Wat we leren van schandalen a la Theaterschool Amsterdam

De Amsterdamse theaterschool raakte in opspraak. Gezaghebbende coryfeen zoals Jappe Claes en Ruut Weissman knoopten naar verluid relaties aan met veel jongere studenten. Een vorm van machtsmisbruik, gezien de autoriteit van docenten en de afhankelijkheid tussen leraar en leerling. Het is één van de verhalen van seksuele intimidatie en erger die op dit moment naar buiten komen.  Zo trokken recent ook een cabaretière en een journaliste aan de bel over aanranding/verkrachting. Welke lessen kunnen we trekken uit de gang van zaken rondom deze gebeurtenissen?

Les 1: geen onderzoek, geen harde feiten. De directeur van de Amsterdamse theaterschool gaf beschuldigde Jappe Claes volgens de Volkskrant de keuze: een onderzoek of vertrekken. Claes vertrok, eervol. Er kwam geen onderzoek. Hadjar Benmiloud kreeg van agenten te horen dat ze goed moest nadenken voor ze aangifte deed. Volgens haar zegt de politie twee jaar na dato nog steeds dat ze beter niet aan een aangifte kan beginnen. Geen aangifte = geen politieonderzoek.

Wil je wel aangifte doen, zoals journaliste Rosa Timmer, dan stuit je prompt op nadelige regels. Timmer moest twee weken wachten om te kijken of ze echt aangifte wilde doen. Na die twee weken zou het in eerste instantie nog eens tien dagen duren voordat een agent tijd had. Pas na ophef kon het eerder. Al die tijd vond geen onderzoek plaats. Konden getuigen verdwijnen of feiten vergeten.

Hoe dan ook, geen onderzoek = geen harde feiten. Vervolgens begint de vaagtaal in termen van beschuldigingen, aantijgingen, vermeende dader, mogelijk slachtoffer, ‘zou naar verluid XYZ gedaan hebben’, enz. Dit alles maakt met name de positie van de klaagster niet sterker – als ze zo lang wachtte voordat ze erover praatte, zal ze wel achteraf spijt hebben gekregen, of alsnog wraak willen, of eigenlijk was er niet zoveel aan de hand, zeg, wie wil jou nou verkrachten, lelijkerd?

Les 2: de verkrachtingscultuur tiert welig. Dat blijkt uit verschillende elementen. Ten eerste de smoesjes van daders. Volgens Ruut Weisman ging het slechts om een paar relaties, lang geleden, toen de tijdgeest heel anders was. (In een commentaar laat de Volkskrant alvast weten dat de tijdgeest geen excuus is. ) Ook benutte hij de media om van leer te trekken tegen slachtoffers:

‘Ik weet zeker dat de mensen met wie jullie gesproken hebben niet de mensen zijn die succes hebben gehad. Dat weet ik zeker.’ Aldus Weissman in een reactie op het artikel. Hij suggereert daarmee dat de vrouwen die nu hun verhaal hebben gedaan talentloos en wraakzuchtig zijn. Die uitspraak is in al zijn simpelheid eigenlijk net zo stuitend als zijn gedrag zelf.

Een andere docent, van de filmacademie, schreef in een open brief dat hem geen blaam trof. De studente verleidde hém, een man van 63, en dat was ok want ze was dan wel jong, maar ook mooi en wijs. (Een vrouw schreef ogenblikkelijk een openbare brief terug om deze zelfverklaarde dader erop te wijzen dat hij gewoon een sluwe man is.)

Ten tweede geven slachtoffers regelmatig aan dat ze zich schamen, zich schuldig voelen, en bang zijn voor de gevolgen als ze zich uit zouden spreken. Vrouwen denken dat niet voor niets: zie bovenstaande sneer van verdachte Weismann. Vermeende daders gebruiken de macht die de omstandigheden gen geven. Claes zou naar verluid hebben gezegd ‘ik kan je maken of breken‘, tegen studentes. Geen loze kreet in een ons-kent-ons wereldje, waar netwerken cruciaal zijn om aan het werk te komen.

Ten derde: de rapporteur mensenhandel deed onderzoek en daaruit bleek dat de politie de drempel voor het doen van aangifte veel te hoog legt, mede uit wantrouwen jegens slachtoffers.

Allemaal ingrediënten van een zogenaamde verkrachtingscultuur, waarbij de omgeving vermeende daders steunt en vrouwen moeten vrezen voor karaktermoord en gesneuvelde toekomstperspectieven. Zie voor meer details rape culture bij feminism 101.

Les 3: leve klokkenluiders. Karin Bloemen bracht de zaak rond Weismann aan het rollen toen ze van vrouwen hoorde wat hen was overkomen. Ze schrok, nam de vrouwen serieus, verzamelde verklaringen, en klopte in 2014 aan bij de directie van de Amsterdamse theaterschool. In geval van Claes betrof het een groep jonge docenten, die zijn gedrag afkeurden en een dossier aanlegden.

Les 4: slachtoffers worden mondiger. Voorheen zwegen vrouwen als het graf, met alle gevolgen van dien. Dat begint te veranderen. Wetende dat zoveel gevallen van aanranding en verkrachting uit beeld blijven, maakte Timmer haar aanranding wereldkundig. Ze deed aangifte met het doel andere vrouwen aan te moedigen ook melding te maken van seksueel geweld. Benmiloud deed hetzelfde: ze opende de beerput om de discussie over aanranding en verkrachting op gang te brengen. In een column schrijft ze:

Wanneer het nieuws nu zegt dat aanranding ook op de theaterschool lang deel uitmaakte van het inwijdingsritueel in de wondere wereld van omhooggevallen ego’s en onzekere meisjes, heb ik het gevoel dat ik niet stil mag blijven terwijl zoveel vrouwen hetzelfde overkomt.

Met dit soort ervaringsverhalen proberen vrouwen seksuele misdrijven bespreekbaar te maken en de bestaande verkrachtingscultuur te doorbreken. Ze pikken de intimidatie niet langer en zetten zich over hun gevoelens van schuld en schaamte heen.

Het zou helpen als we met ons allen vrouwen serieus nemen en hen steunen als ze gewag maken van dubieuze ‘relaties’ met mannelijke autoriteitsfiguren, mannenhanden in vrouwenkruizen, verkrachting enz. Alle beetjes helpen. Zo kun je de petitie ondertekenen om straatintimidatie strafbaar te maken. En als vrouwen in je omgeving beginnen te praten, moedig ze dan aan en luister. Dat maakt een groot verschil…

De sirenenzang van mannen die vrouwen dissen

Mannen met status en macht, die hun positie gebruiken om in het openbaar lullige dingen over vrouwen te zeggen. Het gebeurt vaker dan je zou wensen. Het vervelende is dat deze mannen zich meestal baseren op een situatie die ontstaat als je vrouwen stelselmatig discrimineert. Waarna de cirkelredeneringen volgen, van het type vrouwen kunnen X niet, want als ze dat wel konden zouden er wel meer zijn, maar kijk, waar zijn de vrouwen die X doen? Dit weblog stelde onlangs de seksistische mening aan de kaak van Nederlandse televisiemannen die vrouwelijke evenknieën disten. Maar je kunt makkelijk meer recente voorbeelden vinden.

In Spanje zei één van de meest vooraanstaande uitgevers, Jesús García Sánchez, onlangs dat dichteressen niet kunnen tippen aan hun mannelijke collega’s. Hij gaf in het openbaar toe dat een vrouw af en toe wel goed kon zijn in dit vak, maar voor iedere goede dichteres kon hij zo vijf uitstekende mannen noemen, dus voilà, mannen zijn beter.

In de V.S. gebruikte ex-Disney voorman Michael Eisner zijn podium om te verkondigen dat het bijna onmogelijk is om een knappe actrice te vinden die ook nog eens grappig is. Bestaat volgens hem niet (nou ja, op Goldie Hawn na dan). Eisner laste een disclaimer in: hij wíst dat hij waarschijnlijk kritiek zou krijgen, maar zei toch wat hij vond. De moedige man, zo dapper! Het riekte maar ergerlijke mansplaining, signaleerde internetmagazine Slate:

All the elements of a great mansplaining were in place: painting oneself as a brave truth-teller in the face of scolding feminist mommies, declaring yourself the authority on women’s feelings, arguing that women’s main and possibly sole motivating force is male attention, and assuming that the world is deeply interested in your aesthetic opinions about ladykind.

