Kwestie Simons: gesprek moet van twee kanten komen

Sylvana Simons deed een aantal dingen echt helemaal verkeerd. Ten eerste is ze een vrouw. Foute sekse, foei! Ten tweede heeft ze een gekleurde huid. Foute kleur, foei! Ten derde uitte ze een politiek standpunt. In het openbaar. En voegde ze de daad bij het woord door zich bij partij Denk aan te sluiten. Foei! Dat leverde zo’n stortvloed aan racistische en seksistische uitingen op, dat antidiscriminatiebureau’s inmiddels verschillende klachten ontvingen en het OM een onderzoek in stelt.

not-listening-o

Wat adviseert hoogleraar immigratierecht Peter Rodrigues in deze situatie?

Ook slaan mensen vaak dicht als je ze beticht van racisme, dan bied je ze weinig ruimte op herstel. Als we willen dat mensen gaan inzien dat ze zich discriminerend uiten, moet je ze de ruimte bieden en ze vragen: wat is je grief?

Mijn wedervraag is: hoe moet je zo’n gesprek in hemelsnaam voeren met al die gastjes die Simons nu door de modder sleuren? Want de mensen die van leer trekken, zijn al bijzonder duidelijk over hun grieven.  Lees maar mee met deze greep uit representatieve uitlatingen:

Alles wat door Nederlanders is gemaakt, of wat een traditie is, dat haat Mevrouw Simons, dus bij deze wij hebben jou niet meer nodig in Nederland, ondankbaar persoon. wij zeggen Zwarte Piet is wel WELKOM, en wij zwaaien mevrouw Simons graag uit op 6 December. doe jij mee?

Fuck Sylvana Simons… dramaqueen en aandachtshoer! (Fatwabuster | 19-05-15 | 22:31)

lijkt wel of wij Nederlanders steeds meer als racisten worden neer gezet!! 40 jaar geleden was het hier ontzettend anders met onze tradities normen en waarden!! Wij Nederlanders zijn zo gastvrij geweest om anderen op te nemen in onze samenleving. Maar van hun kant aanpassen ho maar!! En nu kunnen wij een trap na krijgen!! Sylvana je bent echt in en in triest en nee ben geen racist! het wordt eens tijd dat wie dan ook hier komt zich gaat aanpassen aan onze normen en waarden en tradities. Als ik naar het buitenland zou gaan pas ik mij ook aan!! Vind dit echt stank voor dank bah!! (natas74 | 18-05-16 | 14:49 | niet ok!)

Sylvana is een hypocriete, zelfingenomen, aandachtsverslaafde, beperkte begaafde zwarte vrouw die de defecten van haar persoonlijkheid buiten zichzelf zoekt en haar kleur gebruikt om dat te legitimeren. Dat ze daarvoor in plaats van een deugdelijke trap onder haar hol een podium krijgt, is bizar. (vaas klaak | 19-05-15 | 22:50)

Had ik al gezegd wat een ontzettend kudtwijf ik haar vind? (EXIT_FAILURE | 18-05-16 | 13:54 | niet ok!)

En zo gaat het maar door. Ongenuanceerde, niet onderbouwde uitroepen, vol emotie, vol beladen taal van het type ”kudtwijf” (knap trouwens, om kut verkeerd te spellen), en framing van het type eng wijf komt met haar tengels aan onze hoogstaande Nederlandse tradities, oprotten met haar.

nick-not-listening

Hoe moet je een gesprek voeren met dit soort brulapen? Op de vraag ‘wat is je grief’ volgt steevast geen zelfinzicht. Er volgt slechts meer van dezelfde bagger:

Sylvana is hier dan eindelijk op haar plaats aangekomen! Het is jammer dat Prince niet meer leeft, want dan had hij getwitterd: thats the black bitch I wanted for my gang-bang after party…. (jan de patatboer | 18-05-16 | 15:48 | niet ok!)

Aan alle buitenlanders die zich ergeren aan het leven in Nederland of de rest van Europa; ga terug naar waar je vandaan komt. We zullen jullie niet missen. (Manus Olie | 18-05-16 | 15:10 | niet ok!)

Dit soort blinde haat is geen basis voor een gesprek. Of, anders gezegd: je kunt geen gesprek voeren met iemand die zijn/haar vingers in de oren stopt en termen als aandachtshoer, jankneger enz. enz. in het rond slingert. Een gesprek moet van beide kanten komen en ik zie geen enkele bereidheid tot dialoog bij de mensen die de sociale media bestormen met dit soort taalgebruik.

Geconfronteerd met zoveel racisme en seksisme past alleen het stellen van grenzen. Precies om die reden begint het OM een onderzoek naar de uitlatingen tegen Simons. Want wat hier, nu, gebeurt, bevat hoogstwaarschijnlijk strafbare elementen.

Sporters hebben weinig aan trainingsadviezen

Ben je een vrouw, sport je, en wil je goed advies over voeding, de behandeling van blessures en manieren om je prestaties te verbeteren? Grote kans dat de adviezen die je leest of hoort, niet op jou van toepassing zijn. Wetenschappelijk onderzoek naar sport en sportprestaties richt zich namelijk in een overgrote meerderheid van de gevallen op het mannelijk lichaam. Bij hardlopen is dat bijvoorbeeld 97%.

runners-worldLet op: adviezen zijn gebaseerd op mannenlijven.

Bij hardlopen, een sport die bijzonder veel vrouwen beoefenen, is de situatie het ergst. In slechts 3% van de gevallen zijn bevindingen gebaseerd op het vrouwenlijf. Bij algemene sportonderzoeken wordt dat percentage wat beter, maar blijven conclusies gebaseerd op de situatie bij mannen. Slechts in eenderde van de gevallen gebruikten studies vrouwelijke proefpersonen of cellen uit vrouwenlichamen.

Bethany Brookshire onderzocht of die situatie verbeterde of verslechterde. Ze onderzocht 188 studies uit de eerste maanden van 2015, en trof opnieuw een zeer scheve situatie aan. Een kwart van deze 188 onderzoeken baseerde resultaten alleen op mannen.

Bij de overige driekwart kwam het aantal vrouwen op 42% uit. Dat leek redelijk, maar Brookshire kwam erachter dat één groot onderzoek naar prestaties in marathons het aantal vrouwelijke proefpersonen enorm omhoog dreef. Zodra ze deze ene studie uit de lijst haalde, kwam het percentage op vrouwen onderzochte bevindingen niet verder dan 3%.

Alles wat je in populaire bladen aantreft over hardlopen en hersteltijden, de juiste voeding en het vergroten van je uithoudingsvermogen, lijkt gericht op een algemeen publiek. Maar het gaat over mannen. Voor vrouwen is het maar de vraag of de op mannen gebaseerde inzichten ook voor hen gelden.

Het is vanwege dit soort situaties dat Women Inc een bewustwordingscampagne begon onder de noemer ‘Behandel me als een dame’. Zolang medisch onderzoek vrouwen negeert, weten we vooral veel over mannenlijven. Dat leidt niet alleen tot dubieuze sportadviezen aan vrouwen, maar ook tot ernstigere, langer durende verwondingen, meer bijwerkingen van medicijnen, en een slechtere behandeling, bijvoorbeeld omdat artsen symptomen bij vrouwen missen.

Zelf proefkonijn spelen levert onthutsende resultaten op

”Ja maar vrouwen publiceren gewoon minder!” Die uitroep klinkt regelmatig als onderzoek weer eens aantoont dat literaire bladen vooral mannen het werk van mannen laten recenseren. Maar wie verder kijkt, ziet al snel dat mannen een voorkeursbehandeling krijgen. Eest van uitgeverijen en daarna van SF- en fantasybladen. Dat blijkt uit een experiment van schrijfster Catherine Nichols en een telling van magazine Strange Horizons.

Catherine Nichols auteurCatherine Nichols

Nichols wilde weten wat er zou gebeuren als ze exact hetzelfde manuscript onder verschillende namen naar een uitgeverij zou sturen. In het ene geval zag een uitgeverij duidelijk een mannennaam. In het andere geval was de auteur duidelijk een vrouw. Wat bleek? Als vrouw kreeg ze uit vijftig inzendingen slechts twee reacties. Zodra ze haar naam veranderde in iets mannelijks, steeg dat aantal met een factor acht. Nichols concludeert: ,,My novel wasn’t the problem, it was me—Catherine.”

Twintig jaar na Francine Prose’s essay over schrijfsters lijkt er helaas nog niet veel te zijn verbeterd op het gebied van automatische bonuspunten voor mannen en onbewuste vooroordelen tegen vrouwen, concludeert Nichols. Ze maakt zich vooral zorgen over het effect hiervan op beginnende schrijfsters. Die zoeken hun weg en moeten hun eigen stem ontwikkelen. Wat als schrijfsters in die schemerzone stranden omdat ze ontmoedigende en oneerlijke reacties ontvangen, puur vanwege hun sekse?

