Voorkeuren verraden wie je echt belangrijk vindt

‘Ik, seksistisch? Welnee, ik vind vrouwen hartstikke belangrijk!’ Kan best, maar zoals feministe Jessica Valenti uiteen zet in een prikkelend betoog: je kunt denken dat je niet seksistisch bent, totdat je een blik werpt op je boekenkast. Staan daar voornamelijk werken van mannen, en wil je vooral hún ideeën horen, dan zit er tóch iets scheef.

Valenti snijdt een belangrijk onderwerp aan. Veel seksisme in welvarende westerse landen anno 2015 broeit ondergronds. Mensen zijn in zulke gevallen niet expliciet tegen vrouwen – dat zou onfatsoenlijk zijn – maar zien mannen nét even wat makkelijker in de rol van leider of expert. Vinden een man nét wat meer kwaliteit leveren. Vinden een mannenmening nét wat meer gewicht hebben. Hét boek of dé mening over kwestie X komt toevallig uit de koker van een (veelal blanke) man.

Mensen staan daar vaak niet bij stil, maar die onbewuste voorkeur voor mannen heeft een grote invloed. In de woorden van Valenti:

your taste in music, books, television or art says something about you: it sends a message about what you think is worth your time, what you think is interesting and who you think is smart. So if the only culture you pay attention to is created by men, or created by white people, you are making an explicit statement about who and what is important.

Wie of wat we belangrijk vinden, geven we status. Wat we belangrijk vinden, herhalen we. Op die manier ontstaat een zichzelf versterkende dynamiek, waarbij mensen vooral mannen promoten en een platform geven.

Dat gebeurt op allerlei manieren. Onderzoek van vrouwen in de media toont aan dat ruim eenderde (35%) van de journalisten werkt met standaard namenlijstjes waar toevallig alleen mannen op staan. Die onevenwichtigheid zet door. Mannen komen in driekwart van de gevallen aan het woord of in beeld. Mannen bepalen op die manier het nieuws, het debat, de discussie over dat wat van belang is.

Ook andere sociale situaties laten zien dat vrouwen regelmatig niet gehoord worden. Zo reageert de omgeving anders op pratende mannen:

Een fijn praatprogramma zoals de Tafel van 5 werd al snel van *tafel* geveegd nadat recensies massaal hadden gerept van “kippenhok” en “tetteren”. Voetbal International daarentegen, waar het tettergehaalte de pan uit vliegt, blijft hardnekkig op de buis. Er is wel degelijk een verschil in perceptie tussen het tetteren van mannen en die van vrouwen.

Een andere, voor vrouwen zeer bekende, situatie is die waarin zij tijdens een vergadering een goede opmerking maakt, en genegeerd wordt. Even later zegt een man hetzelfde, en opeens is iedereen enthousiast. Ook bij citeren ontstaat ongelijkheid. Zo bleek uit een analyse van filosofische vakbladen dat mannen – toch al zwaar in de meerderheid binnen de filosofie – vooral werk van andere mannen citeren. De wetenschappelijke bijdrage van vrouwen verdween uit het zicht.

Dat patroon doorbreken kan pas als je je ervan bewust wordt. Dat is makkelijker voor vrouwen, omdat die de achterstelling aan den lijve ervaren (pagina 10 en verder). Voor anderen, zoals vrouwen met veel privileges en mannen, kunnen cijfers helpen. Zo zette technologiedeskundige Anil Dash uit nieuwsgierigheid software in, die gender in kaart bracht. Uit die analyse bleek dat hij ruwweg evenveel vrouwen als mannen volgde via Twitter, maar vervolgens de berichten van mannen maar liefst drie keer zo vaak retweette.

Dat zorgt voor een dubbele ongelijkheid. Mannen zijn al oververtegenwoordigd in de technologie, en dan krijgen ze ook nog een veel groter podium, onder andere omdat mensen als Dash vooral de meningen van mannen retweeten. Dat moest anders, vond hij. Vandaar: een jaar lang alleen de meningen van vrouwen doorgeven. Het bleek moeiteloos te kunnen:

the only times I even had to think about it were very male-dominated conversations like the dialogue around an Apple gadget event. Even there, I’d always find women saying the same (or better!) things about the moment whose voices I could amplify instead of the usual suspects. And for the bigger Twitter moments I love, like award shows and cultural events, there are an infinite number of women’s voices to choose from.

Hij merkte ook dat de discussie veranderde: door bewust stemmen van vrouwen te promoten ontstond er meer diversiteit en meer nuance in debatten in zijn Twitter-feed. Dash noemt zijn Twitter-bestaan nu prettiger en leuker dan daarvoor.

Kortom, kijk eens in je boekenkast. Tref je een oververtegenwoordiging van boeken van mannen aan, doe dan mee aan Lees Vrouwen 2015 en kijk wat dat met je doet. Turf eens wie je volgt op Twitter, en wiens berichten je retweet. Naar wie kijk je, naar wie luister je, en hoe zit het daar met de man-vrouw verhouding? Kansen om je horizon te verbreden en andere meningen te horen zullen over elkaar heen buitelen en je wereldbeeld veranderen, als je de andere helft van de mensheid ook meeneemt.

Amy Shumer ontmantelt het patriarchaat met grappen

Schoonheidsdictaten? Check. Seksueel geweld tegen soldates? Check. De druk op vrouwen om niet te ‘zeuren’ en het spel mee te spelen met de jongens? Check. Comedienne Amy Shumer ontmantelt met haar subversieve humor het patriarchaat. En brengt tegelijkertijd ook gewoon een erg komische show voor iedereen die graag lacht. Win-win! Internetmagazine Salon.com zet haar vijftien beste feministische sketches op een rij. Ik deel ze graag met jullie, want Shumer verdient het breedst mogelijke publiek.

Oranje elftal MOET scoren in vijandig klimaat

Reserveer alvast in je agenda: juni 2015, Nederland tegen Nieuw-Zeeland, Nederland tegen China, Nederland tegen gastland Canada. Het WK Vrouwenvoetbal komt eraan het Nederlandse elftal staat op scherp. De loting is op papier gunstig voor het elftal. Da’s mooi, want ondanks enthousiasme en passie staat de eredivisie vrouwenvoetbal onder grote druk. Scoren of verzuipen, en meiden, als clubs economisch in zwaar weer verkeren vliegen jullie er als eerste uit, lijken de boodschappen aan de Leeuwinnen te zijn.

Dat Nederland tot een WK wist te komen pleit voor de vrouwen. Ze komen van ver. Vrouwen mochten lange tijd niet voetballen van de voorloper van de KNVB:

De Nederlandsche Voetbalbond ziet echter geen heil in voetballende vrouwen. De voorloper van de KNVB vindt dat ‘vrouwen vooralsnog echtgenote, moeder of geliefde van voetbalspelers’ moeten zijn. De ontwikkeling van het vrouwenvoetbal staat vervolgens jarenlang op een laag pitje, mede door de economische crisis en Tweede Wereldoorlog.

Pas vanaf de jaren vijftig kwamen er voorzichtige initiatieven om deze sport in Nederland te introduceren. Amateurvoetbal nam toe, daarna volgde professionalisering, er kwam een Belgisch-Nederlandse eredivisie en in 2009 stond een formeel Nederlands elftal in het EK Vrouwenvoetbal in Finland. Veel mensen zien dat moment in 2009 als de kentering. Eindelijk begonnen mensen vrouwenvoetbal serieuzer te nemen.

Dat de leeuwinnen vervolgens voor het eerst een plek afdwongen in een WK, helpt om het aanzien van de sport te vergroten. Maar er staat meer op het spel: het is pompen of verzuipen voor de veelal jonge speelsters van het Oranje team. Er hangt een zwaard van Damocles boven professionele speelsters.

Overdreven? Ga maar na. Nog geen twee jaar na dat EK in Finland hief FC Utrecht het vrouwenteam op. Experiment mislukt, vond de club, dus weg ermee. De meisjes en vrouwen maakten een doorstart in een aparte stichting, die vervolgens failliet ging. Vanaf 2014 maakte het vrouwenteam definitief geen deel meer uit van de Womens’s BeNe League, de competitie van de beste teams uit Nederland en België.

