Trouw scoort goed bij Lekker Tellen

Wat leuk! De VIDA telling, die het aantal Engelstalige recensentes en gerecenseerde boeken van schrijfsters telt, heeft een Nederlandse tak gekregen. De Lezeres des Vaderlands houdt al ruim drie maanden de m/v verhouding bij in acht literaire katernen. De meeste media laten schrijfsters opvallend vaak links liggen. Maar Nederland beschikt over één lichtpuntje: Dagblad Trouw. Alleen daar weet de redactie vrouwen gelijkwaardig aan het woord te laten.

VPRO gids laat boeken van vrouwen links liggen

Na veertien weken tellen constateert de Lezeres des Vaderlands dat het aandeel van de vrouwelijke stem blijft steken op gemiddeld 27%. De boekenbijlagen van onder andere NRC, Parool, Volkskrant, Groene Amsterdammer, De Morgen en De Standaard weten recensentes en schrijfsters nauwelijks te vinden. Regelmatig blijven de boekenkaternen verstoken van een vrouwelijk aandeel.

Komen vrouwen al aan bod, dan staan hun boeken verdacht vaak in de kleinere stukken en in de signalementen-rubriekjes. Dichteressen, kinderboekenschrijfsters en auteurs van erotica krijgen het snelst aandacht, signaleert de Lezeres des Vaderlands. Serieuze Literatuur komt van mannen – een beeld dat het Nederlandse onderwijssysteem overigens graag in stand houdt.

De Lezeres des Vaderlands maakt met haar tellingen een bekend patroon opnieuw zichtbaar.  In 2012 turfde ik schrijfsters die aan bod kwamen in de boekenrubriek van de VPRO gids. Eindresultaat: in de nummers 1,2,3,4,5,6,7,9,10,11, 12, 13 en 14 bleef de teller steken op zeven schrijfsters op een totaal van 39 besproken boeken. Het hoofdportret van de rubriek, een langere reportage met een grote foto, betrof in tien van de twaalf gevallen het werk van de mannelijke auteurs.

Tijdschrift Opzij besteedde in 2013 aandacht aan de genderverhoudingen in boekenkaternen. Ook bij die steekproef bleef het aandeel vrouwen op 27% steken. Net als de Lezeres volgde Opzij kranten als NRC en De Volkskrant. We praten dus over een hardnekkige vorm van discriminatie, en redacties die hun leven niet beteren.

De Lezeres des Vaderlands besteedt, naast tellen en nagaan of schrijfsters in een klein of groot stuk aandacht krijgen, ook aandacht aan de teksten van de recensies. Uit die analyses blijkt dat de acht boekenkaternen (on)bewust seksistisch taalgebruik hanteren. Zoals de Groene Amsterdammer:

boeken zijn ‘mooi en jongensachtig’ geschreven en ‘jongensachtig proza’ is ‘zo levendig, vrolijk, energiek’, terwijl literatuur negatief wordt besproken met woorden als ‘keukenmeidencliché’s’. De ondertitel van het artikel impliceert bovendien dat de scholier van vandaag te vergelijken is met ‘een meisje dat niet kan aarden’.

Mannelijk = goed, vrouwelijk = minderwaardig. En dat anno 2016.

Waarschijnlijk laten redacteuren zich onbewust beïnvloeden door de inhoud van de door hen gelezen boeken. Uit een andere telling, namelijk van personages uit de 170 romans van de groslijst van de Libris Literatuurprijs 2013, blijkt dat mannen op allerlei manieren domineren. De groslijst bestaat voor tweederde uit romans van mannelijke auteurs. Vrouwelijke personages komen volstrekt eenzijdig in beeld. Ze zijn huisvrouw, studente of hoer. Daar kunnen wij lezeressen het mee doen in de Nederlandse literatuur. Dank jullie wel, mannelijke auteurs!

Maar dan Trouw. Hoe achterlijk andere redacties zich ook opstellen, Trouw haalt week na week schijnbaar moeiteloos een bijna gelijkwaardige m/v verhouding. Tot grote vreugde van de Lezeres des Vaderlands:

Gelukkig blijft Trouw – nomen est omen – deze week een rolmodel voor een goed huwelijk, met evenveel recensies door vrouwen als door mannen. Bij de auteurs van de besproken boeken is de verhouding 44% vrouw om 56% man: iets minder dan vorig week, maar vergeleken met andere kranten en tijdschriften nog steeds een zonnig resultaat.

En:

Fijn ook dat er bij de signalementen eens meer boeken staan van vrouwen dan van mannen – dat kan dus gewoon, Volkskrantredacteuren!

En:

Het reeds ingezette patroon zet stug door, wat betekent dat een gebrek aan vrouwen zich steeds helderder aftekent. Maar ook wordt steeds duidelijker dat er één bijlage is die positief uitsteekt boven het gortdroge maaiveld van mannen van middelbare leeftijd. […] Trouw komt keer op keer uit de bus als de boekenbijlage die het meeste aandacht aan vrouwen besteedt en vrouwen het meeste ruimte geeft voor kritische bijdragen. Daarom krijgt Trouw van mij deze week een Gouden Leesbril.

De andere redacties moeten zich schamen. Vrouwen schrijven, denken, publiceren. Als redacties dat werk negeren, schaden ze de kwaliteit van hun krant of tijdschrift, en schaden ze de belangen van hun lezers. Die mist dan namelijk goede boeken en interessante opinies. Hulde voor het goede voorbeeld van de Trouw-redactie, die wél begrijpt hoe het zit met kwaliteit en diversiteit.

Natuurlijk noemen ‘ze’ Umar een hoer

Onbekenden braken in de woning van columniste Ebru Umar in, en zochten naar het perfecte woord om op haar muur te kalken. Eureka! Hoer! Wat had het anders moeten zijn? Vrouw? Zichtbaar? Daar moet een piemel in!

Slutwalk trekt duizenden deelnemers

In de berichtgeving rondom de perikelen van Umar komt een hoop aan bod. De politie arresteerde haar. De politie liet haar vrij maar ze mag Turkije niet uit. Dat de Nederlandse autoriteiten de inbraak als een gewone misdaad willen behandelen, wat tegen het zere been is van de VVD want die wil dat het gezien wordt als intimidatie.

Maar ik heb tot nu toe weinig tot niets gelezen over de feministische implicatie van het gebruik van het woord ‘hoer’. Deze term komt namelijk steeds naar voren als mensen een vrouw terug in haar hok willen jagen. Namelijk door haar aan te vallen op haar identiteit als mens. Ze is geen mens, maar een hoer, een slet, een lijf met gaten waar een man zijn piemel in kan steken. Het is een mentaliteit die leidt tot twitterberichten van het genre

Dank aan Allah die ervoor heeft gezorgd dat de hoer Ebru haar beledigingen tegen de president nu voor de rechter moet verantwoorden!! 

Het woord ‘hoer’ betekent een seksistische aanval van de eerste orde. Iedere vrouw loopt het risico op deze manier gereduceerd te worden tot een openbaar toegankelijk willoos gebruiksvoorwerp.

Het begint al als je je neus buiten de voordeur steekt en de straat op wil gaan. Hoer! Pas recent hebben we een woord om die absurde situatie te omschrijven: straatintimidatie. Dat is vooruitgang. Maar het betekent niet dat het geroep opeens stopt. Of dat de dubbele moraal verdwijnt – mensen kijken vooral naar vrouwen en wat zij moeten doen om straatintimidatie tegen te gaan. Terwijl je het over de daders moet hebben.

Ben je in het openbaar zichtbaar en heb je ook nog een duidelijke mening, dan gaan sommige mensen helemaal los. Hoer! Slet! Piemel erin! De hele geschiedenis door was je als vrouw, zodra je buiten de keuken kwam, een hoer of een heks, maar geen mens. Mannen hadden de macht. Vrouwen hadden misschien aanzien, maar dat aanzien kon je in een oogwenk kwijtraken als mensen besloten dat je uit je hok kwam. Dan volgden prompt sociale uitsluiting of erger.

e2bbd-twitter2bcensorship-222

In de moderne tijd hebben we digitale brandstapels waar mensen een vrouw met een mening kunnen bedreigingen met verkrachting en alle varianten van hoer, bitch en slet die je maar kunt bedenken. Je moet als vrouw ook niet mee willen praten bij openbare bijeenkomsten. Dasja Abresh pleitte tijdens een bijeenkomst in Steenbergen bij de gemeente voor meer opvang voor asielzoekers en kreeg een heel spreekkoor over zich heen. Vrouwen in de politiek? Enge kille bitches. Bazen? Onmogelijke kille bitches die medewerkers intimideren en die je moet ontslaan om erger te voorkomen.

Ebru Umar past in een lange, lange traditie van seksistische aanvallen op vrouwen die zichtbaar zijn en, huuuuu o wat eng, ook nog hun stem verheffen. De onbekenden die ‘hoer’ op een muur van haar woning kladden wisten precies wat ze deden. Net zoals de Selim Kahn’s van deze wereld.

