hebben overgoten en aangestoken en/of met een mes gestoken, maar dat kon of wilde de politie nog niet bevestigen.”
  • 22 juli, Amsterdam, man doodt zijn moeder. Hij wachtte totdat zijn ex thuis kwam met hun zoontje, gooide het kindje uit het raam en sprong vervolgens zelf.
  • 21 juli, Deventer, vriend mishandelt zwangere vriendin zodanig dat ze sterft
  • 16 juli, Maasbommel, man steekt schoonmoeder neer, zijn zwangere vriendin raakt gewond maar weet aan de dood te ontsnappen
  • 23 juni, Utrecht, man doodt tijdens ruzie zijn vriendin
  • 26 mei, Ophemert, man geeft zijn vrouw in eerste instantie op als vermist, maar daarna blijkt dat hij haar vermoord had en haar lichaam verstopte
  • 26 mei, Rotterdam, man doodt vrouw, verstopt lichaamsdelen op verschillende plekken en springt daarna voor een trein
  • 25 mei, Hoorn, partner vermoordt vrouw op hun zeilboot. Het betrof een Zweeds stel dat al jaren rondvoer in Nederlandse wateren.
  • 19 mei, Amsterdam, man vermoordt huisgenote, mogelijk met medewerking van zijn vriendin
  • 4 april, Beverwijk, 80-jarige man vermoordt 76-jarige partner, politie vermoedt dat dit gebeurde tijdens een ruzie in de relationele sfeer
  • 1 maart, Kaatsheuvel, militair vermoordt zijn vrouw, onduidelijk of zijn drie kinderen de moord zagen of dat ze toen sliepen. Politie vermoedt dat huwelijksproblemen tot de moord leidden
  •  24 februari, Eindhoven, politie houdt man aan nadat ze in zijn woning diens zwaargewonde partner aantroffen. De vrouw overleed in het ziekenhuis aan haar verwondingen. De Eindhovenaar kreeg in december 12 jaar cel opgelegd voor zijn gruwelijke daad. Bij de uitspraak bleek dat de man eerder was veroordeeld voor geweldsdelicten, ”waaronder voor mishandeling van zijn ex-partner en de bedreiging van een ander”.
  • 4 februari, Amsterdam, man steekt ex-partner neer bij een school, de vrouw overlijdt kort daarna in het ziekenhuis aan haar verwondingen. Volgens omwonenden had de man zijn ex eerst bedreigd voordat hij tot daden over ging
  • 12 januari, Den Haag, man schiet zijn ex-partner dood en pleegt daarna zelfmoord
  • 9 januari, Zandhuizen, man steekt partner neer en pleegt daarna zelfmoord. Volgens getuigen had het stel vaak ruzie. Onduidelijk of de twee kinderen van 5 en 6 jaar getuige waren van de steekpartij
  • 7 januari, Nunspeet, vrouw verdwijnt. Als haar lichaam wordt gevonden blijkt er sprake van moord. De politie houdt haar partner aan maar moet de man daarna weer vrijlaten. Voor het OM blijft hij de verdachte.

Twijfelgevallen

In mei stak een man het huis van een 84-jarig echtpaar in Hellevoetsluis in brand. Beiden stierven. Onderzoek wees uit dat de brandstichter jaloers was op de zoon van het echtpaar. Die zoon had een relatie met de ex van de dader. Een ander twijfelgeval speelde zich af in Helmond. De politie trof daar op 22 februari 2016 op straat een zwaargewonde vrouw aan, die later stierf. De politie hield een mannelijke kennis van het slachtoffer aan. De vrouw lag in een scheiding maar de moordenaar was, voor zover bekend, niet haar nieuwe partner.

Nog een twijfelgeval: de politie trof, na een telefoontje van een collega van het slachtoffer, op 22 oktober het lichaam aan van een vrouw die in een woonhotel werkte. Agenten hielden de mannelijke collega later aan omdat hij harddrugs op zak had en het onderzoek hinderde. Of deze: op 17 november treffen mensen een 28-jarige vrouw aan in een park in Amsterdam Zuidoost. Ze overlijdt wat later aan schotwonden. De politie tast in het duister over de dader.

Andere moorden

Op 4 juli 2016 drong een man in Emmerik het huis binnen van zijn ex en haar nieuwe vriend. Hij stak beiden neer. De vrouw overleed in het ziekenhuis aan haar verwondingen, de man overleefde de aanslag. Daarnaast hield de politie in Rijswijk op 13 juli een 18-jarige man aan nadat de politie een 18-jarige vrouw zwaar gewond aantrof in een huis. Ze stierf in het ziekenhuis aan haar verwondingen.

Een andere moord vond plaats op 20 mei, in Amsterdam. Drie mannen liepen ruziënd een politiebureau in Osdorp binnen omdat één van hen een vrouw zou hebben vermoord. De politie trof in een huis in de wijk inderdaad een dode vrouw aan en arresteerde het drietal. Wat er ook gebeurde, er is in ieder geval sprake van een mannelijke dader en een vrouwelijk slachtoffer.

Soms gaat het mis in het buitenland. Zo vermoordde een man een vrouw uit Dordrecht in Noord-Irak. ”De dader sloeg na de moord op de vlucht, maar werd later aangehouden door de Irakese politie. De vier kinderen uit het gezin zijn ondergebracht bij de familie van de dader”, meldt Omrop Fryslân.

In september 2016 meldde RTV Oost dat de Colombiaanse justitie een man uit Heino zal vervolgen voor moord op zijn partner. Volgens de man overvielen praten hun zeilboot, voor de kust van Colombia. De piraten zouden zijn vrouw vermoord hebben, maar de Colombiaanse justitie verdenkt hém, omdat onderzoekers op de boot geen sporen van derden aantroffen en piraterij in die streek zelden voorkomt.

Els Borst

In de buitencategorie: de moordenaar van Els Borst. Begin dit jaar kon de politie de dader aanhouden. Het blijkt dat hij opgroeide in een orthodox-christelijk milieu. In 2015 vermoordde hij zijn zus Loïs, na ruzies over abortus en euthanasie. Later doodde hij Els Borst. Hij verklaarde tot moord te zijn overgegaan vanwege de euthenasiewet, waar Borst als minister een belangrijke aandeel in had.

Dit voldoet precies aan een bekend profiel bij moordenaars in de V.S. Ze beroepen zich op allerlei motieven, maar hebben het bij hun keuze voor doelwit(ten) opvallend vaak op vrouwen gemunt. Dagblad Trouw noemde de moord een Christelijke aanslag. Het was echter ook een aanslag van een man die meerdere vrouwen letterlijk het licht in de ogen niet gunde en doorsloeg op onderwerpen die voor vrouwen van belang zijn, zoals de vrijheid een zwangerschap af te kunnen breken. (Religieus) fanatisme en vrouwenhaat, ze gaan vaker dan je lief is hand in hand.

Tot slot:

Renée Römkes hield in 2015 de Annie Romein-Verschoorlezing. Ze koos het thema huiselijk geweld.  Tot de tweede feministische golf vond de overheid dat dit type geweld een privé probleem was. Pas na feministische acties ontstonden de eerste opvanghuizen en nam de overheid maatregelen. Pas in 2015 ondertekende Nederland een verdrag van de Raad van Europa, waarin huiselijk geweld erkend wordt als een schending van mensenrechten.

