Category Archives: Boeken

Val McDermid eert voorgangster Susan Ferrier

”Susan Ferrier verdient beter”, aldus de Schotse schrijfster Val McDermid. Susan wie? Inderdaad. Bijna niemand kent deze 19e eeuwse auteur meer. McDermid eert haar nu met een speciaal artistiek project ter gelegenheid van een cultureel festival in Edinburgh. Aan de hand van aanwijzingen die ze ontvangen via een app kunnen deelnemers door de stad wandelen. Op verschillende locaties beleven ze vervolgens iets theatraal en spannends, met de verhalen en het leven van Ferrier als leidraad.

Susan Ferrier publiceerde haar romans anoniem. Lezers schreven de boeken in eerste instantie toe aan bekende mannelijke tijdgenoten zoals Walter Scott, totdat haar echte identiteit bekend werd. Zelf bleef ze tot haar dood haar auteurschap ontkennen.

Ferrier had veel succes in haar tijd. Haar debuut, Het Huwelijk (1818), raakte in zes maanden tijd uitverkocht en beleefde herdrukken. Ook de boeken die ze daarna schreef, De Erfenis (1824) en Het Lot (1832) verkochten prima. Ferrier verwekte de Schotse taal en dialecten in haar verhalen en nam het klassensysteem op de hak. Lezers smulden ervan.

Ondanks dat succes raakte ze na haar overlijden in 1854 echter snel in vergetelheid. McDermid heeft het vieze vermoeden dat haar sekse daarbij een veel grotere rol speelde dan we zouden willen erkennen:

”…I do think there was a feeling around then that if we already have one famous female author in Jane Austen, we don’t need any more,” said McDermid. “That, after all, is why the Brontës and George Eliot had to write as men. Yet she earned significantly more substantial publisher advances than Jane Austen. And now almost nobody knows her name. Susan Ferrier deserves better than this.”

McDermid haalt hier een bekend patroon aan. Feministen noemen dat het fenomeen van ‘er kan er maar een zijn’, naar de Highlander films met als slogan There Can be Only One. De term slaat op de neiging van onze seksistische cultuur om één vrouw op een belangrijke positie tandenknarsend te accepteren, maar meerdere vrouwen stuit op weerstand. Eentje is genoeg.

Je komt dat ‘eentje is genoeg’ fenomeen op allerlei plekken tegen. Zo ontdekten wetenschappers dat Canadese partijen terughoudend zijn om meerdere vrouwen te nomineren als hoofdkandidaat voor een politieke positie. Zodoende blijven mannen domineren en zie je wel mannen die met een andere man een verkiezingscampagne voeren, maar nooit twee vrouwen. Dit patroon treedt ook op in de populaire cultuur – er kan bijvoorbeeld maar één vrouwelijke superster zijn, dus als er een andere zangeres komt die aan dat criterium dreigt te voldoen is het CATFIGHT!!! Totdat er eentje ‘wint’.

McDermid wil met haar artistieke project die vergetelheid doorbreken. Als vrouw promoot ze het werk van een andere vrouw en wil ze de belangstelling voor Ferrier en haar werk nieuw leven inblazen. Haar culturele project in Edinburgh heeft wat dat betreft al resultaat. Uitgeverij Virago brengt een nieuwe editie uit van Ferrier’s debuut Het Huwelijk. McDermid raadt iedereen aan die roman eens te proberen. Daarnaast beveelt ze nog meer schrijfsters aan, zoals Muriel Spark en J.K. Rowling.

VERDER LEZEN: Val McDermid is niet de enige vrouw die omziet naar andere vrouwen. Zo spande auteur Alice Walker zich in om het graf van Zora Neal Hurston terug te vinden. Hurston stierf in armoede en vergetelheid en kreeg een anoniem graf zonder steen. Walker zorgde ervoor dat er alsnog een grafsteen kwam, zodat mensen haar laatste rustplaats terug kunnen vinden, en raadde haar boeken aan bij haar lezers. Walker zorgde zodoende eigenhandig voor de herontdekking van het werk van Hurston. Een andere actieveling op dit gebied is Margaret Busby. Zij redigeerde een bundel gewijd aan het werk van bekende én vergeten schrijfsters met een Afrikaanse achtergrond. Of neem Shelley DeWees. Ze dook de archieven in om het werk af te stoffen van zeven schrijfsters die actief waren in de tijd van Jane Austen.