Het altijd betrouwbare Fox News besloot onmiddellijk een panel deskundigen bij elkaar te roepen om verder te praten over de onmogelijkheden van en voor vrouwen om mooi en grappig tegelijkertijd te zijn.

Wie kwaad wil verwijst bij die vooroordelen gretig naar de uitkomsten van structureel seksisme en de onhebbelijke neiging van elites om anderen uit de geschiedenis te schrijven. Sánchez kon naar cijfers wijzen om zijn beweringen te staven. Slechts 15% van de dichtbundels en 30% van in Spanje gepubliceerde romans zijn afkomstig van een vrouw. In 52 jaar won slechts vier keer een vrouw de nationale prijs voor het beste gedicht.

Misschien kunnen vrouwen inderdaad niet tippen aan mannelijke dichters en schrijvers. Anders zouden uitgeverijen wel vaker werk van een vrouw publiceren. Toch? Dat is de sirenenzang van zulke mannen. Zouden ze niet toch gelijk hebben? Misschien hebben vrouwen inderdaad geen gevoel voor humor, kunnen ze niet grappig zijn, kunnen ze niet schrijven, komen ze niet over op televisie. Brrrr… vrouwen……

Toch ontstaat er steeds meer verzet tegen mannen die dit soort boude uitspraken doen en daarbij oorzaak en gevolg door elkaar halen. Inmiddels ondertekenden 400 beroemdheden uit het Spaanse culturele circuit een manifest  om te protesteren tegen de manier waarop Sánchez dichteressen wegzette als inferieur. En Eisner kreeg inderdaad de tegenwind waar hij zelf al rekening mee hield:

We also live in a world where women are placed into boxes. If you’re beautiful, you can’t also be smart and funny. If Eisner is so concerned about the lack of beautiful women with great personalities in the world, then he should use his platform and tell young women that who they are on the inside is vastly more important than how they look on the outside. But he has to start caring about women first.

Da’s een goed teken. We zouden er als samenleving goed aan doen om vrouwelijk talent te koesteren. Dat topmannen in hun beroepsveld het nodig vinden vrouwen openlijk naar beneden te halen, of te reduceren tot een aanhangsel, helpt daar niet bij.

Zomerfilm top tien ziet meer vrouwen dan voorheen

Van de vijftig commercieel gezien meest succesvolle films, die tussen januari en juni 2015 in de V.S. in premiere gingen, slagen er 21 niet voor de Bechdel test. De andere 29 kregen het gelukkig wél voor elkaar twee met name genoemde vrouwelijke personages in het verhaal voor te laten komen, die spraken over iets anders dan een man. De top tien vertoont een opmerkelijke verbetering ten opzichte van 2014. Negen van de tien haalden de Bechdel test in ieder geval op onderdelen.

Mad Max droeg bij aan een vrouwvriendelijkere top tien. Verder grijp ik gewoon ieder excuus aan om beelden uit die film te tonen ;)

In 2014 kwamen de tien meest succesvolle films in diezelfde periode niet verder dan een schamele 50%. Van vijftig naar negentig procent betekent een grote vooruitgang. Een productie als Pitch Perfect 2 grossierde in vrouwenrollen. En Mad Max Fury Road kende dan wel weinig dialoog, maar met een groot aantal vrouwelijke personages kwam het totale plaatje er toch zeer gunstig uit te zien. Dat soort films haalden het gemiddelde behoorlijk omhoog.

De relatief gezien vrouwvriendelijke top tien behoeft wel enige nuancering. Ten eerste let de Bechdel test niet op de duur van gesprekken. De top tien van 2014 kende een hoog gehalte superheldenfilms, zoals Captain AmericaX-Men, en Amazing Spider-Man 2. De vrouwelijke personages in al die films gezamenlijk hadden samen nog geen tien regels tekst in onderlinge ‘gesprekken’. Een keer met je ogen knipperen en je had het Bechdel-moment al gemist. In 2015 keert in grote lijnen dezelfde situatie terug.

Daarnaast zegt de Bechdel test niets over al dan niet progressieve denkbeelden over gender. Neem Jurassic World. Die haalde de test, onder andere omdat twee zussen over iets anders dan een man praatten. Maar deze film kwam in opspraak vanwege een hoog gehalte aan seksisme. Het origineel, Jurassic Park, getuigde in 1993 van een veel progressievere houding rondom vrouwen en werk. Onder andere de New York Times vatte de genderproblemen van Jurassic World als volgt samen:

Owen may be a parody of a hunk, what with his greasy workingman hands, shirt-busting arm muscles and nicely coiffed chin hair, but at least he does cool stuff like wrangle raptors and, spoiler alert, Claire. She mostly just schemes and screams, before Owen melts her like an ice cube on a hot griddle, proving that, yes, she’s every bit as bad as Joss Whedon thought when on Twitter he called out “Jurassic World” as sexist: “She’s a stiff, he’s a life-force — really? Still?” Yes, still.

Enfin, Vox geeft graag een overzicht van deze controverse, met tijdlijn en al.

Fijn dat vooruitgang zichtbaar is. Bonus: financieel gezien hebben filmstudio’s ook geen enkele reden om te vegeteren op een dieet van mannenensembles en eenzame smurfinnen. Dus Hollywood, waar wacht je op?

Ouders inventariseren het roze ghetto

Steeds meer ouders maken zich zorgen over de boodschappen die de samenleving afvuurt op hun kinderen. Sommigen brengen de constante stroom ‘jongens zijn zus, meisjes zijn zo’ boodschappen zelfs in kaart. Nadat de Duitse Marianne Grabrucker in de jaren tachtig een dagboek publiceerde met alle rolpatronen waar haar dochter aan werd blootgesteld, volgen nu Ros Ball en James Millar. Ze publiceerden The Gender Police: a Diary en schrokken van hun eigen observaties.

Het noteren van gebeurtenissen, observeren van de media en luisteren naar wat mensen zeggen maakt pijnlijk duidelijk dat we jongens als samenleving aanmoedigen, terwijl meisjes mooi moeten zijn, zorgen en dienen. Jongens mogen buiten ravotten, de wereld ontdekken, en krijgen uitnodiging na uitnodiging zich sterk te voelen, de competitie aan te gaan en succes te hebben als leider, wetenschapper, autoriteit.

Die boodschappen komen onder andere duidelijk naar voren in speelgoedwinkels en seksistische reclame zoals die van Jumbo en Nutrilon. In de wereld van Nutrilon mag de enige babymeisje later ballerina worden. Bij de Jumbo is boodschappen doen een taak die overgaat van moeder op dochter. Want zoon en manlief hebben wel wat beters te doen. Zoals sporten en gamen.

Waar jongens schade oplopen is in het afstraffen van alles wat naar vrouwelijkheid riekt. Jongens moeten het niet wagen in een roze tutu te lopen, en mogen geen al te heftige emoties tonen. Janken is iets voor meisjes, en je faalt als je een bal gooit als een meisje. Dat soort boodschappen leiden tot een mannelijkheid die niets kan hebben – één misstap en het mannelijk ego stort ineen. Slechts agressie en vrouwen domineren kunnen in zo’n situatie soelaas bieden.

Meisje gelijk stellen aan een belediging of een afstraffing toont ook aan dat het genderkeurslijf voor meisjes schadelijker is. Iets in hun aard is inferieur – als jongen en man wil je daar niets mee te maken hebben. Het beroemde ‘girl cooties’, waarbij meiden symbool staan voor alles wat de harmonie onder jongens en mannen verstoort en afbreuk doet aan wat er is.

Wat meisjes mogen staat in het teken van dienen, zorgen, altijd vriendelijk blijven, met een grote nadruk op mooi zijn (en je kop houden, want anders ben je niet meer lief). Ze moet al vroeg mama helpen met het huishouden, want dat is haar taak. Probeert een meisje haar leiderschapskwaliteiten uit, dan zeggen we meteen dat ze een bazige bitch is. In plaats daarvan moet ze relaties koesteren, een jongen aan de haak slaan en opgaan in haar gezin.

Meisjes staan bovendien bloot aan symbolische vernietiging. Ze zijn zelden de held van hun eigen verhaal, maar dienen hooguit als het ‘hulpje van de jongen’. Dan hebben ze nog geluk, want onder andere jeugdfilms hebben de neiging zich vooral op jongens te concentreren en meiden over te slaan. Meiden tellen niet mee, en dat is een schadelijk voor je gevoel van eigenwaarde.