Mijn enige hoop is dat vrouwen langzaam aan meer echte macht beginnen te verwerven en zodoende minder last krijgen van de negatieve effecten van het etiket ‘hoer’. Dat de samenleving verandert en vrouwen meer ruimte biedt. Dat we ons met ons allen bewust worden van deze geschiedenis van vrouwenhaat en intimidatie. Vaker uit protest de straat op gaan, bijvoorbeeld met een Slutwalk. En dat het steeds minder vanzelfsprekend wordt vrouwen weg te zetten als hoer. Hoeren zijn mensen. Vrouwen zijn mensen. We vertegenwoordigen de helft van de wereld. We verdienen beter.

Taal en gender blijft zoektocht

Wat een mooi stuk van Annieke Kranenberg, de ombudsvrouw van De Volkskrant. In een analyse over taal, gender en de aanduiding van beroepen (is het ombudsman of ombudsvrouw, als een vrouw die functie vervult?) maakt ze overduidelijk hoe moeilijk het is om aanduidingen echt neutraal en gelijkwaardig te laten klinken in het Nederlands:

,,Ik zou het vreemd vinden om ombudsman te heten, hoewel ombudsvrouw de sekse erg benadrukt terwijl dat er nou juist niet toe doet”

Briljant! Dit illustreert precies het probleem. Ombudsman klinkt neutraal, terwijl dat woord de sekse van de functionaris net zo erg benadrukt als het woord Ombudsvrouw.  Alleen valt dat bijna niemand op, omdat we volstrekt automatisch de man en het mannelijke als norm hanteren in de Nederlandse taal en in ons wereldbeeld.

Niet vreemd dus, dat mensen moeite hebben om een goede koers te varen. Kranenberg noemt een paar typische problematische situaties:

  • Bij ombudsman of ombudsvrouw krijgt het beroep meestal een andere ‘sekse’, afhankelijk van de situatie. Internationaal gezien kent echter niemand de term ombudsvrouw, en duiden mensen Kranenberg ‘dus’ als ombudsman aan
  • Soms zijn woorden zo ingeburgerd dat het raar klinkt als een vrouw de ‘mannelijke’ vorm krijgt. Dat geldt bijvoorbeeld voor termen uit de culturele sector of de sport. Een vrouw is geen acteur (raaaarrrrr) maar een actrice
  • ”Vrouwelijke” beroepsnamen kregen een neutrale vorm toen mannen het werk vaker gingen doen. Verpleegster werd verpleegkundige bijvoorbeeld
  • Omgekeerd veranderden beroepsnamen niet toen vrouwen het werk vaker gingen doen. Artsin? Hooglerares? Kranenburg signaleert dat zulke woorden mal klinken

Daarnaast verwijst Kranenberg impliciet naar de Wet van Sullerot. Deze Franse econome stelde in de jaren zeventig al vast dat beroepen in status dalen als meer vrouwen toetreden. Kranenberg ziet dit ook in taalgebruik om die banen te omschrijven:

uit onderzoek is gebleken dat een vrouwelijke benaming statusverlagend werkt. Bij een directrice denkt kennelijk niemand aan een CEO van een multinational.

Dat directrice kan slaan op een CEO van een multinational, en dat hooglerares net zo normaal zou kunnen zijn als lerares, lukt pas als wij mensen een gelijkwaardiger beeld krijgen van de seksen en de beroepen die ze uit kunnen oefenen. Zolang we vrouwen in onze beeldvorming automatisch zien als minder, de uitzondering, de lagere in rang en de vreemde eend in de bijt, blijft het worstelen met beroepsaanduidingen….

Meer lezen over taal, gender en (on)bewuste vooroordelen? Zie onder andere dit leuke interview met Dr. Ingrid van Alphen, waarin ze mythes over sekse en taalgebruik ontkracht. Of dit artikel van Tolk- en Vertaalcentrum Nederland, over de manieren waarop taal de ongelijkheid tussen man en vrouw in stand kan houden en zelfs versterken. Zo vergroot grammaticaal seksisme aantoonbaar de loonkloof. De Zweden begonnen daarom te experimenteren met sekseneutraal taalgebruik in hun streven om man en vrouw een meer gelijkwaardige positie in de samenleving te geven. Tot slot: acht woorden die het seksisme in de Engelse taal zichtbaar maken.

De Gereedschapskist: symbolische vernietiging

Symbolische vernietiging…. Oei, dat klinkt eng. En dat is het tot op zekere hoogte ook. In het echte leven verdwijnen vrouwen bij de vleet, bijvoorbeeld door geweld of omdat hun bijdrage niet meetelt in officiële cijfers. Symbolisch gebeurt dit echter ook, bijvoorbeeld in culturele uitingen. Zo sneuvelden de vrouwelijke personages van Amerikaanse televisieseries bij bosjes in de afgelopen weken. De meeste sterfgevallen vormden het eindpunt van een toenemende marginalisatie van hun rollen in deze series.

ead2e-girlgamer1

De term symbolische vernietiging komt uit de sociologie en kreeg in 1976 de volgende definitie:

“Representation in the fictional world signifies social existence; absence means symbolic annihilation.” (Gerbner & Gross, 1976, p. 182)

Het gaat om een opvallende ondervertegenwoordiging van een bepaalde groep. Vrouwen treft dit lot opvallend vaak. Ze verdwijnen op verschillende manieren. Je ziet ze niet of nauwelijks, of ze zijn er maar ze vertegenwoordigen een beschadigend stereotiep cliché, anderen reduceren hen tot een seksobject en/of ze doen alleen mee om mannelijke figuren te versterken. Wat de methode ook is, het resultaat is dat vrouwen verdwijnen als zelfstandige mensen met complexe karakters.

Meest recente voorbeelden: Rey ontbreekt in een set StarWars speelgoedfiguren. Sneeuwwitje valt buiten de boot in haar eigen film. Filmscenario’s geven mannen 75% van de tijd het woord. Jongens en mannelijke dierenfiguren domineren in kinderboeken. In jeugdfilms komen vrouwelijke personages slechts in de marge voor, terwijl toffe vaders en zonen domineren.

Andere keren worden vrouwen wel zichtbaar, maar op een stereotiepe manier. Voorbeelden: Moeders zijn opvallend vaak dood in Nederlandse jeugdfilms. Als er vrouwen in een positie van autoriteit voorkomen in een verhaal, krijgen een negatieve lading. Zoals de rotjuf die Mees Kees probeert te beknotten in zijn vrijheden.

Journalisten veroorzaken op een andere manier een symbolische vernietiging. Bijvoorbeeld als ze schrijven over de benoeming van een vrouw in een toppositie, en daarbij vooral aandacht besteden aan haar uiterlijk en haar gezinsleven. Ze schrappen in die beeldvorming alles wat niet hoort bij moeder de vrouw die haar eerste verantwoordelijkheid heeft in keuken, kinderen en een aantrekkelijk uiterlijk.

Tegenwoordig kun je hoopvolle tekenen van verandering zien. Mensen beginnen te protesteren. Ze signaleren het als teveel televisieseries te vaak vrouwelijke personages naar de zijlijn verwijzen en dan zinloos dood laten gaan. Ze zorgen voor bewustwording door het begrip ‘vrouwen in de koelkast’ te introduceren – een term die verwijst naar de dood van vrouwelijke personages met als enige doel om het verhaal van de mannelijke personages diepgang te geven.

Mensen komen ook in actie. Ze grijpen onder andere naar twitter om de poortwachters van de populaire cultuur ter verantwoording te roepen. Zoals #WheresRey#WeWantLeia en #wheresGamora. Ook komen er meer onderzoeken die feitelijk zichtbaar maken op welke manieren wij, als cultuur, vrouwen laten verdwijnen in de marge. Die feiten roepen terechte vragen op en brengen discussies op gang.

Dat alles maakt symbolische vernietiging zichtbaar – en dan kun je dit fenomeen bekritiseren en tegengaan. Hoog nodig!

Comics: DC en Marvel beperken vrouwen tot hun eigen soort

De twee grootste comics-producenten van de V.S., Marvel en DC Comics, laten mannen over alles en iedereen schrijven en tekenen. De 13 tot 15% vrouwelijke medewerkers krijgen geen toegang tot dit brede spectrum. Zij schrijven en tekenen vooral de veel schaarser voorkomende vrouwelijke personages. Dit becijferde de site Bleeding Cool.

Comics genderFEB2016f

Tim Henley van Bleeding Cool keek bij beide bedrijven naar comics, uitgegeven in de periode van april 2015 tot februari 2016. In alle gevallen, bij zowel Marvel als DC, zijn werkneemsters enorm in de minderheid. Ze blijven vijf tot vijftien procent onder de magische grens van 30%. Bij dertig procent en hoger ontstaat de kans dat vrouwen de organisatiecultuur kunnen beïnvloeden en veranderen. Daaronder zit er zeker weten niets anders op dan overleven in door mannen gedomineerde structuren.

