‘Gendered Innovations’ bereikt Nederland

Begonnen als een Amerikaans initiatief komt Gendered Innovations eindelijk naar Nederland. Onder auspiciën van de Koninklijke Nederlandse Academie der Wetenschappen (KNAW) vond deze week een bijeenkomst plaats over dit onderzoeksplatform, dat zich richt op de rol van gender bij de opzet van academisch onderzoek. Hoog tijd, want ‘de man als norm’ in de wetenschap bemoeilijkt het leven van vrouwen. Soms vallen er zelfs doden.

Seksisme zit nog steeds diep verankerd in de zogenaamd objectieve en neutrale wetenschappelijke wereld. Dat begint bij een mannelijke student die een universitair docent wegzet als ‘een klein grietje, deed geen pijn aan mijn ogen‘, en eindigt bij medische toepassingen die op geen enkele manier tegemoet komen aan de behoeften en fysieke eigenschappen van vrouwen. Bijvoorbeeld omdat pillen alleen getest zijn op mannen. Vrouwen blijven daardoor onderhandeld en sterven vaker, blijkt uit onderzoek.

Ook KNAW schrok wakker. Op de site kondigt dit instituut de bijeenkomst aan met de terechte vraag: ,,Als onderzoek maar gericht is op de helft van de wereldpopulatie, hoe innovatief en relevant kan het dan nog zijn?”

Precies die zorg leidde in juli 2009 tot de oprichting van een platform, Gendered Innovations, door de Stanford Universiteit. Twee jaar later zette de EU een projectgroep op om ook in Europa te achterhalen hoe gender integraal opgenomen kan worden bij de opzet, uitvoering en analyse van onderzoek en onderzoeksresultaten. In 2012 besteedde dit weblog in de rubriek De Gereedschapskist aandacht aan Gendered Innovations (even een beetje reclame maken ;) ), waarna nu, in 2015, KNAW zich breed over de kwestie buigt.

Pim Klaassen, postdoc en docent aan de Vrije Universiteit, haalt aan dat de Europese Commissie bij het toekennen van subsidies gaat meewegen of onderzoeken op kwesties van gendergelijkheid letten:

De pijnlijke vraag dringt zich op of gender misschien alleen dáárom op de KNAW agenda staat – en terwijl ik hem stel, bekruipt me de angst dat de vraag stellen, hem beantwoorden is.

Aan de andere kant kan het ook zijn dat de KNAW de actualiteit in de gaten houdt en gevoelig is voor sociale druk. Zo begon Women Inc. onlangs met een campagne om aandacht te vragen voor de ongelijke behandeling van vrouwen in de medische zorg. Jaren daarvoor rammelde hoogleraar vrouwencardiologie prof.dr. Angela Maas al aan de poorten met een pleidooi om nieuwe diagnostiek en behandelingen te ontwikkelen:

We moeten bij vrouwen niet de traditionele, op de klachten van mannen gebaseerde aanpak gebruiken, zegt ze. ‘Je vergelijkt appels met peren.’

Hoe dan ook, ik kan de aandacht voor de rol van gender alleen maar toejuichen. Veel, veel beter voor vrouwen, die zodoende minder risico lopen om te sterven bij auto-ongelukken of te lijden onder bijwerkingen van medicijnen. En soms ook beter voor mannen, bijvoorbeeld omdat botontkalking bij hen eerder ontdekt wordt. Als dát geen verkoopargument is….

Newsflash: een foetus zit in het lijf van een volwassen mens

Principieel punt: je kunt geen foetus onder toezicht stellen. Je kunt alleen de zwangere vrouw aanpakken, in wiens baarmoeder die foetus zich ontwikkelt. Iets waar rechters tot nu toe terecht huiverig voor waren. Terwijl het wel al gebeurt, 270 keer in 2014. Tweede punt: de praktijk leert dat meer rechten voor de foetus ten koste gaan van de mensenrechten van vrouwen. Kijk maar naar de praktijk in de V.S., waar zwangere vrouwen steeds vaker gecriminaliseerd worden en waar rechten voor de foetus dienen om het afbreken van een ongewenste zwangerschap steeds moeilijker te maken. UPDATE: zie ook dit opiniestuk van Asha ten Broeke, in De Volkskrant.

Leestip voor de Raad voor de Strafrechtstoepassing

 

Dit punt en dit ervaringsfeit blijven opvallend buiten beeld in de berichtgeving over een advies van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming om de foetus een sterkere positie te geven in het (straf)recht. Berichtgeving die overigens opvallend vaak gepaard gaat met foto’s en filmpjes van bijna voldragen foetussen, die bijkans de baarmoeder uitwandelen. Een beproefde tactiek van anti abortus fanaten om rechten van vrouwen in te perken.

Maar dat terzijde. Graag zou de Raad de volgende juridische mogelijkheden werkelijkheid zien worden (bijlage A, pagina 49):

  1. ondertoezichtstelling (ots) van het nog niet geboren kind;
  2. beëindiging van het ouderlijk gezag van de ouder(s) en schorsing van het ouderlijk gezag;
  3. bijzondere curator voor het nog niet geboren kind;
  4. ondercuratelestelling van de meerderjarige/zwangere vrouw;
  5. mentorschap van de meerderjarige/zwangere vrouw;
  6. tijdelijk huisverbod;
  7. gedragsaanwijzing;
  8. voorlopige machtiging op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) voor de zwangere vrouw;

Mogelijkheid naar toekomstig recht:
i. verplichte zorgtitel in het kader van de WvGgz

Droogjes merkte Welingelichte Kringen op dat er op deze manier een vreemde situatie ontstaat:

Je mag als aanstaande moeder wél zelf bepalen of je een abortus wil, maar niet of je rookt of drinkt tijdens de zwangerschap. Leven zwangere vrouwen te ongezond dan moet de ongeboren vrucht al voor de geboorte onder toezicht worden gesteld.

Maar er ontstaan nog veel meer vreemde situaties dan alleen deze. In de V.S. nemen steeds meer staten wetten aan die de juridische positie van de foetus versterken. De gevolgen zijn duidelijk negatief. Er zijn inmiddels tientallen gevallen bekend van zwangere vrouwen die tegen hun wil behandelingen en opnames opgedrongen kregen. En daarbij al te vaak zelf geen juridische steun kregen, maar de foetus wel.

Ook lopen drugsverslaafde vrouwen een steeds groter risico om in de cel te belanden, op verdenking van kindermishandeling tijdens hun zwangerschap. In Tennessee vond vorig jaar de eerste arrestatie plaats op deze grond. Dat kunnen er snel meer worden, want 21 andere staten overwegen om soortgelijke wetgeving door te voeren.

De Raad voor de Strafrechtstoepassing zwijgt in alle talen over dit bewezen effect van door hen voorgestelde maatregelen om de positie van de foetus juridisch te bekrachtigen. Vertaal het Amerikaanse ‘advocaat’ in het Nederlandse ‘bijzondere curator’ en je bent er.

Uit informatie van de NOS blijkt dat het vorig jaar al 270 keer gebeurde dat zwangere vrouwen vanwege vrees voor de gezondheid van de foetus onder toezicht werden gesteld. Bij het journaal van 18.00 uur meldde de verslaggever vandaag ook al dat artsen en de overheid nu al in kunnen grijpen, maar dat dit niet vaak genoeg gebeurt.

Dat duidt op problemen rondom regels interpreteren en bereidheid om moeilijke acties te ondernemen. Ook de Raad voor Strafrechtstoepassing geeft in haar adviesrapport aan dat bestaande jurisprudentie onduidelijk is. Laten we dan aub eerst duidelijkheid scheppen over de aan te bevelen handelswijze binnen de bestaande wetgeving. Laten hulpverleners eerst beter gebruik maken van nu al aanwezige mogelijkheden, voordat we de deur openzetten naar de wettelijke inperking van de autonomie en burgerrechten van vrouwen.