Voor Nederland: Maarten ’t Hart gebruikte zijn status om de aandacht te vestigen op schrijfster Ida Simons en haar vergeten roman ‘Een Dwaze Maagd‘. Dat leidde tot een heruitgave van deze roman en een hernieuwde aandacht voor deze auteur. Daarnaast graven vrouwen de geschiedenis op. Zo bracht Orlanda Lie Nederlandse schrijfsters uit de middeleeuwen in kaart, deed Lia van Gemert hetzelfde voor schrijfsters uit de zeventiende en achttiende eeuw, en bogen Maaike Meijer en Lisa Kuitert zich over de negentiende eeuw, enzovoorts. Zoals de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren concludeert:

Nu de inhaalbeweging van vrouwen in de Nederlandse literatuur haar laatste stadium is ingegaan, lijken de schaarse sporen van de eerste literaire vrouwen steeds meer betekenis te krijgen. Velen hebben nog altijd de status van ‘zo goed als vergeten’. In de dbnl duiken steeds meer van deze vergeten schrijfsters op, die allemaal een eigen verhaal blijken te vertellen.[…] De veelstemmigheid van de vergeten Nederlandse schrijfsters zal de komende tijd in deze bibliotheek steeds beter hoorbaar worden.

 

Advertenties

Trump versterkt belangstelling voor feministische analyse

Sinds de Amerikaanse president Trump Twitter gebruikte om op te scheppen over de omvang van zijn nucleaire knop, herleeft de belangstelling voor een bijna twintig jaar oud artikel. In 1987 publiceerde wetenschapster Carol Cohn een analyse van het taalgebruik en de manier van denken van de bijna geheel mannelijke groep nucleaire specialisten. Haar analyse deed mij denken aan een analyse die nog verder teruggaat, namelijk naar de manier van spreken en denken van de Oude Grieken. Ga mee op tijdreis, en huiver.

Eerst Trump. Die twitterde in de Nederlandse vertaling:

Kan iemand van zijn uitgeputte en verhongerde regime tegen hem zeggen dat ook ik zo’n nucleaire knop heb. Maar die van mij is veel groter en veroorzaakt veel meer schade, en bovendien werkt mijn knop wel!

Critici waren er (terecht) snel bij om te wijzen op het belachelijke, macho gehalte van deze uitspraak, een variant op ‘de mijne is groter’ en ‘ik kan verder plassen dan jij’.

Carol Cohn ontdekte dit soort macho taal en de bijbehorende manier van denken ook al in 1987, toen ze een jaar lang mee liep met de exclusief mannelijke specialisten die het nucleaire arsenaal van de V.S. beheerden.  In haar fascinerende verslag – serieus, lees haar volledige artikel in feministisch magazine Signs – vertelt ze hoe ze struikelde over dit soort taalgebruik, waarbij landen hard worden, de ene raket nog dieper kan penetreren dan de andere en je met het nieuwste wapen orgastische explosies kunt bereiken.

Maar ze gaat een stapje verder. Achter die eerste laag van macho taalgebruik ontdekte ze een tweede laag. Ze ontdekte dat de betrokken mannen ook beelden van huiselijkheid en vaderschap gebruiken. Raketten liggen onder een kerstboom, je kunt ze aaien alsof het onschuldige huisdiertjes zijn, in plaats van dodelijke wapens die miljoenen mensen kunnen doden. Daarnaast krijgen bommen van hun trotse pappies namen zoals Little Boy, die met hun explosie een nieuwe wereld inluiden.

Wat Cohn ontdekte was dat de wetenschappers en specialisten het scheppen van nieuw leven en het creëren van een nieuwe wereld met zulk taalgebruik symbolisch van vrouwen afpakten en zich toe eigenden. De mannen verwekken jongetjes zoals Little Boy en samen gebruiken ze agressie en vernietigingsmacht om over een als vrouwelijk geldende natuur te heersen – zo gaven de bij de kernproeven rond het atol Bikini betrokkenen mannen iedere krater een vrouwennaam, signaleert Cohn.