Veel maakte dat laatste niet meer uit, want eind 2014 besloot de KNVB deze eredivisie op te heffen. Ondanks sportief goede resultaten, zoals die plaatsing voor het WK. Als tijdelijke oplossing wil de KNVB nu kijken naar een nationale competitie met acht clubs, de zeven huidige vrouwenteams en een nieuw team.  Aan de clubs zelf om voor 1 maart 2015 met plannen te komen.

Die plannen kwamen er. Aan de vooravond van het WK besloot één van de pioniers van professioneel vrouwenvoetbal, FC Twente, zijn handen af te trekken van het vrouwenvoetbal. De club kampt met financiële problemen en een nieuw bestuur dacht blijkbaar ‘weet je wat, we volgen de FC Utrecht route.’ De andere vrouwenteams verdwijnen en het eerste vrouwenteam gaat over naar een aparte stichting. Die speelsters duimen nu dat hen niet hetzelfde overkomt als hun collega’s bij FC Utrecht.

Dat clubs in financiële nood bovendien de vrouwen en meiden afstoten, zegt iets over de status van vrouwenvoetbal: een extraatje. Het zegt ook iets over wie clubs tot de kern rekenen, en wie niet. Mannen en jongens zijn de insiders. Dat doet iets negatiefs met het gevoel van eigenwaarde van de outsiders, meisjes en vrouwen:

Ik word overladen met telefoontjes en mailtjes van meisjes die het niet snappen. Die vragen wat ze moeten doen om te mogen blijven trainen als een prof. Die voelen dat in één klap hun perspectief weg is en zien in één klap hun eigenwaarde (perceptie) dalen omdat hun droom en hun talent niet belangrijk is… Mijn zoontje is 7 jaar en voetbalt elke zondag met jongens en meiden in één team bij de FC Twente Voetbalschool. Hij vraagt me waarom dit gebeurt, waarom mogen de meiden niet meer elke dag bij FC Twente trainen om beter te worden, zij kunnen er toch ook niets aan doen dat ze meisjes zijn…

Van de KNVB moeten de vrouwen het niet hebben. In 2014 beloofde de bond het vrouwenvoetbal op alle mogelijke manieren te ondersteunen en aan te jagen. Mooie woorden, maar de daden tellen en die komen neer op: het opheffen van een sportief succesvolle Belgisch-Nederlandse competitie, vrouwenteams zoals bij FC Utrecht en FC Twente zonder woord van kritiek in de marge laten verdwijnen én de subsidie verminderen onder het neoliberale motto:

‘het is niet de bedoeling om iets kunstmatig in leven te houden. Clubs die het financieel niet redden, zullen we ook niet extra ondersteunen. Vrouwenvoetbalclubs zullen zelf de broek op moeten houden.´

Dit soort perikelen zorgen voor een druk waar de mannenprofs nauwelijks mee te maken krijgen. Die zijn verzekert van hun bestaan en ontvangen een toereikend salaris, hoeveel wedstrijden ze ook verliezen. Ze genieten niet alleen de steun van de KNVB, maar ook van plaatselijke overheden die het betaald voetbal (oftewel: mannenvoetbal) voor miljoenen steunen. Geen woord over ‘iets kunstmatig in leven houden’ als het gaat om het in de lucht houden van het mannenvoetbal en hun noodlijdende clubs, die meestal vanwege dure stadions en dure salarissen van managers in de schulden belandden.

Hun vrouwelijke collega’s kunnen van dat soort investeringen en zekerheden alleen maar dromen. Zij horen er niet bij, merken ze. Zij moeten het doen met steunbetuigingen per polsbandje, acties met schoenveters en verder blij zijn met iedere donatie die ze krijgen.

Rotterdam haalde het volgende EK vrouwenvoetbal binnen, zodat deze stad in 2017 oranje kan kleuren. Benieuwd hoeveel eerste vrouwenteams Nederland tegen die tijd nog over heeft om aan dat EK deel te nemen.

Vrouwen kunnen ‘subtiel seksisme’ moeilijk bewijzen

Hoe toon je subtiele discriminatie wettelijk en overtuigend aan? Dat lukt nauwelijks, ondervond Ellen Pao. De Amerikaanse begon een rechtszaak tegen haar werkgever, en dolf het onderspit omdat ze niet spijkerhard kon maken dat haar sekse tegen haar werkte. Ook bij het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens halen vrouwen vaak bakzeil, bijvoorbeeld als ze zwangerschapsdiscriminatie aan willen tonen.

… en sekse, zou ik daar aan toe willen voegen.

 

Patronen van subtiel seksisme zijn op zich bekend in de wetenschappelijke wereld. Maar of  een individueel geval een rechter kan overtuigen? Hoe kun je wettelijk en overtuigend hard maken dat een ogenschijnlijk compliment zoals ‘vrouwen hebben een betere emotionele intelligentie’ vaak werkt als een negatief etiket? Hoe toon je het effect aan van neerbuigend taalgebruik in de media, en de invloed daarvan op de kansen van politieke kandidaten zoals Hillary Clinton? En hoe kun je hard maken dat vormen van subtiel seksisme je loopbaan ondermijnen? Zeker als het gaat om zoiets als informele regels, of ‘de bedrijfscultuur’.

Ondertussen weten vrouwen precies dat er iets scheef zit en wat dat ‘iets’ is. Bijna de helft van alle zaken in de categorie ‘discriminatie op basis van geslacht’, behandeld door het College voor de Rechten van de Mens, betrof vrouwen die na de aankondiging van hun zwangerschap in de problemen kwamen. Werkgevers verlengden tijdelijke contracten niet, zeiden opeens dat de vrouw bij nader inzien niet functioneerde, of kwamen er opeens achter dat ze moesten bezuinigen, dus sorry dame, daar is het gat van de deur.

Lang niet altijd kwam het College tot het oordeel dat de werkgever discrimineerde. Gevallen waarbij het ‘t woord van de een tegen het woord van de ander was, leidden bijna altijd tot het oordeel ‘ongegrond’. Waar het College bedrijven wél schuldig achtte, was vaak sprake van een duidelijke aanwijzing. Iemand gaf toe dat het baanverlies te maken had met de zwangerschap, of het stond in een e-mail. Dat soort dingen.

Bij gebrek aan dit type hard bewijs staan vrouwen meestal met lege handen, omringd door mannen die geen idee hebben waar die vrouwen nou weer over zeuren. Gelukkig hebben we tegenwoordig internet. Vrouwen kunnen via dit medium ervaringen uitwisselen en zoveel incidenten verzamelen dat het gewicht van het patroon zich kan laten gelden.

Eén vrouw plotseling ontslagen, net nadat ze haar zwangerschap aankondigde? Toeval. Bijna vijftig procent die ontslagen wordt of andere ellende ondervindt, toevallig net nadat ze hun zwangerschap melden? Discriminatie. Een patroon van seksisme. Een hard feit. Iets waar hoognodig meer gewicht aan moet worden gegeven, als het aan mij ligt.

Jumbo gaat stug door met seksistische stereotypen

Na de stereotiepe tv-reclames besloot winkelketen Jumbo seksistische rolpatronen  ook centraal te stellen in het mei/juninummer van ‘Hallo Jumbo’. Het blad bestaat uit twee delen. Een barbecue-gedeelte voor mannen, inclusief nieuws over bier, wielrennen, en ‘mannen onder elkaar’, met zwart als verbindend kleurelement. Voor de vrouwtjes salades, witte wijn, en ‘lekker samen bijkletsen’, met roze als verbindend kleurelement. Pik dat seksisme niet en dien hier je klacht in.

De vrouw volgens Jumbo.

Jumbo is niet de eerste die in een eigen uitgave voedsel in een genderkeurslijf perst. Albert Heijn was eerder al de seksistische supermarkt van dienst, met een Allerhande gewijd aan de man. Vlees, hamburger, vlees, bier, grote hakborden met grove messen, want mannen zijn blijkbaar motorisch gestoord, merkten mannelijke criticasters op. Jumbo doet hetzelfde. Weer staat vlees eten gelijk aan mannelijkheid, en draait het om bbq en bier.