We komen van ver. Maar we vinden het nog steeds lastig om te erkennen dat mannelijke daders de ernstigste misdrijven plegen, als het gaat om deze vorm van geweld. Dat gebeurt slechts bij hoge uitzondering. Veel vaker echter krijgen vrouwen (onbewust) de schuld van hun eigen misdaad. Zo schrijft misdaadjournalist Hendrik-Jan Korterink:

Succesvolle sterke vrouwen die in allerlei opzichten beter functioneren dan hun zwakke partner: dat kunnen dodelijke drama’s worden.

Alsof het een natuurwet is. Sterke vrouw, tja, ze lokt het uit he, hij moet dan wel slaan.

Dit mengsel van wegkijken, vergoelijken en/of impliciet slachtoffers de schuld geven, maakt dat we huiselijk geweld niet effectief aanpakken. Dit terwijl er langzamerhand steeds meer bekend wordt over deze vorm van agressie. Zo blijkt uit onderzoek van de universiteit van Manchester dat de dader vaak een jaloerse, bezitterige man is, die meent dat hij het recht heeft zijn vrouw te domineren en vanuit die houding extra gevaarlijk wordt als ‘zijn’ vrouw bij hem weg wil. Ook als een man zijn kind vermoord, gebeurt dat bijna altijd uit jaloezie en wraak.

Tot slot. Mocht je geweld van mannen tegen vrouwen (en kinderen) een vervelend, negatief, naar onderwerp vinden, dan zeg ik graag wat Latijns-Amerikaanse feministen in zo’n geval zeggen: ”excuses voor het ongemak, we worden vermoord”. In Nederland eist onder andere het College voor de Rechten van de Mens betere hulpverlening en een gerichtere bestrijding van agressie tegen vrouwen. Er gaan teveel vrouwen dood in Nederland. Dat moet stoppen.

Jaaroverzicht 2016: vrouwen centraal

Hoe seksistisch en racistisch we nog steeds zijn bleek wel uit de behandeling die onder andere hoogleraar Gloria Wekker en politica Sylvana Simons ten deel viel, en een deprimerende Emancipatiemonitor. De stagnatie blijkt ook uit onze dalende plek op internationale ranglijstenminder vrouwen in de Volkskrant top 200 van machtige Nederlanders, en het oprukken van gekrenkte mannelijkheid, angstmythes over ”feminisering” en oprukkend populisme. Gelukkig kon Nederland desondanks positieve ontwikkelingen optekenen in 2016:

  • Atletes deden het dit jaar geweldig op de Olympische Spelen en op andere velden. Zoals de historische prestatie van de handbalsters, die voor het eerst een EK-finale haalden. En in oktober 2016 kreeg Nederland voor het eerst een vrouwelijke coach in het betaalde topvoetbal.
  • Tijdschrift Opzij riep hoogleraar José van Dijk uit tot meest invloedrijke vrouw van Nederland. Ze werd in 2016 de eerste vrouwelijke president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, ook een primeur.
  • Vrouwen gebruiken sociale media steeds vaker om seksueel geweld aan de kaak te stellen. In Nederland onder andere met hashtag #zeghet. Daarnaast beschikt Nederland sinds dit jaar eindelijk over een landelijk netwerk van centra voor seksueel geweld, waar vrouwen en mannen terecht kunnen voor eerste opvang en verdere hulp. En Emancipator haalde de Witte Lintjescampagne naar Nederland – een beweging van mannen die geweld tegen vrouwen willen voorkomen en andere mannen aanspreken op hun gedrag.
  • Langzaamaan ontstaat opnieuw het bewustzijn dat je alert moet zijn op gender, wil je iets bereiken. Zo kreeg Nederland in november de eerste Gender in Physics-dag, om de positie van vrouwen in de exacte vakken op de agenda te krijgen. Een genderscan naar een effectieve aanpak van huiselijk geweld kreeg een vervolg. Filosofie Magazine publiceerde een manifest over het aandeel van vrouwen in het openbare debat. Iets wat onder andere leidde tot campagne Ik Schrijf. En organisatie Women Inc. timmerde in 2016 flink aan de weg om een discussie op gang te brengen over gebrekkige medische zorg aan vrouwen, de loonkloof en overbelasting van vrouwen door teveel mantelzorg.
  • Historici Myriam Everard en Francisca de Haan brachten in 2016 het eerste wetenschappelijke onderzoek uit over Rosa Manus. Deze vrouw vormde samen met Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker de kerngroep van de eerste feministische golf. Haar bijdrage bleef onderbelicht, o.a. omdat haar archieven tijdens de tweede wereldoorlog gestolen werden en pas in 2003 terugkwamen.
  • 2016 stond ook in het teken van jonge feministen. Vooral in de steden (her)ontdekken vrouwen het feminisme. Zo organiseerden vrouwen zich in The Feminist Club Amsterdam. Ook pleiten vrouwen voor meer intersectionaliteit. Als vrouw met een niet-blanke huid moet je soms drie glazen plafonds doorbreken voordat je ergens komt.
  • Vrouwen schrijven niet met hun tieten, stelden 25 jonge auteurs april 2016 in een bundel vol essays. Hun boek maakte onderdeel uit van een jaar vol aandacht voor schrijfsters, recensies en de plek van vrouwen in de Nederlandse literatuur, aangevoerd door de Lezeres des Vaderlands en haar #lekkertellen campagne.
  • Trouw, die structureel goed scoorde bij #lekkertellen, stelde een lijst samen met de beste boeken van 2016. Met opnieuw, terecht, veel schrijfsters. Zoals Roos van Rijswijk, Kristina Sandberg, Pauline de Bok, Marijke Schermer en de dit jaar helaas overleden Jenny Diski.
  • Op de valreep van het jaar sneuvelde een glazen plafond. Claudia de Breij is de eerste vrouw ooit die de oudejaarsconference mocht verzorgen. Ze haalde 2,12 miljoen kijkers en kon 2017 beginnen met positieve recensies van haar optreden.
  • Schrijfster Chimamanda Adichie bezocht Nederland en inspireerde vrouwen hier om de moed niet op te geven in deze tijd van taaie stagnatie. Jongeren zouden Addichie’s essay Waarom Feminisme voor Iedereen is verplicht mee moeten krijgen op hun zestiende, zoals Zweden inmiddels doet. Haar twee belangrijkste tips rondom feminisme:

The first is your premise, the solid unbending belief that you start off with. What is your premise? Your feminist premise should be: I matter. I matter equally. Not ‘if only.’ Not ‘as long as.’ I matter equally. Full stop. The second tool is a question: can you reverse X and get the same results?

Verder in de wereld:

Latijns-Amerika: 2016 was het jaar waarin vrouwen zó genoeg kregen van de verkrachtingen en moorden, dat ze met de slogan ‘niet één minder’ (ni una menos) massaal de straat op gingen in Argentinie, Brazilië, Chili en vele andere landen. Diverse feministische organisaties zorgden dit jaar voor zelfverdedigingsbewegingen, vakbonden voor prostituees, ontmoetingshuizen om de femicide te bestrijden, landhervorming en vrijere abortuswetten. Het filmfestival van São Paulo stond in het teken van feminisme en Chili kreeg voor het eerst een feministisch muziekfestival, georganiseerd door zangeres Francisca Valenzuela. En voor degenen die geen Spaans lezen maar wel Engels: veel werk van schrijfsters in deze lijst met beste boeken van 2016.

Afrika: het African Gender Institute van de universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika, leverde opnieuw talloze interessante publicaties. Van het effect van radio luisteren op de levens van plattelandsvrouwen tot aan online feminisme en onveilige abortussen, dit instituut deed onderzoek en sprak erover. In Harare vond voor de vierde keer het African Feminist Forum plaats. Lees verder o.a. dit interview met Ruth Nyambura, van de African Eco-Feminist Collective, over vrouwen, feminisme en ecologie in Kenia. Of website HerZimbabwe, met een serie over het werk van Afrikaanse schrijfsters.