Wat Nichols met haar persoonlijke experiment ondervond, blijkt ook uit wetenschappelijk verantwoorde onderzoeken naar discriminatie. Favoriet zijn studies waarbij groepen mensen identieke verhalen of CV’s voorgeschoteld krijgen. Alleen de naam wisselt. Prompt blijken mensen Jan veel beter te vinden dan Jane. Ze gunnen hem een hoger startsalaris dan haar. Enzovoorts.

strange-horizons

De verschillen in aandacht worden vaak weggeredeneerd met het aloude ‘ja, maar vrouwen schrijven ook minder’. Het verschil past echter niet bij de sekseverhoudingen bij publicaties. Neem SF. Magazine Strange Horizons becijferde dat mannen een aandeel van 55% hebben, tegen 45% titels op naam van een schrijfster. Kijk je vervolgens naar de media, dan zie je een verhouding van twee mannelijke op elke vrouwelijke auteur. De 55% van de romans vertaalt zich regelmatig in 80% van alle media aandacht.

Strange Horizons vond nog een ander veelbetekenend patroon. Kleine magazines, die af en toe verschijnen in kleine oplagen, weten redelijk gelijkwaardige genderverhoudingen te bereiken in hun kolommen. Maar dat evenwicht verdwijnt snel. Hoe meer gezag en status het blad heeft, hoe blanker en mannelijker de inhoud.

Wat een klein, niet gezaghebbend blad kan, namelijk een gelijkwaardige behandeling van schrijvers en schrijfsters, zouden de poortwachters van de cultuur ook kunnen. Niets staat meer aandacht voor schrijfsters in de weg, behalve vooroordelen. De schrijfsters zijn er. De romans zijn er. Nu moeten de poortwachters hen alleen nog willen toelaten tot de top.

Brazilië krijgt 100% mannelijke regering

Voor het eerst sinds 1979 heeft Brazilië een regering zonder vrouwen. De gevarieerde, linkse ploeg van presidente Dilma Rousseff is vervangen door een rechts, voornamelijk blank en geheel mannelijk  bolwerk. De campagne die leidde tot deze eenheidsworst stond bol van seksisme en hypocrisie. De op Rousseff’s vrouw-zijn gerichte haat was zo intens, dat zelfs de Verenigde Naties protest aantekende.

BRAZIL ROUSSEFF IMPEACHMENT BYE DEAR 0511_standard

Rousseff maakte in 2011 furore toen ze het land ging leidde. Ze beloofde destijds een links beleid te voeren, met vrouwenrechten als speerpunt. In de jaren die volgden gooiden corruptieschandalen en een diepe economische crisis echter roet in het eten. Bovendien had en heeft Rousseff sterke vijanden die een diepe haat koesteren voor alles waar ze voor staat. Ze begonnen een campagne om haar ten val te brengen.

Dat lukte, zoals lezers van dit weblog in de Nederlandse media konden volgen. In de analyses van haar val gaat het vooral over de beschuldigingen van corruptie aan het adres van Rousseff, de slechte economie en andere ellende. Maar wat je niet leest is dat de campagne tegen Rousseff,  volgens onder andere New York Magazine, bol stond van het seksisme. De berichtgeving gaat niet verder dan dat Rousseff zelf zegt dat seksisme een rol speelt bij haar afzetting.

Voor een indruk van de totale hetze tegen haar, moet je naar buitenlandse media:

Crude, grotesque images of Rousseff have long circulated online and have been turned into car stickers that fit around the gas tank, depicting Rousseff with legs splayed and inviting drivers to penetrate her every time they fill up. One blogger, meanwhile, photoshopped an image of her covered in mud, emerging from the depths of the earth. The post called her “The Lying Prostitute of the Planalto (Brazil’s presidential palace),” a particularly ironic label given recent revelations of male politicians using state money to hire actual prostitutes.

De aanvallen op Rousseff’s vrouw-zijn nam zulke vormen aan dat de Verenigde Naties in maart dit jaar een persbericht rondstuurde om het seksistische politieke geweld tegen Rousseff aan de kaak te stellen. Vorig jaar deed een Braziliaanse vrouwenorganisatie hetzelfde – ook zij herkennen een heksenjacht als ze er eentje zien.

Dat vrouwenhaat een belangrijke rol speelt blijkt ook uit het eindresultaat. De nieuwe regering heeft een samenstelling die sinds de militaire dictatuur niet meer voor kwam – allemaal mannen, en ook nog eens blanke mannen uit zeer rechtse milieus. Dat riekt naar backlash, een vijandige tegenreactie op ieder teken dat vrouwen teveel macht zouden krijgen. Je herkent die backlash  ook aan het gejuich van de mannen en de plakkaten die ze omhoog houden met, in snerend BraziliaansTchau Querido, oftewel ‘doei, schatje’.

Vanwege de hypocrisie en de aard van de mannen die Rousseff opvolgden, identificeren steeds meer mensen en media de val van Rousseff inmiddels als een staatsgreep. Eentje zonder fysiek geweld en met zogenaamd legale middelen, maar ondertussen. Na een vrouwelijk linkse onderbreking heeft mannelijk rechts en extreem corrupt de teugels weer in handen, op zeer dubieuze gronden.

Of deze mannenploeg het beter zal doen dan Rousseff? Gezien de staat van dienst van de leden, de vele corruptieschandalen waar deze heren zelf in zijn verwikkeld, en hun hatelijke uitlatingen, vrees ik het ergste.

Verder lezen over seksisme in de politiek: de situatie in Nederland mag vriendelijker lijken, maar is beslist niet gunstiger voor vrouwen. Mannelijke voorzitters nemen hun vrouwelijke nummer twee niet mee naar formatiebesprekingen, we hebben maar 1 vrouw aan het hoofd van een partij, en we coderen politiek als iets van mannen, voor mannen, door mannen. Ook in andere landen nemen politici vrouwen op seksistische wijze onder vuur. Zie verder ook de speech van de Australische premier Julia Gillard, het initiatief van zeventien hooggeplaatste vrouwen om seksisme in de Franse politiek te bestrijden, negen standaard manieren waarop de media en collega’s politici naar beneden halen op grond van hun sekse – zie voor de situatie in de V.S. Name it, Change it en vele studies, onderzoeken en analyses over de manieren waarop we vrouwen in de politiek marginaliseren. Rousseff staat niet op zichzelf…..

Producenten durven vrouwen niet aan

Helden? Hollywood blockbusters? Filmstudio’s en producenten die geld willen verdienen met de verkoop van op dit soort films gebaseerd speelgoed? Als je die dingen combineert weet je als meisje en als vrouw één ding zeker: producenten durven vrouwen niet aan en zien je niet staan. (Ja, dat rijmt.)

GhostGusterGirls_CityCon2016-3

De voorbeelden vliegen je op dit moment om de oren. Ghostbusters editie 2016 heeft een geheel uit vrouwen bestaand spokenjagers-team. Maar dat zou je niet zeggen als je een speelgoedwinkel binnen stapt. Alle producten die samenhangen met deze film richten zich expliciet op jongens. Jongens staan op de verpakking en van (beelden van) de nieuwe Ghostbusters ontbreekt ieder spoor. Alsof meiden geen spoken willen vangen in een stoer pak en met geweldige wapens.

De verwachte verkoop van speelgoed beïnvloedt zelfs filmscripts. Een paar dagen geleden kwam regisseur Shane Black in het nieuws omdat hij toegaf dat hij het script van Iron Man 3 moest aanpassen op last van Marvel Studios. Black wilde een vrouwelijke slechterik in het verhaal. Uiteindelijk werd het echter een man en ging acteur Guy Pearce er met de rol vandoor. De reden voor de verandering was, expliciet, de sekse van de schurk:

“There was an early draft of ‘Iron Man 3’ where we had an inkling of a problem. Which is that we had a female character who was the villain in the draft. We had finished the script and we were given a no-holds-barred memo saying that cannot stand and we’ve changed our minds because, after consulting, we’ve decided that toy won’t sell as well if it’s a female…We had to change the entire script because of toy making.”

Eén van de redenen kan zijn dat de poortwachters bij filmstudio’s en speelgoedfabrikanten kijken naar de zogenaamd neutrale waardering van films, series en producten op sites zoals Rotten Tomatoes of IMDB. Uit onderzoek blijkt echter dat zogenaamd neutrale waarderingen in de praktijk helemaal niet neutraal zijn. Veel meer mannen dan vrouwen brengen hun stem uit. Deze mannelijke meerderheid heeft de neiging om over op vrouwen gerichte producties heen te kotsen. Oftewel:

James Poniewozik  ‎@poniewozik Men are 1) less open to things women like than vice versa 2) more likely to think, “This requires my opinion!”

Op die manier lijkt het alsof je meer risico neemt als je iets voor of met vrouwen doet. Maar dat is schijn. Je mist een deel van de ”vrouwelijke stem” en de mannelijke meerderheid vertekent het beeld met hun allergische reactie op alles wat riekt naar vrouwen en vrouwelijkheid. Waarna het iedere keer als een complete verrassing komt dat films die vrouwen centraal stellen succes hebben en dat mensen juist wél zitten te wachten op heldinnen en alles wat daarmee samenhangt. Meisjes nemen zelfs de roze en paarse kleuren voor lief, als ze maar in de huid van hun heldin kunnen kruipen.

Hoe dan ook,  Marvel heeft sowieso een notoir vrouwenprobleem bij de superheldenfilms en de merchandising daar omheen. Eerder hielden ze bijvoorbeeld Black Widow uit productie. Dat veranderde pas na een aantal succesvolle films, en nadat fans campagne voerden met de kreet ‘waar is Black Widow’.