Vanuit die minderheidspositie zie je vervolgens dat het werk van mannen gelijke tred houdt met de algemene productie. Mannen schrijven en tekenen voor alle uitgaven en alle rollen. Vrouwen bekleden een zeer afwijkende positie. In de meeste gevallen stelden Marvel of DC hen vooral aan om vrouwelijke personages onder hun hoede te nemen.

Fijn dat in ieder geval rond de vijftien procent vrouwen een kans krijgen om te werken in de comicsindustrie, maar ze kunnen zoveel meer dan alleen vrouwelijke personages verder brengen. Waarom blijven ze dan in dat hokje steken? Verklaringen die Henley soms hoort, bijvoorbeeld ‘vrouwen hebben geen interesse om mannelijke personages te schrijven of tekenen’ verwerpt hij met verve:

Marquee characters like Batman and Spider-Man sell like hotcakes, and women writers need to house and clothe and feed themselves just like men do. I sincerely doubt that the scores of women who have written for DC and Marvel over the past year have, en masse, decided that they’re just not terribly interested in writing men, i.e. the bulk of the line.

Henley wijst rechtstreeks naar de bedrijven zelf. Die verbannen vrouwen naar hun eigen hok. Op die manier frustreren ze de loopbanen van werkneemsters. DC en Marvel zouden moeten inzien dat ze op die manier talent weggooien. Om al dat soort redenen juicht website The Mary Sue toe dat mensen zoals Henley de comics industrie kritisch volgen en desnoods ter verantwoording roepen op basis van de feiten:

Examining these numbers is important, because no matter how many packed Women of Marvel panels conventions host, no matter how many female titles we get excited about, no matter how many female creators we love and can rattle off when asked, the fact is that it’s still not enough. Some people might be bored by talking about “diversity in comics,” but you know what? Women are bored by inequality. It’s out of fashion. It needs to go.

Dat dit kan, bewijzen andere beroepsgroepen en andere organisaties. Dus, Marvel en DC… neem je vrouwelijke personeel serieus en geef ze dezelfde kansen als de mannen.

Trollen hebben het gemunt op vrouwen en ‘afwijkende’ mannen

Blanke mannen komen het vaakst aan bod op de site van de Engelse krant The Guardian. Kijk je echter naar veelal anonieme commentaren op de stukken, dan ontstaat een opvallende verschuiving. De top tien van degenen die een bijdrage leverden aan de site die het minst werd lastiggevallen, bestaat volledig uit mannen. De top tien van mensen die het meest werden lastig gevallen, bestaat vooral uit 8 vrouwen en twee ‘zwarte’ mannen. Dat blijkt uit een analyse van circa 70 miljoen commentaren, die op de website van de krant verschenen sinds 2006.

Feminist-cartoons__sneeuwitje

Zoals zo vaak biedt zo’n berg gegevens, over een langere periode in kaart gebracht, bewijs van onbewuste vooroordelen en patronen. Eerder volgden onderzoekers bijvoorbeeld een aantal jaren de loopbanen van 20.000  medewerkers van een groot Canadees bedrijf. Uit die analyse bleek dat blanke mannen het soepelste doorstroomden naar de top. Vrouwen bleven hardnekkig vastkleven aan een plakkerige vloer.

Bij The Guardian kwamen blanke mannen ook terecht in een warm bad. Ze krijgen minder kritiek, en de kritiek gaat vaker over de inhoud. Vrouwen, veelal vrouwen met een gekleurde huid, en mannen met een gekleurde huid, konden het vaakst rekenen op seksueel agressieve reacties en doodsbedreigingen. Dit terwijl ze de minste artikelen schreven. Binnen die scheve situatie werden een paar andere interessante trends zichtbaar in het Guardian-onderzoek:

  • Onderwerpen zoals feminisme en verkrachting wekten de meeste haat op. Een mooie illustratie van de wet van Lewis: alle commentaren die volgen op een artikel omtrent feminisme rechtvaardigen het feminisme
  • Hoe ”mannelijker” het genre, zoals Sport of Technologie, hoe agressiever de reacties op artikelen van vrouwen
  • Het jaar 2010 leverde een scheidslijn op. Sinds dat jaar leveren artikelen van vrouwen altijd meer reacties op die de redactie moet blokkeren, omdat de inzenders de regels voor commentaren overtreden, dan artikelen van mannen. Ongeacht genre of thema

In een commentaar op de onderzoeksresultaten stelt feministe Jessica Valenti, eerste plek in de top tien van meest beledigde Guardian-auteurs, dat mensen digitale haat serieus moeten nemen:

while misspelled threats or entreaties for me to get back in the kitchen are certainly easy to mock, the disdain with which they’re employed is not very funny. For all the progress women have made, there’s always an online comment section or forum somewhere to remind us that, when given anonymity and a keyboard, some men will use the opportunity to harass and threaten.

Valenti classificeert dit type haat als intimidatie op het werk, die niet stopt als het werk gedaan is. Internet raast 24 uur per dag door, en de bedreigingen met seksueel geweld kunnen op ieder moment in je inbox rollen. Andere online journalisten, bloggers en feministen merken daarnaast dat online gebeurtenissen razendsnel doorwerken in het ”echte” leven. Wil een werkgever je aannemen, als je op internet zwartgemaakt wordt als een slet en een hoer? Kun je nog rustig een studie volgen, als je merkt dat de mensen die verkrachtingfantasieën over je publiceren, bij jou in de klas zitten? Dat soort dingen.

Onderzoeken zoals de Guardian die uitvoerde, zijn zeer waardevol. Kennis is immers macht… De feiten helpen zodoende mensen, tot nu toe vooral vrouwen, die proberen de online haat in te dammen of te voorkomen. Games-producente Zoë Quinn richtte bijvoorbeeld Crash Override op, om vrouwen die het doelwit van haat werden, te ondersteunen. Wetenschapster Michelle Ferrier wil hetzelfde bereiken met haar platform Troll Busters.

Vrouwen zijn mensen. We kunnen echt wel tegen een stootje. Maar bedreigingen en op de persoon gerichte seksuele agressie gaan veel en veel te ver.

BONUS – voor meer onderzoeken naar vrouwen en online haat: Dit onderzoek, waaruit blijkt dat anonieme trollen het vooral voorzien hebben op jonge vrouwelijke internetgebruikers. Of deze studie, over haat op Twitter. Een ander onderzoek analyseerde de situatie van vrouwen in India. Ook in dit land krijgen vrouwen veel meer online haat te verduren dan mannen. En leve John Oliver, die in een video online trollen perfect fileert.

 

”Herland” krijgt prachtige herdruk

De satirische roman Herland, van schrijfster en feministe Charlotte Perkins Gilman, kreeg een prachtige herdruk in de Future serie van uitgeverij Vintage. Niet alleen kan iedereen dit verhaal uit 1915 nu weer overal aanschaffen, de kaft is ook nog eens geniaal ontworpen. Ieder boek bevat een doorzichtige kaart met lijntjes. Als je dat kaartje op de illustratie op de kaft legt en heen en weer beweegt, beweegt ook het plaatje.

9781784871024

Van de negen tot nu toe gepubliceerde romans in de reeks Vintage Future zijn er twee van vrouwelijke auteurs. Naast Herland kreeg ook The Handmaid’s Tale van Margaret Atwood deze spectaculaire herdruk. Wie het plastic kaartje over de kaft schuift ziet een vrouwelijke figuur uit een rood vlak stappen. Volgens de uitgever staat dit symbool voor hoofdpersoon Offred, die zichzelf losrukt uit een onderdrukkend systeem.

Bij Herland kozen de ontwerpers voor de vormen van bloemen en planten uit de Amazone, die samen een harmonieus geheel vormen. Ook dit past bij het verhaal: drie mannelijke wetenschappers ontdekken tijdens een expeditie een samenleving met louter vrouwen. Dat kan niet, denken de heren. Het is een beschaafde samenleving, dus er móeten mannen zijn die de scepter zwaaien.

Met die opzet stak Perkins de draak met allerlei rolpatronen en stereotiepe denkbeelden over ‘de’ man en ‘de’ vrouw. Zestig jaar na dato zijn veel fenomenen die ze op de hak neemt nog akelig actueel, signaleert Lindy West in de Engelse krant The Guardian. Zoals de houding van de drie mannelijke hoofdpersonen:

they feel fresh and relevant enough to populate any sarcastic modern-day feminist blog post. Terry is all puffed-up sexual entitlement; Jeff oozes chivalric “nice guy” condescension; and Van is your bog-standard faux-innocent demanding to be educated. These are tropes that I still see actual human men falling into now, 100 years later, in my social media feeds and in my physical life

Of neem Jillian Mae McKeown, die Herland zo naar 2015 (of 2016) kan vertalen:

The issues that strike me the most are the ones concerning gender assumptions and relationships between masculine and feminine personalities.  […] Unlike in Herland, women and men in our “bisexual” culture grow up with these labels assigned to us. Given this, when women and men act like People instead of feminine women or masculine men and make the conscious choice to identify as one or the other, they are truly exercising a feminism and to quote the movie Frida, “is truly revolutionary.”