Azië: In China wint het feminisme aan kracht. Helaas ook de weerstand daartegen, met een stelselmatige vervolging van feministische activisten. Ook in Japan dreigt feminisme het nieuwe f-woord te worden. In Zuid Korea wil de bevolking hun vrouwelijke premier afzetten. Activiste Kamla Bhasin lanceerde de One Billion Rising campagne in Nepal, om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Filmmaakster Alankrita Shrviastava liet eind 2016 haar film ‘Lippenstift onder mijn burka‘ in premiere gaan, over feminisme in Hindi films. Tot slot: voor jonge vrouwen spelen sociale media een belangrijke rol als het gaat om bewustwording en het opzetten van feministische initiatieven. Sommigen bekopen dat met de dood. Zo vermoordde haar broer Qandeel Baloch, een Pakistaanse sociale media ster die pleitte voor vrouwenemancipatie.

Europa: Poolse vrouwen organiseerden massale protesten tegen een zeer strenge anti-abortuswet en slaagden erin hun conservatieve regering een halt toe te roepen. Succes! In Italië deed de regering openlijk een beroep op vrouwen om meer baby’s te baren. Die campagne verdween ijlings van tafel nadat vrouwen protesteerden tegen de seksistische, neerbuigende toon ervan. En de voorzitter van de Europese Commissie, Juncker, hield een belangrijke speech waarin hij de plannen voor Europa ontvouwde. 52 jonge feministen schreven een alternatieve speech waarin ze hun eigen visie ontvouwden. Tot slot: het gevaarlijke vrouwen project van de universiteit van Edinburgh. Veel mensen vinden vrouwen eng en gevaarlijk, maar wat betekent dat, hoe ziet ‘gevaarlijk’ eruit, wat vinden vrouwen? Het project begon 8 maart 2016 en loopt door tot 8 maart 2017.

V.S./Engeland: Onder het motto ‘woorden doen ertoe’ verzamelde de Huffington Post de 29 krachtigste stukken geschreven door vrouwen in 2016. Schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie scoort hoog, met twee stukken in de lijst. Toegift: Slate Magazine noemt 2016 het jaar waarin feminisme in de V.S. keihard tegen het glazen plafond botste. Voor de Engelse krant The Guardian zette Laura Bates op een rij hoe het vrouwen in 2016 verging. Het antwoord: wisselend, maar vaak won de humor.  Website Indiewire bekeek de situatie in Hollywood en concludeert dat 2016 een mooi jaar was voor actrices en verhalen waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Vrouwen kregen complexere rollen, met personages waar je als actrice echt je tanden in kunt zetten. Vriendschap tussen vrouwen kreeg meer aandacht in verhalen, en er ontstond meer diversiteit. Plus: grote vrouwelijke hoofdrollen in de StarWars franchise, zoals Rey! Vrouwelijke Ghostbusters! Een aanstormende Wonder Woman film!

Tot slot: de krachtige feministische speech van Madonna, Vrouw van het Jaar, tijdens het Billboard’s Women In Music 2016 evenement. Je kunt er vanalles over schrijven. Maar kijk en luister liever naar haar oprechte toespraak, inclusief oproep aan vrouwen om elkaar vaker te steunen.

Zelfhaat, het vervolg

De gereedschapskist-aflevering over zelfhaat prijkt sinds de publicatie in 2013 dagelijks op de lijst van veel gelezen artikelen. Kerstvakantie, hoogzomer, weekeinde, een anonieme dinsdag, maakt niet uit, dagelijks zijn er mensen die dit stuk vinden, lezen, en doorklikken naar de informatie achter één of meerdere links in het artikel. Blijkbaar heb ik een gevoelige snaar geraakt.

Allereerst, voor de anonieme lezer die informatie over zelfhaat opzoekt: welkom. Hopelijk is het artikel je tot steun. Weet dat je niet alleen bent. De situatie waarin vrouwen verkeren vergroot het risico op traumatisering en zelftwijfel. Dat maakt je vervolgens kwetsbaar voor die volgende stap, zelfhaat.

Ik ben net zo gevoelig voor zelftwijfel als andere gemarginaliseerde mensen. Indertijd kostte het me bijvoorbeeld de grootste moeite om dat artikel te publiceren. Wie was ik om over dit onderwerp te schrijven? Ik wikte, woog, schrapte, voegde toe, streepte weg, en drukte uiteindelijk op de publiceer-knop omdat het er anders nooit van zou komen.

Eén van de redenen waarom ik schrijven over zelfhaat destijds zo moeilijk vond, was omdat het een kwetsbaar onderwerp is en er een harde geluidsband meeliep met ‘niet zeuren, huuuuh negatieve energie, je moet je met positieve dingen bezig houden, je bent toch een sterke moderne vrouw, nou dan, doe niet zo slap!’ Met als extra bonus de slechte beeldvorming rondom feministen. ‘Komen ze weer hoor, die verzuurde zeurpieten. Wat hebben ze nou weer te zeiken? Ach gut, lijden ze weer eens ergens aan?’

Zelftwijfel en het maatje zelfhaat komen ergens vandaan. Eén hele duidelijke reden voor zelfhaat zijn de vele ondermijnende situaties waarin vrouwen te vaak verzeild raken. Denk aan seksueel geweld, mishandeling, problematische bevallingen, structurele discriminatie van het type onderbetaling en ontslag na de aankondiging dat je zwanger bent (vaak met de smoes dat je niet goed zou functioneren).

Mensen zouden van minder van slag raken. Het enige voordeel is dat dit soort misstanden wat makkelijker zichtbaar kunnen worden. Ze zijn duidelijker. Ik denk dat naast dit type traumatisering twee sluipmoordenaars een rol spelen bij de ontwikkeling van zelftwijfel en zelfhaat. Voortdurende micro-agressies, en het ontbreken van een vrouwvriendelijke omgeving waarin je, als ‘tweede sekse’, je eigen ervaringen gespiegeld ziet zodat je weet dat je waarnemingen kloppen.

Ik begin met het laatste en verwijs je graag naar het werk van professor Saba Fatima. Als immigrantenvrouw met een gekleurde huid vertegenwoordigt zij een duidelijke minderheid in academische kringen. Ze merkte dat ze, als enige Ander in een ruimte, haar eigen ervaringen nauwelijks een plek kon geven. ‘Ze beeldt het zichzelf in’, heet het al snel. In haar eigen woorden:

As women of color, we are greatly underrepresented in academia. This adversely impacts our ability to speak about our experiences with an expectation of understanding such encounters by our allies. And when one is constantly given alternate banal explanations for their ‘overly-sensitive’ perceptions, one loses the epistemic ground they stand on. They cease to give credibility to their own perceptions.

Pas met de komst van internet, weblogs en digitale fora kwam ze in contact met vrouwen die in dezelfde positie verkeerden, die dezelfde ervaringen hadden, en die haar geleefde werkelijkheid konden bevestigen en van een context voorzien. Opeens kreeg ze benen om op te staan. Het ging niet om incidenten, waar ze ‘te overgevoelig‘ op reageerde. Het gaat om vele incidenten die samen een patroon van uitsluiting en marginalisering vormen, en die haar treffen omdat ze niet voldoet aan de standaard norm van heteroseksuele blanke academische man.