Misschien om die nare realiteit te verhullen hebben we de prinsessendromen waar de commercie bol van staat. Je telt niet mee en bent inferieur, maar alles komt goed met magie en mooie jurken!!! Amy Shumer heeft daar het volgende over te zeggen:

De genderdagboeken van Grubrecker en het echtpaar Ball en Millar zijn belangrijk om in kaart te brengen hoe groot met name de druk op meisjes is, om zich te conformeren aan een onderdanige plek in de samenleving. Zo schreef Peggy Orenstein het boek Cinderella ate my Daughter nadat ze haar dochter voor het eerst naar school stuurde. Haar normaal gesproken zo levendige, actieve dochter veranderde door groepsdruk binnen een week in een in roze gehulde Disneyprinses. Daar maken ouders zich terecht zorgen over.

 

Vrouwen mogen etappes rijden bij Tour en Vuelta

Net als voetballen geldt wielrennen als iets voor, door en van mannen. Vrouwen zijn de vreemde eend in de bijt. Dat uit zich in lacherige reacties, minder investeringen, lagere prijzengelden, onhandig vroege starttijden en stopgezette wedstrijden, zoals de Tour Cycliste Féminin, La Grand Boucle Féminin en de Tour de France Féminin. Gelukkig mogen vrouwen op 26 juli 2015 voor de tweede keer een etappe rijden in Tour de France Masculine. Als de heren Parijs aandoen, treden 20 vrouwenploegen aan voor La Course. Ook de Vuelta krijgt voor het eerst een etappe voor wielrensters.

Marianne Vos, voorvechtster van de wielrensport.

Nederland wordt vertegenwoordigd door drie teams, te weten Rabo-Liv, Boels Dolmans en Liv-Plantur. Maar er zit nog een Nederlandse kant aan de zaak. Onze kampioene Marianne Vos, die eerder ook al pleitte voor gelijk prijzengeld bij WK’s, stond aan de basis van het initiatief een etappe voor vrouwen op te nemen. Ze won de eerste editie. Dit jaar vertrekt het vrouwenpeloton op 23 juli 2015 vanuit Utrecht en komt vier dagen later, na een tocht van meer dan 550 kilometer, aan in Parijs. Opnieuw geldt Marianne Vos als een serieuze kanshebber om de winst te pakken.

La Course bleek zo’n succes dat een ander groot evenement voor mannen, de Vuelta, voor het eerst ook een etappe voor vrouwen opneemt in het programma. Net als bij de Tour de France komen de vrouwen in de Vuelta in actie op de dag van de slotetappe van de mannen. De organisator, Christian Prudhomme, sloot volwaardige deelname uit:

Prudhomme stelt dat het onmogelijk is om een hele ronde tegelijkertijd te organiseren. “Ik heb het er ook met Marianne Vos over gehad. Tien jaar geleden kon dat misschien nog, maar nu is het logistiek onmogelijk.”

Ook de organisatoren van de Tour de France houden de boot af. Meer dan meedoen in een slotetappe kan niet volgens de organiserende mannen. Net als bij de Vuelta citeren ze logistieke problemen. Kortom, een raket naar de maan, geen probleem. Een Tour de France voor vrouwen: onmogelijk. Tsja.

Als vrouw moet je blijkbaar blij zijn met iedere kruimel die je toegeworpen krijgt. Ok. De mannenTour -en Vuelta trekken veel publiek, en de vrouwenetappes helpen zodoende om het wielrennen voor vrouwen populairder te maken. Misschien levert het ook inspiratie op. Marianne Vos hoopt in ieder geval dat steeds meer meisjes en vrouwen de fiets pakken en het plezier in de wielersport ontdekken. Niet alleen door losse etappes af te dwingen, maar ook met projecten zoals We Own Yellow. Ik hoop met haar mee!

BONUS: Wie was de eerste kampioene wielrennen van Nederland? Mien van Bree. Ze won de titel in 1937, het jaar waarin ze ook Europees Kampioene werd. In 1938 prolongeerde ze deze laatste titel.

NOG EEN BONUS: Amy Shumer!

Seksisme alarm: mannen die vrouwen de schuld geven

Vrouwen verdwijnen uit beeld bij de publieke omroep. Met name praat- en actualiteitenprogramma’s tellen nauwelijks vrouwelijke gasten. Dit terwijl de NPO juist beloofd had meer diversiteit te betrachten. De Volkskrant vroeg mannen die vaak op televisie komen naar hun standpunt. Als je hun meningen leest, begrijp je meteen waarom het niet opschiet. Ze zien het probleem niet, en als ze er al wat van vinden komt dat neer op ‘het ligt aan de vrouwen zelf dat ze niet op televisie komen’. Bedankt, heren!

Wil je interessant over voetbal kunnen praten, dan moet je er zo uit zien.

Eerst de cijfers. Maakten vrouwen in 2010 nog 37,6 procent van de personen in Nederlandse tv-programma’s uit, in 2014 was dat gedaald naar 35,4 procent. Een paar jaar geleden onderzocht Vrouwen in de Media de situatie. De organisatie deed navraag bij vrouwen. Die gaven massaal aan dat ze geen zin hebben in een dominante, neerbuigende gastheer. Volwassen professionals vinden het niet prettig als ze te horen krijgen ‘zing nou maar, schatje’, of ‘goed gedaan meid’, na afloop van het programma, alsof ze een paternalistisch schouderklopje nodig hebben van een type zoals Jeroen Pauw.

Deze onderzochte feiten staan in schril contrast met de beweringen die televisiemannen in De Volkskrant doen. Alle stereotiepe kulsmoezen komen voorbij. Zo zien de heren desgevraagd het probleem niet. Handig, dan hoef je ook niks te doen.

Als ‘tralalala waar hebben we het over’ niet werkt, wijzen de geïnterviewde mannen gewoon naar vrouwen. Zo meent Arno Vermeulen van de NOS dat vrouwen niet op een interessante manier over voetbal kunnen praten. (Hij miste blijkbaar de wedstrijdanalyses tijdens het WK Vrouwenvoetbal.) Ook zouden veel vrouwen volgens hem felle discussies niet aandurven, of te bescheiden zijn.

Schrijver Ozcan Akyol is het daar mee eens. Ook hij gebruikt het podium van de Volkskrant om vrouwen de schuld te geven: ”’Volgens mij ligt het probleem niet bij de redacties, maar bij de vrouwen zelf.” Want: te onzeker, nemen te genuanceerde standpunten in.

Andere mannen, zoals Paul Jansen van de Telegraaf, gebruiken het argument dat alleen kwaliteit telt. Waarbij hij gemakshalve vergeet dat kwaliteit een subjectief begrip is. En we kwaliteit vooral herkennen en erkennen bij blanke mannen. Jansen haalt ook de gedachtenpolitie van stal. Niks idealistische ideeën over een maakbare samenleving, onzin, we moeten volgens Jansen gewoon vertrouwen op de kijker. Die loopt vanzelf weg als de gasten van programma’s hem niet bevallen. Hem, inderdaad, niet haar. Want niet alleen de presentator en de gasten zijn vanzelfsprekend mannen, maar de kijker ook.

Presentator Maxim Hartman wijt de vrouwenschaarste aan schoonheidsidealen. Dan krijg je knappe vrouwen op de buis, die echter niks te melden hebben. Zijn advies:

Willen we meer vrouwen op tv zien, dan zijn er eigenlijk twee oplossingen. Kom met een late night roddelshow, zoals Loose Women in Engeland. Daar zitten een paar van die typische ordinaire Britse vrouwen over niks te lullen. Daar kan Albert Verlinde nog een puntje aan zuigen. Of betaal vrouwen gewoon veel om langs te komen. Kunnen ze daarna lekker online shoppen.’

Roddelen. Shoppen. In hetzelfde mini-interview uit het Volkskrant artikel deelt hij vrouwen ook op in de categorieën ‘mooi en dom’ versus ‘lelijk maar pittig':

Laatst zat Geraldine Kemper bij DWDD. Knap meisje, maar ze had geen woord in te brengen tegen Thierry Baudet. Had er een lelijke vrouw neergezet, die hebben meer vechtspirit.

Goh. Dank je wel Hartman!

Alleen misdaadverslaggever Peter R. de Vries onthoudt zich van seksistische theorieën. Sterker nog, hij ontmantelt er eentje: ”Ik geloof niet in die onzin dat vrouwen genuanceerder zijn dan mannen en het daardoor minder goed doen op televisie.” Hij is echter de uitzondering in een zee van mannen die grossieren in clichébeelden over vrouwen.