Waarom is dit zo irritant? Stel dat we man en vrouw zouden veranderen in blank en zwart. En dat een supermarkt een eigen blaadje in twee delen knipt. Een deel voor blanken, en een deel voor zwarten. Bij de blanken: klassieke muziek, geraffineerde recepten uit de Franse keuken, en een verhandeling over sterrenchefs. Bij de zwarten: soul-muziek, kip met rijst, en een verhandeling over zwarte mensen die ‘van nature’ zo goed kunnen dansen en zo’n gezellig oerinstinct hebben voor luidruchtige feestjes.

Het huis zou te klein zijn. Racisme! Jumbo zou zich moeten verontschuldigen. (Script: ‘natuurlijk zijn we voor diversiteit, nee, we denken echt niet dat alle negers.. eh sorry, zwarte medemensen, van nature goed kunnen dansen, we zijn verkeerd begrepen, we bedoelden het ironisch… Jeetje wat een overgevoelige zeurpieten zijn die klagers’). Maar nu het mannen en vrouwen betreft, mag blijkbaar alles, hoe seksistisch ook.

Punt is, je kunt er iets aan doen. Reclamemakers kunnen kiezen voor een andere aanpak. En wij consumenten kunnen ophef maken als commerciële bedrijven seksisme omarmen. Op bepaalde vlakken zie je al veranderingen. Zo begint het bij reclamemakers te dagen dat vrouwen ook bier drinken, en dat het niet slim is hen te beledigen in reclames die de man en zijn vermeende behoeftes centraal stellen.

Idem dito voor Jumbo. Wij vrouwen doen nog steeds 74% van de dagelijkse boodschappen. Waarom zou je ons dan willen reduceren tot het seksistische cliché van witte wijn drinkende bijklets-dames die blij prikken in een salade? Dom, Jumbo. Heel dom.

Amazon ziet het licht

Online winkelketen Amazon maakt niet langer onderscheid tussen speelgoed voor jongens of voor meisjes. Die vaste categorieën zijn verdwenen in de zoekmachine van de site. Speelgoed is speelgoed, punt. Een positief bericht. Door de kunstmatige seksescheiding op te heffen, wordt speelgoed weer iets van kinderen.

Knack wijst erop dat de roze en blauwe ghetto’s niet helemaal verdwenen zijn:

je kan wél nog steeds ‘toys for boys’ of ‘toys for girls’ ingeven in de zoekfunctie. De eersten krijgen een erg coole dinosauruszaklamp en een schetenkussen, de meisjes moeten het doen met een oogverblindend roze pagina. (Het eerste niet-roze dat je tegenkomt, is een kuisset. Nou ja.)

Het magazine noemt het verwijderen van de vaste categorieën ‘jongen’ en ‘meisje’ bij de zoekcriteria echter een belangrijke symbolische stap. Het bedrijf deelt kinderen niet meer zelf in, in een roze of blauw keurslijf. Daar moet je zelf moeite voor gaan doen.

Project Vox laat vrouwelijke filosofen aan het woord

Émilie Du Châtelet? Margaret Cavendish? Anne Conway? Damaris Masham? Wie zich verdiept in filosofie kan nog steeds afstuderen en geen enkele vrouwelijke filosoof tegenkomen totdat je bij de moderne tijd belandt. Naslagwerken met De Canon lijden aan hetzelfde euvel. Project Vox wil daar verandering in aanbrengen. Voor Nederland: zie deze database, en als je aanvullingen hebt kun je dit formulier invullen.

Margaret Cavendish. Nu zelden te vinden in overzichtswerken van de filosofie, maar daar komt langzaam verandering in.

Volgens de initiatiefnemers beperken werken over filosofen uit de periode 1600-1800 zich bijna altijd tot een paar grootheden, zoals Descartes, Spinoza, Locke en Hume. In de marge komen nog een paar andere blanke mannen aan bod, en dat is het dan. Enkele uitzonderingen nagelaten lijkt het op basis van dit soort historische overzichten net alsof vrouwen pas op het toneel verschenen vanaf circa 1900.

Maar zoals zo vaak ontstaat deze beeldvorming doordat redacteuren en professoren een blinde vlek hadden en hebben. Ze zagen teksten van vrouwen over het hoofd. Filosofes vielen buiten hun focus. Hun manuscripten bleven wegens dat gebrek aan erkenning en belangstelling onvertaald, zijn alleen beschikbaar in de originele zeventiende eeuwse uitgave, en werden niet opgenomen in overzichtswerken over filosofie.

De site maakt zulke zeldzame uitgaven en moeilijk toegankelijke teksten alsnog beschikbaar voor een breed publiek. Niet alleen doorbreekt dat het beeld van de filosoof als een mannelijke geleerde, maar het maakt het ook veel gemakkelijker voor studenten en wetenschappers om het werk van filosofes te analyseren.

Zo’n site als Project Vox is een goed teken dat het klimaat begint te veranderen. Ook in Nederland. Vorig jaar ontving Dr. Emily Thomas, postdoc aan de faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de RUG, bijvoorbeeld een beurs van 250.000 euro voor project ‘Time in Early Modern Metaphysics’. Thomas wil in haar onderzoek speciale aandacht besteden aan vergeten vrouwelijke filosofen.

Een ander goed teken zijn initiatieven zoals een cursus ‘Zeven vrouwelijke filosofen die je moet kennen’ van de School of Life in Amsterdam (net geweest, april 2015). Of, in juni 2015, een studiedag van de Vrije Akademie over grote vrouwelijke filosofen. En, al weer een jaartje of twee geleden, de oprichting van de Nederlandse tak van Women in Philosophy.

Hopelijk komen Du Châtelet, Cavendish, Conway en anderen in de toekomst wat makkelijker terecht in nieuwe overzichten en een herziene versie van de canon. Het tij begint in ieder geval in hun voordeel te keren.

Mad Max ontdekt het feminisme

Kom voor de feministische empowerment, blijf voor de opgepimpte nachtmerrieachtige voertuigen, juichen internetmagazines zoals Slate.com. De film die zulke lovende kritieken krijgt? Mad Max, Fury Road. Recensenten beoordelen de film zeer positief, en tonen zich regelmatig blij verrast dat vrouwen in deze op het oog nogal macho film zo’n prominente rol spelen. Naast Max heeft Furiosa (Charlize Theron) namelijk een hoofdrol als een eenarmige vrouw die seksslavinnen redt uit handen van de slechterik van dienst.

Dat het zo opvalt als een film vrouwen centraal stelt en vrouwen andere vrouwen laat redden, zegt iets over de algemene situatie in Hollywood. Deze Amerikaanse filmindustrie marginaliseert vrouwen zo structureel, dat de American Civil Liberties Union (ACLU) inmiddels officieel om een juridisch onderzoek heeft gevraagd.

Zo niet bij Mad Max. Regisseur George Miller doet niet aan het marginaliseren van vrouwen. Hij schakelde voor Fury Road zelfs toneelschrijfster Eve Ensler in (bekend van De Vaginamonologen) om op een eerlijke manier te tonen hoe vrouwen kunnen reageren op seksuele trauma’s. Furiosa draagt het verhaal, signaleren recensies. En ze staat niet alleen. Op een gegeven moment krijgt ze steun van een groep vrouwen, die op hun manier vechten om te overleven in een vijandige wereld.

Dit alles leidt tot omschrijvingen van de film als een 21ste eeuwse feministische versie van John Ford’s klassieker Stagecoach, met Theron als een feministische krijgster in een feministische actiefilm. Natuurlijk leidt het f-woord prompt tot verzet. De woorden ‘feministische propaganda’ vielen – ja, het is propaganda, oordeelt de National Post, maar alleen als je een internettrol bent:

To these men, strong women represent a loss of their power or control — or maybe even the fear of being left behind altogether. So they act out, bullying those who champion equality and the right not to treat others as sub-human, instead of listening, making room, or even saying they’re sorry.

Desondanks, of juist daarom, roepen mannenrechtenactivisten inmiddels op tot een boycot. Ze vinden dat de aandacht voor vrouwelijke personages het actiegenre voor eeuwig verpest. Bovendien, niemand geeft Mad Max bevelen, zeker niet een of ander stom wijf. Daarnaast is het gewoon afschuwelijk als een film vrouwen als mensen ziet. Echt, de horror!!!