Toen ze dat inzag, kon Fatima zich weer ”normaal” voelen. Let wel: je kunt daarna nog steeds gelden als de enige hysterica in de kamer (met dank aan Masha Gessen voor die omschrijving), maar je begrijpt in ieder geval waar dat vooroordeel vandaan komt en kunt besluiten of je je erdoor laat beïnvloeden, of niet.

Bij dit alles spelen machtsrelaties een grote rol. Wie heeft het voor het zeggen? Wie wordt automatisch gelooft en wie niet? Wie kijkt, wie wordt bekeken? Filosofe Sandra Lee Bartky, die in 2016 helaas overleed, schreef belangrijke stukken over de situatie van vrouwen, de moeilijkheid van bewustwording, en de gevoelens van zelfhaat en minachting voor jezelf die het gevolg zijn van de situatie waarin we als samenleving vrouwen als mens onzichtbaar maken. Die situatie voorzien van context en gedeelde ervaring uitwisselen is van levensbelang, zeker voor een geminachte groep als feministen. Het persoonlijke is politiek…..

Wat me brengt op de tweede sluipmoordenaar: de micro agressies. Micro agressie staat voor op het oog kleine voorvallen. Van die speldenprikken die je in eerste instantie zelf nauwelijks opmerkt, laat staan anderen in je omgeving. Maar er volgt een tweede speldenprik, en een derde. De tiende voel je. De twintigste doet pijn. Tegen de tijd dat de dertigste komt krimp je bij voorbaat al in elkaar.

Micro agressie is één van de manieren waarop een samenleving vrouwen in een bepaalde hoek drijft. Kom uit je hok en je krijgt gedonder. Blijf in je hok, want elders is er geen plek voor je. Zo ontbreken we bijvoorbeeld in schoolboeken, worden we onderbetaald en moeten we in vergaderingen aparte technieken aanwenden om gehoord te worden.

Micro-agressies woekeren op allerlei manieren door in vrouwenlevens, maar zodra vrouwen over dit soort situaties beginnen tekent zich een tweedeling af. Herkenning van veel vrouwen, maar minstens de helft van de mannen ziet het probleem niet. Zelf zouden ze vrouwen nooooit zo respectloos behandelen. Vaak ontstaat ook verontwaardiging bij de not my Nigel-groep. Deze mannen en vrouwen zeggen maar wat vaak dat vrouwen niet moeten zeuren of overdrijven. We moeten vooral positief blijven en hooguit een vorm van ‘gezellig’ feminisme uitoefenen, anders schrikken we potentiële medestanders af.

Netwerken, online en offline, beginnen langzaam voor een kanteling te zorgen. Zoals Fatima merkte kun je als vrouw via die wegen herkenning en erkenning voor onze ervaren werkelijkheid vinden. Daardoor neemt de zelftwijfel af. Nee, wij zeuren niet, wij overdrijven niet. Wij benoemen een probleem, we verzamelen feiten en uit die stapel studies en ervaringen komt vanzelf een patroon naar voren. Wie zijn die anderen, om te zeggen dat het geen probleem zou zijn? Wiens belang dient ontkennen? Voor wie werkt stilte positief, omdat ze dan ongestoord door kunnen met wat ze doen?

Collectief kunnen vrouwen de stilte doorbreken en de status quo aanpakken, die hen tot voor kort dwong om zichzelf te verloochenen en zich bescheiden terug te trekken. Ik probeer daar met dit weblog een klein steentje aan bij te dragen. Door problemen te benoemen, door patronen zichtbaar te maken, door te verwijzen naar het vele werk van vele vrouwen, die ieder op hun manier feminisme uitdragen en thema’s aansnijden die belangrijk zijn voor ons.

Maar het begint bij het ontwikkelen van genderbewustzijn en een gezond gevoel van eigenwaarde. En het lezen van feministische vakliteratuur, want kennis is een vorm van macht en als vrouw kunnen we ieder sprankje macht goed gebruiken.

Lezeressen, ik sluit af met een wens. Een gezond, bezield 2017 vol moed, kracht en inspiratie! 

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Vaarwel Carrie Fisher, feministe en humoriste

Carrie Fisher stierf aan een hartaanval – kan 2016 na de verkiezing van Trump, de dood van artiesten zoals David Bowie en Prince, en oprukkend conservatief populisme nog rottiger worden? (TRIESTE UPDATE: een dag na haar dood overleed ook haar moeder, actrice Debbie Reynolds).Talloze media besteden aandacht aan Fisher’s werk en leven, maar voor dit weblog concentreer ik me natuurlijk op een specifiek aspect: haar uitgesproken feminisme en humor, waarbij ze bij voorbaat al grappen maakte over haar eigen overlijdensbericht:

Now I think that this would make for a fantastic obit — so I tell my younger friends that no matter how I go, I want it reported that I drowned in moonlight, strangled by my own bra.

Fisher nam geen blad voor haar mond als het ging om de positie van meisjes en vrouwen in de wereld. New York Magazine verzamelde haar vijftien beste feministische citaten. Daarin neemt ze onder andere stelling tegen de enorme druk waar actrices onder staan om dun en knap te blijven, en pleit ze voor meer begrip voor mensen met psychische problemen.

Fisher begreep dat ze voor altijd in het teken zou staan van haar rol als prinses Leia in de Star Wars films. Ze benutte die iconische rol meteen om gekkigheid aan te pakken. Zo kreeg ze als Prinses Leia nooit zelf een lichtzwaard. Waarop ze later in een interview opmerkte: ”zelfs in de ruimte is er een dubbele moraal”.

Daarnaast benutte ze de scènes waarin ze een slavin in een sexy gouden bikini speelde, als springplank voor stevige discussies over de seksualisering van vrouwen, mannenfantasiën en manieren waarop de cultuur sterke vrouwen probeert te reduceren tot hun lichaam:

She said, “To the father who flipped out about it, ‘What am I going to tell my kid about why she’s in that outfit?’ Tell them that a giant slug captured me and forced me to wear that stupid outfit, and then I killed him because I didn’t like it. And then I took it off. Backstage.”

BAM! De gouden bikini verandert in drie zinnen in een feministisch hoogtepunt. Op die manier wist ze het personage Leia om te toveren tot een voorbeeld voor andere vrouwen. Leia vocht zichzelf uit die gouden bikini en bleef de opstand leiden, benadrukte Fisher. Leia was een prinses, maar wel een feministische prinses die streed voor een politieke zaak. Op die manier maakte ze bovendien de weg vrij voor andere StarWars heldinnen, zoals Rey en, in Rogue One, Jyn Erso.

Fisher maakte daarnaast ook naam als auteur. Ze schreef diverse romans en memoire-achtige essaybundels. Website The Verge stelde een leeslijst samen met haar werk, waarin ze openlijk een beeld gaf van verslaving, psychische aandoeningen, ouder worden en leven als vrouw. De literaire wereld betreurt haar heengaan

Misschien kunnen Nederlandse uitgeverijen iets doen om haar boeken toegankelijker te maken voor een breed publiek? Het lijkt erop alsof geen enkele titel in het Nederlands vertaald werd – bol.com geeft bijvoorbeeld geen hits bij Nederlandstalige boeken, als je op deze auteur zoekt. Gemiste kans, mensen….

De lezing van… historica Mary Beard

De Engelse historica Mary Beard verzorgde in maart 2014 de London Review of Books Winter Lecture in het British Museum. Als onderwerp koos ze de stem van de vrouw in het openbaar. Als vrouwen publiekelijk speechen, volgt nog té vaak een vermaning of verzuchting. Praat ze nou nog steeds? Wat een gekakel. In haar lezing traceert ze pogingen om vrouwen het zwijgen op te liggen terug tot minstens de oude Grieken, en legt verbanden met hoe we in het heden omgaan met speechende vrouwen.