BONUS:

Mad Max genereert nieuw feministisch internet meme

Het moest er natuurlijk van komen: nadat enkele opgewonden mannen de film Mad Max: Fury Road uitriepen tot feministische propaganda, verscheen uiteraard een Mad Max internet meme om de daad bij het woord te voegen. De makers geven een radicaal antwoord op veelgehoorde ellende, zoals eeuwige twijfel aan de integriteit van vrouwen die aangeven dat ze het slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Mad Max weet wel beter:

Of de stelselmatige ondermijning van de leiderschapskwaliteiten van vrouwen. Mad Max heeft totaal geen probleem met het feit dat Furiosa de uiteindelijke beslissingen neemt:

Machtsstrijd? Tweespalt? Nee hoor, man en vrouw kunnen perfect samenwerken:

Want Max herkent en erkent kwaliteit in een vrouw:

De inspiratie voor dit meme komt van ‘Feminist Ryan Gosling‘. Charmante foto’s van deze acteur doen al jaren de ronde op internet, vergezeld met olijk verwoorde klassiekers uit de feministische theorievorming. Zoals structurele vrouwendiscriminatie op de werkvloer:

Er vond zelfs onderzoek plaats naar de invloed van Feminist Ryan Gosling. Het zou mannen in ongeveer 10% van de gevallen helpen om feministische ideeën eerder te accepteren. Al snel kwam er kritiek op de onderzoeksmethode, maar dit laat onverlet dat sociale media invloed uitoefenen op de houding en het gedrag van consumenten. Dus wie weet.

Welke je leuker vindt hangt af van je persoonlijke smaak. Zelf vind ik Gosling best ok. Maar de Mad Max meme heeft mooiere explosies:

Leve Mad Max!

 

‘Blanke man’ steeds vaker herkent als problematische groep

Eén van de weinige constructieve effecten van de racistische moordpartij in de Amerikaanse stad Charleston is, dat mensen eindelijk beginnen te spreken over blanke mannen als groep. Normaal gesproken negeren mensen die dimensie. Gaan blanke mannen in de V.S. moorden, dan wijten anderen zo’n misdaad aan psychologische ziekten, daarbij het woord ‘terrorisme’ zorgvuldig vermijdend. Terwijl er wel degelijk voldoende aanwijzingen zijn om te spreken van een probleem met deze specifieke groep.

Onder andere dagblad Trouw bespreekt de vreemde blindheid die het debat kenmerkt, zodra het gaat om een blanke man die iets ergs doet. De krant haalt hoogleraar Anthea Bulter aan, die het volgende signaleert:

Moslims en Afrikanen worden volgens Butler veel sneller voor terrorist uitgemaakt dan blanke mensen. Hun acties worden sneller systhematisch of symbolisch genoemd. Hun daden vragen volgens de media vaak om tegenreactie en refereren aan religie of ras.  Terwijl blanke mensen slechts in ‘verwarde staat’ een ‘eenmansacties’ uitvoeren. Een staaltje bedekt racisme, noemt Butler dit soort framing.

Behalve van bedekt racisme komt ook seksisme om de hoek kijken. Zelfs als daders expliciet aangeven dat ze het bij hun moordpartij op vrouwen hadden voorzien, negeren media dat en grijpen opnieuw naar termen in de categorie ‘eenmansactie van een verwarde psychoot’. Er zijn feministes zoals Jessica Valenti voor nodig om expliciet aan te geven dat vrouwenhaat, seksisme en mannelijk privilege de voedingsbodem vormen voor bijvoorbeeld de slachting in Isla Vista en andere schietpartijen.

Dit alles vloeit voort uit een cultureel model waarbij wij als samenleving de blanke man niet als groep problematiseren, zoals hoogleraar Butler aangaf. Anderen hebben iets uit te leggen, maar de blanke man niet. Die vertegenwoordigt op een vanzelfsprekende manier de norm en wordt geassocieerd met alles wat status en kwaliteit heeft. Dat er ook een link bestaat tussen blank, man en agressie blijft zo prachtig buiten beeld.

Als een vertegenwoordiger van die groep ‘blanke man’ wel degelijk blijk geeft van ongelofelijk fout gedrag, past dat niet in het ideaalplaatje. Da’s naar! We willen onszelf niet naar voelen! Dus zoeken mensen naar geruststellende verhalen waardoor de mythe van de onproblematische groep intact kan blijven. Je kunt nog zo duidelijk aantonen dat ‘de’ Amerikaanse massamoordenaar bijna altijd een blanke man is, maakt niet uit.

Hoe gevoelig die kritische blik is, blijkt wel uit de volautomatische defensieve reactie zodra een blanke man kritiek krijgt op zijn gedrag of uitlatingen. Je moet meteen aangeven dat je blanke mannen niet wil demoniseren, dat je echt wel weet dat de meeste mannen ok zijn, enzovoorts enzovoorts. Kritiek op seksistisch/racistisch gedrag, of feiten benoemen, is echter niet hetzelfde als alle mannen demoniseren. Het is een terechte poging om de balans te herstellen en een factor te benoemen die tot nu toe te vaak en onterecht buiten beschouwing bleef.

Wat de blanke mannelijke dader van de moordpartij in Charleston deed, valt onder de geaccepteerde term van (binnenlands) terrorisme en vloeide duidelijk voort uit racisme. Zulke factoren kun je maar beter niet negeren. Alleen als je het volledige plaatje hebt, kun je nadenken over oplossingen.

Nieuwsronde

De ombudsvrouw van de Volkskrant steekt de hand in eigen boezem – journalisten geven regelmatig blijk van meer of minder subtiel seksisme, en dat kan niet. Angst regeert onder Marokkaanse vrouwen. Amnesty International zegt waar het op staat bij de kwestie van abortus in Ierland. En leve de kattenvrouwtjes. Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Annieke Kranenberg neemt als ombudspersoon van De Volkskrant seksistische journalistiek onder de loep. Zonder enige moeite kan ze diverse voorbeelden noemen, al dan niet geholpen door lezers die in de pen klommen om seksisme te melden. Met een echte oplossing komt ze niet, of het moet een intentie zijn om feiten te blijven verzamelen: ,,Tellen dus. Dan blijkt de aanname dat er zelden vrouwelijke gidsen in Sir Edmund staan aardig te kloppen. Van de 41 waren er acht een vrouw. Ongetwijfeld zijn er tal van verklaringen, maar dat kan echt beter.”
  • Media in de V.S. pakken hun seksistische verslaggeving weer op nu de presidentscampagnes op gang komen. Jeb Bush geldt als een volwassen kandidaat. Hillary Clinton daarentegen krijgt kritiek op haar leeftijd, met de ondertoon ‘enge ouwe heks’. Welkom in 2015.
  • Seksisme in de wetenschap: studie na studie bevestigt het. Hij is de hoogleraar, zij ‘de jongedame’. Vier Leidse hoogleraren (v) hebben er genoeg van en richtte een platform op. Met Athena’s Angels willen ze stereotypen doorbreken en vrouwen een steun in de rug geven. Iedereen kan misstanden melden onder de noemer Angel Alerts, om advies vragen en uiteraard kennis nemen van de feiten.
  • Neymar en Marta. Allebei zeer getalenteerde Braziliaanse voetballers. Allebei toveren ze met de bal. Maar de één krijgt miljoenendeals terwijl de andere nauwelijks verder komt omdat teams opgeheven worden of failliet gaan. Raad hun gender…
  • Wat is de beste manier om carrière te maken in een zogenaamd ‘vrouwenberoep’? Wees een man. Je krijgt een hoger salaris en leidinggevenden staan te trappelen om je promotie te geven. Mannen merken ook dat met name oudere vrouwen moederlijke zorg bieden, en dat ze gezien worden als competenter dan hun vrouwelijke collega’s.
  • Als het gaat om de problematiek van Marokkaanse medelanders, ligt de nadruk vaak op mannen en jongens, constateert Renée de Zwart, medewerkster van een migrantenvrouwenorganisatie in Amsterdam. Meisjes en vrouwen worden vergeten, terwijl die vaak in een kwetsbare positie verkeren. Meiden komen vaak klem te zitten tussen conservatieve mores thuis en een tolerantere westerse samenleving buiten. En veel meisjes en vrouwen zijn bang voor mannelijke familieleden, die hun gedrag willen controleren.
  • Amnesty International publiceerde een snoeihard rapport over de houding van Ierse autoriteiten als het gaat om abortus en andere reproductieve rechten: Ierland behandelt vrouwen als wandelende baarmoeders. Wil ze iets anders dan verplicht baren, dan behandelt de overheid haar als een crimineel, schrijft AI in een rapport. Dat moet stoppen. Meer rechten voor vrouwen, want vrouwen zijn mensen.
  • Ms Magazine doet een pleidooi: eer kattenvrouwtjes zoals ze zijn. Want de vrouw en de kat hebben een lange traditie samen, te beginnen met de prehistorische godinnen, afgebeeld met katachtigen.
  • Tot slot: zou de gamesindustrie eindelijk doorhebben dat vrouwen ook geld uitgeven aan hun producten? In ieder geval verschijnen dit najaar allemaal computerspellen met een vrouwelijke hoofdpersoon. Tijdens een grote vakbeurs presenteerden studio’s meer dan 23 games waar meiden en vrouwen blij van kunnen worden. Zoals nieuwe afleveringen in de series Mass Effect, Tomb Raider en Assassin’s Creed, en originele titels zoals Ashen, Gigantic, ReCore en Adr1ft.