Dat mannen dit anno 2015 zo openlijk kunnen zeggen, vind ik echt ongelofelijk. Dit soort types, met dit soort vooroordelen, zijn het probleem. Zolang de NPO deze mentaliteit niet aanpakt, moeten we blij zijn dat het percentage vrouwelijke gasten niet nog verder daalt.

Lees Vrouwen 2015 ziet jaar van prijzen winnen

Hoera! Voor het eerst in tijden levert een vrouw de tekst van het Groot Dictee der Nederlandse taal. NTR en andere organisatoren kozen voor Lieve Joris. Het is één van de positieve berichten vanaf het front van de diversiteit op het gebied van de letteren. 2015 is uitgeroepen tot het jaar van Lees Vrouwen, en toeval of niet, het regent prijzen.

Het Groot Dictee was tot nu toe ferm in handen van mannen zoals Gerrit Komrij, Arnon Grunberg, Tommy Wieringa en Adriaan van Dis. Alleen Kristien Hemmerechts ging Lieve Joris voor. Met andere woorden: in de 26-jarige geschiedenis van het Groot Dictee is het pas voor de tweede keer dat een vrouw de tekst mag leveren. Hoera!

Eerder juichten we al toen bekend werd dat Esther Gerritsen het boekenweekgeschenk van 2016 zal schrijven. Slechts weinig vrouwen viel die eer tot nu toe te beurt. Je moet helemaal terug naar 2002 voor de tot dan toe laatste schrijfster, Anna Enquist.

Nog meer plezier: de Woutertje Pieterse prijs voor het beste kinderboek van 2014 gaat, zo werd in april dit jaar bekend, naar Schrijfster Bette Westera en illustrator Sylvia Weve. De beide vrouwen wonnen de prijs van 15.000 euro voor hun gezamenlijke boek Doodgewoon, met versjes over een op zich zwaar thema, namelijk de dood.

Vrouwen kwamen eindelijk ook in beeld bij de samenstellers van de VN Detective & Thrillergids. De jury riep Het Meisje in de Trein uit tot thriller van het jaar.

Eerder dit jaar viel ook Martha Heesen in de prijzen. In maart maakte de Stichting P.C. Hooft-prijs bekend dat ze de Theo Thijssen-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur 2015 wint. Auteurs maken eens in de drie jaar kans op deze oeuvreprijs, en deze keer ontving Heesen dus de eer en de 60.000 euro.

Ook het publiek spreekt zich uit voor schrijfsters. De lezersjury van de Belgische boekenprijs de Gouden Boekenuil koos voor Consequenties, een roman van de Nijmeegse Niña Weijers. Ze staat met dit boek ook de shortlist voor de Opzij Literatuurprijs 2015, dus wie weet valt Wijers dit jaar twee keer in de prijzen.

Kortom, Lees Vrouwen 2015 krijgt met al die bekroonde boeken van talentvolle schrijfsters een nieuwe steun in de rug. Wie het werk van vrouwen laat liggen, mist echt iets. Grijp dus je kans, verbreed je horizon, en duik in de werelden die schrijfsters oproepen.

Rebecca Cohen eert feminisme met grappen en grollen

Leve Rebecca Cohen! Deze tekenares had geen zin meer in stereotypen over feministen en besloot vooroordelen en genderongelijkheid grap voor grap te ondermijnen. Het resultaat? Schitterende cartoons en korte stripverhalen die de diversiteit en veelzijdigheid van het feminisme vieren. Gaat dat zien.

WK wakkert liefde voor vrouwenvoetbal aan

Het WK in Canada wakkert de liefde voor vrouwenvoetbal aan. Overal schaarden mensen zich rondom de televisie. Mensen beginnen vrouwenvoetbal steeds normaler te vinden. Het Oranje elftal hoeft zich nergens voor te schamen: ze verloren, maar dan wel van finalist Japan. En er komt steeds meer discussie over de achterstelling van voetbalsters, bijvoorbeeld over de kloof in prijzengeld en spelen op kunstgras. Tekenen van vooruitgang.

Overal neemt de belangstelling voor de sport toe. Het helpt als er geen sterke ‘voetbal=mannelijk’ traditie bestaat. Zoals in de V.S. Mensen daar nemen vrouwenvoetbal zeer serieus. Amerikanen reisden voor dit WK massaal naar Vancouver om hun team te zien spelen. Ze telden rustig 500 dollar voor een hotelkamer neer. Het helpt ook als je team wint. Zo stegen de kijkcijfers enorm toen het Engelse team gastland Canada versloeg.

Engeland verloor uiteindelijk van Japan. Net als Nederland. Ondanks dat en een dramatisch tijdstip – vanwege het tijdsverschil begonnen wedstrijden om drie uur ‘s nachts – bleven ruim 150.000 mensen wakker om de Leeuwinnen live te zien voetballen. Zodra die situatie iets gunstiger werd, bijvoorbeeld een start om middernacht, steeg dat cijfer sterk naar bijna een half miljoen kijkers. Dat zijn zeer respectabele aantallen.

Daarnaast maakt Nederland nog steeds kans op deelname aan de Olympische Spelen. Omdat het elftal verloor van Japan, moeten de leeuwinnen de strijd aan met Zwitserland, Zweden en Noorwegen. Eén van deze vier ploegen maakt kans op één ticket. Duimen maar!

Ook in andere Europese landen staat vrouwenvoetbal steeds meer in de belangstelling. Met die groei komt ook de kritiek. Zo winnen de kampioenen bij de vrouwen 2 miljoen dollar. Dat lijkt veel, totdat je kijkt naar het WK mannenvoetbal. Daar strijken de winnaars 35 miljoen dollar op. Kloofje…

Ook komen er steeds meer kritische vragen over de manier waarop FIFA omgaat met de sport. Het is alsof de speelsters tweederangs amateurs zijn. Waar bij de mannen de teams gescheiden blijven, krijgen de vrouwenelftallen geen aparte hotels. Dat betekent dat winnaars en verliezers elkaar in de lift ontmoeten na een wedstrijd. Dat de vrouwen moeten voetballen op als inferieur gezien kunstgras steekt ook. Evenals de achteloze manier waarop de FIFA protesten tegen dat kunstgras wegwuifde.

Op die manier wordt pijnlijk duidelijk dat vrouwen op achterstand staan en dat de FIFA veel minder investeert in het vrouwenvoetbal. Dat toenemende bewustzijn roept niet alleen kritische vragen op, maar ook protesten en pleidooien om de speelsters serieus te behandelen en te investeren in vrouwenvoetbal. Sommigen zien het aanpakken van seksisme binnen de FIFA zelfs als een cruciale voorwaarde voor het algemene herstel van de verziekte cultuur binnen deze bond.

Het is het waard. Neem Nederland: dat Oranje zo ver kwam met zo weinig steun, maakt hun prestatie nóg indrukwekkender. Stel je voor wat we kunnen als we dezelfde middelen zouden krijgen als de mannen….

‘Gendered Innovations’ bereikt Nederland

Begonnen als een Amerikaans initiatief komt Gendered Innovations eindelijk naar Nederland. Onder auspiciën van de Koninklijke Nederlandse Academie der Wetenschappen (KNAW) vond deze week een bijeenkomst plaats over dit onderzoeksplatform, dat zich richt op de rol van gender bij de opzet van academisch onderzoek. Hoog tijd, want ‘de man als norm’ in de wetenschap bemoeilijkt het leven van vrouwen. Soms vallen er zelfs doden.

Seksisme zit nog steeds diep verankerd in de zogenaamd objectieve en neutrale wetenschappelijke wereld. Dat begint bij een mannelijke student die een universitair docent wegzet als ‘een klein grietje, deed geen pijn aan mijn ogen‘, en eindigt bij medische toepassingen die op geen enkele manier tegemoet komen aan de behoeften en fysieke eigenschappen van vrouwen. Bijvoorbeeld omdat pillen alleen getest zijn op mannen. Vrouwen blijven daardoor onderhandeld en sterven vaker, blijkt uit onderzoek.

Ook KNAW schrok wakker. Op de site kondigt dit instituut de bijeenkomst aan met de terechte vraag: ,,Als onderzoek maar gericht is op de helft van de wereldpopulatie, hoe innovatief en relevant kan het dan nog zijn?”