Beard signaleert dat voor (elite) jongens bij de oude Grieken en Romeinen, spreken in het openbaar een exclusief mannelijk recht was. Publiek speechen was hét teken dat de jongen een man was geworden. Of dat een volwassen man écht mannelijk was. Als een vrouw in het openbaar, formeel, het woord nam, kon ze per definitie geen vrouw zijn. Ze was androgyn of, erger, monsterlijk.

Beard signaleert twee uitzonderingen op de historische ‘regel’ dat vrouwen moeten zwijgen. Vrouwen mogen in het openbaar spreken over de situatie van vrouwen, en om te vertellen dat ze ergens het slachtoffer van zijn geworden. Beard plaatst zichzelf met lichte ironie en humor in dezelfde traditie:

 I’m not saying that women’s voices raised in support of women’s causes weren’t important, but it remains the case that women’s public speech has for centuries been ‘niched’ into that area. Here, I suppose I should flag up – before someone else does – my own topic this evening. No one forced it on me. But it can hardly be a coincidence that I chose to talk on the ‘public voice of women’ rather than about, say, migration or the war in Syria. I probably have to confess to being in the niche too.

Nieuwsronde: feestdagen editie

Van het verlies van Hillary Clinton in de V.S., de femicide in Latijns-Amerika tot aan de stagnerende emancipatie in Nederland, het was een ruw jaar voor vrouwen die als mens ruimte in willen nemen op onze planeet. Toch gaan vrouwen stug door – en die ontembare geest is een feestje waard. Daarom in deze feestdagen editie verhalen vol successen en vrouwen die blijven strijden voor een betere wereld.

  • Het Nigeriaanse voetbalteam Super Falcons won voor de achtste keer op een rij de Women’s Africa Cup of Nations. De regering beloofde de speelsters een bonus voor die historische prestatie, maar niks. Dus protesteerden de speelsters met medestanders voor het parlementsgebouw in Abuja. Betalen, pannenkoek!
  • Ondertussen schreven tienervoetbalsters in Engeland een boze brief naar de Football Association (FA) met luide kritiek op een rapport vol maatregelen om meer meisjes te interesseren voor de sport. De suggesties in dat rapport, zoals kleinere ballen gebruiken om meisjes niet af te schrikken met een normale, zwaardere bal, maken hersenloze barbies van meisjes, signaleren ze.
  • Voor het eerst wijdt een museum in de Australische stad Melbourne een grote expositie aan werken van Aboriginalkunstenaressen. De tentoonstelling is het resultaat van een snelle emancipatiebeweging. Zo gebeurde het nog in 1981 dat de Aboriginal Australia Exhibition, een prestigieus evenement met 321 werken van inheemse kunstenaars, louter mannen een podium gaf.
  • De monden vielen open van een groepje Britse tieners, toen ze in een krant lazen dat sommige vormen van vrouwenbesnijdenis ‘best moeten kunnen’. Echt niet! Ze schreven een prachtig lied tegen vrouwenbesnijdenis om te protesteren tegen deze vorm van genitale verminking.
  • In de V.S. zijn voor het eerst in de geschiedenis de meeste rechtenstudenten vrouw. In Canada maken meer vrouwen deel uit van de 1% mensen met de hoogste salarissen in het land.
  • Tegelijkertijd maken vrouwen nog steeds het grootste deel uit van de armen in de wereld. Ook in rijke westerse landen. Daarom heeft de Engelse drogisterijketen Boots nu een donatiesysteem opgezet om maandverband en tampons te schenken aan voedselbanken. Dit omdat vrouwen met een zeer laag inkomen deze essentiële producten vaak niet kunnen betalen.
  • Sinds 1990 nam de moedersterfte in ontwikkelingslanden af met 45%. Dat is goed nieuws, want een kind baren is wereldwijd doodsoorzaak nummer 2 voor vrouwen.
  • Sarah Roebuck liep in Parijs een man tegen het lijf die haar verwarde met een gebruiksvoorwerp. Een jaar later zag ze haar verkrachter terug in een Franse rechtbank. Bij die gelegenheid schreef ze een open brief aan de dader en aan mannen in het algemeen: ”“Ik wil dat mannen dit lezen en zich even misselijk voelen als de vrouwen die dit meegemaakt hebben. Ik wil dat dingen veranderen. Ik eis dat dingen veranderen.”
  • Het is niet vanzelfsprekend dat meisjes ruimte innemen op poppodia, maar een succesvol evenement probeert de drempel te verlagen. Girls Go BOOM vond plaats in de Belgische stad Gent en de Nederlandse stad Rotterdam, en bracht meiden bij elkaar die graag in een band spelen of aan de weg timmeren met slam poetry. Het initiatief kwam van Lindsi Dendauw en twee van haar vriendinnen. In de toekomst wil het trio vier keer per jaar iets organiseren. Zoals workshops over hoe je een band opstart. Of filmavonden.
  • India slaagde er twee jaar geleden in om een satelliet in een baan rond Mars te brengen. Dat zou nooit gelukt zijn zonder wetenschapsters zoals Ritu Karidhal, Nandini Harinath en Anuradha TK.

Winst Trump backlash voor ”feminisering” populaire cultuur?

Salon magazine publiceerde een interessante analyse over de verkiezingen in de Verenigde Staten. Namelijk deze: vrouwen kregen de afgelopen jaren veel ruimte in de populaire cultuur – in shows van popsterren, in vrouwelijke reboots van films, in liedjes van popsterren. Dat leidde tot een tegenreactie:  Maak de V.S. weer mannelijk!

”Trump, maak een einde aan deze nachtmerrie!!!”

Let wel: het blad claimt niet dat een seksistische tegenreactie op de ”progressieve” cultuur de enige reden was voor de winst van Trump. Onder andere racisme speelde een grote rol, bijvoorbeeld. Maar de angst voor het oprukkende vrouwelijke in de culturele openbaarheid kreeg een verpersoonlijking in Trump en wat hij vertegenwoordigt, betoogt het blad.

In augustus dit jaar zag Salon in de nominatie van Trump al een teken van een opstand tegen al die mondige vrouwen op televisie en in tijdschriften. Nu, met Trump als president, krijgt die opstand handen, voeten en tanden:

White men are going to keep voting Republican until you liberals get all those women and black people away from their TV sets.

Dit deel van de bevolking neemt, volgens magazine Salon, wraak voor een tijd waarin de populaire cultuur vrouwen steeds meer ruimte geeft. Zo toonden diverse televisieseries abortus op een respectvolle, genuanceerde manier. Kreeg Ghost Busters een geheel met actrices bevolkte reboot. Of neem Mad Max Fury Road, waarbij de heldin een belangrijkere rol had dan de held.

De ”vrouwelijke” Ghostbusters veranderde voor delen van de bevolking meteen in hét voorbeeld van de manier waarop vrouwen allerlei rollen overnemen die mannen tot voor kort ferm in hun knuisten dachten te hebben. Ook Mad Max Fury Road riep bij sommige mensen een luid neeeeeeee! op.

De Trumpstemmers namen waarschijnlijk ook aanstoot aan televisieseries die open en genuanceerd over abortus vertellen. Van de conservatieve blanke Christenen steunde 81% Trump, mede vanwege zijn anti abortus pose. Een meerderheid van de Trumpstemmer wil abortus verbieden. 18% wil dat zelfs als het leven van de moeder gevaar loopt, of in geval van verkrachting.  39% vindt dat de vrouw straf moet krijgen als ze een ongewenste zwangerschap beëindigt.