Op dat niveau van vaderschap en het domineren van de natuur ontstond een derde laag. Er sluipen religieuze beelden in het taalgebruik, merkte Cohn. De eerste kernproef kreeg bijvoorbeeld de naam van de Drie Eenheid, de mannelijke scheppende trits van God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest (NB mensen doen moeite om de heilige geest vrouwelijk te maken, maar de katholieke dogma’s moeten hier niets van hebben. Het is allemaal God en God is mannelijk dus de heilige geest is ook mannelijk.) Daarnaast spraken de mannen over zichzelf als priesters, The Priesthood. Zo krijgt de mannelijke kracht om te baren en die gevaarlijke vrouwen en Moeder Aarde te bedwingen religieuze ondersteuning.

Deze manier van denken – dat mannen mannelijk nageslacht voortbrengen en over het inferieure vrouwelijke heersen, desnoods met geweld – kent een zeer lange geschiedenis. Precies diezelfde gedachtengang en die manier van denken vind je bijvoorbeeld terug bij de Oude Grieken, ontdekte wetenschapster Vigdis Songe-Møller in haar klassieker Filosofie Zonder Vrouwen.

Dat boek verscheen in 1999, dus Cohn kon hier onmogelijk aan refereren toen ze haar wetenschappelijke artikel publiceerde. Maar toen ik haar originele artikel las, moest ik meteen aan de bevindingen van Songe-Møller denken.

Zij analyseerde gedichten en verhandelingen van Griekse denkers zoals Plato, Parmenides, Hesiod en Socrates, en ontdekte twee scholen die een tijdje naast elkaar bestonden. De ene betreft de hier boven beschreven macho gedachtengang. Maar er bleek ook een andere denkrichting, Eentje die er van uit gaat dat je tegengestelden hebt. Dag en nacht, nat en droog, mannelijk en vrouwelijk. Het ene is niet beter dan het andere, beiden zijn nodig en moeten in balans blijven.

Die manier van denken verdween echter uit het zicht toen mensen zoals Plato dominant werden. Plato en zijn medestanders onderschreven een ideaal wereldbeeld waarin vrouwen gemankeerde mannen zijn, mannen creatief en leven-gevend zijn en de geestelijk vader worden van allerlei zonen, die het goede werk van de mannen voortzetten en heersen over de chaotische natuur en al die passieve, enge vrouwen.

Deze denkers grepen daarbij terug op botanische metaforen. Ze zagen mannen als perfecte mensen die, net als planten, een scheut vormen. Die plantenscheut groeit uit tot een nieuwe man, een evenbeeld, uniform, heel, perfect. De ene perfecte man brengt de andere voort zonder dat er een vrouw aan te pas komt die de boel kan verzieken met haar lekkende, inferieure, dood-brengende lijf.

Die gedachtengang tref je later ook aan bij de auteurs van de Bijbel, waar God de Vader is en Sem Arpaksad verwekte, en Arpaksad verwekte Selach, en Selach verwekte Eber, man na man die mannen verwekt zonder dat er een vrouw in beeld komt. De oude kerkvaders gingen met hun hand op de Bijbel vrolijk door met het claimen van leven scheppende vermogens voor superieure mannen en het neersabelen van vrouwen.

Anno nu hebben we de nucleaire specialisten en kerngeleerden, die alles wat macho mannelijk is de hemel inprijzen en Little Boys verwekken. In dit wereldbeeld handelen en scheppen de macho mannen met goddelijke goedkeuring. Ze kunnen penetreren en de grootste hebben en andere, zwakkere mensen of landen hun wil opleggen met hun machtige fallus..eh.. raketten. Ze kunnen, zoals Trump, opscheppen dat zij de grootste (knop) hebben, eentje die wél werkt, lekker puh.

Zo’n Tweet van Trump lijkt onschuldig, maar is bij nader inzien het topje van een smerige ijsberg. En los even van die hele vrouwenhatende geschiedenis gaat het bij dit incident met Trump niet om twee jongetjes en een wedstrijdje ver-plassen, maar om mannen met macht, een president die een andere heerser wil  tonen hoe macho mannelijk hij wel niet is. Eentje die daarbij de optie heeft om de wereld in de as te leggen en miljarden mensen de dood in te jagen, op basis van zijn seksisme en zijn ‘ik als stoere macho man kan alles maken’ wereldbeeld. Laat dat even op je inwerken.