Weblog We Hunted the Mammoth heeft nog veel meer voorbeelden van dit type kritiek. Helaas voor hen vatten veel mensen hun oproep tot een boycot juist op als een extra reden om de film te zien. Bonus: deze mannen zetten zichzelf voor schut als hypocriet. Als feministen kritiek hebben luidt de reactie vaak ‘zeur niet, ‘t is maar een film’. Nu de rollen omgedraaid zijn, is prompt het huis te klein:

… by admitting they’re threatened by Charlize Theron and Emilia Clarke’s bad-assery, Clarey and his commenters are also agreeing that the media we consume and the stories we tell are hugely important. Thanks for the movie recommendations, bros.

Vijftien levens die de aandacht vasthouden

Wat heerlijk, een boek waar je aan begint en die je vervolgens in twee zittingen ademloos uit leest. Waarna je eigenlijk meteen opnieuw wil beginnen. Zo’n soort verhaal schreef Claire North met De Eerste Vijftien Levens van Harry August.

Toen de roman verscheen, ging al snel het gerucht de ronde dat ‘Claire North’ een pseudoniem is. Wie zou de echte auteur zijn? Clive Barker misschien? Maar nee. Catherine Webb blijkt verantwoordelijk voor De Eerste Vijftien Levens. Webb heeft al een aantal boeken op haar naam staan. Slechts eentje daarvan, Spiegeldromen, werd in het Nederlands vertaald. Maar nu Harry August zoveel succes boekt, durven uitgeverijen de vertaling van haar andere romans misschien eindelijk aan.

Ik wil niet teveel weggeven van het verhaal, maar de achterflap verraadt al dat de hoofdpersoon, Harry August, na zijn dood opnieuw op de wereld komt. In dezelfde situatie, met dezelfde volwassenen om hem heen, op dezelfde plek. En met zijn herinneringen aan zijn eerste leven intact. Da’s schrikken! Leven twee duurt dan ook kort: de arme jongen denkt dat hij gek is geworden en pleegt zelfmoord in een psychiatrische inrichting.

Pas tijdens zijn derde leven stabiliseert hij en raakt hij gewend aan het feit dat hij nooit echt sterft. Hij keert gewoon terug naar zijn geboorteplek en begint aan een volgend leven, met de ervaringen van de vorige keren. Zo kan hij iedere keer andere keuzes maken. Wel met beperkingen. Zoals: probeer NOOIT de koers van de wereldgeschiedenis te veranderen. Nooit. Want meestal leidt dat tot de ondergang van de wereld. En dan kom je in aanraking met de Cronos Club, een organisatie van soortgelijke bijna-onsterfelijken, en die drukken zulke pogingen de kop in. Met geweld, als dat moet.

Uiteraard duiken er tóch mensen op die hun kennis willen gebruiken om de wereld te veranderen. Aan iemand zoals de hoofdpersoon, Harry, de eer om dat tegen te gaan en de wereld te redden.

Het verhaal heeft soms een wat afstandelijke toon. North/Webb lardeert haar relaas echter met grapjes, mooie details en ontroerende situaties. Ook voorkomt ze gelatenheid – een risico, want als er iets mis gaat wordt de hoofdpersoon opnieuw geboren. Dus wat maakt het uit. Nou, het maakt uit. Ten eerste zijn mensen zoals Harry niet onsterfelijk. Er kan wel degelijk iets gebeuren waardoor er een einde komt aan hun reeks levens. Ten tweede staat de toekomst van de mensheid op het spel. Dat houdt iedereen bij de les.

Toch een punt van kritiek? Nou, vooruit. North/Webb doet wat wel meer schrijfsters doen om succes te hebben. Ze neemt dan wel geen mannelijk pseudoniem aan, zoals nog teveel collega’s doen, maar in haar verhaal richt ze zich op de mannelijke personages. Vrouwen  zijn bijfiguren in de marge van het centrale conflict. Ze reageren op de gebeurtenissen om hen heen en dienen vooral als steun en toeverlaat van de mannelijke hoofdpersoon.

Dat betekent niet dat het verhaal opeens niet meer interessant zou zijn, maar de beperkte rol van de vrouwelijke personages valt op. Zeker omdat het verder zo’n fantasievol, afwisselend en speels boek is. Ik zou daar iets van zeggen als de auteur een man was, en ik zeg er ook iets van als de auteur een vrouw is.

Laat je door dat ene kritiekpunt echter niet weerhouden. Goed boek, warm aanbevolen.

De oorspronkelijke betekenis van moederdag

We worden op dit moment doodgegooid met reclames om moeder te verwennen met stereotiepe cadeautjes zoals bad- en doucheproducten, een bosje bloemen, of chocolaatjes. Maar wist je dat moederdag oorspronkelijk een politieke betekenis had? Sociale activisten wilden via het platform van moederschap de smenleving hervormen en de wereld veiliger en beter maken voor kinderen.

Ann Jarvis, de bedenkster van Moederdag.

Deze moederdag heette oorspronkelijk Moeder Werk dag en were in 1907 uitgeroepen door Ann Jarvis, een Amerikaanse moeder die twee kinderen verloor aan vermijdbare ziektes. In 1914 slaagde ze erin om Moederdag erkend te krijgen in de V.S., waarna het al snel een internationaal evenement werd.

Jarvis vond onder andere inspiratie bij Julia Ward Howe. Die schreef al in 1870 een Proclamatie voor Moederdag, inclusief een oproep om oorlogen te staken en te voorkomen dat moeders hun zonen kwijtraken aan zinloos geweld:

Moederdag verloor die politieke en sociale boodschap echter snel. Het werd een dag waarbij moeders voor een keertje niet hoefden te werken in de keuken of op het land. Na de tweede wereldoorlog kreeg de dag een steeds commerciëler karakter. De welvaart nam toe, de reclamesector rukte op, en voilà, we zijn waar we nu zijn: een situatie waarin winkels je bombarderen met oproepen om iets roze-gekleurds te kopen voor moeder.

Op die manier maakt het revolutionaire karakter van Moederdag plaats voor een versterking van de klassieke rollenpatronen. Dat hoeft u niet van mij aan te nemen, dat zeggen geleerde instanties zoals het Meertens Instituut:

Als meest sprekend symbool van het omgekeerde rolpatroon geldt wel het door de kinderen gemaakte ontbijt op bed. Daarna krijgt moeder het door de kleinere kinderen al lang tevoren op school gemaakte cadeautje en verder een bloemetje of een ander geschenk, bijvoorbeeld een zeepje of, met een financiële bijdrage van vader, een nieuw huishoudelijk apparaat. […] In deze vorm weerspiegelt het feest onmiskenbaar een traditionele opvatting van de moederrol, die echter zowel door de lagere scholen als door de commercie, met name de bloemisterij, levend wordt gehouden.

Behalve de invloed van commercie en versterking van rollenpatronen, hebben dit soort dagen ook een psychologische functie. Neem bijvoorbeeld secretaressedag. Secretaresses moeten, net als moeders in het gezin, de spil zijn op kantoor. Ze moeten dienen, regelen, flexibel zijn, voldoen aan de behoeften van anderen, en niet zeuren als de baas iets wil wat strikt genomen niet tot je contractuele taak behoort.

Dat kan frustratie of zelfs woede opleveren. Maar geen nood, 1 dag per jaar krijg je een vorm van erkenning, zodat je je de andere 364 dagen per jaar weer braaf in je lot schikt:

Like Mother’s Day cards suggest that families would fall apart without mothers to do EVERYTHING, Secretary’s Day cards suggest that an office would be helpless without its administrative assistants. The holiday is meaningful, of course, only because (like with mothers) we take-for-granted and devalue what adminstrative assistants do every day.  In that sense, the holiday is disingenous and actually exposes that which it claims to resolve.

Denk niet dat je je vrijblijvend kunt onttrekken aan moederdag. Je MOET bloemen geven, anders vinden andere mensen je een hork.