Daarnaast vatten mensen de slogan ‘drain the swamp‘ (demp het moeras) tot voor kort op als een pleidooi om een einde te maken aan de kliek van Wall Street haaien en conservatieve politici. In kringen van Trump-aanhangers kreeg deze slogan echter een andere betekenis. Het veranderde in een oproep om allerlei links liberale types Washington uit te werken. 

Trump’s keuzes voor zijn regeringsploeg wijzen inmiddels ook duidelijk in die richting.  Alle belangrijke sleutelposities in zijn kabinet gingen naar rijke, meestal blanke mannen. Veel van deze mannen gaven blijk van grote minachting voor vrouwen. Hun standpunten druisen lijnrecht in tegen het doel van de regeringsinstantie die ze moeten leiden. Amerikaanse media spreken wat dat betreft al van vossen die op de kippenren moeten passen. Wat kan daar fout mee gaan? Niks toch? (Oh, dat…)

O ja, en het helpt als je er goed uitziet, want Trump hecht bij het aanstellen van zijn naaste medewerkers grote waarde aan een televisievriendelijk uiterlijk. Niks mis namelijk met televisie, reality shows en andere populaire cultuur, als die uitingen maar passen in het denkraam van de Trumpstemmer.

Statistieken brengen femicide in Engeland aan het licht

Mannen vermoordden in zeven jaar tijd bijna duizend vrouwen in Engeland en Wales. Dat blijkt uit statistieken, verzamelt door de organisaties Women’s Aid en NIA. De moorden volgen een vast patroon. In de helft van de gevallen gebruikte de man een steekwapen. In driekwart van de gevallen kende de moordenaar zijn slachtoffer zeer goed – het was een partner, ex-partner of een zoon van de vrouw.

Deze zogenaamde ‘Femicide Census’ betekent een volgende stap in het zichtbaar maken van geweld tegen vrouwen. In eerste instantie ploegden particuliere vrouwen lokale kranten door en probeerden in kaart te brengen hoe vaak vrouwen het onderspit dolven. Dat gebeurde eerder ook in de V.S. Daar kamden redacteuren van de Huffington Post lokale media uit en verzamelden alle dode vrouwen (en vaak ook kinderen) die ze in de maand januari 2016 vonden: 112 doden. In 89 procent van de gevallen was de dader een man, 77% van de slachtoffers was een vrouw.

Uit de Engelse cijfers blijkt dat mannen het vooral gemunt hebben op vrouwen in de leeftijd van 36 tot 45 jaar, of als ze ouder zijn dan 66. Bij de groep van 66 jaar en ouder verklaart de moordenaar vaak dat hij uit medelijden handelde of haar een genadige dood schonk. Tijdschrift The New Statesman:

… although the sincerity of that mercy can be judged by one of the male killers quoted in the census: “‘I did not want her to become a decrepit old hag.”

De femicide census identificeerde ook een categorie genaamd ‘symbolische vrouw’:

The most chilling category of victim, though, is perhaps the group of five called “symbolic woman”, which means “cases where a man sought to kill a woman – any woman”. In the purest sense, these are women who were killed for being women, by men who chose them as the outlet for misogynist aggression.

Grote kans dat de man die onlangs in Finland een vrouwelijke burgemeester en twee journalistes doodde, ook zo’n symbolische vrouw zocht. En vond. En doodde.

Dit geweld tegen vrouwen is hardnekkig. In 2011 kwamen de Verenigde Naties erachter dat het aantal vermoorde vrouwen akelig stabiel blijft en in sommige gebieden zelfs stijgt. Engelse cijfers wijzen op een sterke daling in het aantal misdaden tegen mannen, terwijl het aantal geweldsincidenten tegen vrouwen juist steeg. En dat de stijgende lijn begon op het moment dat de regering bezuinigde op Blijf van mijn Lijf huizen en andere hulp aan mishandelde vrouwen. Toeval?

 

Filmstudio struikelt over het vrouwelijk talent

Actrices die beginnen te regisseren, regisseuses die eindelijk een serieuze kans maken, bergen vrouwen die mooie rollen krijgen, voor en achter de camera’s, het kan niet op bij Ryan Murphy van 20th Century Fox. De Amerikaan richtte binnen deze studio een eigen productiemaatschappij op, Half, met het vaste voornemen om voor het einde van 2016 meer diversiteit te bereiken. Dat is gelukt.

Dankzij Half kreeg de talentvolle Angela Bassett meer kansen

Vrouwen die regisseren, hebben soms moeite om gemotiveerd te blijven en kansen aan te nemen als die zich voor doen. Ze zijn net zo ambitieus als hun mannelijke collega’s, maar moeten een afweging maken:

“Lack of trust, less distribution than male directors, less P&A money than male directors combined with a massive dose of double standard on how you will be judged if any of this makes you nervous on set.” “No matter how you twist and turn it, the most likely outcome is that you will either end up with a movie that bombs, which will send you straight to director’s jail,” Alexander said. “Or you actually manage to do a good job and have a hit, but somehow all those executives who argued with you about everything now think you’re difficult.”

Zolang het werkklimaat zo giftig blijft voor ambitieuze vrouwen, is het moeilijk om als vrouwelijke professional te groeien en bloeien. Dit werkklimaat is echter een eindresultaat van menselijk handelen. Mensen kunnen die cultuur veranderen. Ten goede. Als je écht wilt en gewoon aan de slag gaat, blijkt het supermakkelijk om vrouwen te vinden en goede banen te geven. Zoals Murphy deed.

Murphy zit achter televisieseries zoals Scream Queens, American Crime Story en American Horror Story. Tot nu toe kregen blanke mannen het meeste werk. Zij regisseerden bijna alle afleveringen van deze series. Tijd voor Murphy om de hand in eigen boezem te steken en toe te geven dat dit veel beter kan. Hij beloofde via Half vijftig procent van de afleveringen door een vrouw of een andere ‘minderheid’ te laten regisseren. Hij nam die belofte zeer serieus en ging verder dan alleen regisseurstaken:

“I sat down with every department head on every show that I make and said, ‘You need to hire 50 percent women when you can,’” Murphy said. “If you don’t have them, like the grip department, train them.”

Dat lukte nog voor het einde van dit jaar in zeer ruime mate. Na tien maanden bleek 60 procent van de regisseurs vrouw te zijn, tegen een gemiddeld schamele 17 procent in de rest van televisieland. De toevloed aan medewerksters had ook effect op de actrices die in de series spelen. Zo neemt Angela Bassett nog steeds allerlei rollen aan, maar nam ook plaats op de regisseursstoel. Evenals Jamie Lee Curtis, die ontdekte dat ze talent heeft voor die baan. Naast haar rol als actrice in Scream Queens regisseerde ze inmiddels diverse afleveringen van deze show.

Andere film- en televisieproducenten volgen Murphy’s voorbeeld. Regisseuze Ava DuVernay kondigde aan dat haar drama Queen Sugar uit de koker van een vrouw komt. En Melissa Rosenberg, verbonden aan de serie Jessica Jones, maakte bekend dat alle afleveringen van het tweede seizoen geregisseerd worden door vrouwen. Daarnaast begon Mathilde Dratwa haar Wee Wagon Project, een speciale trailer om kinderopvang op de set te bieden. Zo krijgen vrouwen met een kind hopelijk ook meer ruimte om hun vak uit te oefenen.

BONUS: Een ander goed voorbeeld is Lukasfilm. Dit bedrijf, onder andere verantwoordelijk voor de nieuwste StarWars film Rogue One, wist een 50-50 man-trouwverdeling aan de top te bereiken. Vrouwelijk talent genoeg, als je oprecht de wens hebt ze volwaardig welkom te heten.