In ons land, waar de stereotypering al begint met blauwe babykleertjes met ‘stoer’ erop en roze babykleertjes met ‘lief’, kunnen we niet snel genoeg beginnen om Herland te herlezen en ouderwetse rolpatronen te ontmantelen. Hoe hoognodig dat is bewijst onder andere het seksisme museum van journaliste Ascha ten Broeke.

Nederlandse docenten krijgen hulp bij gender

Nederlandstalige handboeken die zonder Mars en Venus geneuzel over jongens en meisjes in de klas schrijven, zijn dungezaaid, signaleert documentatiecentrum Rosa. Daarom zijn de medewerkers blij met Linda Knobbe. Die schreef Een Klas vol Jongens en Meisjes, een toegankelijk boek vol handige adviezen voor leerkrachten. Zodat ze kinderen écht gelijke kansen bieden.

wereldligtvoorjeopen

Hard nodig, merkte Esther Vis. Voor project Van Dolle Mina tot Twitterfeminist verdiepte ze zich in de rol van stereotypen in het Nederlandse onderwijs. Dat het in de jaren zeventig in schoolboeken wemelde van de huisvrouwen en mannen met zakenkoffertjes verbaast misschien niemand. Ruim veertig jaar later is er echter weinig veranderd, constateert Vis. Nog steeds duwen onbewuste vooroordelen en hardnekkige overtuigingen, over ‘de’ jongen en ‘het’ meisje’, kinderen in een nauw hokje.

Linda Knobbe besloot dieper in te gaan op dit genderprobleem op school. Ze richt zich vooral op bewustzijnsbevordering: ,,Het boek wil leerkrachten stimuleren om de kansengelijkheid voor jongens en meisjes te verhogen. Daartoe biedt het de nodige tools”, aldus Rosa.

Wie meer theorie wil (en nog meer handige tips) kan ook te rade gaan bij de website van project Gender in de Klas. Of de kennispagina van Athena’s Angels, waar vier hoogleraren gedegen wetenschappelijke studies verzamelen over vooroordelen, indirecte en directe discriminatie en alles wat je altijd wilde weten over seksisme, maar nooit durfde te vragen. Docenten en opvoeders van Nederland, doe er je voordeel mee!

 

Het vrouwelijke gezicht van het hogere

Wow. Net Werner Herzog’s documentaire Cave of Forgotten Dreams gezien, over prehistorische schilderingen in de grot van Chauvet. Behalve de pracht en praal van vele afbeeldingen van paarden, bizons, oerossen en leeuwen, valt ook op dat in het diepste gedeelte van de grot de enige menselijke afbeelding voorkomt. Van een vrouw. In een context die duidt op spirituele zaken. Het is de vrouwelijke kant van god, die volgens historica Annine van der Meer officieel uitgebannen werd, maar nog steeds voortleeft.

Om het evenwicht te herstellen inventariseerde Van der Meer de verschillende types vrouwenbeeldjes uit de prehistorie, die overal opduiken. Het ene type benadrukt de ogen, andere types zitten op een soort troon, anderen zijn verbonden met dieren, weer anderen benadrukken vruchtbaarheidskenmerken zoals borsten, vagina of duidelijk zwangere buiken. De godin heeft vaak een dier bij zich. Katachtigen, roofdieren, of ossen.

Met de opkomst van de landbouw komen steeds vaker associaties met graan en brood voor. Er zijn tekenen die erop wijzen dat die symboliek, met de opkomst van het Christendom, overgeheveld werd naar Jezus, maar ook Maria. Die observatie past bij andere onderzoeken die erop duiden dat de Europeanen van rond het jaar duizend nog steeds godinnen vereerden en het nieuwe geloof niet zomaar overnamen. Misionarissen moesten Maria wel een rol geven, en symbolen van voorgangsters in haar verenigen. Anders slikten mensen de nieuwe religie niet.

Van der Meer gaf ook in eigen beheer een boek uit over de Zeelandse godin Nehalennia. In het Oudheidkundig Museum Leiden kun je altaarstenen zien met beeltenissen van deze inheemse godin. In schoolboekjes of elders lees je nauwelijks iets over haar, maar de symboliek van hond, scheepsroer en mandje met fruit verbindt haar volgens Van der Meer met andere moedergodinnen. De hond linkt haar met de onderwereld, het fruit duidt op vruchtbaarheid, de zittende houding verbindt haar met andere godinnen die ook op banken, krukken en tronen zitten, enzovoorts.

Nehalennia is wat dat betreft geen lokale godin. Ze maakt deel uit van een lange traditie. Die minstens tot de prehistorische grot van Chauvet teruggaat. Van der Meer en anderen proberen die traditie opnieuw zichtbaar te maken, of er in ieder geval meer te weten over te komen. Zie voor meer informatie: Academie PanSophia.

Studio schrijft Sneeuwwitje uit haar eigen film

Okeeeeee, het is weer zo ver… Hollywood laat zich van z’n meest vrouwonvriendelijke kant zien door Sneeuwwitje letterlijk uit haar eigen verhaal te schrijven. In 2012 deed ze nog mee, in een film die destijds ook al een paar genderproblemen kende. Maar deze keer luidt de titel ‘De Jager – Winteroorlog’ en ontbreekt de eigenlijke titelheldin volledig. De jager, die in het sprookje een kleine bijrol had, domineert nu.

huntsman_ver10_xxlg

Ooit meegemaakt dat een mannelijk personage uit z’n eigen verhaal wordt geschreven? Superman maar dan zonder Superman! Ontdek het verhaal van Batman vóór Batman! De Hollywood reporter vat deze vreemde  situatie goed samen:

So in 2016, after all the debates about disparate pay, the Bechdel test, the paucity of female filmmakers and female lead characters in mainstream filmmaking, #AskHerMore and all the rest, isn’t it kind of depressing that one of the few big-budget franchises of the last five years to feature a woman protagonist has literally written her out of her own eponymous story in order to make some guy the star of the show? It’s as if Lionsgate and Co. had decided to get rid of Katniss after the first The Hunger Games movie in order to focus on Liam Hemsworth’s Gale instead

Cijfers uit verantwoord uitgevoerde onderzoeken versterken de treurnis nog. Organisatie Polygraph nam 2.000 scripts, 25.000 acteurs en 4 miljoen regels van een scenario onder de loep. In 75 procent van de gevallen zijn voornamelijk mannen aan het woord. Zelfs in prinsessenfilms komen mannen het vaakst aan het woord. Van daar uit is het slechts een kleine stap om een vrouwelijke hoofdpersoon helemaal te schrappen uit haar eigen sprookje.

Is alles nu verloren? De Hollywood Reporter denkt dat een paar mensen bij de studio zich ietwat ongemakkelijk voelden bij de situatie in The Huntsman. Ze concentreerden het gros van de gebeurtenissen rondom drie vrouwelijke personages, gespeeld door de actrices Charlize Theron, Emily Blunt en Jessica Chastain. En zorgden voor diversiteit bij de dwergen, met twee vrouwelijke leden erbij.

Je zou daarin een poging tot het herstellen van de balans kunnen zien. Maar het blijft raar: een Sneeuwitje-gerelateerde film waarin een bijfiguur opeens de centrale held wordt, met Chastain als zijn strijdbare liefje.

Charlize Theron zorgt in ieder geval ook buiten de filmset voor feministische momenten. Zo zette ze de situatie naar haar hand tijdens een interview met de pers. Een mannelijke verslaggever onderbrak een vrouwelijke collega. Theron onderbrak op haar beurt deze man en zorgde ervoor dat de verslaggeefster haar zin af kon maken. Ook uitte ze haar ongenoegen toen diezelfde mannelijke journalist eindelijk zijn vraag stelde. Of het als actrice belangrijk is om sterke rollen te kiezen. De actrice maakte korte metten met dit type vraag:

When the male journalist finally gets to ask his question about the actress’ “need to choose roles that are strong”, she retorts: “In my 20 years of acting, not once do I hear a male actor getting asked this question in interviews.”

Theron is een held! Ook Jessica Chastain spant zich in om vrouwen in de filmwereld betere kansen te geven. Chastain richtte samen met o.a. Queen Latifah een productiemaatschappij op om het werk van vrouwen te promoten. Ze willen het komende filmfestival van Cannes, in mei, benutten om de eerste vrucht van die samenwerking in premiere te brengen. Zie voor meer informatie de site van We Do It Together, de naam van deze onderneming.

Chileense vrouwen maken grote kans op baas in eigen buik

Eindelijk, na jaren demonstreren, debatteren, en gedoe aanhoren van conservatieve en religieuze partijen, maken Chileense vrouwen kans op het recht van baas in eigen buik. Nadat dictator Pinochet abortus totaal verbood, mogen vrouwen nu zwangerschappen af laten breken als de foetus niet levensvatbaar is, het leven van de moeder gevaar loopt of als de zwangerschap een gevolg is van verkrachting. Als de Senaat tenminste niet alsnog roet in het eten gooit….