Misschien kun je Moederdag beter aangrijpen om een eerlijk gesprek te voeren over de verdeling van betaald en onbetaald werk, in en buiten het huis. Misschien moeten mannen stoppen met ‘meehelpen’ in het huishouden, en in plaats daarvan echte verantwoordelijkheid nemen, voor taken die ze vervolgens ook echt oppakken. Instrumenten om dat gesprek te voeren: de Shared Parenting Test en de Housework Equality Scale. Beiden Engelstalig, maar ik ken geen Nederlandse varianten hiervan. Tips welkom.

Tot slot: in plaats van mam een tijdschriftenabonnement te geven, kun je beter een vredesorganisatie steunen of in haar naam een donatie geven aan goede doelen zoals het Liliane Fonds, voor hulp aan gehandicapte kinderen in ontwikkelingslanden. Dan geef je toch een cadeau, maar eer je het oorspronkelijke karakter van moederdag. Veel plezier!

Marvel laat Black Widow zitten

Marvel filmstudio’s laat het personage Black Widow vegeteren. Vorig jaar liet de studio al weten dat er geen plannen zijn voor een aparte film rondom deze superheldin. Nu blijkt dat Black Widow opvallend afwezig is op producten rondom The Avengers, Age of Ultron. Twee acteurs, te weten Chris Evans en Jeremy Renner, noemden het personage in een openbaar interview openlijk een slet, en de manier waarop de studio de filmrol van Black Widow invult levert ook kritiek op. Al dan niet persoonlijk op de regisseur gericht. Ophef alom…

Emancipatie op het gebied van werk, geld en macht en concrete rechten is één ding, maar feministen pleiten daarnaast ook voor een psychologische revolutie. Waaronder een omwenteling in de verhalen die we vertellen. Daar loopt het te vaak spaak. Naast de eindeloze reeksen over Superman, Iron Man, Spiderman, de Hulk, enzovoorts, enzovoorts, is het zoeken naar een film rondom een superheldin.

Heb je eindelijk een vrouwelijk personage van betekenis, dan is de kans groot dat ze het romantische element moet verzorgen, of vooral dient als hulpje om het verhaal van de mannelijke held verder te brengen. Al dan niet door dood in een koelkast op te duiken.

Ook Black Widow loopt schade op. Ze is de enige vrouw van betekenis in een groep mannen, waardoor het personage lijdt onder de schadelijke gevolgen van het Smurfin-syndroom. Ook moet ze opvallend vaak mannelijke helden steunen en koesteren. Hield ze eerst het handje vast van Hawkeye, in Age of Ultron is het de beurt aan de Hulk. Die heeft behoefte aan de kalmerende werking van haar bijzondere feminiene gaven. En zo zijn er meer voorbeelden van marginalisering in de rol van Black Widow.

Wat betreft de relatieve onzichtbaarheid van de vrouwelijke hoofdpersoon in commerciële producten: dat gebeurt vaker. Ook Gamora van de Guardians of the Galaxy ontbrak in de reeks producten rondom deze film. Bij de Star Wars producten ontbrak Prinses Leia. Pas toen boze fans met acties dreigden en een petitie indienden, kwam de betrokken filmstudio alsnog over de brug. (Actie ondernemen? Mail speelgoedwinkels.)

Dan de acteurs. Renner en Evans noemden dé vrouwelijke hoofdpersoon in ‘hun’ film een slet, in een openbaar, gefilmd interview.  Dan ben je heeeeeel zeker van je privileges. Daarna excuses maken verandert weinig aan de problematische boodschap:

RENNER: She’s a slut.

EVANS: (laughing) I was about to say something along that line. She’s a complete whore.

RENNER: What a trick, man.

EVANS: (laughing) She’s a slut.

Zeker niet als je in no time voor de tweede keer naar hetzelfde etiket grijpt – ja Renner, ik kijk naar jou. Ondertussen geen woord over het slettenbak-gehalte van Ironman/Tony Stark. Die mag expliciet met vrouwen rommelen en zichzelf trots een playboy noemen. Een dubbele moraal van jewelste: Tony is stoer, Black Widow is een hoer.

Is er nog hoop? Natuurlijk. Mark Ruffalo, die De Hulk speelt, snapt waarom je spullen van de Black Widow wilt zien en riep om méér. Fans ondersteunen dat pleidooi:

“Daar ben ik het mee eens, Mark”, zo reageerde iemand die door de acteur werd geretweet. “Ik heb 2 meiden die van ‘Avengers’ houden en ik wil niet dat ze denken dat het alleen jongens zijn!”

Magazine Cosmopolitan UK nam het initiatief om alle seksistische vragen die journalisten normaliter op Scarlett Johansson afvuren, aan Mark Ruffalo te stellen. Die speelde het spel mee en gaf bedachtzame antwoorden op vragen van het type ‘welk dieet volgde je om in het kostuum van De Hulk te passen‘.

Nog meer hoop: de makers van Saturday Night Live weten hoe Marvel de vrouwtjes wil paaien, als ze ergens in 2043 zover zijn om een film over Black Widow te maken. Wees gerust, lezeressen, ooit komen we aan onze trekken, met de action figures die erbij horen:

Vrouwen eren op 4 mei

Historici richtten zich in hun geschiedenis over het verzet in Nederland, tijdens de Tweede Wereldoorlog, voornamelijk op de daden van mannen. Vrouwen bleven te vaak onzichtbaar, betoogt hoogleraar vrouwengeschiedenis Marjan Schwegman.

Monument ‘Vrouwen in het Verzet’, onthuld in 1999.

Natuurlijk zijn er altijd mannen, zoals historicus Coen Hilbrink, die vinden dat het allemaal wel meevalt. Hij gaat echter nauwelijks in op de argumenten van Schwegman. Ook negeert hij de context. Vrouwengeschiedenis staat pas sinds begin jaren tachtig van de vorige eeuw op de kaart. Voor die tijd hadden geschiedschrijvers er algemeen een handje van om de daden van vrouwen te negeren.

Ook de periode van de tweede wereldoorlog ontkwam niet aan een mannelijke blikvernauwing. Ja, Hannie Schaft kunnen de meeste mensen nog wel noemen. Maar voor de rest? Truus Menger-Oversteegen, zegt u dat wat? Jacoba van Tongeren? ‘Tante Riek‘? De zusjes Truus en Freddie Oversteegen? Siet Tammens? Dirigente Frieda Belinfante?

Mannen schetsten hét beeld van dé verzetsheld. Dat beeld was op het mannelijke gericht:

Het gangbare beeld van het verzet tijdens WO II draagt tot op de dag van vandaag sterk de sporen van Van Randwijks verbeelding van het verzet: het gaat meestal om mannen die dappere, spectaculaire daden verrichtten, die ze soms met hun leven moesten bekopen.

Vrouwen kwamen in deze visie hooguit in beeld als ondersteuner van deze dappere mannen. Het is geen toeval dat anno nu de Soldaat van Oranje centraal staat, in de succesvolle musical naar de succesvolle film over een mannelijke verzetsheld. Hij is de norm. Als de werkelijkheid afweek van dit ideaal, pasten geschiedschrijvers de beeldvorming aan:

Tegelijkertijd weten we ook dat het optreden van vrouwen, als dat afweek van datgene wat passend werd geacht voor vrouwen, in de naoorlogse reconstructies van verzetsgeschiedenissen nogal eens is weggeretoucheerd en ingepast is in patronen die wel passend werden geacht. Zo reduceerde de Friese verzetsstrijder en geschiedschrijver Pieter Wijbenga de rol van Esmée van Eeghen in het Friese verzet tot de rol van koerierster. In werkelijkheid werkte Esmée van Eeghen op voet van gelijkheid met KP leider Krijn van den Helm.

Ook zeer bekende vrouwen kregen te maken met deze inpassing in stereotiepe rollenpatronen. Zo schilderden mannelijke historici koningin Juliana af als een tevreden huismoeder die in Canada braaf voor haar gezinnetje zorgde, en zelf ook niets lievers wilde dan dat. We moesten wachten tot Jolande Withuis. Deze historica bracht aan het licht dat Juliana lezingen hield, lobbyde, bij de Amerikanen om hulp vroeg en er vanuit het buitenland alles aan deed om Nederland bij te staan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Niks geen passieve huismoeder dus, maar een actieve politica.