Kunstenaressen krijgen erepodium

Carmen Herrera, Agnes Denes (83), Dorothea Rockburne (82), Monir Shahroudy Farmanfarmaian (91), Judith Bernsteun (72). Allemaal kunstenaressen die hun tijd ver vooruit waren, maar nu pas erkenning krijgen voor hun kunst. Ook Nederland telt veel meer kunstenaressen dan je op grond van de canon zou denken. Musea lijken bezig met een inhaalslag om hun werk opnieuw toegankelijk te maken voor een breed publiek. Inclusief de verschijning van overzichtswerken zoals Women Artists, The Linda Nochlin Reader.

Ze moest er even op wachten, maar Carmen Herrera krijgt alsnog het podium wat ze verdient.

Weblog Jezebel schrijft over het fenomeen vergeten kunstenaressen:

A persistent problem that keeps the vagaries of patriarchy in place is erasure—the removal of women from history as their male counterparts are elevated, deified, canonized. […]…the arts shape society’s fundamental concepts and perceptions of the past and present arguably more than even history books do, and if women are invisible in our rendering of the past, we are more at risk of being invisible in the future.

Het duurt lang voordat er genoeg tegenkrachten op gang komen om een poging tot herstel te doen. Anno 2015 beginnen de resultaten echter zichtbaar te worden. De ‘vrouwelijke blik’ eist ruimte op, en in de V.S. krijgen de vergeten kunstenaressen waar dit artikel mee begon, exposities met bijbehorende catalogi en analyses van hun werk en de plek die ze zouden moeten hebben in de canon.

Dichter bij huis eert het Tate Modern museum in Londen Agnes Martin. Deze kunstenares genoot in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw enige bekendheid. In 1996 vond de eerste en laatste overzichtstentoonstelling van haar werk plaats. Daarna verdween ze uit beeld. Ze stierf in 2004 en maakt de expositie in het Tate Modern dus niet mee. Gelukkig kunnen hedendaagse liefhebbers opnieuw kennis maken met haar werk.

De hernieuwde belangstelling voor kunstenaressen blijkt ook uit financiële cijfers. Eind vorig jaar veilde Sotheby’s New York een schilderij van Georgia O’Keeffe voor 44,4 miljoen dollar. Dat is het hoogste bedrag ooit voor een kunstwerk van een vrouwelijke kunstenaar op een veiling, meldde Kunstbeeld. En een organisatie zoals BLOUIN Art Info stelde een overzicht samen van vijftig kunstenaressen wiens werken zeer de moeite waard zijn om aan te schaffen – in termen van investeringen doen.

Kortom, er is nog steeds absoluut geen sprake van een gelijk speelveld, maar de belangstelling neemt toe. En da’s top.

Vrouwvijandige wetgeving in V.S.: het blijft prut

Gemengd nieuws voor mensen in de V.S. die willen dat vrouwen baas in eigen buik blijven. Hogere gerechtshoven hebben de afgelopen weken verschillende pogingen geblokkeerd om  de keuzevrijheid van vrouwen in te perken. Hoera! Daar staat echter tegenover dat een ander hoog gerechtshof staten verregaande vrijheden geeft om de toegang tot abortusklinieken ernstig te belemmeren. En dat betekent slecht nieuws voor vrouwen.

Rechters in Iowa oordeelden dat vrouwen geheel legaal een videoconsult met een arts kunnen hebben, voor het voorschrijven van abortuspillen. Voorstanders van een baarplicht voor vrouwen probeerden die route onmogelijk te maken, maar faalden. Zo’n verbod schendt de grondwet, oordeelde de rechtbank in deze Amerikaanse staat.

Het hoogste gerechtshof van het land, de Supreme Court, stak rond diezelfde tijd een stokje voor pogingen in North Carolina om vrouwen verplicht een echo te laten maken voordat ze hun ongewenste zwangerschap af mogen breken. De rechters schreven in hun oordeel expliciet dat dit type wetgeving ideologische elementen bevat, gericht op het verplicht doorzetten van een zwangerschap. Bovendien heeft de geëiste procedure niets van doen met het welzijn van de patiënt.

Sterker nog, zoals mensen eerder al duidelijk maakten, komt de procedure neer op een vorm van verkrachting. Vrouwen krijgen immers tegen hun wil een voorwerp in hun vagina gedouwd, omdat ze anders geen toegang krijgen tot op zich legale medische zorg. Kan niet, vonden zij die vrouwen respecteren. In 2014 oordeelde een federale rechtbank al dat de procedure in deze vorm en in deze context illegaal is. Het Supreme Court vindt dat nu ook.

Tot slot Arkansas. Deze staat wilde de termijn inkorten waarbij vrouwen een ongewenste zwangerschap kunnen afbreken. Als conservatieve politici hun zin hadden gekregen, was abortus met 12 weken al onmogelijk, en nog eerder als artsen een kloppend hart zouden horen. Ook in dit geval maakten rechters duidelijk dat zulke maatregelen de grondwet schenden. Het recht op abortus hangt niet af van een hartklop, maar van de vraag of de foetus buiten de baarmoeder zelfstandig kan overleven, aldus het hof.

Dat lijkt allemaal super, maar helaas zorgden conservatieve rechters van het Fifth Circuit voor een enorme domper. Deze nog door George Bush benoemde mannen gaven hun goedkeuring aan een draconische Texaanse wetgeving, die abortusklinieken onderwerpt aan zulke strenge medische en bouwkundige eisen, dat bijna alle klinieken in Texas hun deuren moeten sluiten. Of al gesloten hebben. Waarschijnlijk blijven er in de hele staat maar zeven klinieken open. Met enorme gevolgen voor vrouwen, vooral zij met een laag inkomen. De uitspraak schept een precedent voor staten die dezelfde tactiek willen gebruiken.

Kortom, een stapje vooruit, drie stappen achteruit, en vrouwen betalen de prijs.

UPDATE: De Tempel van Satan spant rechtzaken aan tegen anti abortusmaatregelen met het argument dat dit type wetgeving hun religieuze overtuiging schendt. Op die manier leggen ze de vinger op de zere plek – veel anti abortusmaatregelen worden gedreven door Christelijk-conservatieve waarden en zijn gebaseerd op overtuigingen die niet gebaseerd zijn op medisch-wetenschappelijke inzichten.

Vrouwenvoetbal brengt slechtste en beste naar buiten in mensen

Vrouwenvoetbal, het blijft een beladen onderwerp. Hoe durven vrouwen iets te doen wat eigenlijk aan mannen is voorbehouden? In sommige mensen brengt die situatie het slechtste naar boven. Zo meenden Braziliaanse officials dat meer make-up en kortere shorts het vrouwenvoetbal zullen stimuleren. Dit alles bovenop de gebruikelijke litanie van seksistische vooroordelen. In het Noorse vrouwenteam bracht dit het beste naar buiten. De speelsters maakten een briljante video om seksisten van repliek te dienen.