De lezing van.... Michelle BacheletMichelle Bachelet, heldin.

Michelle Bachelet, die voor de tweede keer als president het land leidt, had een fatsoenlijkere abortuswetgeving hoog op haar lijstje staan. Het totale verbod op het afbreken van ongewenste zwangerschappen kwam uit de koker van haar aartsvijand, ex-dictator Pinochet. Deze generaal en schender van de mensenrechten nam nog even snel een wet aan, voordat hij het veld moest ruimen. Bachelet probeerde dat verbod al eerder terug te draaien en abortus opnieuw mogelijk te maken.

In 2014 zette ze het onderwerp opnieuw op de agenda. Vanaf mei 2015 voerden voor- en tegenstanders van een soepelere abortuswet een felle strijd, onder andere  via Youtube. Conservatieve artsen zeiden in filmpjes dat vrouwen niet op hen moesten rekenen, als ze een zwangerschap af wilden laten breken. Voorstanders stelden het ironische feit aan de kaak dat vrouwen volgens de wet alleen onschuldig zijn, als de abortus het gevolg was van een ongeluk. Ze plaatsen allerlei sarcastische video’s op Youtube met tips om zo’n ongeluk voor elkaar te krijgen:

‘Als het licht oranje wordt, geven veel auto’s extra gas’, legt de zwangere vrouw uit. ‘Dat is een goed moment om te springen. Zorg ervoor dat je gezicht naar de auto toewijst, zodat de bumper vol tegen je buik aanbotst.’

Ook schandalen, zoals 11-jarige kinderen die gedwongen moesten bevallen van een ongewenst kind, zorgden voor opschudding. Bachelet kreeg steeds meer steun. En nu, 26 jaar nadat Chili terugkeerde naar de democratie, kunnen vrouwen in een aantal situaties eindelijk legaal besluiten dat ze een abortus willen.

Onder andere het blad Knack wijst erop dat de versoepeling van de wet nog niet honderd procent zeker is. De Senaat kan de wet nog inperken, maar de regering van Bachelet heeft daar de meerderheid. Dus, duimen maar! En hopen dat andere Latijns-Amerikaanse landen Bachelet’s voorbeeld volgen.

Wet van Sullerot opnieuw bewezen

De Franse econome Sullerot constateerde jaren geleden al dat ”wij als samenleving” het werk van vrouwen minder waarderen dan dat van mannen. Hoe meer vrouwen, hoe lager de status van het werk en hoe lager de salarissen. Deze maand bleek opnieuw hoe fundamenteel dit inzicht was. Een nieuw onderzoek uit de V.S. concludeert dat als meer vrouwen werkzaam worden in een voorheen door mannen gedomineerd beroep, de salarissen en de status van dat beroep dalen. Ook al doen de vrouwen hetzelfde werk als de mannen in die specifieke beroepsgroep deden.

intersectionaliteitAlleen krijgen we wel minder loon….

Wetenschappers van de Cornell en New York University schatten in dat dit mechanisme één van de verklaringen is voor het hardnekkig voortbestaan van de loonkloof. Zelfs als vrouwen beter betaalde banen zoeken, nemen ze hun tweede sekse mee. Zodra ‘teveel’ vrouwen hetzelfde beroep kiezen, daalt het aanzien van dat werk en hebben werkgevers minder loon over om die tweederangs personeelsleden in dienst te nemen en te houden. Of, diplomatieker gezegd:

janitors (usually men) earn 22 percent more than maids and housecleaners (usually women). Once women start doing a job, “It just doesn’t look like it’s as important to the bottom line or requires as much skill,” said Paula England, a sociology professor at New York University. “Gender bias sneaks into those decisions.”

De gevolgen zijn groot. Toen meer vrouwen designers werden, daalden de lonen met 34%, signaleert de New York Times. Toen meer vrouwen doordrongen tot de biologie, kregen deze wetenschappers 18% lagere salarissen. Als vrouwen promotie krijgen, wordt de loonkloof GROTER, blijkt uit Amerikaans onderzoek.

Ook in Nederland zie je dat de status daalt als meer vrouwen bepaalt werk doen. Zo verschenen er verontruste berichten over ‘teveel’ vrouwen bij Justitie en een overheid die teveel feminiseert, met rampspoed en ellende tot gevolg. Het omgekeerde gebeurde ook. Programmeren gold, in het begin van het computertijdperk, als administratief werk. Het beroep had geen status en geheel toevallig domineerden vrouwen. Toen mannen gingen domineren, werd het beroep opeens prestigieus en stegen de salarissen significant.

Enfin, wil je zelf beoordelen hoe relevant het werk van Sullerot nog is vandaag de dag? Bestudeer haar rapport aan de Commissie van Europese Gemeenschappen. Van harte aanbevolen.

Nieuwsronde: de louter positieve editie

Pasen! Dat viert dit weblog met een editie van de nieuwsronde vol positieve berichten. Successen, eervolle prijzen, mijlpalen, in deze aflevering louter goede ontwikkelingen op het gebied van vrouwenemancipatie.

Auto's onveiliger voor vrouwenVooruitgang!

  • De Amerikaanse tak van Amazon betaalt mannen en vrouwen evenveel. De onderneming heeft de hardnekkige loonkloof, die zoveel vrouwen op achterstand zet, nagenoeg weten uit te bannen. Gelijk loon voor gelijk werk? Het kan! Bovendien krijgen medewerkers sinds kort twintig weken betaald ouderschapsverlof. Da’s in de V.S. zeer uitzonderlijk. Kortom, hulde.
  • Nederland valt sinds 1 maart 2016 onder het zogenaamde Verdrag van Istanbul. Dit verdrag dwingt ondertekenaars om geweld tegen vrouwen actief te bestrijden en tegen te gaan (preventie). In Nederland heeft 45% van alle vrouwen ouder dan 15 jaar ooit te maken gehad met lichamelijk en/of seksueel geweld, meldt het College voor de Rechten van de Mens. ”Het Verdrag geeft een nieuwe impuls aan de aanpak van dit maatschappelijke probleem,” hoopt deze instantie. Hard nodig, want naast allerlei andere factoren die vrouwen tegen houden, scoort huiselijk geweld ook hoog.
  • De beroemde Michelin gids krijgt een nieuw, bijzonder zusje: een gids over alle vrouwelijke topkoks. De editie zoomt in op 74 restaurants uit België en Luxemburg met één of meer vrouwelijke chefs. Onder hen Karen Keygnaert van restaurant A’Qi; Arabelle Meirlaen in Marchin; Lydia Glacé van restaurant Les Gourmands en Léa Linster, als eerste vrouw bekroond met een Bocuse d’Or.
  • Eindelijk gerechtigheid. Voor het eerst kwalificeert het internationale Strafhof in Den Haag seksueel geweld als oorlogsmisdaad. De drie rechters deden hun uitspraak in een zaak tegen Jean-Pierre Bemba Gombo. Als rebellenleider was hij in de Congo betrokken bij massale verkrachtingen van vrouwen.
  • Psycholoog Marleen Rijkeboer won de Docentenprijs 2015-2016 van de Universiteit Utrecht. Het was voor het eerst in zeven jaar dat een vrouw een kans maakte. Het onafhankelijk nieuwsblad van de universiteit, DUB, signaleerde dat studieverenigingen opvallend vaak alleen mannen voordroegen voor de eretitel. Zeventien nominaties in totaal, zonder dat daar een vrouw bijzat? Statistisch bijzonder onwaarschijnlijk… Wel fijn dat de eerste keer in al die jaren dat een vereniging een vrouw voordraagt, zij ook meteen wint.
  • Films met vrouwen in de hoofdrol of in belangrijke bijrollen deden het goed in de bioscopen. 10 Cloverfield Lane harkte 25,2 miljoen dollar binnen in de eerste weken. Dat mensen Batman vs Superman willen zien, komt voornamelijk door het personage Wonder Woman. The Witch geldt niet alleen als de beste horrorfilm die het jaar 2016 tot nu toe bracht, maar het verhaal is ook nog eens bijzonder feministisch.
  • Filmgerelateerd ander nieuws: De Canadese filmcommissie verdeelt het beschikbare budget 50-50 onder tussen mannelijke en vrouwelijke regisseurs. Het fonds wil daarmee de gelijkwaardigheid tussen de seksen bevorderen, en vrouwen de kans geven hun eigen verhalen te vertellen. Hulde!
  • De Nederlandse regering steekt 12 miljoen euro in onderzoek naar de gezondheid van vrouwen. De resultaten van de studie moeten de zorg verbeteren. Nu sterven onnodig veel vrouwen omdat artsen bijvoorbeeld de symptomen van een hartaanval niet goed herkennen, en vrouwen naar huis sturen omdat hun klachten tussen de oren zitten.
  • Weg met de jaren vijftig rolpatronen! Speelgoedfabrikant Lego introduceert een set met een vaderpoppetje met fles en een werkende moeder. Winkelketen Target gebruikte een mannelijk model om hun XXL-kleding te showen. De gelukkige, Zach Miko, kreeg prompt een contract bij IMG Models. Grote kans dat er binnenkort voor het eerst een plus-size mannelijk model op de catwalk paradeert. En Femke van Odijk schrijft voetbalgeschiedenis in Nederland. Ze is de eerste vrouw die een mannenelftal gaat trainen.
  • Feminist Frequency, bekend van video-analyses over rolpatronen, stereotypering van vrouwen in computerspelletjes en andere feministische onderwerpen, begon een crowdfunding actie voor een nieuwe serie. Deze keer over vrouwen die in het verleden hun eigen koers voeren en naam maakten. De actie leverde binnen de kortste keren ruim 73.000 dollar op. Ordinary Women, here we come….