Behalve gender kon ook de politiek in de weg zitten. Zo speelden communisten een grote rol in de illegaliteit. Waaronder veel vrouwen. Na 1945 namen de spanningen met Rusland echter snel toe en begon de Koude Oorlog. Niemand wilde in die situatie iets weten van dappere communistes. Pas toen dit smeulende conflict afnam, ontstond er weer enige belangstelling voor het aandeel van linkse vrouwen in het verzet.

Ook andere verhalen komen langzaam tevoorschijn. Na zeventig jaar kwam er bijvoorbeeld eindelijk aandacht voor Groep 2000, een verzetsorganisatie onder leiding van Jacoba van Tongeren. En in 1999 – ja, toen pas – vond in Heerhugowaard de onthulling plaats van een monument ‘Vrouwen in het Verzet’, met op de sokkel de namen van 21 vrouwelijke verzetshelden die omkwamen in de concentratiekampen Ravensbrück en Auschwitz.

‘t Is moeilijk om te accepteren dat we vooroordelen hebben. Maar we zijn allen seksistisch, in onze van seksisme doordrenkte samenleving. Het enige wat we kunnen doen is ons bewust worden van blinde vlekken, en op 4 mei expliciet ook verzetsvrouwen eren, naast alle slachtoffers van oorlogsgeweld.

Nieuwsronde

Het kan: boekomslagen ontwerpen die de vrouwelijke personages in hun waarde laten. Taalkundigen ontcijferden de mysterieuze tekens op klassieke Griekse vazen met afbeeldingen van Amazones. En het zou helpen als we als samenleving vrouwen serieus nemen. Hun ervaring afdoen als overdrijving kost letterlijk levens. Zowel medisch als sociaal. Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Goed doen doet goed volgen: Lauren Panepinto is artistiek directeur bij de boeken-tak van uitgeverij Orbit. Ze ziet erop toe dat de ontwerpen van de kaft de vrouwelijke personages in hun waarde laten. De illustraties op de kaften zijn nu een stuk progressiever dan vroeger.
  • Het wegwuiven van vrouwen zorgt ervoor dat vrouwen in de categorie tot 55 jaar een dubbel zo groot risico lopen om te overlijden aan hartklachten. Onder andere omdat artsen de symptomen onvoldoende herkennen en serieus nemen: ,,One cardiologist put it more bluntly: “In training, we were taught to be on the lookout for hysterical females who come to the emergency room.”
  • IS oordeelt dat vrouwen niet naar een mannelijke tandarts mogen. Omdat er nauwelijks vrouwelijke tandartsen zijn, betekent dit de facto dat vrouwen geen professionele verzorging van hun gebit meer kunnen krijgen. Kiespijn? Rotte tanden? Ontstekingen? Pech, vrouwen moeten maar pijn lijden.
  • Vrouwen verdwijnen steeds meer uit het Nederlandse nieuws. Kwamen vrouwen in 2009 nog in dertig procent van de gevallen aan bod, nu daalde dat naar een schamele 21 procent. Mediaplatform VIDM.nl en de School voor Journalistiek in Utrecht voerden de analyse uit. Hun resultaten maken deel uit van een breder onderzoek naar vrouwen in de media, van het Global Media Monitoring Project.
  • En de Pulitzer prijs gaat naar… een serie achtergrondartikelen van een kleine krant, de Post and Courier, over dubieuze sterfgevallen van vrouwen met een gewelddadige partner in de staat South Carolina. Rode draad in de reportages: de politie deed niet of nauwelijks onderzoek, zodat de overheid geen misdaad constateerde en mannen wegkwamen met hun agressieve daden.
  • Wat maakt dat in de V.S. voorstanders van het homohuwelijk winnen, of in ieder geval op sympathie mogen rekenen, terwijl de reproductieve rechten van vrouwen steeds meer ingeperkt worden? Feministisch journaliste Katha Pollitt signaleert dat Amerikanen beide kwesties onder dezelfde noemer (”cultuuroorlog”) scharen, maar dat het om twee totaal verschillende situaties gaat.
  • Een kwart van de activiteiten van het College voor de Rechten van de Mens betreft ‘geslacht’. Oftewel oordelen in zaken waarbij iemand’s sekse leidde tot discriminatie. Dat blijkt uit het jaarverslag van de organisatie. In bijna de helft van de gevallen gaat het om werkneemsters die een zwangerschap melden en dan ‘opeens’ geen verlenging van een tijdelijk contract krijgen.
  • Ophef! Een kunstenares plaatse foto’s waarbij een drup menstruatiebloed zichtbaar was. Prompt leidde dat tot censuur van een platform zoals Instagram. Want vrouwenlijven die niet voldoen aan de standaard? Ieieieieieieiek: ‘‘Only pictures of women who men want to fuck, please’‘, vat feministe Yessica Valenti de situatie olijk samen.
  • De Amerikaanse staat Indiana gaat El Salvador achterna en heeft nu voor de tweede keer een vrouw veroordeeld wegens een miskraam. Ze kreeg 20 jaar celstraf voor moord danwel kindermishandeling. De vorige strafzaak betrof een depressieve vrouw die zelfmoord wilde plegen terwijl ze zwanger was. Toen zijzelf het wel overleefde maar de foetus niet, vervolgde Indiana haar ook. Met een beetje pech is dit pas het begin van de criminalisering van zwangere vrouwen, signaleren juristen.
  • Als archeologen Griekse vazen opgraven met afbeeldingen van Amazones erop, zien ze vaak mysterieuze tekens naast de vrouwenfiguren staan. Taalkundigen hebben nu ontdekt dat deze tekens de fonetische weergave in het Grieks zijn, van oorspronkelijk anderstalige woorden. Die geven de namen van de afgebeelde Amazone, of leveren een commentaar. Zo staat bij een vaas met twee Amazones die op jacht zijn met een hond, de Griekse transliteratie van de Abchazische zin ‘laat de hond los’.

Amerikanen denken zeer genuanceerd over abortus

Je zou het bijna vergeten in de herrie van felle pro-abortus en contra-abortus mensen in de V.S., maar de gemiddelde Amerikaan denkt behoorlijk genuanceerd over abortus. Dat blijkt uit kwalitatief onderzoek onder een groep van ruim duizend ‘gewone burgers’.

De onderzoekers gebruikten deze kwalitatieve studie ook om duidelijk te krijgen welke invloed de woordkeuze en zinsopbouw hebben. Vragen die grammaticaal gezien subtiel duidelijk maken dat vrouwen betrokken zijn bij keuzes over al dan niet een veilige abortus, leveren 9% meer steun op voor een veilige en toegankelijke procedure. Vrouwen zijn namelijk geen dieren of dingen die baby’s moeten produceren, goedschiks of kwaadschiks, maar mensen. In tegenstelling tot veel politici en de mythes die zij en andere conservatieven verspreiden, wéten Amerikanen dat. Gelukkig maar! Nu de politiek nog:

These aren’t the voices that set abortion policy; they don’t vote on laws or run lobbying campaigns. But they do live under those laws — and even though they come from different backgrounds and live in different states and hold different views, they have way more in common with one another than most of us realize.

Zapatistas emanciperen razendsnel

Ja, vrouwenemancipatie verloopt traag als stroop, maar iedere regel kent een uitzondering. De Zapatistabeweging in Mexico is daar een van. In de arme regio Chiapas veranderden vrouwen hun levens in twintig jaar tijd ingrijpend. Hilary Klein onderzocht de situatie en schreef een boek over haar bevindingen: Compañeras, Zapatista Women’s Stories. 

De wereld hoorde voor het eerst van de Zapatistas in 1994. ‘‘Opeens” brak er een opstand uit in de Mexicaanse staat Chiapas. Gemaskerde woordvoerders introduceerden het Zapatista Nationale Bevrijdings Leger (EZLN). Het EZLN wilde vrijhandelsakkoord NAFTA tegengaan, de Maya’s een betere positie geven, een einde maken aan armoede en de almacht van grootgrondbezitters, en politieke hervormingen doorvoeren.

Vrouwen speelden een cruciale rol bij dit alles:

Gedurende de jaren negentig en in het eerste decennium van de nieuwe eeuw organiseerde het EZLN opmerkelijke demonstraties van inheemse vrouwen die, gekleed in hun traditionele jurken, de soldaten letterlijk hun dorpen uit duwden.