Precies die zorg leidde in juli 2009 tot de oprichting van een platform, Gendered Innovations, door de Stanford Universiteit. Twee jaar later zette de EU een projectgroep op om ook in Europa te achterhalen hoe gender integraal opgenomen kan worden bij de opzet, uitvoering en analyse van onderzoek en onderzoeksresultaten. In 2012 besteedde dit weblog in de rubriek De Gereedschapskist aandacht aan Gendered Innovations (even een beetje reclame maken ;) ), waarna nu, in 2015, KNAW zich breed over de kwestie buigt.

Pim Klaassen, postdoc en docent aan de Vrije Universiteit, haalt aan dat de Europese Commissie bij het toekennen van subsidies gaat meewegen of onderzoeken op kwesties van gendergelijkheid letten:

De pijnlijke vraag dringt zich op of gender misschien alleen dáárom op de KNAW agenda staat – en terwijl ik hem stel, bekruipt me de angst dat de vraag stellen, hem beantwoorden is.

Aan de andere kant kan het ook zijn dat de KNAW de actualiteit in de gaten houdt en gevoelig is voor sociale druk. Zo begon Women Inc. onlangs met een campagne om aandacht te vragen voor de ongelijke behandeling van vrouwen in de medische zorg. Jaren daarvoor rammelde hoogleraar vrouwencardiologie prof.dr. Angela Maas al aan de poorten met een pleidooi om nieuwe diagnostiek en behandelingen te ontwikkelen:

We moeten bij vrouwen niet de traditionele, op de klachten van mannen gebaseerde aanpak gebruiken, zegt ze. ‘Je vergelijkt appels met peren.’

Hoe dan ook, ik kan de aandacht voor de rol van gender alleen maar toejuichen. Veel, veel beter voor vrouwen, die zodoende minder risico lopen om te sterven bij auto-ongelukken of te lijden onder bijwerkingen van medicijnen. En soms ook beter voor mannen, bijvoorbeeld omdat botontkalking bij hen eerder ontdekt wordt. Als dát geen verkoopargument is….

Newsflash: een foetus zit in het lijf van een volwassen mens

Principieel punt: je kunt geen foetus onder toezicht stellen. Je kunt alleen de zwangere vrouw aanpakken, in wiens baarmoeder die foetus zich ontwikkelt. Iets waar rechters tot nu toe terecht huiverig voor waren. Terwijl het wel al gebeurt, 270 keer in 2014. Tweede punt: de praktijk leert dat meer rechten voor de foetus ten koste gaan van de mensenrechten van vrouwen. Kijk maar naar de praktijk in de V.S., waar zwangere vrouwen steeds vaker gecriminaliseerd worden en waar rechten voor de foetus dienen om het afbreken van een ongewenste zwangerschap steeds moeilijker te maken. UPDATE: zie ook dit opiniestuk van Asha ten Broeke, in De Volkskrant.

Leestip voor de Raad voor de Strafrechtstoepassing

 

Dit punt en dit ervaringsfeit blijven opvallend buiten beeld in de berichtgeving over een advies van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming om de foetus een sterkere positie te geven in het (straf)recht. Berichtgeving die overigens opvallend vaak gepaard gaat met foto’s en filmpjes van bijna voldragen foetussen, die bijkans de baarmoeder uitwandelen. Een beproefde tactiek van anti abortus fanaten om rechten van vrouwen in te perken.

Maar dat terzijde. Graag zou de Raad de volgende juridische mogelijkheden werkelijkheid zien worden (bijlage A, pagina 49):

  1. ondertoezichtstelling (ots) van het nog niet geboren kind;
  2. beëindiging van het ouderlijk gezag van de ouder(s) en schorsing van het ouderlijk gezag;
  3. bijzondere curator voor het nog niet geboren kind;
  4. ondercuratelestelling van de meerderjarige/zwangere vrouw;
  5. mentorschap van de meerderjarige/zwangere vrouw;
  6. tijdelijk huisverbod;
  7. gedragsaanwijzing;
  8. voorlopige machtiging op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) voor de zwangere vrouw;

Mogelijkheid naar toekomstig recht:
i. verplichte zorgtitel in het kader van de WvGgz

Droogjes merkte Welingelichte Kringen op dat er op deze manier een vreemde situatie ontstaat:

Je mag als aanstaande moeder wél zelf bepalen of je een abortus wil, maar niet of je rookt of drinkt tijdens de zwangerschap. Leven zwangere vrouwen te ongezond dan moet de ongeboren vrucht al voor de geboorte onder toezicht worden gesteld.

Maar er ontstaan nog veel meer vreemde situaties dan alleen deze. In de V.S. nemen steeds meer staten wetten aan die de juridische positie van de foetus versterken. De gevolgen zijn duidelijk negatief. Er zijn inmiddels tientallen gevallen bekend van zwangere vrouwen die tegen hun wil behandelingen en opnames opgedrongen kregen. En daarbij al te vaak zelf geen juridische steun kregen, maar de foetus wel.

Ook lopen drugsverslaafde vrouwen een steeds groter risico om in de cel te belanden, op verdenking van kindermishandeling tijdens hun zwangerschap. In Tennessee vond vorig jaar de eerste arrestatie plaats op deze grond. Dat kunnen er snel meer worden, want 21 andere staten overwegen om soortgelijke wetgeving door te voeren.

De Raad voor de Strafrechtstoepassing zwijgt in alle talen over dit bewezen effect van door hen voorgestelde maatregelen om de positie van de foetus juridisch te bekrachtigen. Vertaal het Amerikaanse ‘advocaat’ in het Nederlandse ‘bijzondere curator’ en je bent er.

Uit informatie van de NOS blijkt dat het vorig jaar al 270 keer gebeurde dat zwangere vrouwen vanwege vrees voor de gezondheid van de foetus onder toezicht werden gesteld. Bij het journaal van 18.00 uur meldde de verslaggever vandaag ook al dat artsen en de overheid nu al in kunnen grijpen, maar dat dit niet vaak genoeg gebeurt.

Dat duidt op problemen rondom regels interpreteren en bereidheid om moeilijke acties te ondernemen. Ook de Raad voor Strafrechtstoepassing geeft in haar adviesrapport aan dat bestaande jurisprudentie onduidelijk is. Laten we dan aub eerst duidelijkheid scheppen over de aan te bevelen handelswijze binnen de bestaande wetgeving. Laten hulpverleners eerst beter gebruik maken van nu al aanwezige mogelijkheden, voordat we de deur openzetten naar de wettelijke inperking van de autonomie en burgerrechten van vrouwen.

BONUS:

Mad Max genereert nieuw feministisch internet meme

Het moest er natuurlijk van komen: nadat enkele opgewonden mannen de film Mad Max: Fury Road uitriepen tot feministische propaganda, verscheen uiteraard een Mad Max internet meme om de daad bij het woord te voegen. De makers geven een radicaal antwoord op veelgehoorde ellende, zoals eeuwige twijfel aan de integriteit van vrouwen die aangeven dat ze het slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Mad Max weet wel beter:

Of de stelselmatige ondermijning van de leiderschapskwaliteiten van vrouwen. Mad Max heeft totaal geen probleem met het feit dat Furiosa de uiteindelijke beslissingen neemt:

Machtsstrijd? Tweespalt? Nee hoor, man en vrouw kunnen perfect samenwerken:

Want Max herkent en erkent kwaliteit in een vrouw:

De inspiratie voor dit meme komt van ‘Feminist Ryan Gosling‘. Charmante foto’s van deze acteur doen al jaren de ronde op internet, vergezeld met olijk verwoorde klassiekers uit de feministische theorievorming. Zoals structurele vrouwendiscriminatie op de werkvloer:

Er vond zelfs onderzoek plaats naar de invloed van Feminist Ryan Gosling. Het zou mannen in ongeveer 10% van de gevallen helpen om feministische ideeën eerder te accepteren. Al snel kwam er kritiek op de onderzoeksmethode, maar dit laat onverlet dat sociale media invloed uitoefenen op de houding en het gedrag van consumenten. Dus wie weet.

Welke je leuker vindt hangt af van je persoonlijke smaak. Zelf vind ik Gosling best ok. Maar de Mad Max meme heeft mooiere explosies:

Leve Mad Max!