Anderhalf verdienersmodel legt alle economische risico’s bij vrouwen

Wow. Als er voor mij één ding duidelijk wordt uit de Emancipatiemonitor 2016 is het dit: het schiet niet op met de emancipatie, en uit keiharde cijfers en representatieve uitslagen van enquêtes blijkt dat ‘wij’ in Nederland, met ons anderhalf verdienersmodel, alle risico’s van die relatievorm bij de vrouw neerleggen. Naar eigen zeggen in goed vertrouwen leveren vrouwen in, maar als de relatie stuk loopt onttrekt 50% van de mannen zich aan de (financiële) gevolgen van deze manier van samenleven.

Het anderhalf verdienersmodel houdt in dat zodra er kinderen komen, de ene partner het betaalde werk drastisch inperkt, terwijl de ander de hoofdkostwinner wordt of blijft. Als samenleving zetten we vrouwen onder grote sociale druk om degene te zijn die inschikt en de onbetaalde zorgtaken in huis op zich neemt. Daardoor wordt het iets waar je niet over praat omdat het vanzelfsprekend zo hoort. Nog voordat ze een serieuze relatie krijgen zijn jongeren al diep doordrongen van deze norm, ziet het CBS.

Gegeven deze ongeschreven wet vindt er zelden een kritisch gesprek plaats over de praktische gevolgen van deze gang van zaken. In plaats daarvan signaleert de monitor automatische aannames van het type ‘als haar inkomen op gaat aan kinderopvang, kan ze net zo goed meteen stoppen met betaald werk’. En wensdenken: ”Twee op de drie vrouwen menen dat financiële afhankelijkheid niet erg is, zolang er maar goede afspraken zijn gemaakt. Nog meer vrouwen vinden dat het in een goede relatie niet uitmaakt wie het meeste geld binnenbrengt en wie het meeste doet in het huishouden.”

Zodoende houdt zij hooguit een baantje en houdt hij De Baan. Zodoende schrobt zij thuis de badkamer terwijl hij domineert op krantenredacties, in de politiek, in de top van bedrijven enz. enz. Kinderen observeren deze ouderwetse rolpatronen en leren al jong hoe het hoort. Voilà, een vicieuze cirkel.

Als het mis gaat met de relatie – het CBS becijfert dat het aantal echtscheidingen nog steeds stijgt – komen alle negatieve gevolgen bij de vrouw terecht. Cijfers staan verdeeld over pagina’s 148 tot en met 166, maar geven samengevat dit duidelijke beeld:

  • Van de mannen meent de helft dat beide ex-partners na een scheiding financieel op eigen benen moeten staan, zonder partneralimentatie. Laat dit even op je inwerken, dames. De helft. Deze mannen profiteren graag van jouw gratis werk, zodat hij ongestoord salaris kan blijven verdienen, maar als de relatie stuk loopt moet je niet bij hem aankloppen
  • Bij degenen zonder kinderen: bij mannen 11% inkomstendaling en bij vrouwen bijna 28%
  • Zijn er wel kinderen en wonen die bij de moeder, dan gaan mannen er ruim 10% in koopkracht op vooruit, terwijl vrouwen 23% verlies hebben
  • Wonen de kinderen bij de vader, dan gaan deze vaders er 1% op achteruit en moeders bijna 27%
  • Vrouwen die na de scheiding partneralimentatie ontvingen, moesten een koopkrachtverlies van 38% incasseren, tegenover 22% verlies voor vrouwen zonder partneralimentatie. Ook met kinderalimentatie blijft dit beeld overeind
  • Voor mannen die partneralimentatie gingen betalen na de scheiding, ontwikkelde de koopkracht zich met 6,4% stijging positief
  • Nieuwe relatie: zonder kinderen gingen mannen met een nieuwe partner er 1% in koopkracht op achteruit, terwijl vrouwen ruim 1% vooruitgang hadden. Met kinderen hadden beide seksen te maken met een koopkrachtwinst: mannen 13% en vrouwen 4%

Denk daar even aan als mannen weer lawaai gaan maken over alimentatie: zijn inkomen gaat er nog steeds op vooruit, als hij partneralimentatie betaalt.

Gezien de voordelige positie van mannen hoeven vrouwen van hem geen urgentie te verwachten om iets te veranderen. Hij vaart wel bij deze gang van zaken. Hij heeft geen probleem. Voor vrouwen is de urgentie daarentegen hoog. Als vrouwen niet kritisch nadenken, denkfouten ontmaskeren en hun economische zelfstandigheid bevechten, blijven ze in een systeem rollen waarbij ze uiteindelijk in armoede vervallen als het mis gaat met de relatie.

Vrouwen vinden dat kritische gesprek met een wellicht tegenstribbelende geliefde erg lastig. Slechts zelden durven vrouwen die andere dwingende norm te doorbreken, namelijk dat vrouwen vriendelijk moeten zijn, moeten zorgen, aan de ander moeten denken, de harmonie in huis moeten bewaren. Het doet zeer in jezelf als je daar tegenin gaat. Anderen kunnen je een bitch noemen. Bovendien kun je een beerput openen vol onuitgesproken verwachtingen, ingesleten gedragspatronen of onwil die niet langer verborgen kan blijven als jij als vrouw duidelijkheid eist.

Kortom, gezien bovenstaande snap je waarom de emancipatie zo hemeltergend traag verloopt. Het gaat om een taaie mentaliteit en vastgeroeste maatschappelijke normen die, hoewel ongeschreven, daarom niet minder dwingend zijn. De emancipatiemonitor maakt dat weer eens pijnlijk zichtbaar.

Anti-geweldscampagne White Ribbon komt naar Nederland

“Vóór alles is geweld een mannenzaak”, stelt Jens van Tricht, directeur van Emancipator (organisatie voor mannen en emancipatie). “Het wordt tijd dat mannen dit feit onder ogen komen, daar verantwoordelijkheid voor nemen en zo onderdeel worden van de oplossing”. Dat zegt Emancipator, een organisatie rondom mannen en emancipatie. Om deze bewustwording te ondersteunen haalt hij de White Ribbon campagne naar Nederland, o.a. met website Daar Mag je Nooit voor Kiezen.

White Ribbon betekent ‘wit lint’ en verwijst naar het symbool van deze beweging. Ieder jaar dragen mannen op 25 november een wit lintje, om aandacht te vragen voor geweld tegen vrouwen. Naast die ene dag kiezen aangesloten mannen er ook de rest van het jaar voor om geweld tegen vrouwen te voorkomen. De campagne vraagt mannen zich expliciet uit te spreken tegen het geweld door een statement te maken: “Ik zal nooit geweld gebruiken tegen vrouwen, het nooit goedpraten en het nooit negeren”. Via Daar Mag je Nooit voor Kiezen kunnen mannen de verklaring vinden en ondertekenen.

De Witte Lintenbeweging begon in Canada, waar een man in 1989 de University of Montreal binnen liep en veertien studentes vermoordde. Een groep mannen in Toronto vond deze specifiek tegen vrouwen gerichte moordpartij zó schokkend, dat ze geweld tegen vrouwen hoog op de agenda wilden krijgen. Ze hielden de eerste Witte Lintjesactie kort daarna. Met succes: 57 landen sloten zich de afgelopen decennia aan bij deze beweging.

Jens van Tricht wil Nederlandse mannen oproepen ook mee te doen. Hij noemt het terecht absurd dat het feit van voornamelijk mannelijke daders niet lijkt door te dringen tot mannen of, breder, de samenleving.