Het bleef niet bij een opstand. Het EZLN organiseerde een volksraadpleging en richtte vervolgens een eigen overheid op, het Nationale Inheemse Congres. Dat had grote gevolgen voor vrouwen. Toen Klein aan haar boek begon,  verbaasde ze zich over de snelheid van de Zapatista vrouwenemancipatie. Tot voor kort hadden vrouwen in hun eigen gemeenschappen namelijk niets te vertellen. Ze konden niet zelf beslissen over het kindertal en hadden toestemming van hun man nodig om hun huis te verlaten. Geweld tegen vrouwen was schering en inslag.

Totdat de Zapatista-opstand alles veranderde. Processen waar normaal gesproken decennia overheen gaan, vonden nu ‘opeens’ in een paar jaar tijd plaats – vreedzaam. Vrouwen namen belangrijke posten in, zowel bij de protestbeweging als in de nieuw gevormde lokale regering, bezetten land, spraken zich in het openbaar uit tegen huiselijk geweld, en vormden hun eigen lokale economie, onder andere in de vorm van coöperaties.

Volgens Klein speelden twee cruciale factoren een rol bij die omwenteling.  Net als bij de strijd van de Koerden gaf gewapend verzet vrouwen de kans om stappen te zetten. De Zapatistas maakten vanaf het begin een punt van de volwaardige deelname van vrouwen. Eén van de leiders, Comandante Ramona, schreef meteen in 1994 een wet over vrouwen om hun rechten vast te leggen. Geen geweld, gelijk loon voor gelijk werk, baas in eigen buik, recht op onderwijs, gelijke politieke participatie, alles stond erin.

Dat sloot mooi aan bij een eigen, interne ontwikkelingen bij de Maya vrouwen. Die hadden schoon genoeg van het onrecht en de onderdrukking, en grepen de kansen die zich voordeden met beide handen aan. Iets wat mensen nogal eens over het hoofd zien:

I contend that social movement researchers and organizers would do well to seek out the views of women like Antonia and Mónica who have been organizing informally in their local communities to meet concrete needs in ways that are culturally meaningful to them, long before the Zapatistas came on the scene.

Die twee factoren leidden tot een revolutie binnen de revolutie. Die vrouwenrevolutie is nog steeds gaande. Het blijft lastig om eeuwenoude patronen te doorbreken. En het EZLN legde de rechten van vrouwen vast in een wet, maar papier is geduldig. In de praktijk komt huiselijk geweld nog steeds voor, en denken mannen nog te vaak dat ze ‘hun’ echtgenote of dochter iets kunnen verbieden.

Maar de bewustwording kwam tot stand en die kentering heeft blijvende effecten. Want als je het eenmaal ziet, kun je het niet meer niet-zien:

a sophisticated analysis appears, one which some psychologists call the “internalization of oppression.” It expresses itself when we ourselves become convinced of our own lack of value as we appropriate and reproduce the values of the dominant order that reduces and exploits us. […] Today they recognize that this internalization/appropriation of the dominant values continues to be present in the minds of their cultural environment, in males, fathers, brothers, sons, and even within themselves because it “contaminates” the mind.

Kortom, het kan, snelle vrouwenemancipatie. Als je maar wilt.

Paus stopt vervolging Amerikaanse nonnen

Ja, ik ben zeer kritisch over Franciscus, de Paus van de R.K. Kerk, maar als ik iets goed kan melden, doe ik dat ook. Bij deze: hij stopt het strafonderzoek naar Amerikaanse nonnen, die volgens conservatieve bisschoppen in de greep waren geraakt van het radicaal feminisme. De inquisitie begon drie jaar geleden en leidde tot veel verzet bij nonnen en leken.

Franciscus sluit vrede met afgevaardigden van nonnenorganisaties.

In een Van de Redactiestuk prijst de New York Times de strategische terugtrekkingsmanoeuvre die Francis op op dit moment uitvoert. De krant omschrijft de start van het onderzoek naar de geloofspraktijk van de nonnen als het resultaat van chauvinisme van de mannelijke leiding in de Vaticaanse bureaucratie. Bovendien kwam het raar over dat de kerkhiërarchie zijn pijlen op nonnen richtte, terwijl het wemelde van de schandalen rond priesters die kinderen bepotelden.

Franciscus lijkt die mening ook toegedaan te zijn, en stopt de pogingen om grip te krijgen op de leiding van diverse nonnenordes. Hij besloot de formele procedure vorig jaar al met een nietszeggend rapport vol frases in de trant van ‘niks aan de hand, we gaan gewoon door met samenwerking’. Een paar dagen geleden werd de vrede officieel getekend en liet de Paus zich uitgebreid fotograferen terwijl hij de vrouwen van de Leadership Conference of Women Religious bezocht. Als symbolisch signaal dat hij echt vrede kwam sluiten.

Volgens de New York Times bewijst de hele geschiedenis vooral dat de vorige Paus de kracht onderschatte van de nonnenordes en de mensen die zien welke goede werken deze vrouwen verrichten. Vanaf het moment dat het Vaticaan het onderzoek naar de nonnen instelde, braken protesten uit. Burgers hielden wakes, theologen riepen in een open brief op tot respect voor de nonnen, en de nonnen zelf reisden naar Rome en hielden in de V.S. een toernee om het belang van hun liefdadigheidswerk te onderstrepen. Hun Nuns on the Bus actie kon rekenen op juichende menigtes.

Deze aanhoudende druk speelt zeker mee in het besluit van Franciscus om het onderzoek af te sluiten. Daarnaast past het werk van de nonnen goed bij de koers die Franciscus wil aanhouden. Kortom, hij zag het licht…..

Elias neemt ontslag als decaan na uitlatingen in verkrachtingszaak

Willem Elias, de in opspraak geraakte decaan van de Vrije Universiteit Brussel, nam ontslag. Hij stapte op nadat hij in een bericht op Facebook een slachtoffer van verkrachting verantwoordelijk stelde voor de zelfmoord van de verdachte, politicus Steve Stevaert. In een verklaring meldt de VUB dat Elias oordeelde dat hij niet langer de onbesprokenheid heeft om de functie van decaan te vervullen.

Elias bood zijn excuses aan tegenover alle slachtoffers van seksueel geweld,  de universitaire gemeenschap en de studenten in het bijzonder. Volgens het VUB bericht wil Elias benadrukken

dat verkrachting banaliseren het laatste is wat hij wou doen. Hij blijft geweldpleging, in welke vorm dan ook, de grootste misdaad vinden.

Da’s mooi gezegd, maar in een openbare brief aan studenten zegt Elias ook nog dit:

Sinds 2 april ben ik virtueel berucht. Ik heb in een emotioneel moment na de dood van Steve Stevaert een domme Facebookpost geplaatst. Dat erken ik ten volle. […] De wijze waarop ik op social media verguisd ben, is een mooi studieobject. Voor psychologen om te bestuderen hoe iemand zich voelt na met alle zonden van de wereld beladen te zijn, maar vooral voor communicatiewetenschappers. Het wordt zeker een schoolvoorbeeld hoe het gebruik van sociale media verkeerd kan uitdraaien.

Met als afsluiting ”Succes met de studies. Willem Elias, Ex Decaan P&E”.

‘Verkeerd kan uitdraaien’ – ja, voor hemzelf. Elias, de Ex Decaan, de arme zondebok, die na een dom bericht ‘verguisd’ en ‘virtueel berucht’ werd. Geen woord over het feit dat het twee weken duurde voordat hij de verantwoordelijkheid nam voor zijn uitlatingen. En dan nog alleen onder druk. Geen woord over het feit dat al snel andere minachtende uitlatingen van hem opdoken – zijn uitlatingen betroffen geen incident, maar een trend.

Tsja. Als ik als psycholoog dit schoolvoorbeeld zou onderzoeken, zou ik denken: deze man onderschatte zijn maatschappelijke en wetenschappelijke status, en hield, verblindt door zijn machtspositie als decaan en blank mannelijk lid van de gevestigde orde, geen rekening met het sociale klimaat. Vervolgens biedt hij nederig excuses aan, maar ondertussen heeft hij vooral medelijden met zichzelf. Waarna de arrogantie volgt: hij ziet in de hele affaire een mooi studieobject. Met hemzelf als middelpunt, zo van ‘ik maakte een fout, maar kijk eens wat een fijn onderzoek het oplevert, wat een leerzaam schoolvoorbeeld’.