Begeleid door een sneu pianomuziekje bekennen de speelsters dat ze inderdaad voor geen meter voetbal kunnen spelen. Alle vooroordelen… zijn waar! Eén voor één vertellen ze in een nepdocumentaire dat de bal zo glibberig is, die floept gewoon alle kanten op! Ook vergeten ze de spelregels en dan rapen ze de bal maar met hun handen op. Weten zij veel. Ja, vrouwenvoetbal is saai, dooooooodsaai. En wat was ook alweer buiten spel?

Op die manier maken de Noorse speelsters alle vooroordelen belachelijk. Ondertussen timmert het Canadese vrouwenteam aan de weg om vrouwenvoetbal in hun land gewoon te maken. Het is puur een kwestie van conditionering, aldus coach John Herdman. Het land is gek van hockey. Veel mensen vinden voetbal een rare eend in de bijt, vrouwenvoetbal helemaal. Als de Canadese ploeg succes heeft, zou dat snel kunnen veranderen, hoopt hij.

Ondertussen zijn onze oranje Leeuwinnen doorgedrongen tot de achtste finales, na een knap gelijkspel tegen gastland Canada. Wat onder andere de Volkskrant ertoe brengt om te benadrukken dat het ook in ons land snel ging: ,,Van minachtende mannenblikken, via een geslaagd EK in 2009 tot de achtste finales op het WK in 2015, komende week.”

Eens kijken of de minachtende mannenblikken na dit WK-debuut eindelijk achterwege kunnen blijven. Want of oranje nu wint of verliest tegen Japan: het feit dat Oranje de eerste ronde goed doorstond, is al een groot succes. En Japan won het vorige WK. Dat maakt de wedstrijd automatisch een hoogtepunt:

Bondscoach Roger Reijners kijkt uit naar de ontmoeting. ,,Dit wordt de grootste wedstrijd in de geschiedenis van het Nederlandse vrouwenvoetbal. Japan is absolute wereldtop met veel technisch vaardige speelsters.”

In de nacht van dinsdag 23 op woensdag 24 juni, om 4.00 uur, NPO 3. Genieten!!!!

Onderdrukking maakt vrouwen psychisch ziek

Vrouwen zijn twee keer zo vaak depressief dan mannen, lijden vaker aan ernstige trauma’s en kampen vaker met angststoornissen. Wetenschappers beginnen dit soort feiten steeds vaker te combineren met negatieve leefomstandigheden en komen tot de conclusie dat seksisme vrouwen ziek maakt. Zojuist kwam een nieuwe statistiek aan het licht die dit inzicht bevestigt: mondiaal geldt zelfmoord als doodsoorzaak nummer 1 bij meiden tussen de 15 en 19 jaar.

Dat zelfmoord wereldwijd zo’n grote doodsoorzaak is bij jonge meiden, kwam bij toeval aan het licht. Dokter Suzanne Petroni, directeur Gender, population and development bij het Internationale Onderzoekscentrum voor Vrouwen, las in een rapport dat moedersterfte bij deze leeftijdsgroep gedaald was. Daarna volgde een kort bijzinnetje: het zelfmoordpercentage was juist gestegen. Deze doodsoorzaak staat sinds het jaar 2000 op de eerste plaats, en had moedersterfte naar de tweede plek op de lijst verdrongen.

Waarom beroven meiden zich zo vaak van het leven? Ze lijden aan logische wanhoop, concluderen wetenschappers. Want onderdrukking heeft (ook) psychologische gevolgen. En die onderdrukking begint ernstige vormen aan te nemen zodra meiden in de puberteit komen. Opeens mogen meisjes niet meer naar school, opeens moeten ze thuis blijven en met spoed trouwen, vaak met een man die ze niet zelf uitkozen.

Ook misstanden zoals seksueel geweld nemen enorm toe zodra meisjes in de puberteit komen. In Nederland heeft bijvoorbeeld 20% van de vrouwen en 4% van de mannen seksueel geweld meegemaakt voor het 16e levensjaar. Da’s een groot verschil. In andere landen krijgen meiden waarschijnlijk nog meer voor hun kiezen…

Pas met de komst van feministische geestelijke gezondheidszorg beginnen deskundigen meer inzicht te krijgen in de psychologische gevolgen van die negatieve levensomstandigheden. Zo gaf psychiater Nelleke Nicolai in een lezing uit 2007 de volgende link aan:

Een van de recent meest onderzochte factoren bij depressie momenteel is de combinatie van vernedering met machteloosheid: een machtig brouwsel, dat eerder nog dan verlieservaringen een depressie kan luxeren. Vernedering is niet aan sekse gebonden, maar de combinatie vernedering plus het onvermogen of de onmogelijkheid er iets aan te doen komt verhoudingsgewijs veel voor in het leven van vrouwen.

Waarna Nicolai situaties opsomt waar vrouwen vaak mee te maken hebben: seksueel geweld, fysiek geweld, mishandeling door de intieme partner, en andere vormen van systematische discriminatie. Vaak vanuit een situatie waarbij meisjes weinig waarde hebben volgens de samenleving, en vrouwen als tweederangs wezen gelden.

Het inzicht dat seksisme vrouwen ziek maakt krijgt op die manier steeds meer onderbouwing door harde cijfers. Feministen zoals Jessica Valenti hopen dan ook dat dit type onderzoek zorgt dat mensen seksisme serieuzer nemen:

There’s no vaccination we can get or drug we can take to lessen the impact that sexism has on women’s everyday lives. But perhaps recognizing just how sick it is making us – and that the damage it causes runs deep – we can start to convince others to take sexism (and the misogyny behind it) more seriously.

Amsterdam eert feministes uit de jaren tachtig

Tania Leon, Helen Jeanette Gill, Julia da Lima, Philomena Essed, Mercedes Zandwijken, Gloria Wekker, Ernestine Comvalius, Alem Desta, Ellin Robles, Mavis Carrilho, Cisca Pattipilohy, Troetje Loewenthal… Allemaal feministes die in de jaren tachtig opkwamen voor de belangen van zwarte migrantenvrouwen. Het Amsterdams Museum en CBK Zuidoost eren deze vrouwen met Rebelse Trotseen project van kunstenaar Patricia Kaersenhout over de zwarte feministische golf in Amsterdam.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw bruiste het in Amsterdam. Een groep vrouwen verenigden zich in Flamboyant en Zami en noemden zich ZMV vrouwen (Zwarte Migranten Vrouwen). Vanuit dit platform kwamen ze in actie om aandacht te vragen voor de wonden van een pijnlijk koloniaal verleden, en om de situatie van migrantenvrouwen te verbeteren. Het waren voorhoedsters van de zwarte vrouwenbeweging.

Kaersenhout bracht hun verhalen in beeld met foto’s en een korte film. CBK Zuidoost toont deze beelden tot en met 27 juni. Voor het Amsterdam Museum heb je wat langer de tijd: daar kun je tot en met 31 augustus het kunstproject van Kaersenhout zien. Zo beeldde ze de pioniersters af op portretdoeken, die in Afrikaanse landen meestal louter mannelijke politici afbeelden. Nu staan er louter vrouwen op.

Tim Hunt, dank voor deze prachtige kans om de beeldvorming over wetenschappers bij te stellen!

Tim Hunt, dank je wel! Als Nobelprijswinnaar met status in de maatschappij, sloeg je in het openbaar seksistische taal uit over vrouwelijke collega’s. Prompt kwam er een tegenreactie op gang. Inmiddels overspoelen wetenschapsters Twitter en andere sociale media met foto’s van zichzelf, terwijl ze werken in het veld en in laboratoria. Die beelden doorbreken het automatisme van ‘wetenschapper = blanke man in een witte jas’. En dat is goud waard.

Beeldvorming lijkt iets abstracts, maar wat mensen denken heeft grote gevolgen in de praktijk. Als ‘intellect’ ‘genie’ en ‘wetenschapper’ synoniem is voor ‘man’, komen vrouwen op achterstand te staan. De man is de norm, en die standaard mannen nemen vooral andere mannen aan, want dan klopt het plaatje. Vrouwen wijken af. Zij zijn rare jankerige wijven die vooral problemen veroorzaken in het harmonieuze mannenparadijs.