Juist omdat het gaat om fantasie, om spelen, om dat wat kinderen zien en horen, brengt deze gang van zaken schade toe aan meisjes. Als kind krijgen ze al ingeprent dat ze in hun hok moeten blijven – ‘dit is niet voor jou, hou je bij je babypop en je roze strijkbout‘. Deze seksistische marketing kan zelfs leiden tot pestgedrag op scholen. Bijvoorbeeld omdat je als meisje een StarWars t-shirt draagt. En dat hoort niet, dat is iets voor jongens, dus hup, uitjouwen die bitch.

Studio’s zoals Marvel en speelgoedfabrikanten zouden hun verantwoordelijkheid moeten nemen en een wereld tonen waarin vrouwen en meisjes volwaardig meetellen. Revolutionair:

having a new Ghostbusters movie with four female leads is a step toward gender equality. But having an “all female Ghostbusters” is like going back to the days when we talked about girl bands or lady doctors or soldierettes. It puts women in a subcategory, and makes men into the unlabeled default. Who wants to live in a world where “ghostbuster” means male unless stated otherwise? Fuck that world.

Vrouwen geven vrouwen een plek in de geschiedenis

Leve historica Nancy Goldstone. Ze schreef een boeiend boek over Yolande van Aragon, heerseres, diplomate en hoogstwaarschijnlijk de grote vrouw achter Jeanne d’Arc. Ze zette vier zussen in het zonnetje, die als koninginnen een grote rol speelden in het 13e-eeuwse Europa. Goldstone onttrok ook de middeleeuwse koningin Joanna van Napels aan de vergetelheid. Op die manier is ze een voorbeeld van iemand die vrouwelijk leiderschap in ere hersteld, en vrouwen hun plek in de geschiedenis teruggeeft.

Geschiedenis roept bij de meeste mensen automatische beelden op van generaals en koningen die rijken besturen en oorlog voeren. Maar het wemelt van vrouwelijke leiders. Veel mensen weten dat niet. Desgevraagd komen ze misschien op de proppen met Nefertiti, die mooie vrouw, je-weet-wel, van die beeldjes, en dat is het dan. Maar er is zoveel meer. Ook al moet je soms moeite doen om hun verhalen te vinden, en zie je sporen van moedwillige censuur, tóch komen ze steeds meer naar voren.

Vrouwen spelen een belangrijke rol bij die toenemende zichtbaarheid van vrouwen in de geschiedenis. Goldstone past in het rijtje Johanna Naber, Gerda Lerner, Els Kloek, Jolande Withuis, en al die andere vrouwen die een of meer vrouwen als onderwerp van hun studies kozen.

Goldstone maakt inzichtelijk hoeveel moeite vrouwen moesten doen om zich te handhaven in de samenlevingen van hun tijd. Vaak kregen ze geen eer van hun werk. In het geval van Joanna besloot de Paus bijvoorbeeld om haar om hem moverende redenen te excommuniceren. Zodoende kreeg deze koningin na haar dood geen graf. Toch hield deze vrouw bij leven met grote moed haar land bij elkaar, redde de economie verschillende keren, en schiep een gunstig klimaat voor vrouwen om te studeren en bijvoorbeeld het beroep van arts uit te oefenen.

Een extra handicap vormde de noodzaak om als koningin een echtgenoot naast zich te hebben. Die echtgenoot moest onder andere het leger leiden:

Joanna, as Goldstone shows, was an accomplished politician and a resilient leader, dedicated to the advancement of her kingdom, but she could not lead an army to defend her territories. Instead, her marriage was used as a means of fending off the Hungarian threat – only to find that the uncertain status of a reigning queen’s husband served to precipitate the conflict to new heights.

Koningen hadden dit soort handicaps niet, en ze hoefden ook geen vooroordelen te overwinnen van het type ‘vrouw aan het stuur, bloed aan de muur’. Dat Joanna ondanks dit type beperkingen zo succesvol was als koningin, pleit extra voor haar. Fijn dat Goldstone haar verhaal aan de vergetelheid onttrok en lezers de kans geeft kennis te maken met deze en andere machtige vrouwen.

Angstige mannen krijgen nog steeds een groot podium

”Humoristische” boekjes over de seksen staan meestal achterin de boekhandel, of liggen in de uitverkoopbak, en maken lol over mannen, vrouwen, opa’s en oma’s. Het is een soort gelijkwaardig lol maken over elkaar. Prima. Maar dit gelijkwaardige evenwicht is sinds kort doorbroken. Opeens heeft een van die werkjes, de Nationale Vrouwenspotgids, televisieprogramma De Wereld Draait Door gehaald en de vierde plek in de Bestsellerlijst veroverd. En uiteraard gaat het om een boekje waarbij vrouwen het mikpunt zijn, niet mannen. Want die zijn opeens de bedreigde minderheid. Wat?!?

maxim-vrouwenspotgids-610

Deze man beweert dat hij van vrouwen houdt. Helaas spreken zowel zijn woorden als zijn gedrag dat tegen.

Normaal gesproken besteed ik geen aandacht aan uitgaven die passen in het genre humor rond de seksen. Het zijn boekjes waarbij alle stereotypen voorbij komen die je maar kunt bedenken – wie al in de cliché’s gelooft, krijgt aan alle kanten bevestiging. De ene titel is wat groffer dan de andere, maar voor de rest wordt alles en iedereen op de hak genomen.

De Vrouwenspotgids is echter een bijzonder geval. In tegenstelling tot wat er normaal gesproken gebeurt legt ‘schrijver’ Maxim Hartman expliciet een link met vrouwen die volgens hem te veel macht krijgen, en daarom bespot ‘moeten’ worden. Ten tweede krijgen de meeste boekjes geen grote media aandacht. In dit geval achter gaven DWDD en andere media Hartman een groot podium. Dat leidt tot een derde bijzonderheid: het boekje staat inmiddels in de bestsellerslijst. Plek vier in week 18 van dit jaar. Volgens mij ook nooit eerder vertoond met zo’n humorboekje over de seksen.

Vooral de manier waarop Hartman zijn grove spot goedpraat, vind ik zeer dubieus Lees even mee welke kronkels hij maakt om kwalificaties als het type ‘kille kut’ goed te praten:

Vrouwen in Nederland moeten belachelijk gemaakt worden. Ze worden te sterk. Alles wat te machtig wordt, moet onderuit gehaald worden om de balans te herstellen. Dit was mijn onderliggende drijfveer tijdens het schrijven van deze gids, waarin ik vrouwen spot en bespot. Niet vanuit angst of haat, maar juist uit liefde en bewondering. Ik moet echter wel voor mijn eigen zwakkere geslacht opkomen, want ik weiger mij te laten domineren.

Spot is een zeer specifieke uitdrukkingsvorm. Het gaat om een agressieve vorm van humor, die geassocieerd wordt met uitlachen, hoon, smaad, pestgedrag. Spot leidt tot spotlachen, oftewel grijnslachen of sneren.

Dat het gaat om hekelen blijkt ook uit Hartman’s woordkeuze. Naast de kille kut heb je de huppelkut en de rammelende eierstok, of de chaoot die het niet zo nauw neemt met de hygiëne, waardoor het ‘licht morsig’ is tussen haar benen. Op die manier reduceert Hartman vrouwen tot hun genitaliën, vaak uitgedrukt in het respectloze ‘kut’. En bedankt, Hartman, die hadden we nog niet eerder gehoord.

Hartman probeert al dit gesneer en gehoon te verzachten door te zeggen dat hij vrouwen uit liefde en bewondering bespot. Dit staat echter haaks op zijn uitroepen van het type vrouwen zijn te sterk, opkomen voor je eigen geslacht, je niet willen laten domineren. Dat zijn zinnen die voortvloeien uit angst. Je kunt niet beweren dat je iets uit liefde doet als je mensen uit angst onderuit wil halen. Hartman, wees gewoon eerlijk. Het gaat je om het geld. Of om bespotten. Of om uitdragen dat mannen meer aandacht moeten krijgen omdat ze het zo zwaar hebben. Wat dan ook. Maar kom niet aanzetten met dit hypocriete gedraai.

Gelukkig zien veel mensen in dat vrouwen onderuit halen niet te rijmen valt met bewondering tonen. Zo konden kijkers het optreden van Hartman bij DWDD niet waarderen, signaleert onder andere tijdschrift Linda. Naast de grove taal viel vooral zijn respectloze houding naar vrouwen op:

Ook zette Maxim zette twee vrouwen uit het publiek akelig voor schut door te vertellen wat voor types zij volgens hem zijn. Matthijs hielp Maxim daarbij, en ook dat werd niet gewaardeerd. Kortom: dit sloeg de plank even totaal mis.

Waarom krijgt zo’n angstige, vrouwenhatende man zo’n podium? Is het omdat hij televisieprogramma’s maakte en daardoor over de juiste connecties beschikt om media aandacht te regelen? Is het omdat programma’s zoals DWDD goede kijkcijfers willen halen en zodoende hun  toevlucht nemen tot mensen die lekker provoceren, maakt niet uit dat dit ten koste gaat van vrouwen? Uitgevers en BN-ers die denken te kunnen cashen op basis van mythes over bedreigde mannen? Wie het weet mag het zeggen.