Deze passage riekt naar Diederik Stapel, die betrapt werd op systematische fraude en daar na een schikking 120 uur taakstraf voor kreeg. Ook Stapel bood excuses aan, maar bleef met smoezen komen – de druk werd hem teveel, en echt, hij had het niet kwaad bedoeld:

“Ik heb de fout gemaakt dat ik de waarheid naar mijn hand heb willen zetten en de wereld net iets mooier wilde maken dan hij is.”

Aaaaaah, de lieverd…. Je zou bijna vergeten dat hij de loopbanen van allerlei studenten de nek omdraaide en de sociale psychologie een zeer slechte naam gaf. Nee hoor, 120 uur werkstraf, waarna Stapel weer zijn eigen goddelijke gang kon gaan, inclusief publicatie van een boek en plannen voor een theatertour.

Als die wetenschappelijke studie naar De Epische Verguizing van Elias, Het Schoolvoorbeeld er niet komt, kan de Ex Decaan misschien net als Stapel een boek schrijven. Want ondertussen heeft De Redactie de sociale media analyse al gedaan, met als conclusie:

krampachtige analyses als zouden sociale media ‘de moderne schandpaal’ of ‘de open riool’ zijn, bewijzen vooral hoe moeilijk de gevestigde orde omgaat met verlies van het monopolie op massacommunicatie.

Dansen op de revolutie

Emma Goldman zei: ‘als ik niet kan dansen, wil ik geen deel uitmaken van jouw revolutie’. Dus sluit ik de Week tegen Straatintimidatie af met de briljante Twitter hashtag  #DudesGreetingDudes, voor de humor, en deze vette rap:

Shanthony Exum, oftewel Miss Eaves, schreef dit nummer omdat ze het geroep, gefluit en gedoe van mannen volledig zat was. Het ging haar niet alleen om het ‘heej meisje, glimlach eens, heej, lekker kontje, heej’ gedoe (de mildste vorm van straatintimidatie), maar ook om het feit dat veel mannen wilden voorschrijven hoe ze moest reageren. Met een bedankje voor het ‘compliment’ bijvoorbeeld.

In de bij het nummer horende video koos ze bewust voor een rolomkering. Net zoals Hollaback Amsterdam en het campagneteam rond de petitie tegen straatintimidatie deze week deden in Den Haag. Daarmee wilde ze een punt maken: het gaat niet om complimentjes, het is niet onschuldig. Ieder mens, ook mannen, krijgen het op een gegeven moment benauwd als ze constant lastig gevallen worden met claims om aandacht en meer:

One of the defenses of street harassment I hear from men is,“I would love if women were doing it to me.” I wanted to portray in this video that no human regardless of gender would enjoy objectification, unwanted sexualization and harassment.

Dus, mannen, als je de neiging voelt opborrelen om in het openbaar iets te roepen naar meisjes en vrouwen die je niet kent, volg vooral het advies op van Miss Eaves:

Even if they feel like commenting on a stranger’s physical appearance or demeanor, it is best to do something else instead. Maybe eat a waffle? They’re delicious.

Hmmmm….. wafels…..

 

Katten strijden tegen straatintimidatie

‘ t Is de internationale Week tegen Straatintimidatie en twee Amerikaanse organisaties besloten tot een ludieke actie. Vrouwen naroepen op straat? Dan sabelen katten je neer met laserstralen die uit hun ogen schieten. Jawel! En die kat? Een taalgrap, want in het Engels kun je straatintimidatie onder andere vertalen als catcalling – letterlijk: katten naroepen, maar de cat in kwestie is meestal een vrouw. Als ze tenminste geen chick/kuiken is.

De borden zijn neergezet door Feminist Apparel en Pussy Division in New York en Philadelphia. Daarnaast plakten leden van deze organisaties in het centrum van beide steden honderden stickers met dezelfde boodschap. Helaas zijn die vormen van actievoeren nog steeds nodig:

In addition to slandering cats, it should be pretty common sense that women (and unamused people of all unamused genders) aren’t into being yelled at from cars. Yethere we areneeding togive “how to be a person lessons” and remind slimy dudes out there that nope, sorry, street harassment still isn’t cool.

Vandaar. Wil je in Nederland in actie komen? Deze week gaat Hollaback Amsterdam live. Je kunt ook nog steeds de petitie op www.straatintimidatie.nl ondertekenen. Bij 40.000 steunbetuigingen kan het campagneteam maatregelen tegen catcalling aan de orde stellen in de Tweede Kamer.

VIDA telling toont lichte vooruitgang

Vrouwen kopen en lezen meer romans, maar als het gaat om recensies schrijven en bepalen welk boek hét boek is, hebben mannen het nog steeds voor het zeggen. Dat blijkt uit de meest recente telling van VIDA, een organisatie die de genderverhoudingen bijhoudt in Engelstalige literaire bladen en krantensupplementen. Wel ziet VIDA lichte vooruitgang.

Soortgelijk onderzoek van Opzij toonde in Nederland dezelfde oververtegenwoordiging van mannen aan. Evenals een steekproef van dit weblog. Boeken van vrouwelijke auteurs delven nog steeds het publicitaire onderspit. Wie weet krijgen ook wij vooruitgang te zien, nu na VEERTIEN JAAR eindelijk een schrijfster het boekenweekgeschenk mag leveren. Esther Gerritsen is de gelukkige.

Terug naar de Engelstalige wereld. VIDA nam 2014 door en kan gelukkig melden dat verschillende bladen moeite deden om de verhouding tussen de seksen meer in evenwicht te brengen. Zo lukte het The New Republic om het vrouwelijke aandeel te laten stijgen van 7% in 2013 naar 29% in 2014. Harper’s zat in 2013 al op 29% en wist dat vorig jaar op 40% te brengen.

Daar tegenover staat dat onder andere de London Review of Books vrouwen juist minder ruimte gaf dan in voorgaande jaren. En bij The Times Literary Supplement stagneert het al jaren. Vrouwelijke recensenten komen daar niet verder dan rond de 28%. Ook The Nation blijft al jaren hangen op circa 20 procent.

Webmagazine Slate benadrukt bij dit alles dat het niet alleen gaat om de cijfers. Die geven structurele achterliggende problemen aan:

The cultural default is to treat men as voices of authority and wisdom while relegating women to the role of mere consumers whose opinions are given little weight. That problem is not easily reducible to numbers.

Het gaat om een mentaliteit, en dan gaan veranderingen langzaam. Toch is er wel wat veranderd. In 1978 vroegen feministen voor het eerst aandacht voor seksistische literaire kritiek. Op enkele uitzonderingen na doen recensenten tegenwoordig hun best om mannelijke en vrouwelijke auteurs op dezelfde manier te bespreken. Vooruitgang.

Daarnaast krijgen auteurs die een neerbuigende houding jegens vrouwen vertonen, steeds vaker tegenwicht. Ook dat is een verbetering ten opzichte van vroeger, toen handelsonbekwame vrouwen het meestal niet in hun hoofd haalden om mannen  publiekelijk tegen te spreken.

Zo besloot Kristien Hemmerechts haar pen op te nemen tegen machoschrijvers, die tot in de details opschrijven hoe op leeftijd geraakte mannelijke hoofdpersonen minderjarige meisjes al dan niet met geweld penetreren. En toen een mannelijke auteur de vrouwtjes opriep gewoon betere boeken te tikken, dan volgen de prestigieuze literaire prijzen vanzelf (ha!), fileerden vrouwen zijn drogredenen en blinde vlekken genadeloos.

Zelfs mannen beginnen zich ongemakkelijk te voelen bij de dominantie van hun sekse: ,,Het hele waardensysteem van de literatuur is in Nederland opgehangen rondom mannen van middelbare leeftijd, van recensenten tot uitgevers,” signaleerde auteur Phillip Huff. Ook dertien blanke mannelijke boekenweekgeschenk-schrijvers op een rij stuitte op steeds meer kritiek. Dat zijn goede tekenen….

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 63 andere volgers