 

‘Blanke man’ steeds vaker herkent als problematische groep

Eén van de weinige constructieve effecten van de racistische moordpartij in de Amerikaanse stad Charleston is, dat mensen eindelijk beginnen te spreken over blanke mannen als groep. Normaal gesproken negeren mensen die dimensie. Gaan blanke mannen in de V.S. moorden, dan wijten anderen zo’n misdaad aan psychologische ziekten, daarbij het woord ‘terrorisme’ zorgvuldig vermijdend. Terwijl er wel degelijk voldoende aanwijzingen zijn om te spreken van een probleem met deze specifieke groep.

Onder andere dagblad Trouw bespreekt de vreemde blindheid die het debat kenmerkt, zodra het gaat om een blanke man die iets ergs doet. De krant haalt hoogleraar Anthea Bulter aan, die het volgende signaleert:

Moslims en Afrikanen worden volgens Butler veel sneller voor terrorist uitgemaakt dan blanke mensen. Hun acties worden sneller systhematisch of symbolisch genoemd. Hun daden vragen volgens de media vaak om tegenreactie en refereren aan religie of ras.  Terwijl blanke mensen slechts in ‘verwarde staat’ een ‘eenmansacties’ uitvoeren. Een staaltje bedekt racisme, noemt Butler dit soort framing.

Behalve van bedekt racisme komt ook seksisme om de hoek kijken. Zelfs als daders expliciet aangeven dat ze het bij hun moordpartij op vrouwen hadden voorzien, negeren media dat en grijpen opnieuw naar termen in de categorie ‘eenmansactie van een verwarde psychoot’. Er zijn feministes zoals Jessica Valenti voor nodig om expliciet aan te geven dat vrouwenhaat, seksisme en mannelijk privilege de voedingsbodem vormen voor bijvoorbeeld de slachting in Isla Vista en andere schietpartijen.

Dit alles vloeit voort uit een cultureel model waarbij wij als samenleving de blanke man niet als groep problematiseren, zoals hoogleraar Butler aangaf. Anderen hebben iets uit te leggen, maar de blanke man niet. Die vertegenwoordigt op een vanzelfsprekende manier de norm en wordt geassocieerd met alles wat status en kwaliteit heeft. Dat er ook een link bestaat tussen blank, man en agressie blijft zo prachtig buiten beeld.

Als een vertegenwoordiger van die groep ‘blanke man’ wel degelijk blijk geeft van ongelofelijk fout gedrag, past dat niet in het ideaalplaatje. Da’s naar! We willen onszelf niet naar voelen! Dus zoeken mensen naar geruststellende verhalen waardoor de mythe van de onproblematische groep intact kan blijven. Je kunt nog zo duidelijk aantonen dat ‘de’ Amerikaanse massamoordenaar bijna altijd een blanke man is, maakt niet uit.

Hoe gevoelig die kritische blik is, blijkt wel uit de volautomatische defensieve reactie zodra een blanke man kritiek krijgt op zijn gedrag of uitlatingen. Je moet meteen aangeven dat je blanke mannen niet wil demoniseren, dat je echt wel weet dat de meeste mannen ok zijn, enzovoorts enzovoorts. Kritiek op seksistisch/racistisch gedrag, of feiten benoemen, is echter niet hetzelfde als alle mannen demoniseren. Het is een terechte poging om de balans te herstellen en een factor te benoemen die tot nu toe te vaak en onterecht buiten beschouwing bleef.

Wat de blanke mannelijke dader van de moordpartij in Charleston deed, valt onder de geaccepteerde term van (binnenlands) terrorisme en vloeide duidelijk voort uit racisme. Zulke factoren kun je maar beter niet negeren. Alleen als je het volledige plaatje hebt, kun je nadenken over oplossingen.

Nieuwsronde

De ombudsvrouw van de Volkskrant steekt de hand in eigen boezem – journalisten geven regelmatig blijk van meer of minder subtiel seksisme, en dat kan niet. Angst regeert onder Marokkaanse vrouwen. Amnesty International zegt waar het op staat bij de kwestie van abortus in Ierland. En leve de kattenvrouwtjes. Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Annieke Kranenberg neemt als ombudspersoon van De Volkskrant seksistische journalistiek onder de loep. Zonder enige moeite kan ze diverse voorbeelden noemen, al dan niet geholpen door lezers die in de pen klommen om seksisme te melden. Met een echte oplossing komt ze niet, of het moet een intentie zijn om feiten te blijven verzamelen: ,,Tellen dus. Dan blijkt de aanname dat er zelden vrouwelijke gidsen in Sir Edmund staan aardig te kloppen. Van de 41 waren er acht een vrouw. Ongetwijfeld zijn er tal van verklaringen, maar dat kan echt beter.”
  • Media in de V.S. pakken hun seksistische verslaggeving weer op nu de presidentscampagnes op gang komen. Jeb Bush geldt als een volwassen kandidaat. Hillary Clinton daarentegen krijgt kritiek op haar leeftijd, met de ondertoon ‘enge ouwe heks’. Welkom in 2015.
  • Seksisme in de wetenschap: studie na studie bevestigt het. Hij is de hoogleraar, zij ‘de jongedame’. Vier Leidse hoogleraren (v) hebben er genoeg van en richtte een platform op. Met Athena’s Angels willen ze stereotypen doorbreken en vrouwen een steun in de rug geven. Iedereen kan misstanden melden onder de noemer Angel Alerts, om advies vragen en uiteraard kennis nemen van de feiten.
  • Neymar en Marta. Allebei zeer getalenteerde Braziliaanse voetballers. Allebei toveren ze met de bal. Maar de één krijgt miljoenendeals terwijl de andere nauwelijks verder komt omdat teams opgeheven worden of failliet gaan. Raad hun gender…
  • Wat is de beste manier om carrière te maken in een zogenaamd ‘vrouwenberoep’? Wees een man. Je krijgt een hoger salaris en leidinggevenden staan te trappelen om je promotie te geven. Mannen merken ook dat met name oudere vrouwen moederlijke zorg bieden, en dat ze gezien worden als competenter dan hun vrouwelijke collega’s.
  • Als het gaat om de problematiek van Marokkaanse medelanders, ligt de nadruk vaak op mannen en jongens, constateert Renée de Zwart, medewerkster van een migrantenvrouwenorganisatie in Amsterdam. Meisjes en vrouwen worden vergeten, terwijl die vaak in een kwetsbare positie verkeren. Meiden komen vaak klem te zitten tussen conservatieve mores thuis en een tolerantere westerse samenleving buiten. En veel meisjes en vrouwen zijn bang voor mannelijke familieleden, die hun gedrag willen controleren.
  • Amnesty International publiceerde een snoeihard rapport over de houding van Ierse autoriteiten als het gaat om abortus en andere reproductieve rechten: Ierland behandelt vrouwen als wandelende baarmoeders. Wil ze iets anders dan verplicht baren, dan behandelt de overheid haar als een crimineel, schrijft AI in een rapport. Dat moet stoppen. Meer rechten voor vrouwen, want vrouwen zijn mensen.
  • Ms Magazine doet een pleidooi: eer kattenvrouwtjes zoals ze zijn. Want de vrouw en de kat hebben een lange traditie samen, te beginnen met de prehistorische godinnen, afgebeeld met katachtigen.
  • Tot slot: zou de gamesindustrie eindelijk doorhebben dat vrouwen ook geld uitgeven aan hun producten? In ieder geval verschijnen dit najaar allemaal computerspellen met een vrouwelijke hoofdpersoon. Tijdens een grote vakbeurs presenteerden studio’s meer dan 23 games waar meiden en vrouwen blij van kunnen worden. Zoals nieuwe afleveringen in de series Mass Effect, Tomb Raider en Assassin’s Creed, en originele titels zoals Ashen, Gigantic, ReCore en Adr1ft.

Kunstenaressen krijgen erepodium

Carmen Herrera, Agnes Denes (83), Dorothea Rockburne (82), Monir Shahroudy Farmanfarmaian (91), Judith Bernsteun (72). Allemaal kunstenaressen die hun tijd ver vooruit waren, maar nu pas erkenning krijgen voor hun kunst. Ook Nederland telt veel meer kunstenaressen dan je op grond van de canon zou denken. Musea lijken bezig met een inhaalslag om hun werk opnieuw toegankelijk te maken voor een breed publiek. Inclusief de verschijning van overzichtswerken zoals Women Artists, The Linda Nochlin Reader.

Ze moest er even op wachten, maar Carmen Herrera krijgt alsnog het podium wat ze verdient.