Vast staat in ieder geval dat dit boekje nooit zoveel aandacht zou hebben gekregen als mannen het onderwerp van spot en hoon waren geweest, en de auteur een volstrekt onbekend iemand. Dan lag deze titel gewoon waar die hoort: tussen de andere nietszeggende humorboekjes, achterin de winkel of in de uitverkoopbak. Oh en vrouwen, als je man je dit boekje cadeau geeft weet je wat hij wil zeggen: ‘ik ben bang voor je en wil je klein maken’. Tijd voor een echtscheiding, zou ik zeggen. Wie wil met zo’n onvolwassen vent samen leven? Je verdient beter!

Verstand legt het af tegen emoties

Studie na studie na studie bewijst dat filmstudio’s goed geld kunnen verdienen met verhalen die vrouwelijke personages centraal stellen, of in ieder geval diverse goede rollen voor actrices bevatten. Waarom krijgen we zulke verhalen dan zelden te zien? Waarom kost het zoveel moeite zulke films in de bioscoop te krijgen? Angst en onzekerheid regeren Hollywood, signaleert actrice Jody Foster. Angst is sterker dan de cijfers….

Hollywood liever mannen

Met name de grote studio’s, die miljoenen per film investeren, durven het in de meeste gevallen domweg niet aan om vrouwelijke personages serieus te nemen, stelt Foster. Ze weet waar ze over praat. Ze acteert sinds haar kindertijd en maakte een tijdje geleden de overstap naar regisseuse en producente. Volgens haar heeft Hollywood nog nooit zoveel angst gekend als nu:

“Studio executives are scared period,” she said. “This is the most risk-averse time that I can remember in movie history.” In this climate of fear, executives are more likely to lean on what is familiar. “You’re going to go with the guy that looks like you,” she said.

Ze merkt op dat met name de blockbuster-cultuur een negatieve invloed heeft. Een (overigens uitstekende) popcorn-film zoals het recente Captain America biedt allerlei superhelden die slaags raken met elkaar, maar het aantal vrouwelijke hoofdrollen blijft steken op twee. Terwijl de filmstudio zoveel keuze had om deze ensemblefilm te verrijken met meer superheldinnen.

Het gebeurt echter niet: stel je voor dat er ‘teveel’ vrouwen komen, en dat die een risico opleveren, en dat de miljoeneninvestering daardoor in een ramp eindigt. Nee, doe maar mannen, dan is ‘t ok.

Mensen beginnen echter steeds meer kritiek te leveren op de ondervertegenwoordiging van vrouwen. Foster is absoluut niet de enige. Actrice Emily Blunt deed een boekje open over Hollywoodseksisme bij The Late Show en vertelde dat ze bijna geen hoofdrol in Sicario kreeg, omdat de studio liever een mannelijk personage wilde. Ook andere actrices protesteren luider en luider.

Ook de media doen mee: ze wijzen op de feitelijke verhoudingen in Hollywood en stellen hypocrisie aan de kaak, bijvoorbeeld van groepjes fanatieke fans die er niet tegen kunnen als vrouwen ‘hun’ favoriete verhaal of genre beginnen te ‘domineren’.  – waarbij ‘domineren’ staat voor ‘gelijkwaardige verhoudingen’, of van bijna niets naar iets vaker.

Om positief te eindigen: woede is ook een emotie. Als de woede vanwege deze systematische vrouwendiscriminatie sterker wordt dan de angst van studio’s, kan het opeens erg snel gaan. Wie weet!

Vrouwen en het collectieve vergeten

Vrouwelijke SF schrijfsters, bestaan die? De canon bestaat uit blanke mannen, dus… Striptekenaars? Sorry, mannen tekenen comics, dus nomineren we alleen mannen voor een oeuvre-prijs. Huh?!? Enneh, concept muziekalbums zijn uitgevonden door blanke mannen. Evenals computers en internet. De voorbeelden blijven maar komen, met als rode draad: vrouwen (en niet-blanken) worden vergeten en hun bijdragen uitgewist door de poortwachters van de canon.

we are all wonder women

Het meest rigoureuze wapen, namelijk 1. botweg ontkennen dat vrouwen iets deden, maakten of bedachten, begon al bij de oude Grieken. Mannelijke Grieken hadden de macht en zij definieerden vrouwen als primitieve, gebrekkige niet-mannen, die onheil en verdeeldheid brachten. De beschaving en de vooruitgang bestonden uit mannen die stambomen maakten van mannen die aan elkaar de geschiedenis doorgaven, aldus Vigdis Songe-Møller, filosofieprofessor aan de Universiteit van Bergen.

Dit door Vigdis Songe-Møller geïdentificeerde patroon zie je tot op de dag van vandaag overal opduiken. Kookkunst? Een stamboom van blanke mannelijke chefs die op elkaar succes voortborduren. Conceptuele muziekalbums? Vooruit, we noemen in de laatste vijf minuten twee vrouwen die hier ook iets in deden, maar voor de rest zijn het blanke mannen die op elkaars succes voortborduren. En bier? Wie heeft het nou over al die eeuwen van bierbrouwende vrouwen. Dit is de man! Dit is zijn bier!

Mocht je al plek in willen ruimen voor vrouwen, omdat je anders echt weggehoond wordt, dan is de volgende tactiek: 2. anders interpreteren, waarbij ‘anders’ staat voor inferieur en niet de moeite van het onthouden of behouden waard. Want man = universele kwaliteit, vrouw = uitzondering, huuuuuuh. Neem Lemonade van Beyoncé:

It’s no coincidence that Lemonade, which would have been considered an abstract conceptual album from a male artist, was immediately regarded as a confessional piece by most tabloids. This issue extends far beyond one documentary, embedded in the fabric of music writing even today.

Je moet het als vrouw ook niet wagen om samen te werken met een man, want 3. dan krijgt hij alle lof en eer en ben jij opeens zijn hulpje. Om even in muzieksferen te blijven het voorbeeld van Björk. Voor haar albums werkt ze regelmatig samen met mannen. Vervolgens merkt ze, net als voorgangsters zoals Joni Mitchell, dat deze mannen alle krediet krijgen voor de artistieke genialiteit van de muziek:

 I did 80% of the beats on Vespertine and it took me three years to work on that album, because it was all microbeats—it was like doing a huge embroidery piece. Matmos came in the last two weeks and added percussion on top of the songs, but they didn’t do any of the main parts, and they are credited everywhere as having done the whole album. [Matmos’] Drew [Daniel] is a close friend of mine, and in every single interview he did, he corrected it. And they don’t even listen to him. It really is strange.

Gelukkig beginnen steeds meer mensen zich te verzetten tegen dit soort eenzijdige beeldvorming die vrouwen laat verdwijnen:

Mensen, vrouwen voorop, vragen op al dit soort manieren aandacht voor de andere kant van de gebruikelijke verhalen. Je kunt geen blanke mannelijke stamboom van chefkoks maken zonder daar meteen terechte kritiek op te krijgen, inclusief verwijzingen naar seksisme. Dat is een goed teken: wie vrouwen vergeet, kan dat niet meer zomaar ongestraft doen. Steeds vaker corrigeren mensen de eenzijdige beeldvorming. Vooruitgang! Maar zoals de vele recente voorbeelden tonen hebben we helaas wel nog een lange weg te gaan op het gebied van bewustwording.

BONUS: Voor de literatuur zette Joanna Russ de gebruikelijke methoden om vrouwen te vergeten prachtig op een rijtje. Wat voor romans geldt, geldt zoals hierboven beschreven ook voor allerlei andere terreinen. Haar Andere Levens, Andere Letteren is een klassieker. Van harte aanbevolen!

Kirkus Reviews maakt werk van diversiteit

Leve Kirkus Reviews! De redactieleden van dit culturele magazine beseften dat zij zelf een rol spelen bij het in stand houden van vooroordelen rondom ras en etniciteit. Daarom noemen de redacteuren sinds een half jaar expliciet welke achtergrond personages in kinderboeken hebben. Zodat de vanzelfsprekende aanname dat een personage blank is, tenzij anders vermeldt, doorbroken wordt. Jong geleerd is immers oud gedaan. Ideetje voor Nederlandse recensenten? Bij ons is diversiteit in kinderboeken namelijk ver te zoeken…

Kirkus Reviews

De redacteuren van Kirkus Reviews kwamen tot hun besluit op basis van cijfers. De Universiteit van Wisconsin ontving vorig jaar 3,400 kinderboeken. Slechts 501 verhalen bevatten personages met een niet-blanke achtergrond. In slechts 355 gevallen had de auteur zelf een niet-blanke achtergrond. Voor de rest schreven lelieblanke auteurs over lelieblanke kinderen, en in een cultuur die blank als norm neemt problematiseerde niemand deze situatie.

Kirkus besloot deze automatismen te doorbreken. Redacteuren besteden tegenwoordig expliciet aandacht aan de huidkleur van personages. Doel is om het bewustzijn rondom diversiteit te bevorderen en ouders, opvoeders en docenten meer mogelijkheden te geven hun kinderen te voorzien van boeken die hun eigen leven reflecteren.