Fijne Paasdagen,

groetjes

Ingrid

Onderzoek benoemingen hoogleraren staat niet op zichzelf

Heeeeeej, dat klinkt bekend! Organisaties die formeel procedures hebben om vacatures te vervullen, maar die daar voor banen in de hoogste regionen vrolijk vanaf wijken. Ze adverteren niet met vacatures en gaan uit van persoonlijke netwerken om kandidaten te vinden die ze geschikt achten. Dat bleek uit een onderzoek naar de benoeming van hoogleraren bij Nederlandse universiteiten. En dat blijkt nu opnieuw uit een studie naar benoemingspraktijken bij de grootste bedrijven van Engeland.

Vrouwen vinden is echt niet zo moeilijkGebaseerd op dit schandaal...

Wetenschapster Marieke van den Brink maakte in 2009 furore met haar onderzoek naar de totstandkoming van benoemingen van hoogleraren. Haar studie liet pijnlijk duidelijk zien dat er in de praktijk weinig terecht kwam van formele regels. In 44 procent van de commissies zat géén vrouw. In 64 procent van de gevallen was sprake van gesloten werving: universiteiten zochten kandidaten in hun eigen netwerk. Zodoende benoemden blanke mannen andere blanke mannen via allerlei verborgen achteraf-kanalen.

In Engeland richtte het onderzoek zich naar de werving van topfunctionarissen bij de grootste bedrijven van het land. Hieruit komt hetzelfde mechanisme naar voren. In verreweg de meeste gevallen was er sprake van een gesloten werving. Buitenstaanders hoorden niets over vacatures en konden dus ook niet reageren. In eenderde van de gevallen zocht de top van een bedrijf kandidaten uit het eigen netwerk.

Een woordvoerster van de Equality and Human Rights Commission (EHRC), die de studie verrichte, was duidelijk over het effect van die benoemingscultuur:

“The recruitment process to the boards of Britain’s top companies remains shadowy and opaque and is acting as a barrier to unleashing female talent”

Dat de resultaten zo gelijksoortig uitvallen, ook al betreft het een ander land, een andere periode, en een andere setting, bevestigt nog maar eens de macht van informele mannen-netwerken. Zolang de top voornamelijk bestaat uit machtige mannen die vrouwen niet zien staan, blijven ze soortgenoten aannemen. Als je weer eens leest ”waar zijn de vrouwen” dan weet je nu een belangrijk deel van het antwoord: de poortwachters van de macht houden de deur ferm gesloten. Vrouwen en mannen met een gekleurde huid? Niet welkom. En dat is niet ‘de banenwachtrij’. Dat is domweg seksisme en racisme.

Uitgevers vertalen vooral werk van mannen

…En nog meer boeken, na dat geschiedenisfeestje van eergisteren. De VPRO gids staat van 19 tot en met 25 maart in het teken van Frankrijk. Eén van de artikelen gaat over literatuur. Vraag mensen een Franse auteur te noemen en de meesten komen niet verder dan Houellebecq, constateert de gids. Gelukkig verschijnen dit voorjaar negen romans in vertaling. Van een Laurent, Adrien, Gregoire, Nicolas, Fred, Partick, Mathias, Eric, en een Joël. Allemaal mannen. Waar zijn de vrouwen? Die ontbreken meestal in vertaling, en dat blijkt een internationaal fenomeen.

female-_reader

Wie zich in vertalingen verdiept, stuit keer op keer op dezelfde scheve verhouding. Vrijwilligers legden databases aan voor de situatie in de V.S. Het blijkt dat Amerikaanse uitgeverijen tussen 2008 and 2014 in totaal 2,471 roman lieten vertalen. Slechts in 26.6% van de gevallen betrof het een roman van een vrouw. Bij poëzie stijgt het percentage licht, naar bijna 30%. In 2015 leverde een nieuwe telling 31% vertaalde schrijfsters op.

In Engeland is de situatie niet veel beter. Ook hier ontbraken cijfers en sloegen vrijwilligers zelf aan het tellen. Vertaalster Alison Anderson kwam tot percentages die schommelden tussen de 25 en 35%. Uit de publicatielijsten van Ierse en Britse uitgeverijen destilleerden andere vrijwilligers, afhankelijk van het jaar, een verhouding van 24% tot 27% vertaalde schrijfsters – dus circa driekwart vertaalde schrijvers/mannen.

Nederlandse cijfers? Ik had geen tijd om publicatielijsten door te vlooien. Het zou me echter verbazen als Nederland afwijkt van deze situatie. Alle tekenen wijzen juist op een conservatiever dan gemiddeld klimaat. Naast het Franse mannenlijstje uit de VPROgids blijken ook andere steekproeven mannelijke dominantie op te leveren. Zo schreef Jan Paul Hinrichs in 2012 over Baltische literatuur, vertaald in het Nederlands. Het wemelt van de mannelijke auteurs in zijn overzicht. Bij een overzicht van Spaanse literatuur, vertaald in het Nederlands, moet je flink naar beneden scrollen om bij de eerste schrijfster te komen. Ook een greep uit vertaalde Amerikaanse fictie, najaar 2015, levert vooral vertalingen van romans van mannelijke auteurs op.

De mensen die zich zorgen maken om deze scheve verhouding, wijzen er allemaal op dat de Europese cultuur het begrip ‘literatuur’ automatisch omzet naar het beeld van een blanke man met pijp, gefotografeerd voor een boekenkast. Die beeldvorming leidt ertoe dat werk van mannen herkenbaarder is dan dat vrouwen. Onder andere Deborah Smith, vertaalster van Koreaanse romans, signaleert dat uitgevers verhalen van mannen zien als universeel: auteur = man = mannelijke auteur schrijft over de thema’s die er toe doen = universeel, algemeen, voor iedereen geldend:

When a UK publisher is asked what they look for in a book, one of the most depressingly common answers is “universal themes”; such as a Norwegian man chopping wood, or a university professor having a midlife crisis.

Daarnaast domineren mannen de literaire media. De overwegend mannelijke recensenten schrijven vooral over romans van mannen. De VIDA telling vestigt daar al een aantal jaren de aandacht op. Hierdoor komen discussies op gang. Welke boeken vinden we met ons allen belangrijk? Wie horen we? Wie krijgen nauwelijks aandacht? En wat doen we als dat verschil langs genderlijnen loopt?

Alleen door vooroordelen aan te pakken en werk van vrouwen actief naar voren te schuiven, kun je dit soort seksistische automatismen doorbreken, stelt Smith (en velen met haar.) Behalve bewustwording helpen ook concrete acties. Smith besloot bijvoorbeeld een eigen uitgeverij op te richten, om 50-50% werk van mannelijke en vrouwelijke auteurs in het Engels te vertalen. Andere mensen promoten vertaalde romans van vrouwen via hun blogs, websites en andere mediakanalen.

In Nederland beschikten we een tijdje over uitgeverij Artemis, waar vertaalde romans van schrijfsters volop aan bod kwamen. Deze imprint verdween in één ”merk’, Ambo/Anthos, maar nog steeds telt deze uitgeverij relatief veel werk van buitenlandse schrijfsters. Diversiteit komt ook vanuit De Geus/Novib. Van dat soort initiatieven moeten we het hebben. Dat en het enthousiasme van lezers die elkaar op mooie boeken van vrouwelijke auteurs wijzen.

BONUS: vergeten schrijfsters, en de feministen (Joanna Russ!)musea, en professoren die hun werk aan de vergetelheid ontrukten. In Nederland, en in andere landen. Mooie artikelen achter iedere link in deze twee zinnen😉 Enjoy…

Geschiedenis is een feestje van en voor mannen

Geschiedenis? Een genre van mannen, voor mannen, over mannen. Dat beeld rijst op uit een onderzoek van magazine Slate. Het blad bekeek 614 boeken van tachtig Amerikaanse uitgeverijen, gepubliceerd in 2015, en merkte dat de auteur in 75,8% van de gevallen tot de mannelijke sekse behoorde. In het geval van biografieën schrijven deze mannen zelden over het leven van een vrouw. Slechts 6% deed dat. Aandacht voor vrouwen komt vooral van andere vrouwen….

gender_discrimination_resized

Dagblad The Guardian signaleert dat de situatie in Engeland net zo scheef zit. De top vijftig van best verkochte geschiedenisboeken bestaat uit 46 mannen en slechts vier vrouwen. Publicatielijsten uit 2015 kondigen 57 boeken aan. Slechts dertien uitgaven zijn geschreven door een vrouw.