Feministen zoals ik delen die frustratie. Ik schrijf zelf regelmatig over geweld tegen vrouwen, en velen gingen mij daar in voor. Vrouwen problematiseren mannengeweld al eeuwenlang. Christine de Pizan schreef erover in haar middeleeuwse klassieker De Stad der Vrouwen. Feministen van de eerste golf streden tegen geweld van dronken mannen, onder andere door pogingen te doen om alcoholisme te bestrijden. Feministen van de tweede golf zetten huiselijk geweld hoog op de agenda en richtten het eerste Blijf van mijn Lijf huis op. Ook nu stellen feministen mannengeweld systematisch aan de kaak.

Al die kritiek en pogingen mensen bewust te maken van geweld, hebben er nog niet toe geleid dat mannen in Nederland vaker verantwoordelijkheid nemen voor de agressie van hun sekse. Met twitter als open riool krijgen vrouwen er bijvoorbeeld massaal van langs, als ze agressie van mannen bespreekbaar willen maken. Zo kreeg hashtag #zeghet, over de ervaringen van vrouwen met seksueel geweld, als snel een populaire tegenhanger, getiteld #zeikwijven.

Ook de overheid speelt een remmende rol. Sinds de Nederlandse regering de emancipatie voltooid achtte, liep onder andere de aanpak van huiselijk geweld averij op. We moeten als cultuur van zeer ver komen. Mannen die de vanzelfsprekendheid van agressie tegen vrouwen proberen te doorbreken, moeten hoge drempels slechten:

Als ik wel op de vuist durfde te gaan met neonazi’s, waarom durfde ik me dan niet uit te spreken als feminist? Als man diende ik mijn bek open te trekken en niet zwijgzaam toe te kijken. Daarom ging ik schrijven over seksisme, ik sprak collega’s, vrienden en klanten aan op hun seksistisch gedrag en pas jaren later durfde ik mezelf een feminist te noemen. Het voelde bevrijdend en ik zag de positieve feedback bij vrouwen en mannen die mij kenden. Maar ik zag ook de weerstand bij mannen die ik niet kende, die vals reageerden, alsof ik een landverrader was.

Ik juich alle pogingen toe om mannen te betrekken bij een mannenprobleem zoals geweld tegen vrouwen. Emancipator treedt in de voetsporen van feministen en haalt de Witte Lintjescampagne naar Nederland. Op website www.daarmagjenooitvoorkiezen.nl kunnen belangstellenden informatie vinden, tips krijgen om in actie te komen en een verklaring ondertekenen om zelf geweld tegen vrouwen af te zweren. Hopelijk ziet Nederland 25 november 2017 wit van de lintjes!

Metropolitan brengt eerste opera van een vrouw in 116 jaar

Het kan niet op! Nadat het beroemde Spaanse Prado in Madrid voor het eerst sinds het bestaan van het museum een solo-tentoonstelling van een kunstenares bracht, is het nu de beurt aan de Metropolitan Opera in New York om een mijlpaal te bereiken. Voor het eerst in 116 jaar bevat het programma een opera van een vrouw. Het betreft L’Amour de Loin van de Finse componiste Kaija Saariaho.

De vorige componiste die The Met opnam in het programma, was “Der Wald” van Ethel M. Smyth. In 1903. Saariaho gaf, toen ze hoorde van dit lange hiaat, aan dat ze geschokt was, maar hoopvol:

“It’s a shock,” Saariaho told The New York Times of the 116 year gap. “It just shows how slowly these things evolve. But they are evolving — in all fields and also in music.”

De première zorgde voor nóg een mijlpaal voor artistieke vrouwen. De eveneens Finse Susanna Malkki dirigeert het orkest. Zij is daarmee de vierde dirigente die met haar stokje mag zwaaien bij The Metropolitan. De New York Times prees deze opera de hemel in, en legde een bijzonder mooi slot vast:

during the final ovations, something that had never happened on the Met stage took place: A female conductor and a female composer congratulated each other with a warm embrace. It’s about time.

Vrouwen stonden aan de basis van de Standing Rock beweging

Nieuws dat hardnekkige protesten van de inheemse bevolking ervoor zorgden dat de Amerikaanse regering geen pijpleiding aan mag leggen door reservaat Standing Rock, haalde zelfs Nederlandse kranten. Het is dan ook een prachtig verhaal. Gewone mensen nemen het op tegen grote bedrijven en de overheid, en weten het milieu en heilige plaatsen te beschermen. Nu meer bekend wordt over de situatie, blijkt dat vrouwen aan de basis stonden van deze succesvolle protestbeweging.

Vrouwen namen het initiatief om in actie te komen, toen ze halverwege dit jaar lucht kregen van de plannen van Energy Transfer Partners (ETP). Dit bedrijf wil een pijplijn aanleggen om olie te transporteren vanaf olievelden in de Amerikaanse staat North Dakota, naar Pakota in Illinois. Grote delen van de leiding liggen er al, maar er moest nog een laatste stuk komen. Dwars door Standing Rock, een reservaat van een van de stammen van de Sioux indianen. Onder de Cannonball Rivier, de Missouri Rivier en een heilig meer door.

Het waren vrouwen die als eersten opstonden om een opstand voor te bereiden tegen ETP en de overheid, die de vergunning voor het project moet verlenen. Joye Braun, een Cheyenne River Sioux verbonden aan de organisatie Indigenous Environmental Network, legde de basis voor de volksopstand. Ze werkt onder andere samen met het International Indigenous Youth Council for Standing Rock, opgericht door Jaslynx Charger. Er verrees een heel tentenkamp op land, beschikbaar gesteld door LaDonna Brave Bull Allard. Zij vertelde in interviews over haar betrokkenheid:

“I come from a long line of bigmouthed women,” she says. “My grandma, my mom—they always stood up.” The pipeline was her time to stand up, she adds. “I’m the closest landowner. It’s me who’s first facing the devastation of the pipeline, having to face those people.”

Toen het kamp bestond en medestanders aantrok, organiseerden vrouwen de ontvangst van al die nieuwe mensen. Inclusief, in een laat stadium in de strijd, de komst van duizenden veteranen. Vrouwen domineren in de dagelijkse leiding van het kamp en bij het koken van dagelijks maaltijden voor de demonstranten. Ook stonden vrouwen in de frontlinie tijdens confrontaties met de politie. Traangas, rubberen kogels, klappen, ze vingen alles op wat naar hen toegesmeten werd.

De rol van mannen bij dit alles levert gemengde reacties op. Allard is een voorbeeld van die ambivalentie:

Allard also isn’t surprised that women took control of the water protector movement. “Because it’s our responsibility,” she says. “Our responsibility for life. We don’t have a choice. I don’t know of any man that’s standing up,” she adds, witheringly. “They sit in camp and talk about themselves.” A moment later, she softens that a bit: “Let me clarify that. We have a lot of male allies who came and stood with us. Our native allies, the people that came from all areas to stand with us, they are very respectful, very powerful, and I honor them every day.”

Hoe dan ook, na weken protesteren behaalde Standing Rock een overwinning. De overheid geeft geen vergunning voor de aanleg van de pijpleiding. Het kamp blijft echter. Het is namelijk niet zeker dat de inheemse bevolking de strijd echt won. Onder andere omdat inkomend president Donald Trump een belang van 25% heeft in ETP. Het zou zomaar kunnen dat hij zijn eigen portemonnee belangrijker vindt dan het milieu en de rechten van de inheemse bevolking. Maar de vrouwen staan klaar….