Dit probleem speelt breed, ook in Nederland. Hij is de hoogleraar, zij ‘de jongedame’. Vier Leidse hoogleraren (v) hebben hier genoeg van en richtten een platform op. Met Athena’s Angels willen ze stereotypen doorbreken en vrouwen een steun in de rug geven. Iedereen kan misstanden melden onder de noemer Angel Alerts, om advies vragen en uiteraard kennis nemen van de feiten.

Hard nodig. De uitspraken van Tim Hunt passen in een lange seksistische traditie die maakt dat vrouwen de wetenschap verlaten. Hij zei het volgende:

“Drie dingen gebeuren als zij in het lab zijn. Jij wordt verliefd op hen, zij worden verliefd op jou en als je kritiek op ze hebt, huilen ze.”

Gescheiden laboratoria voor mannen en vrouwen zouden beter werken, voegde hij daar aan toe.

Hunt benutte een congres over wetenschapsjournalistiek om zijn standpunt uit te venten. Connie St. Louis, directeur van het programma voor wetenschapsjournalistiek bij de City University London, zat in de zaal en Twitterde over de uitspraken van Hunt. Vrijwel meteen begonnen wetenschapsters Hunt van repliek te dienen. In opiniestukken vroegen vrouwen aan Hunt: waar is de wetenschappelijke onderbouwing voor je beweringen? Misschien zijn de vrouwen niet het probleem, maar mannen zoals Hunt, die grossieren in vooroordelen, opperden ze.

Vrij snel ontstond ook de hashtag #distractinglysexy, waar vrouwen op dit moment gierend van de lach de uitlatingen van Hunt belachelijk maken. Sommigen namen meteen maatregelen om tegemoet te komen aan de overgevoeligheid van Hunt:

Anderen tonen foto’s van zichzelf terwijl ze hard aan het werk zijn in hun wetenschappelijke tak van sport. Zelden heb ik op één plek zó’n parade van wetenschapsters gezien. In het veld, bij opgravingen, in een laboratorium, bij allerlei apparaten en chemische opstellingen. Met gasmaskers op, in beschermende kleding, met modderspatten op rubber laarzen.

Foto na foto na foto doorbreken deze vrouwen het onbewuste, vaak impliciete, maar hardnekkige beeld van de wetenschapper als blanke man. Wil je zien wie ‘de’ wetenschapper is? Klik op #distractinglysexy en laat je standaard associatie bijstellen:

en deze:

en hier, nog een wetenschapper in een laboratorium:

Kortom, de wetenschapper is een vrouw. Dank je wel Hunt!

Queen bee syndrome is een leugen

Queen bees, topvrouwen die hun eigen unieke positie verdedigen en andere vrouwen buiten de deur houden, zijn een favoriet cliché in managementboeken. Auteurs baseren zich daarbij op een studie uit 1973waaruit zou blijken dat topvrouwen kritischer zijn op seksegenoten. De verhalen over deze zogenaamde koninginnebij zijn echter leugens. Sterker nog: de mythe over zulke topvrouwen levert een mooi voorbeeld op van projectie. Want het zijn juist de topmannen die vrouwen buiten de deur houden.

De Columbia Business School (CBS) analyseerde teams van topmanagers in 1.500 bedrijven over een periode van twintig jaar. Ze merkten dat veel besturen een ongeschreven quotum hanteren en hooguit 1 vrouw in hun gelederen op willen nemen. Daardoor blijven topbesturen exclusieve mannenclubs. De weinige vrouwen die zulke informele quota overwinnen, doen daar niet aan mee. Zij zijn juist geneigd meer vrouwen een kans te geven.

De uitslag van de studie van de CBS biedt een mooi staaltje projectie. Immers, het zijn de topmannen die vrouwen buiten de deur houden, concluderen de wetenschappers. Zij willen de macht niet delen met vrouwen. Als topmannen dit feit zouden erkennen, geeft hen dat echter een slecht gevoel. Zij gedragen zich immers als discriminerende seksisten. Bovendien benadelen ze hun onderneming: bedrijven met vrouwen in de top presteren beter. (Vrouwen, meervoud: ideaal is drie of meer.)

In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag, te weten systematische achterstelling van vrouwen en dom beleid, schuiven mannen de hete aardappel af op de gemarginaliseerde Ander. Opeens houden vrouwen andere vrouwen buiten de deur. Probleem opgelost! Mannen kunnen opgelucht adem halen en zich goed voelen over zichzelf. Bonus: vrouwen worden ondermijnd – het is hun eigen schuld, het zijn nou eenmaal jaloerse krengen, enzovoorts.

In werkelijkheid passen de conclusies van de CBS bij eerdere onderzoeken. Een studie uit 2012 wees uit dat werkneemsters baat hebben bij een vrouwelijke mentor. 73 procent van de vrouwelijke mentors richtte zich specifiek op het ontwikkelen van vrouwelijk potentieel. Bij mannelijke mentoren nam slechts 30% vrouwelijk talent serieus. Ook buiten het commerciële bedrijfsleven blijken vrouwen andere vrouwen kansen te gunnen. Zo geven regisseuses vrouwen zowel voor als achter de filmcamera’s ruim 20% meer werk.

Het wordt hoog tijd dat we het idee van de queen bee loslaten. Het is een mythe, een leugen, een projectie van mannen die vrouwen minachten, en dit soort verhalen besmeuren het blazoen van vrouwen onterecht. Waar vrouwen de positie hebben om invloed uit te oefenen op wat er gebeurt, staan ze wel degelijk klaar voor hun seksegenoten. Hoera!

PS: een kleine herinnering. Mensen die nu met persoonlijke anekdotes en individuele voorbeelden aan komen zetten om duidelijk te maken dat vrouwendiscriminatie wel meevalt, en kijk, die ene bazin, wat was dat een bitch enz enz: er zijn altijd uitzonderingen die de regel bevestigen. Ik zet het er maar even expliciet bij voordat het in commentaren weer wemelt van de Not My Nigel toestanden en ‘feministen zoeken iets om boos over te worden‘ en al dat andere standaard geneuzel van mensen die feminism 101 niet hebben gelezen. Als je commentaar niet openbaar op dit weblog verschijnt, weet je weer waarom.

Even nagenieten… Oranje wint WK-debuutwedstrijd

Lieke Martens schreef geschiedenis. Voor het eerst scoorde een Nederlandse voetbalster op een WK een doelpunt. Martens zette Oranje op voorsprong en de Leeuwinnen gaven die stand niet meer prijs – ze versloegen Nieuw-Zeeland tijdens hun debuutwedstrijd met 1-0. Wat een heerlijke uitslag. Laten we even nagenieten. Na 42 seconden de aanval van Oranje met het uiteindelijke doelpunt van Martens:

Hier nog een keertje, nu uitgebreider, met de voorbereiding, het punt, de blije reactie van de leeuwinnen en nog een beetje analyse van de commentatoren:

Martens is terecht supertrots op haar prachtige schot:

Enfin, de eerste drie punten zijn binnen. Wat een geweldig WK-debuut! Meer! We willen meer ;) En dat kan ook, want de NOS zendt alle Oranjewedstrijden live uit.

  • China – Nederland, donderdag 11 juni, vanaf 23.45 uur, NPO 3
  • Nederland – Canada, maandag 15 juni, vanaf 1.15 uur, NPO 3

Nieuwsronde

Vrouwen bekleden nog steeds een tweederangs positie op de arbeidsmarkt. Steeds meer Latijns-Amerikanen pikken huiselijk geweld niet meer. En Ali Smith won de Baileys prijs voor haar roman How to be Both. Dat en meer in deze nieuwsronde… Maar nu eerst: HET WK VROUWNVOETBAL!