Weblog Jezebel schrijft over het fenomeen vergeten kunstenaressen:

A persistent problem that keeps the vagaries of patriarchy in place is erasure—the removal of women from history as their male counterparts are elevated, deified, canonized. […]…the arts shape society’s fundamental concepts and perceptions of the past and present arguably more than even history books do, and if women are invisible in our rendering of the past, we are more at risk of being invisible in the future.

Het duurt lang voordat er genoeg tegenkrachten op gang komen om een poging tot herstel te doen. Anno 2015 beginnen de resultaten echter zichtbaar te worden. De ‘vrouwelijke blik’ eist ruimte op, en in de V.S. krijgen de vergeten kunstenaressen waar dit artikel mee begon, exposities met bijbehorende catalogi en analyses van hun werk en de plek die ze zouden moeten hebben in de canon.

Dichter bij huis eert het Tate Modern museum in Londen Agnes Martin. Deze kunstenares genoot in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw enige bekendheid. In 1996 vond de eerste en laatste overzichtstentoonstelling van haar werk plaats. Daarna verdween ze uit beeld. Ze stierf in 2004 en maakt de expositie in het Tate Modern dus niet mee. Gelukkig kunnen hedendaagse liefhebbers opnieuw kennis maken met haar werk.

De hernieuwde belangstelling voor kunstenaressen blijkt ook uit financiële cijfers. Eind vorig jaar veilde Sotheby’s New York een schilderij van Georgia O’Keeffe voor 44,4 miljoen dollar. Dat is het hoogste bedrag ooit voor een kunstwerk van een vrouwelijke kunstenaar op een veiling, meldde Kunstbeeld. En een organisatie zoals BLOUIN Art Info stelde een overzicht samen van vijftig kunstenaressen wiens werken zeer de moeite waard zijn om aan te schaffen – in termen van investeringen doen.

Kortom, er is nog steeds absoluut geen sprake van een gelijk speelveld, maar de belangstelling neemt toe. En da’s top.

Vrouwvijandige wetgeving in V.S.: het blijft prut

Gemengd nieuws voor mensen in de V.S. die willen dat vrouwen baas in eigen buik blijven. Hogere gerechtshoven hebben de afgelopen weken verschillende pogingen geblokkeerd om  de keuzevrijheid van vrouwen in te perken. Hoera! Daar staat echter tegenover dat een ander hoog gerechtshof staten verregaande vrijheden geeft om de toegang tot abortusklinieken ernstig te belemmeren. En dat betekent slecht nieuws voor vrouwen.

Rechters in Iowa oordeelden dat vrouwen geheel legaal een videoconsult met een arts kunnen hebben, voor het voorschrijven van abortuspillen. Voorstanders van een baarplicht voor vrouwen probeerden die route onmogelijk te maken, maar faalden. Zo’n verbod schendt de grondwet, oordeelde de rechtbank in deze Amerikaanse staat.

Het hoogste gerechtshof van het land, de Supreme Court, stak rond diezelfde tijd een stokje voor pogingen in North Carolina om vrouwen verplicht een echo te laten maken voordat ze hun ongewenste zwangerschap af mogen breken. De rechters schreven in hun oordeel expliciet dat dit type wetgeving ideologische elementen bevat, gericht op het verplicht doorzetten van een zwangerschap. Bovendien heeft de geëiste procedure niets van doen met het welzijn van de patiënt.

Sterker nog, zoals mensen eerder al duidelijk maakten, komt de procedure neer op een vorm van verkrachting. Vrouwen krijgen immers tegen hun wil een voorwerp in hun vagina gedouwd, omdat ze anders geen toegang krijgen tot op zich legale medische zorg. Kan niet, vonden zij die vrouwen respecteren. In 2014 oordeelde een federale rechtbank al dat de procedure in deze vorm en in deze context illegaal is. Het Supreme Court vindt dat nu ook.

Tot slot Arkansas. Deze staat wilde de termijn inkorten waarbij vrouwen een ongewenste zwangerschap kunnen afbreken. Als conservatieve politici hun zin hadden gekregen, was abortus met 12 weken al onmogelijk, en nog eerder als artsen een kloppend hart zouden horen. Ook in dit geval maakten rechters duidelijk dat zulke maatregelen de grondwet schenden. Het recht op abortus hangt niet af van een hartklop, maar van de vraag of de foetus buiten de baarmoeder zelfstandig kan overleven, aldus het hof.

Dat lijkt allemaal super, maar helaas zorgden conservatieve rechters van het Fifth Circuit voor een enorme domper. Deze nog door George Bush benoemde mannen gaven hun goedkeuring aan een draconische Texaanse wetgeving, die abortusklinieken onderwerpt aan zulke strenge medische en bouwkundige eisen, dat bijna alle klinieken in Texas hun deuren moeten sluiten. Of al gesloten hebben. Waarschijnlijk blijven er in de hele staat maar zeven klinieken open. Met enorme gevolgen voor vrouwen, vooral zij met een laag inkomen. De uitspraak schept een precedent voor staten die dezelfde tactiek willen gebruiken.

Kortom, een stapje vooruit, drie stappen achteruit, en vrouwen betalen de prijs.

UPDATE: De Tempel van Satan spant rechtzaken aan tegen anti abortusmaatregelen met het argument dat dit type wetgeving hun religieuze overtuiging schendt. Op die manier leggen ze de vinger op de zere plek – veel anti abortusmaatregelen worden gedreven door Christelijk-conservatieve waarden en zijn gebaseerd op overtuigingen die niet gebaseerd zijn op medisch-wetenschappelijke inzichten.

Vrouwenvoetbal brengt slechtste en beste naar buiten in mensen

Vrouwenvoetbal, het blijft een beladen onderwerp. Hoe durven vrouwen iets te doen wat eigenlijk aan mannen is voorbehouden? In sommige mensen brengt die situatie het slechtste naar boven. Zo meenden Braziliaanse officials dat meer make-up en kortere shorts het vrouwenvoetbal zullen stimuleren. Dit alles bovenop de gebruikelijke litanie van seksistische vooroordelen. In het Noorse vrouwenteam bracht dit het beste naar buiten. De speelsters maakten een briljante video om seksisten van repliek te dienen.

Begeleid door een sneu pianomuziekje bekennen de speelsters dat ze inderdaad voor geen meter voetbal kunnen spelen. Alle vooroordelen… zijn waar! Eén voor één vertellen ze in een nepdocumentaire dat de bal zo glibberig is, die floept gewoon alle kanten op! Ook vergeten ze de spelregels en dan rapen ze de bal maar met hun handen op. Weten zij veel. Ja, vrouwenvoetbal is saai, dooooooodsaai. En wat was ook alweer buiten spel?

Op die manier maken de Noorse speelsters alle vooroordelen belachelijk. Ondertussen timmert het Canadese vrouwenteam aan de weg om vrouwenvoetbal in hun land gewoon te maken. Het is puur een kwestie van conditionering, aldus coach John Herdman. Het land is gek van hockey. Veel mensen vinden voetbal een rare eend in de bijt, vrouwenvoetbal helemaal. Als de Canadese ploeg succes heeft, zou dat snel kunnen veranderen, hoopt hij.

Ondertussen zijn onze oranje Leeuwinnen doorgedrongen tot de achtste finales, na een knap gelijkspel tegen gastland Canada. Wat onder andere de Volkskrant ertoe brengt om te benadrukken dat het ook in ons land snel ging: ,,Van minachtende mannenblikken, via een geslaagd EK in 2009 tot de achtste finales op het WK in 2015, komende week.”

Eens kijken of de minachtende mannenblikken na dit WK-debuut eindelijk achterwege kunnen blijven. Want of oranje nu wint of verliest tegen Japan: het feit dat Oranje de eerste ronde goed doorstond, is al een groot succes. En Japan won het vorige WK. Dat maakt de wedstrijd automatisch een hoogtepunt:

Bondscoach Roger Reijners kijkt uit naar de ontmoeting. ,,Dit wordt de grootste wedstrijd in de geschiedenis van het Nederlandse vrouwenvoetbal. Japan is absolute wereldtop met veel technisch vaardige speelsters.”

In de nacht van dinsdag 23 op woensdag 24 juni, om 4.00 uur, NPO 3. Genieten!!!!