Redacteur Vicky Smith schrijft in een redactioneel commentaar dat sommige mensen met schrik of argwaan reageren op dit nieuwe beleid:

A number of publishers have contacted me privately in varying degrees of dismay and/or anger. One of my newest reviewers of color protested energetically, saying that unless race is a factor in the story, “there is no reason at all to mention race in a review.” And one of our readers expressed the concern that “a title may receive a sub-par review if it does not feature minority characters even if it is an exceptional book in all other aspects.”

Maar het probleem is: als ras geen factor mag zijn, ligt de weg weer wijd open voor de ”ras = blank tenzij anders genoemd”-vooroordelen. Totdat een zwart personage in een kinderboek een gewoon zwart kindje mag zijn, blijft het nodig om je bewust te zijn van wat je doet. Zoals Smith samenvat:

There’s the fact that both my reviewers and I are almost all, as one of my black reviewers said, “socialized to see white as the default”—it’s hard to train yourself to notice, much less write consciously about it.

Daarom hulde dat de redactie van Kirkus deze stap zet.

Oh en voor de Nederlandse situatie: Of het nou gaat om Literatuur met de grote L, of jeugdliteratuur: ook bij ons overheerst de norm van blanke mannelijke hoofdpersonen. Jaren vijftig rolpatronen tussen de seksen zijn helaas springlevend en personages met een getinte huidkleur moet je met een lantaarntje zoeken. Dit geldt in versterkte mate voor kinderboeken die in de prijzen vallen, zoals Griffelboeken.

Kortom, ook Nederlandse kinderboeken geven blijk van een groot gebrek aan representativiteit, zoals onder andere hooglerares Maaike Meijer twintig jaar geleden al aantoonde. Hoog tijd dat iedereen die werkzaam is in het Nederlandse boekenvak, inclusief recensenten en literaire media, diversiteit serieus gaan nemen. Misschien kunnen ze het voorbeeld van Kirkus volgen….?

Personeelsbeoordelingen: mannen krijgen nuttige feedback, vrouwen vaagheden

Personeelsbeoordelingen van mannelijke werknemers bevatten gerichte lof, uitgebalanceerde kritiek, en geven nuttige adviezen ter verbetering.Vrouwelijke werknemers krijgen daarentegen vage algemeenheden die nauwelijks houvast bieden om zichtbare vooruitgang te boeken. Dat concluderen twee Amerikaanse onderzoekers na een analyse van personeelsbeoordelingen bij vier grote ondernemingen.

cartoon loopbaan

Shelley Correll van Stanford’s Clayman Institute for Gender Research en Caroline Simard van het Center for the Advancement of Women’s Leadership concluderen dat deze vage, vaak stereotiepe ‘feedback’ vrouwen achterstelt. Op twee manieren. De beoordelingen geven blijk van een zekere mate van blindheid bij managers voor de prestaties van vrouwen. Correll en Simard zien onbewuste vooroordelen als de boosdoener van dit opvallende verschil in de personeelsbeoordelingen van mannen en vrouwen:

Our research suggests these trends may result from unconscious bias. Stereotypes about women’s capabilities mean that reviewers are less likely to connect women’s contributions to business outcomes or to acknowledge their technical expertise. Stereotypes about women’s care-giving abilities may cause reviewers to more frequently attribute women’s accomplishments to teamwork rather than team leadership.

Ten tweede kunnen vrouwen weinig met de algemeenheden die ze in hun beoordelingen teruglezen. Geen gerichte adviezen, geen identificatie van specifieke kwaliteiten die ze kunnen versterken of specifieke punten waarop ze hun prestaties kunnen verbeteren. In die zee van algemeenheden is het voor vrouwen veel moeilijker dan voor mannen om zichtbaar te werken aan concrete punten en vooruitgang te boeken.

Correll en Simard vonden slechts één, veelbetekenende, uitzondering. Alleen als het ging om communicatieve vaardigheden kregen vrouwen duidelijke feedback. Vaak was die echter negatief. Managers beoordeelden vrouwen als te assertief of zelfs agressief, of verweten vrouwen dat ze moeilijk waren om mee samen te werken. Het betreft een zeer significant verschil: 76% van de verwijzingen naar een te agressieve communicatiestijl stonden in beoordelingen van vrouwen. Bij mannen lag dat aandeel op 24%.

Deze bevindingen komen overeen met eerdere analyses. Zo onderzocht Kieran Snyder in 2014 bij een technologiebedrijf 141 beoordelingen van mannen en 107 van vrouwen. De vrouwen kregen veel meer kritiek dan mannen – 58,9% negatieve feedback bij mannen, terwijl dat percentage bij vrouwen steeg naar 87,9%. En ook hier struikelden leidinggevenden vooral over de communicatiestijl van vrouwen. Managers schreven slechts twee keer dat mannen op hun toon moesten letten. Bij vrouwen kwam deze specifieke vorm van kritiek voor in 71 van de 94 kritische beoordelingen.

Steekproef of officiële wetenschappelijke studie, maakt niet uit: bedrijven zetten vrouwen onbewust en op basis van vooroordelen op achterstand, en dat schaadt onze carrière. Hoog tijd dat bedrijven en leidinggevenden hun houding bijstellen. Gelukkig geven Correll en Simard daar adviezen over. Te beginnen met het opstellen van duidelijke criteria, zowel voor het wegen van prestaties als voor het schrijven van beoordelingen.

Trouw scoort goed bij Lekker Tellen

Wat leuk! De VIDA telling, die het aantal Engelstalige recensentes en gerecenseerde boeken van schrijfsters telt, heeft een Nederlandse tak gekregen. De Lezeres des Vaderlands houdt al ruim drie maanden de m/v verhouding bij in acht literaire katernen. De meeste media laten schrijfsters opvallend vaak links liggen. Maar Nederland beschikt over één lichtpuntje: Dagblad Trouw. Alleen daar weet de redactie vrouwen gelijkwaardig aan het woord te laten.

VPRO gids laat boeken van vrouwen links liggen

Na veertien weken tellen constateert de Lezeres des Vaderlands dat het aandeel van de vrouwelijke stem blijft steken op gemiddeld 27%. De boekenbijlagen van onder andere NRC, Parool, Volkskrant, Groene Amsterdammer, De Morgen en De Standaard weten recensentes en schrijfsters nauwelijks te vinden. Regelmatig blijven de boekenkaternen verstoken van een vrouwelijk aandeel.

Komen vrouwen al aan bod, dan staan hun boeken verdacht vaak in de kleinere stukken en in de signalementen-rubriekjes. Dichteressen, kinderboekenschrijfsters en auteurs van erotica krijgen het snelst aandacht, signaleert de Lezeres des Vaderlands. Serieuze Literatuur komt van mannen – een beeld dat het Nederlandse onderwijssysteem overigens graag in stand houdt.

De Lezeres des Vaderlands maakt met haar tellingen een bekend patroon opnieuw zichtbaar.  In 2012 turfde ik schrijfsters die aan bod kwamen in de boekenrubriek van de VPRO gids. Eindresultaat: in de nummers 1,2,3,4,5,6,7,9,10,11, 12, 13 en 14 bleef de teller steken op zeven schrijfsters op een totaal van 39 besproken boeken. Het hoofdportret van de rubriek, een langere reportage met een grote foto, betrof in tien van de twaalf gevallen het werk van de mannelijke auteurs.

Tijdschrift Opzij besteedde in 2013 aandacht aan de genderverhoudingen in boekenkaternen. Ook bij die steekproef bleef het aandeel vrouwen op 27% steken. Net als de Lezeres volgde Opzij kranten als NRC en De Volkskrant. We praten dus over een hardnekkige vorm van discriminatie, en redacties die hun leven niet beteren.

De Lezeres des Vaderlands besteedt, naast tellen en nagaan of schrijfsters in een klein of groot stuk aandacht krijgen, ook aandacht aan de teksten van de recensies. Uit die analyses blijkt dat de acht boekenkaternen (on)bewust seksistisch taalgebruik hanteren. Zoals de Groene Amsterdammer:

boeken zijn ‘mooi en jongensachtig’ geschreven en ‘jongensachtig proza’ is ‘zo levendig, vrolijk, energiek’, terwijl literatuur negatief wordt besproken met woorden als ‘keukenmeidencliché’s’. De ondertitel van het artikel impliceert bovendien dat de scholier van vandaag te vergelijken is met ‘een meisje dat niet kan aarden’.

Mannelijk = goed, vrouwelijk = minderwaardig. En dat anno 2016.

Waarschijnlijk laten redacteuren zich onbewust beïnvloeden door de inhoud van de door hen gelezen boeken. Uit een andere telling, namelijk van personages uit de 170 romans van de groslijst van de Libris Literatuurprijs 2013, blijkt dat mannen op allerlei manieren domineren. De groslijst bestaat voor tweederde uit romans van mannelijke auteurs. Vrouwelijke personages komen volstrekt eenzijdig in beeld. Ze zijn huisvrouw, studente of hoer. Daar kunnen wij lezeressen het mee doen in de Nederlandse literatuur. Dank jullie wel, mannelijke auteurs!