  • Canadese media lopen warm voor het WK Vrouwenvoetbal. Canada is gastland en kranten schrijven enthousiast dat de vrouwen geschiedenis maken. Eindelijk wordt hun aandeel in de sport serieus genomen.
  • Als onze leeuwinnen zondag aantreden, verwachten commentatoren een vol stadion. Dat komt mede doordat mensen duo kaartjes kopen. Als 60.000 mensen de openingswedstrijd tussen gastland Canada en China bijwonen, en de helft daarvan keert zondag terug om Nederland -Nieuw Zeeland te zien, tel je al 30.000 mensen. Nederland heeft nog nooit voor zoveel mensen een wedstrijd gespeeld.
  • Statistiekbureau Infostrada durft de voorspelling aan dat Oranje de kwartfinale zal halen. Het bureau geeft Nederland 77% kans om de poulefase te overleven. De volgende horde, Zwitserland, levert een winstkans op van 65%. Als ze daarna tegen de Verenigde Staten moeten spelen, houdt het waarschijnlijk op. Infostrada noemt Duitsland als meest waarschijnlijke winnaar van het WK.
  • Tot slot: Martine Prange, universitair docent Filosofie, onderzoekt de maatschappelijke impact van vrouwenvoetbal in Nederland. Volgens haar kun je de acceptatie van het vrouwenvoetbal zien als een van de graadmeters voor emancipatie. Wat dat betreft doet ons land het niet echt goed. Malta en Cyprus doen het veel beter dan Nederland, en gebrek aan geld levert problemen op. Speelsters kunnen zich zelden louter op voetbal concentreren. En talenten vertrekken naar het buitenland omdat ze in Nederland geen kant op kunnen.
  • Maar goed, nu eerst genieten van ons Oranje elftal!

Overig nieuws:

  • Je zou denken dat vrouwen anno 2015 meer kans zouden maken op de arbeidsmarkt. Helaas is niets minder waar. Een Amerikaanse die afstudeert en in haar vak een eerste baan vindt, verdient 18,6 procent minder dan een mannelijke studiegenoot die hetzelfde doet, blijkt uit nieuwe cijfers van het Economic Policy Institute.
  • Goed nieuws: honderdduizenden Argentijnen gingen de straat op om te protesteren tegen huiselijk geweld tegen vrouwen. Ook in buurlanden Chili, Uruguay en Mexico vonden grote demonstraties plaats. De uitbarsting komt na een paar schokkende incidenten die duidelijk maakten hoe erg het geweld is. Zoals de man die de klas binnendrong waar zijn vrouw les gaf, en haar de keel doorsneed.
  • Ali Smith won de Baileys Prijs met haar roman How to be Both. De jury prees haar boek als een groots werk. De onderscheiding kijkt alleen naar werk van schrijfsters, en dat is één van de weinige manieren om een prijs te winnen. Uit tellingen blijkt namelijk dat ‘gewone’ onderscheidingen overweldigend kiezen voor mannelijke auteurs en boeken met een mannelijke hoofdpersoon. Als schrijfsters al winnen, gaat het vaak om een boek met een mannelijke held. Op die manier verdwijnt de stem van vrouwen. Nederland kent de Opzij prijs om deze monocultuur te doorbreken.
  • Het London Film Festival maakte de openingsfilm bekend: Suffragette, een drama over de strijd voor het vrouwenkiesrecht in Engeland. Sarah Gavron regisseerde de film op basis van een scenario van Abi Morgan. Dit feit past in een patroon: regisseuses maken veel meer kans op festivals dan in het doorsnee Hollywood studiogebeuren.
  • Toch komen daar soms ook goeie projecten bovendrijven. Na het feminisme van Mad Max: Fury Road (- echt, ga kijken, het is de meest subversieve actiefilm die 2015 zal kennen-) ging deze week een andere film in premiere die vrouwen centraal stelt: Spy, een komedie met Melissa McCarthy in de hoofdrol. Ze speelt een onzekere vrouw die tot nu toe altijd achter de schermen werkte bij de CIA. Door omstandigheden kan ze alsnog het veld in en als een ‘echte spion’ aan de slag. De film keert de rolpatronen om, met hilarische gevolgen, aldus enthousiaste recensies.

Spare Rib biedt historische goudmijn

Betty Friedan, Germaine Greer, Margaret Drabble en Alice Walker publiceerden stukken in het Engelse feministische magazine Spare Rib (1972-1993). Maar het blad bood ook een platform aan ‘gewone’ vrouwen, wiens stemmen in de jaren zeventig en tachtig nauwelijks een plek kregen in de doorsnee media. Dankzij een ambitieus project van de nationale Britse Bibliotheek staan alle 239 uitgaven nu online. Een goudmijn voor iedereen met belangstelling voor moderne geschiedenis en feminisme.

Volgens onderzoekster Marloes Hülsken kwam de publicatie van vrouwenbladen in Nederland relatief laat op gang. Laat staan feministische tijdschriften. Wil je oude nummers inzien van bijvoorbeeld Onze Roeping, dan kun je onder andere terecht bij de archieven van kenniscentrum Atria. Vaak kun je echter alleen online opzoeken wat er is. Daarna moet je nog steeds afreizen naar bijvoorbeeld Amsterdam, om een nummer fysiek in te zien.

Dat je met één muisklik daadwerkelijk een gedigitaliseerd nummer kunt lezen, komt zelden voor. Dat maakt het Engelse project extra bijzonder. Klik op een uitgave van Spare Rib, en je belandt midden in de debatten, polemieken, analyses en oproepen tot actie van destijds.

Polly Russell, de curator van de Britse Bibliotheek, vond het opvallend hoeveel kwesties akelig actueel bleven. Vrouwen ondervinden nog altijd veel nadelen van moederschap. Verbaal en fysiek geweld tekent nog steeds vele vrouwen. Abortus blijft een heikel punt, en als je als vrouw nog een tweede marginaliserende eigenschap hebt, zoals een niet-blanke huidskleur, zijn de rapen helemaal gaar. Toen de krant The Guardian Russell ruimte gaf om haar tien favoriete artikelen  uit te zoeken, koos ze dan ook voor stukken uit Spare Rib die dit soort kwesties behandelden.

Spare Rib stopte in 1993. Twintig jaar later, in 2013, probeerde Charlotte Raven, één van de oorspronkelijke oprichtsters, een nieuwe versie van het blad op te zetten. Na veel gedoe zag ze af van het gebruik van de oude titel Spare Rib en doopte het project Feminist Times. Deze poging mislukte echter. De site staat nog online, maar Feminist Times stopte halverwege 2014.

Inmiddels kent Engeland een levendige feministische mediasector, grotendeels in de vorm van weblogs en andere digitale platforms. In de top vijf staan The F-Word, Bad Reputation, The Vagenda, Everyday Sexism en Rarely Wears Lipstick. Een andere site, UK Feminista, richt zich sterk op opinievorming en activisme. Of neem de site van journaliste Laurie Penny, ook een aanrader vanwege haar scherpe feministische analyses. Op die manier verandert internet in je eigen feministische huiskamer.

Voetbalgame krijgt voor het eerst vrouwenteams

Gamers krijgen in het zestiende deel van de FIFA voetbalserie voor het eerst de mogelijkheid om vrouwenteams te kiezen. Het computerspel biedt twaalf vrouwenteams, waaronder Brazilië, Engeland en Spanje. Onder andere topvoetbalster Abby Wambach werkte mee om te zorgen voor realistische bewegingen van speelsters. Dat is een belangrijke symbolische mijlpaal voor de acceptatie van het vrouwenvoetbal. Nu alleen de oranje wuppies nog!

De FIFA games zijn razendpopulair sinds de verschijning van het eerste deel, in 1993. Decennia lang hadden vrouwen er echter niets te zoeken. Het ging om mannenvoetbal en nog meer mannenvoetbal.

Dat leidde tot steeds meer kritiek. Ruim 13.000 mensen tekenden een petitie om de producent, EA, te bewegen vrouwenteams op te nemen in het spel. Maar EA Studio’s hield lange tijd de boot af. Vrouwen in het spel opnemen zou technisch te moeilijk zijn, heette het. Uiteindelijk zwichtte het bedrijf. David Rutter, hoofd van het productieteam, gaf toe dat die druk een rol speelde bij de introductie van vrouwenvoetbal:

“I get a lot of stick on the playground about us not including women in the game. Finally being able to say we are will make for a refreshing change.”