Onderdrukking maakt vrouwen psychisch ziek

Vrouwen zijn twee keer zo vaak depressief dan mannen, lijden vaker aan ernstige trauma’s en kampen vaker met angststoornissen. Wetenschappers beginnen dit soort feiten steeds vaker te combineren met negatieve leefomstandigheden en komen tot de conclusie dat seksisme vrouwen ziek maakt. Zojuist kwam een nieuwe statistiek aan het licht die dit inzicht bevestigt: mondiaal geldt zelfmoord als doodsoorzaak nummer 1 bij meiden tussen de 15 en 19 jaar.

Dat zelfmoord wereldwijd zo’n grote doodsoorzaak is bij jonge meiden, kwam bij toeval aan het licht. Dokter Suzanne Petroni, directeur Gender, population and development bij het Internationale Onderzoekscentrum voor Vrouwen, las in een rapport dat moedersterfte bij deze leeftijdsgroep gedaald was. Daarna volgde een kort bijzinnetje: het zelfmoordpercentage was juist gestegen. Deze doodsoorzaak staat sinds het jaar 2000 op de eerste plaats, en had moedersterfte naar de tweede plek op de lijst verdrongen.

Waarom beroven meiden zich zo vaak van het leven? Ze lijden aan logische wanhoop, concluderen wetenschappers. Want onderdrukking heeft (ook) psychologische gevolgen. En die onderdrukking begint ernstige vormen aan te nemen zodra meiden in de puberteit komen. Opeens mogen meisjes niet meer naar school, opeens moeten ze thuis blijven en met spoed trouwen, vaak met een man die ze niet zelf uitkozen.

Ook misstanden zoals seksueel geweld nemen enorm toe zodra meisjes in de puberteit komen. In Nederland heeft bijvoorbeeld 20% van de vrouwen en 4% van de mannen seksueel geweld meegemaakt voor het 16e levensjaar. Da’s een groot verschil. In andere landen krijgen meiden waarschijnlijk nog meer voor hun kiezen…

Pas met de komst van feministische geestelijke gezondheidszorg beginnen deskundigen meer inzicht te krijgen in de psychologische gevolgen van die negatieve levensomstandigheden. Zo gaf psychiater Nelleke Nicolai in een lezing uit 2007 de volgende link aan:

Een van de recent meest onderzochte factoren bij depressie momenteel is de combinatie van vernedering met machteloosheid: een machtig brouwsel, dat eerder nog dan verlieservaringen een depressie kan luxeren. Vernedering is niet aan sekse gebonden, maar de combinatie vernedering plus het onvermogen of de onmogelijkheid er iets aan te doen komt verhoudingsgewijs veel voor in het leven van vrouwen.

Waarna Nicolai situaties opsomt waar vrouwen vaak mee te maken hebben: seksueel geweld, fysiek geweld, mishandeling door de intieme partner, en andere vormen van systematische discriminatie. Vaak vanuit een situatie waarbij meisjes weinig waarde hebben volgens de samenleving, en vrouwen als tweederangs wezen gelden.

Het inzicht dat seksisme vrouwen ziek maakt krijgt op die manier steeds meer onderbouwing door harde cijfers. Feministen zoals Jessica Valenti hopen dan ook dat dit type onderzoek zorgt dat mensen seksisme serieuzer nemen:

There’s no vaccination we can get or drug we can take to lessen the impact that sexism has on women’s everyday lives. But perhaps recognizing just how sick it is making us – and that the damage it causes runs deep – we can start to convince others to take sexism (and the misogyny behind it) more seriously.

Amsterdam eert feministes uit de jaren tachtig

Tania Leon, Helen Jeanette Gill, Julia da Lima, Philomena Essed, Mercedes Zandwijken, Gloria Wekker, Ernestine Comvalius, Alem Desta, Ellin Robles, Mavis Carrilho, Cisca Pattipilohy, Troetje Loewenthal… Allemaal feministes die in de jaren tachtig opkwamen voor de belangen van zwarte migrantenvrouwen. Het Amsterdams Museum en CBK Zuidoost eren deze vrouwen met Rebelse Trotseen project van kunstenaar Patricia Kaersenhout over de zwarte feministische golf in Amsterdam.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw bruiste het in Amsterdam. Een groep vrouwen verenigden zich in Flamboyant en Zami en noemden zich ZMV vrouwen (Zwarte Migranten Vrouwen). Vanuit dit platform kwamen ze in actie om aandacht te vragen voor de wonden van een pijnlijk koloniaal verleden, en om de situatie van migrantenvrouwen te verbeteren. Het waren voorhoedsters van de zwarte vrouwenbeweging.

Kaersenhout bracht hun verhalen in beeld met foto’s en een korte film. CBK Zuidoost toont deze beelden tot en met 27 juni. Voor het Amsterdam Museum heb je wat langer de tijd: daar kun je tot en met 31 augustus het kunstproject van Kaersenhout zien. Zo beeldde ze de pioniersters af op portretdoeken, die in Afrikaanse landen meestal louter mannelijke politici afbeelden. Nu staan er louter vrouwen op.

Tim Hunt, dank voor deze prachtige kans om de beeldvorming over wetenschappers bij te stellen!

Tim Hunt, dank je wel! Als Nobelprijswinnaar met status in de maatschappij, sloeg je in het openbaar seksistische taal uit over vrouwelijke collega’s. Prompt kwam er een tegenreactie op gang. Inmiddels overspoelen wetenschapsters Twitter en andere sociale media met foto’s van zichzelf, terwijl ze werken in het veld en in laboratoria. Die beelden doorbreken het automatisme van ‘wetenschapper = blanke man in een witte jas’. En dat is goud waard.

Beeldvorming lijkt iets abstracts, maar wat mensen denken heeft grote gevolgen in de praktijk. Als ‘intellect’ ‘genie’ en ‘wetenschapper’ synoniem is voor ‘man’, komen vrouwen op achterstand te staan. De man is de norm, en die standaard mannen nemen vooral andere mannen aan, want dan klopt het plaatje. Vrouwen wijken af. Zij zijn rare jankerige wijven die vooral problemen veroorzaken in het harmonieuze mannenparadijs.

Dit probleem speelt breed, ook in Nederland. Hij is de hoogleraar, zij ‘de jongedame’. Vier Leidse hoogleraren (v) hebben hier genoeg van en richtten een platform op. Met Athena’s Angels willen ze stereotypen doorbreken en vrouwen een steun in de rug geven. Iedereen kan misstanden melden onder de noemer Angel Alerts, om advies vragen en uiteraard kennis nemen van de feiten.

Hard nodig. De uitspraken van Tim Hunt passen in een lange seksistische traditie die maakt dat vrouwen de wetenschap verlaten. Hij zei het volgende:

“Drie dingen gebeuren als zij in het lab zijn. Jij wordt verliefd op hen, zij worden verliefd op jou en als je kritiek op ze hebt, huilen ze.”

Gescheiden laboratoria voor mannen en vrouwen zouden beter werken, voegde hij daar aan toe.

Hunt benutte een congres over wetenschapsjournalistiek om zijn standpunt uit te venten. Connie St. Louis, directeur van het programma voor wetenschapsjournalistiek bij de City University London, zat in de zaal en Twitterde over de uitspraken van Hunt. Vrijwel meteen begonnen wetenschapsters Hunt van repliek te dienen. In opiniestukken vroegen vrouwen aan Hunt: waar is de wetenschappelijke onderbouwing voor je beweringen? Misschien zijn de vrouwen niet het probleem, maar mannen zoals Hunt, die grossieren in vooroordelen, opperden ze.

Vrij snel ontstond ook de hashtag #distractinglysexy, waar vrouwen op dit moment gierend van de lach de uitlatingen van Hunt belachelijk maken. Sommigen namen meteen maatregelen om tegemoet te komen aan de overgevoeligheid van Hunt:

Anderen tonen foto’s van zichzelf terwijl ze hard aan het werk zijn in hun wetenschappelijke tak van sport. Zelden heb ik op één plek zó’n parade van wetenschapsters gezien. In het veld, bij opgravingen, in een laboratorium, bij allerlei apparaten en chemische opstellingen. Met gasmaskers op, in beschermende kleding, met modderspatten op rubber laarzen.

Foto na foto na foto doorbreken deze vrouwen het onbewuste, vaak impliciete, maar hardnekkige beeld van de wetenschapper als blanke man. Wil je zien wie ‘de’ wetenschapper is? Klik op #distractinglysexy en laat je standaard associatie bijstellen:

en deze:

en hier, nog een wetenschapper in een laboratorium:

Kortom, de wetenschapper is een vrouw. Dank je wel Hunt!

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 67 andere volgers