Maar dan Trouw. Hoe achterlijk andere redacties zich ook opstellen, Trouw haalt week na week schijnbaar moeiteloos een bijna gelijkwaardige m/v verhouding. Tot grote vreugde van de Lezeres des Vaderlands:

Gelukkig blijft Trouw – nomen est omen – deze week een rolmodel voor een goed huwelijk, met evenveel recensies door vrouwen als door mannen. Bij de auteurs van de besproken boeken is de verhouding 44% vrouw om 56% man: iets minder dan vorig week, maar vergeleken met andere kranten en tijdschriften nog steeds een zonnig resultaat.

En:

Fijn ook dat er bij de signalementen eens meer boeken staan van vrouwen dan van mannen – dat kan dus gewoon, Volkskrantredacteuren!

En:

Het reeds ingezette patroon zet stug door, wat betekent dat een gebrek aan vrouwen zich steeds helderder aftekent. Maar ook wordt steeds duidelijker dat er één bijlage is die positief uitsteekt boven het gortdroge maaiveld van mannen van middelbare leeftijd. […] Trouw komt keer op keer uit de bus als de boekenbijlage die het meeste aandacht aan vrouwen besteedt en vrouwen het meeste ruimte geeft voor kritische bijdragen. Daarom krijgt Trouw van mij deze week een Gouden Leesbril.

De andere redacties moeten zich schamen. Vrouwen schrijven, denken, publiceren. Als redacties dat werk negeren, schaden ze de kwaliteit van hun krant of tijdschrift, en schaden ze de belangen van hun lezers. Die mist dan namelijk goede boeken en interessante opinies. Hulde voor het goede voorbeeld van de Trouw-redactie, die wél begrijpt hoe het zit met kwaliteit en diversiteit.

Natuurlijk noemen ‘ze’ Umar een hoer

Onbekenden braken in de woning van columniste Ebru Umar in, en zochten naar het perfecte woord om op haar muur te kalken. Eureka! Hoer! Wat had het anders moeten zijn? Vrouw? Zichtbaar? Daar moet een piemel in!

Slutwalk trekt duizenden deelnemers

In de berichtgeving rondom de perikelen van Umar komt een hoop aan bod. De politie arresteerde haar. De politie liet haar vrij maar ze mag Turkije niet uit. Dat de Nederlandse autoriteiten de inbraak als een gewone misdaad willen behandelen, wat tegen het zere been is van de VVD want die wil dat het gezien wordt als intimidatie.

Maar ik heb tot nu toe weinig tot niets gelezen over de feministische implicatie van het gebruik van het woord ‘hoer’. Deze term komt namelijk steeds naar voren als mensen een vrouw terug in haar hok willen jagen. Namelijk door haar aan te vallen op haar identiteit als mens. Ze is geen mens, maar een hoer, een slet, een lijf met gaten waar een man zijn piemel in kan steken. Het is een mentaliteit die leidt tot twitterberichten van het genre

Dank aan Allah die ervoor heeft gezorgd dat de hoer Ebru haar beledigingen tegen de president nu voor de rechter moet verantwoorden!! 

Het woord ‘hoer’ betekent een seksistische aanval van de eerste orde. Iedere vrouw loopt het risico op deze manier gereduceerd te worden tot een openbaar toegankelijk willoos gebruiksvoorwerp.

Het begint al als je je neus buiten de voordeur steekt en de straat op wil gaan. Hoer! Pas recent hebben we een woord om die absurde situatie te omschrijven: straatintimidatie. Dat is vooruitgang. Maar het betekent niet dat het geroep opeens stopt. Of dat de dubbele moraal verdwijnt – mensen kijken vooral naar vrouwen en wat zij moeten doen om straatintimidatie tegen te gaan. Terwijl je het over de daders moet hebben.

Ben je in het openbaar zichtbaar en heb je ook nog een duidelijke mening, dan gaan sommige mensen helemaal los. Hoer! Slet! Piemel erin! De hele geschiedenis door was je als vrouw, zodra je buiten de keuken kwam, een hoer of een heks, maar geen mens. Mannen hadden de macht. Vrouwen hadden misschien aanzien, maar dat aanzien kon je in een oogwenk kwijtraken als mensen besloten dat je uit je hok kwam. Dan volgden prompt sociale uitsluiting of erger.

e2bbd-twitter2bcensorship-222

In de moderne tijd hebben we digitale brandstapels waar mensen een vrouw met een mening kunnen bedreigingen met verkrachting en alle varianten van hoer, bitch en slet die je maar kunt bedenken. Je moet als vrouw ook niet mee willen praten bij openbare bijeenkomsten. Dasja Abresh pleitte tijdens een bijeenkomst in Steenbergen bij de gemeente voor meer opvang voor asielzoekers en kreeg een heel spreekkoor over zich heen. Vrouwen in de politiek? Enge kille bitches. Bazen? Onmogelijke kille bitches die medewerkers intimideren en die je moet ontslaan om erger te voorkomen.

Ebru Umar past in een lange, lange traditie van seksistische aanvallen op vrouwen die zichtbaar zijn en, huuuuu o wat eng, ook nog hun stem verheffen. De onbekenden die ‘hoer’ op een muur van haar woning kladden wisten precies wat ze deden. Net zoals de Selim Kahn’s van deze wereld.

Mijn enige hoop is dat vrouwen langzaam aan meer echte macht beginnen te verwerven en zodoende minder last krijgen van de negatieve effecten van het etiket ‘hoer’. Dat de samenleving verandert en vrouwen meer ruimte biedt. Dat we ons met ons allen bewust worden van deze geschiedenis van vrouwenhaat en intimidatie. Vaker uit protest de straat op gaan, bijvoorbeeld met een Slutwalk. En dat het steeds minder vanzelfsprekend wordt vrouwen weg te zetten als hoer. Hoeren zijn mensen. Vrouwen zijn mensen. We vertegenwoordigen de helft van de wereld. We verdienen beter.

Taal en gender blijft zoektocht

Wat een mooi stuk van Annieke Kranenberg, de ombudsvrouw van De Volkskrant. In een analyse over taal, gender en de aanduiding van beroepen (is het ombudsman of ombudsvrouw, als een vrouw die functie vervult?) maakt ze overduidelijk hoe moeilijk het is om aanduidingen echt neutraal en gelijkwaardig te laten klinken in het Nederlands:

,,Ik zou het vreemd vinden om ombudsman te heten, hoewel ombudsvrouw de sekse erg benadrukt terwijl dat er nou juist niet toe doet”

Briljant! Dit illustreert precies het probleem. Ombudsman klinkt neutraal, terwijl dat woord de sekse van de functionaris net zo erg benadrukt als het woord Ombudsvrouw.  Alleen valt dat bijna niemand op, omdat we volstrekt automatisch de man en het mannelijke als norm hanteren in de Nederlandse taal en in ons wereldbeeld.

Niet vreemd dus, dat mensen moeite hebben om een goede koers te varen. Kranenberg noemt een paar typische problematische situaties:

  • Bij ombudsman of ombudsvrouw krijgt het beroep meestal een andere ‘sekse’, afhankelijk van de situatie. Internationaal gezien kent echter niemand de term ombudsvrouw, en duiden mensen Kranenberg ‘dus’ als ombudsman aan
  • Soms zijn woorden zo ingeburgerd dat het raar klinkt als een vrouw de ‘mannelijke’ vorm krijgt. Dat geldt bijvoorbeeld voor termen uit de culturele sector of de sport. Een vrouw is geen acteur (raaaarrrrr) maar een actrice
  • ”Vrouwelijke” beroepsnamen kregen een neutrale vorm toen mannen het werk vaker gingen doen. Verpleegster werd verpleegkundige bijvoorbeeld
  • Omgekeerd veranderden beroepsnamen niet toen vrouwen het werk vaker gingen doen. Artsin? Hooglerares? Kranenburg signaleert dat zulke woorden mal klinken

Daarnaast verwijst Kranenberg impliciet naar de Wet van Sullerot. Deze Franse econome stelde in de jaren zeventig al vast dat beroepen in status dalen als meer vrouwen toetreden. Kranenberg ziet dit ook in taalgebruik om die banen te omschrijven:

uit onderzoek is gebleken dat een vrouwelijke benaming statusverlagend werkt. Bij een directrice denkt kennelijk niemand aan een CEO van een multinational.

Dat directrice kan slaan op een CEO van een multinational, en dat hooglerares net zo normaal zou kunnen zijn als lerares, lukt pas als wij mensen een gelijkwaardiger beeld krijgen van de seksen en de beroepen die ze uit kunnen oefenen. Zolang we vrouwen in onze beeldvorming automatisch zien als minder, de uitzondering, de lagere in rang en de vreemde eend in de bijt, blijft het worstelen met beroepsaanduidingen….

Meer lezen over taal, gender en (on)bewuste vooroordelen? Zie onder andere dit leuke interview met Dr. Ingrid van Alphen, waarin ze mythes over sekse en taalgebruik ontkracht. Of dit artikel van Tolk- en Vertaalcentrum Nederland, over de manieren waarop taal de ongelijkheid tussen man en vrouw in stand kan houden en zelfs versterken. Zo vergroot grammaticaal seksisme aantoonbaar de loonkloof. De Zweden begonnen daarom te experimenteren met sekseneutraal taalgebruik in hun streven om man en vrouw een meer gelijkwaardige positie in de samenleving te geven. Tot slot: acht woorden die het seksisme in de Engelse taal zichtbaar maken.