Zodra bekend werd dat gamers vrouwenvoetbal kunnen verwachten in FIFA deel zestien, begonnen natuurlijk de protesten. Anonieme haters benutten sociale media zoals Twitter om hun afschuw te laten blijken. Zoiets gebeurt niet in een vacuüm. Zodra vrouwen in de echte wereld deelnemen aan sport, volgen de seksistische incidenten net zo hard.

Die vrouwenhaat stuit echter op steeds luidere weerwoorden. Onder andere EA studiobaas Peter Moore pareerde de kritiek. Ook hij benutte Twitter:

Peter Moore @petermooreEA So sad to see the misogynistic vitriol following @EASPORTSFIFA announce re. women in the game.We are better than this

Voorkeuren verraden wie je echt belangrijk vindt

‘Ik, seksistisch? Welnee, ik vind vrouwen hartstikke belangrijk!’ Kan best, maar zoals feministe Jessica Valenti uiteen zet in een prikkelend betoog: je kunt denken dat je niet seksistisch bent, totdat je een blik werpt op je boekenkast. Staan daar voornamelijk werken van mannen, en wil je vooral hún ideeën horen, dan zit er tóch iets scheef.

Valenti snijdt een belangrijk onderwerp aan. Veel seksisme in welvarende westerse landen anno 2015 broeit ondergronds. Mensen zijn in zulke gevallen niet expliciet tegen vrouwen – dat zou onfatsoenlijk zijn – maar zien mannen nét even wat makkelijker in de rol van leider of expert. Vinden een man nét wat meer kwaliteit leveren. Vinden een mannenmening nét wat meer gewicht hebben. Hét boek of dé mening over kwestie X komt toevallig uit de koker van een (veelal blanke) man.

Mensen staan daar vaak niet bij stil, maar die onbewuste voorkeur voor mannen heeft een grote invloed. In de woorden van Valenti:

your taste in music, books, television or art says something about you: it sends a message about what you think is worth your time, what you think is interesting and who you think is smart. So if the only culture you pay attention to is created by men, or created by white people, you are making an explicit statement about who and what is important.

Wie of wat we belangrijk vinden, geven we status. Wat we belangrijk vinden, herhalen we. Op die manier ontstaat een zichzelf versterkende dynamiek, waarbij mensen vooral mannen promoten en een platform geven.

Dat gebeurt op allerlei manieren. Onderzoek van vrouwen in de media toont aan dat ruim eenderde (35%) van de journalisten werkt met standaard namenlijstjes waar toevallig alleen mannen op staan. Die onevenwichtigheid zet door. Mannen komen in driekwart van de gevallen aan het woord of in beeld. Mannen bepalen op die manier het nieuws, het debat, de discussie over dat wat van belang is.

Ook andere sociale situaties laten zien dat vrouwen regelmatig niet gehoord worden. Zo reageert de omgeving anders op pratende mannen:

Een fijn praatprogramma zoals de Tafel van 5 werd al snel van *tafel* geveegd nadat recensies massaal hadden gerept van “kippenhok” en “tetteren”. Voetbal International daarentegen, waar het tettergehaalte de pan uit vliegt, blijft hardnekkig op de buis. Er is wel degelijk een verschil in perceptie tussen het tetteren van mannen en die van vrouwen.

Een andere, voor vrouwen zeer bekende, situatie is die waarin zij tijdens een vergadering een goede opmerking maakt, en genegeerd wordt. Even later zegt een man hetzelfde, en opeens is iedereen enthousiast. Ook bij citeren ontstaat ongelijkheid. Zo bleek uit een analyse van filosofische vakbladen dat mannen – toch al zwaar in de meerderheid binnen de filosofie – vooral werk van andere mannen citeren. De wetenschappelijke bijdrage van vrouwen verdween uit het zicht.

Dat patroon doorbreken kan pas als je je ervan bewust wordt. Dat is makkelijker voor vrouwen, omdat die de achterstelling aan den lijve ervaren (pagina 10 en verder). Voor anderen, zoals vrouwen met veel privileges en mannen, kunnen cijfers helpen. Zo zette technologiedeskundige Anil Dash uit nieuwsgierigheid software in, die gender in kaart bracht. Uit die analyse bleek dat hij ruwweg evenveel vrouwen als mannen volgde via Twitter, maar vervolgens de berichten van mannen maar liefst drie keer zo vaak retweette.

Dat zorgt voor een dubbele ongelijkheid. Mannen zijn al oververtegenwoordigd in de technologie, en dan krijgen ze ook nog een veel groter podium, onder andere omdat mensen als Dash vooral de meningen van mannen retweeten. Dat moest anders, vond hij. Vandaar: een jaar lang alleen de meningen van vrouwen doorgeven. Het bleek moeiteloos te kunnen:

the only times I even had to think about it were very male-dominated conversations like the dialogue around an Apple gadget event. Even there, I’d always find women saying the same (or better!) things about the moment whose voices I could amplify instead of the usual suspects. And for the bigger Twitter moments I love, like award shows and cultural events, there are an infinite number of women’s voices to choose from.

Hij merkte ook dat de discussie veranderde: door bewust stemmen van vrouwen te promoten ontstond er meer diversiteit en meer nuance in debatten in zijn Twitter-feed. Dash noemt zijn Twitter-bestaan nu prettiger en leuker dan daarvoor.

Kortom, kijk eens in je boekenkast. Tref je een oververtegenwoordiging van boeken van mannen aan, doe dan mee aan Lees Vrouwen 2015 en kijk wat dat met je doet. Turf eens wie je volgt op Twitter, en wiens berichten je retweet. Naar wie kijk je, naar wie luister je, en hoe zit het daar met de man-vrouw verhouding? Kansen om je horizon te verbreden en andere meningen te horen zullen over elkaar heen buitelen en je wereldbeeld veranderen, als je de andere helft van de mensheid ook meeneemt.

Amy Shumer ontmantelt het patriarchaat met grappen

Schoonheidsdictaten? Check. Seksueel geweld tegen soldates? Check. De druk op vrouwen om niet te ‘zeuren’ en het spel mee te spelen met de jongens? Check. Comedienne Amy Shumer ontmantelt met haar subversieve humor het patriarchaat. En brengt tegelijkertijd ook gewoon een erg komische show voor iedereen die graag lacht. Win-win! Internetmagazine Salon.com zet haar vijftien beste feministische sketches op een rij. Ik deel ze graag met jullie, want Shumer verdient het breedst mogelijke publiek.

Oranje elftal MOET scoren in vijandig klimaat

Reserveer alvast in je agenda: juni 2015, Nederland tegen Nieuw-Zeeland, Nederland tegen China, Nederland tegen gastland Canada. Het WK Vrouwenvoetbal komt eraan het Nederlandse elftal staat op scherp. De loting is op papier gunstig voor het elftal. Da’s mooi, want ondanks enthousiasme en passie staat de eredivisie vrouwenvoetbal onder grote druk. Scoren of verzuipen, en meiden, als clubs economisch in zwaar weer verkeren vliegen jullie er als eerste uit, lijken de boodschappen aan de Leeuwinnen te zijn.

Dat Nederland tot een WK wist te komen pleit voor de vrouwen. Ze komen van ver. Vrouwen mochten lange tijd niet voetballen van de voorloper van de KNVB:

De Nederlandsche Voetbalbond ziet echter geen heil in voetballende vrouwen. De voorloper van de KNVB vindt dat ‘vrouwen vooralsnog echtgenote, moeder of geliefde van voetbalspelers’ moeten zijn. De ontwikkeling van het vrouwenvoetbal staat vervolgens jarenlang op een laag pitje, mede door de economische crisis en Tweede Wereldoorlog.

Pas vanaf de jaren vijftig kwamen er voorzichtige initiatieven om deze sport in Nederland te introduceren. Amateurvoetbal nam toe, daarna volgde professionalisering, er kwam een Belgisch-Nederlandse eredivisie en in 2009 stond een formeel Nederlands elftal in het EK Vrouwenvoetbal in Finland. Veel mensen zien dat moment in 2009 als de kentering. Eindelijk begonnen mensen vrouwenvoetbal serieuzer te nemen.