Dit heeft gevolgen voor het beeld van de geschiedenis. De mannen die over mannen schrijven concentreren zich op ‘mannelijke’ terreinen zoals sport, koningen, oorlogen en nog meer oorlogen. De schaarse vrouwelijke auteurs hebben de neiging zich te richten op als ‘vrouwelijk’ gecodeerde terreinen. Bij de biografieën zie je een inhaalslag: bijna zeventig procent van de biografes kiest een vrouwenleven als onderwerp, omdat veel interessante verhalen zo lang ongehoord bleven.

Goede cijfers over de situatie in Nederland heb ik niet gevonden – kan aan mijn zoekmethoden liggen, dus als iemand de link heeft naar een goed onderbouwde cijfermatige analyse zou ik zeggen: mail! Een lijst van zeventig geschiedenisboeken van het Historisch Nieuwsblad wemelt in ieder geval van de boeken van mannen. Tussen alle Jannen en Joosten en Maartens is het flink zoeken naar een Hella S. Haasse of Els Kloek.

Ook duikt in Nederland hetzelfde patroon op als in Engeland en de V.S. Mannen schrijven niet vaak over vrouwen. Als een geschiedenisboek vrouwen een prominente plek geeft, is de auteur meestal een vrouw. Els Kloek stond bijvoorbeeld aan het hoofd van 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Bij biografieën over mannenlevens is de auteur meestal een man. Biografieën over vrouwen komen meestal uit de koker van een schrijfster. Zie de boeken over danseres Olga de Haas, feministe Joke Smit, Koningin Juliana, enzovoorts.

Hoe komt dat? Veel mensen uit het boekenvak reageerden op deze totaal scheve balans, zoals in kaart gebracht door Slate en The Guardian. Een van de verklaringen luidt dat de markt zich richt op feestdagen zoals Kerstmis. Uitgeverijen publiceren rond die tijd boeken die mensen cadeau kunnen geven aan pap, opa of een ander mannelijk familielid. Met dat idee in het achterhoofd neigt de onderwerpskeuze vanzelf naar thema’s die mannen geacht worden interessant te vinden, zoals oorlogen en biografieën over leiders.

Daarnaast speelt de link met media zoals de televisie een rol. Het zijn voornamelijk blanke mannen die een geschiedenisserie in de wacht slepen en afleveringen lang over een bepaald onderwerp mogen praten. Dit bevordert vervolgens de verkoop van hun geschiedenisboeken, waarna deze mannen een groter podium hebben om van hun volgende boek een bestseller te maken. Zo krijg je vanzelf een elitegroep die de toon zet – en die toon is mannelijk gecodeerd.

Uitgeefster Lara Heimert wil ook naar de bredere sociologische context kijken:

“We have a real problem in publishing, but it’s not just a publishing problem,” Heimert wrote. “What is it about the way we educate our children that channels women toward literature departments and men toward history and politics departments? What are our assumptions—and by ‘our’ I mean publishers, booksellers, book reviewers &c—that lead us to publish history books for Father’s Day and fiction and memoir for Mother’s Day? Are these based on data or merely stereotypes?

Kortom, we hebben nog een lange weg te gaan…..

Vrije tijd studie toont resultaat van ongelijkheid

Lieve mensen. Natuuuuuurlijk blijkt uit een studie naar vrije tijd dat mannen veel relaxter leven dan vrouwen. Eerst conditioneren we vrouwen vanaf hun nulde jaar tot hoedster van eenieders emotionele en sociale welzijn. En daarna kijken we verbaasd op als vrouwen hun vrije tijd nauwelijks als vrije tijd ervaren, en het huis moeten ontvluchten willen ze een keertje aan zichzelf toekomen? Duh, wat had er anders uit dat onderzoek moeten komen?

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en kenniscentrum Atria deden onderzoek naar vrije tijd. Kort samengevat komen de conclusies er op neer dat mannen en vrouwen ongeveer evenveel vrije tijd hebben. De kwaliteit van die vrije tijd verschilt echter drastisch. Bij vrouwen gaat het vaak om versnipperde momenten. Ze brengen hun vrije tijd vaak door met kinderen (die alertheid en zorg behoeven, dus hoe vrij is je vrije tijd dan nog).

Bovendien draaien veel vrouwen een ”derde dienst”. Ze doen betaald werk buitenshuis, onbetaald werk thuis, en leveren daarnaast werk om het emotionele welzijn van kinderen, familieleden, vrienden en collega’s op peil te houden. Internationaal onderzoek vat dat laatste samen onder de noemer ’emotional labour’ . Zowel thuis als op het betaalde werk zien mensen dit volautomatisch als iets wat vrouwen behoren te doen. Alleen als ze stoppen met verjaardagen regelen, luisterende oren bieden, raadgeven, troosten en sussen, valt het op – in negatieve zin.

In het SCP/Atria onderzoek komen al deze factoren terug. Als de man en de vrouw in een gezamenlijk huishouden evenveel betaald werk verrichten, heeft de man meer vrije tijd dan de vrouw, omdat zij meer doet in het huishouden. In interviews geven vrouwen aan dat zij zich zeer verantwoordelijk voelen voor man, kinderen en huishouden, terwijl mannen de boel vaker de boel laten. De onderzoekers konden ook die verborgen emotionele arbeid van vrouwen traceren:

De interviews en focusgroepen laten zien dat wanneer de meer verborgen inspanningen van emotion work als uitgangspunt worden genomen, er wel aanwijzingen zijn voor een verband tussen de kwaliteit van vrije tijd en algemeen ervaren tijdsdruk.

Mannen leven wat dat betreft veel relaxter dan vrouwen. Oei! Niet eerlijk!

Om dit pijnlijke feit op te vangen zie je twee typen reacties. Aan de ene kant oproepen aan mannen om meer verantwoordelijkheid te nemen voor het emotionele en sociale welzijn van anderen. Veel vaker wijzen mensen echter met het vingertje naar vrouwen. Die pakken het niet slim aan, die moeten meer overleggen, meer delegeren en loslaten. Op die manier verandert de definitie van het probleem in ”vrouwen willen alles zelf doen”. En alles zelf willen doen, da’s dom, mevrouwtje, heel dom.

Wat dit ‘vrouwen willen alles zelf doen’ standpunt vergeet, is dat wij als samenleving iets anders van vrouwen verwachten dan van mannen. Vrouwen ”kiezen” bijvoorbeeld onder zware druk voor een anderhalf verdienersmodel, waarbij zij de halve zijn. Ze kampen met een omgeving die hen scheef aankijkt als het huis rommelig is of de kinderen diep in de middag nog in hun pyjama rondlopen. Zij moet aan de bak, niet haar man. Die kan lekker relaxt met vrienden op wintersport terwijl vrouwlief het huishouden draaiende houdt.

Kortom, deze vrije tijds situatie is een resultaat van een systeem waarbij vrouwen structureel zwaarder belast worden dan mannen. Ook een instantie als het College voor de Rechten van de Mens constateert dit. Op diplomatieke wijze stelt dit instituut dat structureel seksisme in combinatie met een individualistische ideologie een verrotte combinatie oplevert:

Het gaat in de eerste plaats om de stereotiepe opvattingen en houdingen over de rollen van mannen en vrouwen in de maatschappij. In de tweede plaats is er een tendens om individuele oplossingen te zoeken voor structurele oorzaken die de positie van de vrouw mede bepalen. Deze combinatie is bepaald niet ideaal.

Willen we de status quo doorbreken, dan hebben we altijd iets aan individueel handelen. Maar we hebben nog veel meer aan collectieve actie. Mannen, werkgevers, reclamemakers, speelgoedproducenten met hun roze en blauwe ghetto’s, de regering, iedereen moet aan de bak. Het zou al veel schelen als we mantelzorg beter verdelen tussen de seksen. Alleenstaande vrouwen serieuzer nemen. En vrouwen fatsoenlijk betalen voor hun werk, zodat mannen minder vanzelfsprekend de fulltime werkende kostverdiener worden.

Nigeriaanse vrouwen boeken succes met romantische verhalen

Geweldig! In het Noordelijke deel van Nigeria blijken vrouwen zeer succesvol romantische boeken te schrijven en te publiceren. Een gemiddelde eerste druk heeft een oplage van 10.000 stuks. De vrouwen verdienen een aardig inkomen met de verkoop. En veranderen het culturele landschap in hun regio, door over seks te schrijven en sociale problemen in hun land aan te stippen in de verhalen.

romance-literature-written-by-women-in-nigeria-file-photo-AP-640x480

Voor de vrouwen zelf is het niks nieuws dat ze romantische verhalen schrijven en uitgeven. Het is zoals Columbus: die ontdekte alleen iets omdat de ”nieuwe wereld” bij de Spaanse en Portugese koningen onbekend was. Zo ook hier: voor de ”westerse” wereld of ”Engelstalige media” is het nieuws dat vrouwen dit doen. De Columbus van dienst is fotografe Glenna Gordon. Ze kwam de schrijfsters op het spoor tijdens een project rondom huwelijksrituelen in het noorden van Nigeria.