De Gereedschapskist: symbolische vernietiging

Symbolische vernietiging…. Oei, dat klinkt eng. En dat is het tot op zekere hoogte ook. In het echte leven verdwijnen vrouwen bij de vleet, bijvoorbeeld door geweld of omdat hun bijdrage niet meetelt in officiële cijfers. Symbolisch gebeurt dit echter ook, bijvoorbeeld in culturele uitingen. Zo sneuvelden de vrouwelijke personages van Amerikaanse televisieseries bij bosjes in de afgelopen weken. De meeste sterfgevallen vormden het eindpunt van een toenemende marginalisatie van hun rollen in deze series.

ead2e-girlgamer1

De term symbolische vernietiging komt uit de sociologie en kreeg in 1976 de volgende definitie:

“Representation in the fictional world signifies social existence; absence means symbolic annihilation.” (Gerbner & Gross, 1976, p. 182)

Het gaat om een opvallende ondervertegenwoordiging van een bepaalde groep. Vrouwen treft dit lot opvallend vaak. Ze verdwijnen op verschillende manieren. Je ziet ze niet of nauwelijks, of ze zijn er maar ze vertegenwoordigen een beschadigend stereotiep cliché, anderen reduceren hen tot een seksobject en/of ze doen alleen mee om mannelijke figuren te versterken. Wat de methode ook is, het resultaat is dat vrouwen verdwijnen als zelfstandige mensen met complexe karakters.

Meest recente voorbeelden: Rey ontbreekt in een set StarWars speelgoedfiguren. Sneeuwwitje valt buiten de boot in haar eigen film. Filmscenario’s geven mannen 75% van de tijd het woord. Jongens en mannelijke dierenfiguren domineren in kinderboeken. In jeugdfilms komen vrouwelijke personages slechts in de marge voor, terwijl toffe vaders en zonen domineren.

Andere keren worden vrouwen wel zichtbaar, maar op een stereotiepe manier. Voorbeelden: Moeders zijn opvallend vaak dood in Nederlandse jeugdfilms. Als er vrouwen in een positie van autoriteit voorkomen in een verhaal, krijgen een negatieve lading. Zoals de rotjuf die Mees Kees probeert te beknotten in zijn vrijheden.

Journalisten veroorzaken op een andere manier een symbolische vernietiging. Bijvoorbeeld als ze schrijven over de benoeming van een vrouw in een toppositie, en daarbij vooral aandacht besteden aan haar uiterlijk en haar gezinsleven. Ze schrappen in die beeldvorming alles wat niet hoort bij moeder de vrouw die haar eerste verantwoordelijkheid heeft in keuken, kinderen en een aantrekkelijk uiterlijk.

Tegenwoordig kun je hoopvolle tekenen van verandering zien. Mensen beginnen te protesteren. Ze signaleren het als teveel televisieseries te vaak vrouwelijke personages naar de zijlijn verwijzen en dan zinloos dood laten gaan. Ze zorgen voor bewustwording door het begrip ‘vrouwen in de koelkast’ te introduceren – een term die verwijst naar de dood van vrouwelijke personages met als enige doel om het verhaal van de mannelijke personages diepgang te geven.

Mensen komen ook in actie. Ze grijpen onder andere naar twitter om de poortwachters van de populaire cultuur ter verantwoording te roepen. Zoals #WheresRey#WeWantLeia en #wheresGamora. Ook komen er meer onderzoeken die feitelijk zichtbaar maken op welke manieren wij, als cultuur, vrouwen laten verdwijnen in de marge. Die feiten roepen terechte vragen op en brengen discussies op gang.

Dat alles maakt symbolische vernietiging zichtbaar – en dan kun je dit fenomeen bekritiseren en tegengaan. Hoog nodig!

Comics: DC en Marvel beperken vrouwen tot hun eigen soort

De twee grootste comics-producenten van de V.S., Marvel en DC Comics, laten mannen over alles en iedereen schrijven en tekenen. De 13 tot 15% vrouwelijke medewerkers krijgen geen toegang tot dit brede spectrum. Zij schrijven en tekenen vooral de veel schaarser voorkomende vrouwelijke personages. Dit becijferde de site Bleeding Cool.

Comics genderFEB2016f

Tim Henley van Bleeding Cool keek bij beide bedrijven naar comics, uitgegeven in de periode van april 2015 tot februari 2016. In alle gevallen, bij zowel Marvel als DC, zijn werkneemsters enorm in de minderheid. Ze blijven vijf tot vijftien procent onder de magische grens van 30%. Bij dertig procent en hoger ontstaat de kans dat vrouwen de organisatiecultuur kunnen beïnvloeden en veranderen. Daaronder zit er zeker weten niets anders op dan overleven in door mannen gedomineerde structuren.

Vanuit die minderheidspositie zie je vervolgens dat het werk van mannen gelijke tred houdt met de algemene productie. Mannen schrijven en tekenen voor alle uitgaven en alle rollen. Vrouwen bekleden een zeer afwijkende positie. In de meeste gevallen stelden Marvel of DC hen vooral aan om vrouwelijke personages onder hun hoede te nemen.

Fijn dat in ieder geval rond de vijftien procent vrouwen een kans krijgen om te werken in de comicsindustrie, maar ze kunnen zoveel meer dan alleen vrouwelijke personages verder brengen. Waarom blijven ze dan in dat hokje steken? Verklaringen die Henley soms hoort, bijvoorbeeld ‘vrouwen hebben geen interesse om mannelijke personages te schrijven of tekenen’ verwerpt hij met verve:

Marquee characters like Batman and Spider-Man sell like hotcakes, and women writers need to house and clothe and feed themselves just like men do. I sincerely doubt that the scores of women who have written for DC and Marvel over the past year have, en masse, decided that they’re just not terribly interested in writing men, i.e. the bulk of the line.

Henley wijst rechtstreeks naar de bedrijven zelf. Die verbannen vrouwen naar hun eigen hok. Op die manier frustreren ze de loopbanen van werkneemsters. DC en Marvel zouden moeten inzien dat ze op die manier talent weggooien. Om al dat soort redenen juicht website The Mary Sue toe dat mensen zoals Henley de comics industrie kritisch volgen en desnoods ter verantwoording roepen op basis van de feiten:

Examining these numbers is important, because no matter how many packed Women of Marvel panels conventions host, no matter how many female titles we get excited about, no matter how many female creators we love and can rattle off when asked, the fact is that it’s still not enough. Some people might be bored by talking about “diversity in comics,” but you know what? Women are bored by inequality. It’s out of fashion. It needs to go.

Dat dit kan, bewijzen andere beroepsgroepen en andere organisaties. Dus, Marvel en DC… neem je vrouwelijke personeel serieus en geef ze dezelfde kansen als de mannen.

Trollen hebben het gemunt op vrouwen en ‘afwijkende’ mannen

Blanke mannen komen het vaakst aan bod op de site van de Engelse krant The Guardian. Kijk je echter naar veelal anonieme commentaren op de stukken, dan ontstaat een opvallende verschuiving. De top tien van degenen die een bijdrage leverden aan de site die het minst werd lastiggevallen, bestaat volledig uit mannen. De top tien van mensen die het meest werden lastig gevallen, bestaat vooral uit 8 vrouwen en twee ‘zwarte’ mannen. Dat blijkt uit een analyse van circa 70 miljoen commentaren, die op de website van de krant verschenen sinds 2006.

Feminist-cartoons__sneeuwitje

Zoals zo vaak biedt zo’n berg gegevens, over een langere periode in kaart gebracht, bewijs van onbewuste vooroordelen en patronen. Eerder volgden onderzoekers bijvoorbeeld een aantal jaren de loopbanen van 20.000  medewerkers van een groot Canadees bedrijf. Uit die analyse bleek dat blanke mannen het soepelste doorstroomden naar de top. Vrouwen bleven hardnekkig vastkleven aan een plakkerige vloer.

Bij The Guardian kwamen blanke mannen ook terecht in een warm bad. Ze krijgen minder kritiek, en de kritiek gaat vaker over de inhoud. Vrouwen, veelal vrouwen met een gekleurde huid, en mannen met een gekleurde huid, konden het vaakst rekenen op seksueel agressieve reacties en doodsbedreigingen. Dit terwijl ze de minste artikelen schreven. Binnen die scheve situatie werden een paar andere interessante trends zichtbaar in het Guardian-onderzoek:

  • Onderwerpen zoals feminisme en verkrachting wekten de meeste haat op. Een mooie illustratie van de wet van Lewis: alle commentaren die volgen op een artikel omtrent feminisme rechtvaardigen het feminisme
  • Hoe ”mannelijker” het genre, zoals Sport of Technologie, hoe agressiever de reacties op artikelen van vrouwen
  • Het jaar 2010 leverde een scheidslijn op. Sinds dat jaar leveren artikelen van vrouwen altijd meer reacties op die de redactie moet blokkeren, omdat de inzenders de regels voor commentaren overtreden, dan artikelen van mannen. Ongeacht genre of thema

In een commentaar op de onderzoeksresultaten stelt feministe Jessica Valenti, eerste plek in de top tien van meest beledigde Guardian-auteurs, dat mensen digitale haat serieus moeten nemen:

while misspelled threats or entreaties for me to get back in the kitchen are certainly easy to mock, the disdain with which they’re employed is not very funny. For all the progress women have made, there’s always an online comment section or forum somewhere to remind us that, when given anonymity and a keyboard, some men will use the opportunity to harass and threaten.