Dat de leeuwinnen vervolgens voor het eerst een plek afdwongen in een WK, helpt om het aanzien van de sport te vergroten. Maar er staat meer op het spel: het is pompen of verzuipen voor de veelal jonge speelsters van het Oranje team. Er hangt een zwaard van Damocles boven professionele speelsters.

Overdreven? Ga maar na. Nog geen twee jaar na dat EK in Finland hief FC Utrecht het vrouwenteam op. Experiment mislukt, vond de club, dus weg ermee. De meisjes en vrouwen maakten een doorstart in een aparte stichting, die vervolgens failliet ging. Vanaf 2014 maakte het vrouwenteam definitief geen deel meer uit van de Womens’s BeNe League, de competitie van de beste teams uit Nederland en België.

Veel maakte dat laatste niet meer uit, want eind 2014 besloot de KNVB deze eredivisie op te heffen. Ondanks sportief goede resultaten, zoals die plaatsing voor het WK. Als tijdelijke oplossing wil de KNVB nu kijken naar een nationale competitie met acht clubs, de zeven huidige vrouwenteams en een nieuw team.  Aan de clubs zelf om voor 1 maart 2015 met plannen te komen.

Die plannen kwamen er. Aan de vooravond van het WK besloot één van de pioniers van professioneel vrouwenvoetbal, FC Twente, zijn handen af te trekken van het vrouwenvoetbal. De club kampt met financiële problemen en een nieuw bestuur dacht blijkbaar ‘weet je wat, we volgen de FC Utrecht route.’ De andere vrouwenteams verdwijnen en het eerste vrouwenteam gaat over naar een aparte stichting. Die speelsters duimen nu dat hen niet hetzelfde overkomt als hun collega’s bij FC Utrecht.

Dat clubs in financiële nood bovendien de vrouwen en meiden afstoten, zegt iets over de status van vrouwenvoetbal: een extraatje. Het zegt ook iets over wie clubs tot de kern rekenen, en wie niet. Mannen en jongens zijn de insiders. Dat doet iets negatiefs met het gevoel van eigenwaarde van de outsiders, meisjes en vrouwen:

Ik word overladen met telefoontjes en mailtjes van meisjes die het niet snappen. Die vragen wat ze moeten doen om te mogen blijven trainen als een prof. Die voelen dat in één klap hun perspectief weg is en zien in één klap hun eigenwaarde (perceptie) dalen omdat hun droom en hun talent niet belangrijk is… Mijn zoontje is 7 jaar en voetbalt elke zondag met jongens en meiden in één team bij de FC Twente Voetbalschool. Hij vraagt me waarom dit gebeurt, waarom mogen de meiden niet meer elke dag bij FC Twente trainen om beter te worden, zij kunnen er toch ook niets aan doen dat ze meisjes zijn…

Van de KNVB moeten de vrouwen het niet hebben. In 2014 beloofde de bond het vrouwenvoetbal op alle mogelijke manieren te ondersteunen en aan te jagen. Mooie woorden, maar de daden tellen en die komen neer op: het opheffen van een sportief succesvolle Belgisch-Nederlandse competitie, vrouwenteams zoals bij FC Utrecht en FC Twente zonder woord van kritiek in de marge laten verdwijnen én de subsidie verminderen onder het neoliberale motto:

‘het is niet de bedoeling om iets kunstmatig in leven te houden. Clubs die het financieel niet redden, zullen we ook niet extra ondersteunen. Vrouwenvoetbalclubs zullen zelf de broek op moeten houden.´

Dit soort perikelen zorgen voor een druk waar de mannenprofs nauwelijks mee te maken krijgen. Die zijn verzekert van hun bestaan en ontvangen een toereikend salaris, hoeveel wedstrijden ze ook verliezen. Ze genieten niet alleen de steun van de KNVB, maar ook van plaatselijke overheden die het betaald voetbal (oftewel: mannenvoetbal) voor miljoenen steunen. Geen woord over ‘iets kunstmatig in leven houden’ als het gaat om het in de lucht houden van het mannenvoetbal en hun noodlijdende clubs, die meestal vanwege dure stadions en dure salarissen van managers in de schulden belandden.

Hun vrouwelijke collega’s kunnen van dat soort investeringen en zekerheden alleen maar dromen. Zij horen er niet bij, merken ze. Zij moeten het doen met steunbetuigingen per polsbandje, acties met schoenveters en verder blij zijn met iedere donatie die ze krijgen.

Rotterdam haalde het volgende EK vrouwenvoetbal binnen, zodat deze stad in 2017 oranje kan kleuren. Benieuwd hoeveel eerste vrouwenteams Nederland tegen die tijd nog over heeft om aan dat EK deel te nemen.

UPDATE: In Brazilië is de situatie net zo precair voor voetbalsters, zodat een artikel over de stand van zaken noodgedwongen moet eindigen met deze verzuchting over het WK:

….it’s also an opportunity for the women to show what they can do; what they could do if they weren’t constantly fighting for their shot.

Vrouwen kunnen ‘subtiel seksisme’ moeilijk bewijzen

Hoe toon je subtiele discriminatie wettelijk en overtuigend aan? Dat lukt nauwelijks, ondervond Ellen Pao. De Amerikaanse begon een rechtszaak tegen haar werkgever, en dolf het onderspit omdat ze niet spijkerhard kon maken dat haar sekse tegen haar werkte. Ook bij het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens halen vrouwen vaak bakzeil, bijvoorbeeld als ze zwangerschapsdiscriminatie aan willen tonen.

… en sekse, zou ik daar aan toe willen voegen.

 

Patronen van subtiel seksisme zijn op zich bekend in de wetenschappelijke wereld. Maar of  een individueel geval een rechter kan overtuigen? Hoe kun je wettelijk en overtuigend hard maken dat een ogenschijnlijk compliment zoals ‘vrouwen hebben een betere emotionele intelligentie’ vaak werkt als een negatief etiket? Hoe toon je het effect aan van neerbuigend taalgebruik in de media, en de invloed daarvan op de kansen van politieke kandidaten zoals Hillary Clinton? En hoe kun je hard maken dat vormen van subtiel seksisme je loopbaan ondermijnen? Zeker als het gaat om zoiets als informele regels, of ‘de bedrijfscultuur’.

Ondertussen weten vrouwen precies dat er iets scheef zit en wat dat ‘iets’ is. Bijna de helft van alle zaken in de categorie ‘discriminatie op basis van geslacht’, behandeld door het College voor de Rechten van de Mens, betrof vrouwen die na de aankondiging van hun zwangerschap in de problemen kwamen. Werkgevers verlengden tijdelijke contracten niet, zeiden opeens dat de vrouw bij nader inzien niet functioneerde, of kwamen er opeens achter dat ze moesten bezuinigen, dus sorry dame, daar is het gat van de deur.

Lang niet altijd kwam het College tot het oordeel dat de werkgever discrimineerde. Gevallen waarbij het ‘t woord van de een tegen het woord van de ander was, leidden bijna altijd tot het oordeel ‘ongegrond’. Waar het College bedrijven wél schuldig achtte, was vaak sprake van een duidelijke aanwijzing. Iemand gaf toe dat het baanverlies te maken had met de zwangerschap, of het stond in een e-mail. Dat soort dingen.

Bij gebrek aan dit type hard bewijs staan vrouwen meestal met lege handen, omringd door mannen die geen idee hebben waar die vrouwen nou weer over zeuren. Gelukkig hebben we tegenwoordig internet. Vrouwen kunnen via dit medium ervaringen uitwisselen en zoveel incidenten verzamelen dat het gewicht van het patroon zich kan laten gelden.

Eén vrouw plotseling ontslagen, net nadat ze haar zwangerschap aankondigde? Toeval. Bijna vijftig procent die ontslagen wordt of andere ellende ondervindt, toevallig net nadat ze hun zwangerschap melden? Discriminatie. Een patroon van seksisme. Een hard feit. Iets waar hoognodig meer gewicht aan moet worden gegeven, als het aan mij ligt.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 64 andere volgers