Er ging een wereld voor Gordon open toen ze in gesprek raakte met de schrijfsters. Een aantal van hen wilde anoniem blijven. Vaak uit schaamte of uit angst voor represailles van conservatieve groeperingen. Anderen toonden echter geen schroom. Ze spraken met Gordon over hun werk en lieten zichzelf portretteren. Het leverde prachtige beelden op van trotse vrouwen die een gevoel van eigenwaarde ontwikkelden en doen wat ze leuk vinden.

De activiteiten van de Nigeriaanse auteurs zette Gordon ook aan het denken over haar ideeën rondom feminisme en Islamitische samenlevingen:

“The fact that I went there and met women making money and writing books and being totally feisty and self confident, that alone shattered my image of what women look like in our image of a repressive Muslim society. … Maybe it’s a Muslim society where people are happy with the boundaries that exist between genders and happy for the roles they have in their homes. A lot of what I learned when working on this is that none of this looks like to me what I think feminism looks like but maybe I need to change what I think feminism looks like.”

Hear hear ;)

BONUS Voor meer artikelen over feminisme, romantische boeken en ”niets is zoals je denkt dat het is”-inzichten: Wetenschapster Linda Duits over de status en de functies van het genre – met de eye-opener dat lezeressen dit type roman onder andere gebruiken om hun horizon te verbreden en iets bij te leren. Schrijfster Charlotte Lamb over het genre: ‘In feite is het feministische kunst”. Iets waar magazine Bustle, website Radical Notion en Frans van der Roest en Mayo de Vries zich bij aansluiten – de verhalen zitten beter in elkaar dan je zou vermoeden en tonen een zeer positief vrouwbeeld. Een auteur merkte zelfs dat het schrijven van een romantisch boek een scherpere feministe van haar maakte. Tot slot: website Smart Bitches, Trashy Books houdt alle nieuwe publicaties bij (Engelstalig). En Nederland heeft onder andere romantischeboeken.nl.

Vrouwelijke ghostbusters: zelfs symbolische vooruitgang is eng

Voor iedereen die, ondanks het recente 8 maart feest, nog steeds twijfelt of ”het” feminisme relevant is: zelfs symbolische vooruitgang voor vrouwen pikken we niet. Dat bewijst bijvoorbeeld de 2016-versie van de film Ghostbusters. In plaats van mannen staan vrouwen deze keer aan het roer. En zoals website Pajiba dat zo mooi samenvat: als deze reboot faalt zullen veel mensen naar die gender-omkering wijzen. Want vrouwelijke Ghostbusters? Onmogelijk, onvergeeflijk, totaal belachelijk! Alleen mannen kun je serieus nemen als geniale wetenschapper en avonturier!

female ghostbusters

Wat bijdraagt aan de gevoelens van ongemak is het feit dat filmstudio’s hun grootste succesnummers systematisch op (blanke) mannen richten en vrouwen marginaliseren. Daardoor raken we gewend aan de afwezigheid of ondergeschiktheid van vrouwen. Neem de Marvel superhelden films, met een omzet van circa 9 miljard dollar. De scenario’s zien vrouwen nauwelijks staan. Moet de studio kiezen welke personages voorrang krijgen, dan belanden vrouwen systematisch op de schroothoop. Alles draait om de mannelijke helden.

Dat soort onzichtbaarheid leidt tot een cultureel klimaat waarbij mensen al snel weerstand voelen als vrouwen tóch zichtbaarder worden. Dan klopt er opeens iets niet. En als het niet klopt, worden veel mensen onrustig. Fury Road? Feministische propaganda!  Gelijk verdeeld = vrouwen overheersen ((letterlijk en ook figuurlijk) = fout plus arme mannen.

Stel je voor als vrouwen echt ”overheersen”. Geen mannen, maar een team vrouwelijke Ghostbusters? Dan wordt de weerstand twee keer zo sterk. Vrouwelijke Ghostbusters komen dan opeens neer op het verpesten van de kindertijd.

”Wiens kindertijd?” kun je je afvragen. Die van de oorspronkelijke fans, stellen artikelen. Met impliciet de boodschap dat dit ”dus” mannelijke fans waren en zijn, en dat een vrouwen-team ”daarom” verraad is. Door deze nieuwe versie komt niet meer goed met de Ghostbusters, en dat is de schuld van die rottige feministen. Jawel. Een uur na publicatie van de allereerste trailer namen 13,000 anonieme mensen al de moeite om een negatieve beoordeling achter te laten. Je zou denken dat de wereld verging.

Gezien die instinctieve weerzin hebben we nog een lange weg te gaan. We moeten het hebben van kleine stapjes. Symbolisch, in de vorm van heldin Rey bij Star Wars (waar trouwens ook meteen krampachtige tegenreacties op kwamen). Of Marvel, die onder grote druk actiefiguurtjes van Black Widow toevoegde aan speelgoedsets. Of Zootopia, een animatiefilm die, zonder prekerig te worden, moeilijke onderwerpen zoals discriminatie, vooroordelen en intersectionaliteit aan de orde stelt. Maar ook letterlijk, iedere keer als ergens een glazen plafond sneuvelt. Op die manier krijgen jonge meiden meer voorbeelden: kijk, vrouwen kunnen ook op ruimtemissie (krijg je nog steeds vragen over lippenstift te verduren, maar goed.)

Kortom. Meer vrouwen. In het echt en symbolisch. In meer rollen, met meer diversiteit, in nieuwe gebieden en op nieuwe niveau’s. Zodat het fenomeen zichtbare vrouwen steeds gewoner wordt en niemand nog opkijkt van een reële of figuurlijke ”film” waarin vrouwen de hoofdrollen hebben.

BONUS: Bij het voorbeeld van de Ghostbusters: er ontstond ook ophef omdat de enige gekleurde persoon in het gezelschap officieel geen wetenschapper is. Zo zat het origineel in elkaar, en zo ook deze reboot. Destijds leverde dat weinig commentaar op. Nu valt de term ‘racisme’. Voor meer verhalen over dat aspect van de nieuwe Ghostbusters: zie hier, hier en hier.

Wensen voor internationale vrouwendag

8 maart! Wat zou het toch mooi zijn als

  • We ophouden bij alles wat er gebeurt naar vrouwen te kijken. Is er een genderprobleem? Dan moeten vrouwen meer dit doen en minder dat en we moeten ook zorgdragen dat mannen niet tekort komen en zich ok blijven voelen en trouwens, lokte je die straatintimidatie niet zelf uit door in het park te joggen??? Nou???????
  • Het ‘zeur niet, het valt reuze mee, doe niet zo negatief, de vrouwen in India, die hebben het pas zwaar’ riedel stopt. Ik wil best hele positieve stukjes tikken, super, maar de harde realiteit is dat de vrouwenemancipatie tenenkrommend traag verloopt. Ik wil daar geen roze strik omheen vouwen. ‘T is gewoon k met p. Ik vind het hoog tijd om net als in IJsland een nationale vrouwenstaking te houden en dit conservatieve mannenbroederslandje gierend tot stilstand te brengen
  • Mensen, meestal mannen, hun handen thuis zouden houden, zodat meisjes en vrouwen in vrijheid kunnen wonen, werken, reizen en hun ambities nastreven. Begin vandaag je steentje bij te dragen, bijvoorbeeld door een petitie tegen straatintimidatie te tekenen of mannen aan te spreken als ze over vrouwen praten als waren we vleeswaar
  • Het gezeur over manwijven eindelijk op zou houden. Vrouwen zijn mensen en de kwaliteiten of gedragingen die we als mannelijk coderen, zijn menselijk. En dus tappen vrouwen ook uit die zogenaamd mannelijke vaatjes
  • Vrouwen eindelijk mee onderhandelen bij de volgende formatiebesprekingen, om een nieuwe regering te vormen. We meer dan 1 vrouwelijke fractievoorzitter hebben, en minder oude blanke mannen in gemeenteraden
  • We hetzelfde loon voor hetzelfde werk krijgen
  • Vrouwengeschiedenis en feminisme verplichte onderdelen worden in het lesrooster. En schoolboeken aangepast worden zodat we nieuwe generaties niet blootstellen aan een jaren-vijftig-rollenpatroon
  • We (onbetaalde) zorgarbeid even hoog waarderen als het werk van bankiers – en de werkneemsters in die sectoren fatsoenlijk behandelen
  • We als vrouw echte keuzes kunnen maken en niet door een combinatie van honingpot en stok in een anderhalf verdienersmodel geperst worden

Zo kan ik nog uren door gaan. Feminisme? Broodnodig! Op naar een politiek opstandige internationale vrouwendag😉

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 71 andere volgers