Valenti classificeert dit type haat als intimidatie op het werk, die niet stopt als het werk gedaan is. Internet raast 24 uur per dag door, en de bedreigingen met seksueel geweld kunnen op ieder moment in je inbox rollen. Andere online journalisten, bloggers en feministen merken daarnaast dat online gebeurtenissen razendsnel doorwerken in het ”echte” leven. Wil een werkgever je aannemen, als je op internet zwartgemaakt wordt als een slet en een hoer? Kun je nog rustig een studie volgen, als je merkt dat de mensen die verkrachtingfantasieën over je publiceren, bij jou in de klas zitten? Dat soort dingen.

Onderzoeken zoals de Guardian die uitvoerde, zijn zeer waardevol. Kennis is immers macht… De feiten helpen zodoende mensen, tot nu toe vooral vrouwen, die proberen de online haat in te dammen of te voorkomen. Games-producente Zoë Quinn richtte bijvoorbeeld Crash Override op, om vrouwen die het doelwit van haat werden, te ondersteunen. Wetenschapster Michelle Ferrier wil hetzelfde bereiken met haar platform Troll Busters.

Vrouwen zijn mensen. We kunnen echt wel tegen een stootje. Maar bedreigingen en op de persoon gerichte seksuele agressie gaan veel en veel te ver.

BONUS – voor meer onderzoeken naar vrouwen en online haat: Dit onderzoek, waaruit blijkt dat anonieme trollen het vooral voorzien hebben op jonge vrouwelijke internetgebruikers. Of deze studie, over haat op Twitter. Een ander onderzoek analyseerde de situatie van vrouwen in India. Ook in dit land krijgen vrouwen veel meer online haat te verduren dan mannen. En leve John Oliver, die in een video online trollen perfect fileert.

 

”Herland” krijgt prachtige herdruk

De satirische roman Herland, van schrijfster en feministe Charlotte Perkins Gilman, kreeg een prachtige herdruk in de Future serie van uitgeverij Vintage. Niet alleen kan iedereen dit verhaal uit 1915 nu weer overal aanschaffen, de kaft is ook nog eens geniaal ontworpen. Ieder boek bevat een doorzichtige kaart met lijntjes. Als je dat kaartje op de illustratie op de kaft legt en heen en weer beweegt, beweegt ook het plaatje.

9781784871024

Van de negen tot nu toe gepubliceerde romans in de reeks Vintage Future zijn er twee van vrouwelijke auteurs. Naast Herland kreeg ook The Handmaid’s Tale van Margaret Atwood deze spectaculaire herdruk. Wie het plastic kaartje over de kaft schuift ziet een vrouwelijke figuur uit een rood vlak stappen. Volgens de uitgever staat dit symbool voor hoofdpersoon Offred, die zichzelf losrukt uit een onderdrukkend systeem.

Bij Herland kozen de ontwerpers voor de vormen van bloemen en planten uit de Amazone, die samen een harmonieus geheel vormen. Ook dit past bij het verhaal: drie mannelijke wetenschappers ontdekken tijdens een expeditie een samenleving met louter vrouwen. Dat kan niet, denken de heren. Het is een beschaafde samenleving, dus er móeten mannen zijn die de scepter zwaaien.

Met die opzet stak Perkins de draak met allerlei rolpatronen en stereotiepe denkbeelden over ‘de’ man en ‘de’ vrouw. Zestig jaar na dato zijn veel fenomenen die ze op de hak neemt nog akelig actueel, signaleert Lindy West in de Engelse krant The Guardian. Zoals de houding van de drie mannelijke hoofdpersonen:

they feel fresh and relevant enough to populate any sarcastic modern-day feminist blog post. Terry is all puffed-up sexual entitlement; Jeff oozes chivalric “nice guy” condescension; and Van is your bog-standard faux-innocent demanding to be educated. These are tropes that I still see actual human men falling into now, 100 years later, in my social media feeds and in my physical life

Of neem Jillian Mae McKeown, die Herland zo naar 2015 (of 2016) kan vertalen:

The issues that strike me the most are the ones concerning gender assumptions and relationships between masculine and feminine personalities.  […] Unlike in Herland, women and men in our “bisexual” culture grow up with these labels assigned to us. Given this, when women and men act like People instead of feminine women or masculine men and make the conscious choice to identify as one or the other, they are truly exercising a feminism and to quote the movie Frida, “is truly revolutionary.”

In ons land, waar de stereotypering al begint met blauwe babykleertjes met ‘stoer’ erop en roze babykleertjes met ‘lief’, kunnen we niet snel genoeg beginnen om Herland te herlezen en ouderwetse rolpatronen te ontmantelen. Hoe hoognodig dat is bewijst onder andere het seksisme museum van journaliste Ascha ten Broeke.

Nederlandse docenten krijgen hulp bij gender

Nederlandstalige handboeken die zonder Mars en Venus geneuzel over jongens en meisjes in de klas schrijven, zijn dungezaaid, signaleert documentatiecentrum Rosa. Daarom zijn de medewerkers blij met Linda Knobbe. Die schreef Een Klas vol Jongens en Meisjes, een toegankelijk boek vol handige adviezen voor leerkrachten. Zodat ze kinderen écht gelijke kansen bieden.

wereldligtvoorjeopen

Hard nodig, merkte Esther Vis. Voor project Van Dolle Mina tot Twitterfeminist verdiepte ze zich in de rol van stereotypen in het Nederlandse onderwijs. Dat het in de jaren zeventig in schoolboeken wemelde van de huisvrouwen en mannen met zakenkoffertjes verbaast misschien niemand. Ruim veertig jaar later is er echter weinig veranderd, constateert Vis. Nog steeds duwen onbewuste vooroordelen en hardnekkige overtuigingen, over ‘de’ jongen en ‘het’ meisje’, kinderen in een nauw hokje.

Linda Knobbe besloot dieper in te gaan op dit genderprobleem op school. Ze richt zich vooral op bewustzijnsbevordering: ,,Het boek wil leerkrachten stimuleren om de kansengelijkheid voor jongens en meisjes te verhogen. Daartoe biedt het de nodige tools”, aldus Rosa.

Wie meer theorie wil (en nog meer handige tips) kan ook te rade gaan bij de website van project Gender in de Klas. Of de kennispagina van Athena’s Angels, waar vier hoogleraren gedegen wetenschappelijke studies verzamelen over vooroordelen, indirecte en directe discriminatie en alles wat je altijd wilde weten over seksisme, maar nooit durfde te vragen. Docenten en opvoeders van Nederland, doe er je voordeel mee!

 

Het vrouwelijke gezicht van het hogere

Wow. Net Werner Herzog’s documentaire Cave of Forgotten Dreams gezien, over prehistorische schilderingen in de grot van Chauvet. Behalve de pracht en praal van vele afbeeldingen van paarden, bizons, oerossen en leeuwen, valt ook op dat in het diepste gedeelte van de grot de enige menselijke afbeelding voorkomt. Van een vrouw. In een context die duidt op spirituele zaken. Het is de vrouwelijke kant van god, die volgens historica Annine van der Meer officieel uitgebannen werd, maar nog steeds voortleeft.

Om het evenwicht te herstellen inventariseerde Van der Meer de verschillende types vrouwenbeeldjes uit de prehistorie, die overal opduiken. Het ene type benadrukt de ogen, andere types zitten op een soort troon, anderen zijn verbonden met dieren, weer anderen benadrukken vruchtbaarheidskenmerken zoals borsten, vagina of duidelijk zwangere buiken. De godin heeft vaak een dier bij zich. Katachtigen, roofdieren, of ossen.

Met de opkomst van de landbouw komen steeds vaker associaties met graan en brood voor. Er zijn tekenen die erop wijzen dat die symboliek, met de opkomst van het Christendom, overgeheveld werd naar Jezus, maar ook Maria. Die observatie past bij andere onderzoeken die erop duiden dat de Europeanen van rond het jaar duizend nog steeds godinnen vereerden en het nieuwe geloof niet zomaar overnamen. Misionarissen moesten Maria wel een rol geven, en symbolen van voorgangsters in haar verenigen. Anders slikten mensen de nieuwe religie niet.

Van der Meer gaf ook in eigen beheer een boek uit over de Zeelandse godin Nehalennia. In het Oudheidkundig Museum Leiden kun je altaarstenen zien met beeltenissen van deze inheemse godin. In schoolboekjes of elders lees je nauwelijks iets over haar, maar de symboliek van hond, scheepsroer en mandje met fruit verbindt haar volgens Van der Meer met andere moedergodinnen. De hond linkt haar met de onderwereld, het fruit duidt op vruchtbaarheid, de zittende houding verbindt haar met andere godinnen die ook op banken, krukken en tronen zitten, enzovoorts.

Nehalennia is wat dat betreft geen lokale godin. Ze maakt deel uit van een lange traditie. Die minstens tot de prehistorische grot van Chauvet teruggaat. Van der Meer en anderen proberen die traditie opnieuw zichtbaar te maken, of er in ieder geval meer te weten over te komen. Zie voor meer informatie: Academie PanSophia.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 72 andere volgers