Roy voert lezer mee in betoverend labyrint

De nieuwste roman van Arundhati Roy, The Ministry of Utmost Happiness (vertaald door uitgeverij Prometheus en inmiddels ook in het Nederlands verkrijgbaar als Het Ministerie van Opperst Geluk) is een Roman met hoofdletter R. Met trefzekere passen en aan de hand van een prachtige, beeldende taal voert Roy haar lezers mee in een betoverend labyrint. ZO MIN MOGELIJK SPOILERS dus ga gerust verder….

Literaire critici, zoals Kerryn Goldsworthy van de Australian Book Review, waarschuwen terecht dat Roy’s keuzes als auteur niet bij iedereen in de smaak zullen vallen. Wie op zoek is naar een strak verhaal met een eenduidig plot en een duidelijke Held kan beter een ander boek uitzoeken. Als je het wél aandurft, maakt de losse wijdlopige structuur van The Ministry niets meer uit. Sterker nog, je zou kunnen begrijpen dat breuklijnen, mensen als geïsoleerde eilandjes en het algemene gebrek aan verbinding juist een van Roy’s hoofdthema’s vormen.

Aan de hand van de levensverhalen van Anjum, een hermafrodiet (Hijra), en Tilo, een vrouw die een relatie begint met een strijder uit Kasjmir, schetst Roy een caleidoscopisch beeld van India en de voortdurende strijd tussen Moslims en Hindu’s, tussen de staat India en gebieden zoals Kasjmir, tussen inheemse volkeren en multinationals, tussen sociale normen en waarden en mensen die daar buiten vallen, en nog veel meer. Het gaat over vergeten en herinneren, manieren hoe je kunt leven en overleven, de aard van een grote stad zoals Delhi, enz….

Roy is daarbij een auteur die iets laat gebeuren op (bij wijze van spreken) pagina 50, en dat terug laat komen op pagina 350, met andere personages en in een geheel andere situatie. Ik vind dat prachtig. Voor mij is dat een teken dat de auteur precies weet wat ze doet en dat ze de lezer vertrouwt. Ze gaat er vanuit dat je onthoudt wat je leest, zodat je honderden pagina’s later de waarde en de betekenis van eenzelfde gebeurtenis begrijpt, ook als de personages in het verhaal dat op dat moment niet begrijpen. Daarnaast heeft deze aanpak een functie. Bij alle versplintering vorm je als lezer zelf de verbinding tussen schijnbaar losstaande voorvallen.

Een tweede wapen in de strijd tegen versplintering is taal, inclusief gedichten, songteksten en religieuze mantra’s. Die poëzie helpt om tegenstellingen en ongelijkheden samen te laten gaan, zonder dat ze elkaar uitvlakken. Zo ontstaat er op een gegeven moment een conflict tussen Anjum en een mannelijke autoriteitspersoon. Voordat de situatie uit de hand kan lopen grijpt een andere Hijra in. Met een dans en een passende liedtekst weet ze tegelijkertijd een oorlogsverklaring én een vredesaanbod af te geven, een grens te stellen én een oplossing te bieden.

Diezelfde rijkdom en gelaagdheid komen inhoudelijk terug in de politieke thema’s die door het boek heen lopen. Roy is zich scherp bewust van de aard van conflicten, van de manieren waarop mensen proberen te overleven. Niemand is zwart-wit de slechterik, (ook al heeft de auteur terecht weinig op met sadistische moordenaars die in oorlogssituaties een vrijbrief zien om gevangenen te martelen), en niemand is zwart-wit het slachtoffer.

Zelfs de kleinste slachtoffertjes schitteren heel even. Zo voeren soldaten een gevangene af in een boot. Onderweg, midden op een meer, treft een van hen in de borstzak van het hemd van de gevangene een kitten aan. De soldaat pleurt het katje zonder pardon overboord en ze verdwijnt onherroepelijk in de diepte. Maar voordat ze kopje onder gaat, zeilt ze een ogenblik door de lucht, nagels uit, snijtandjes ontbloot, luid miauwend, klaar om het hele Indiase leger in haar eentje te lijf te gaan. Het is dat moment van strijdbaarheid waar Roy de nadruk op legt – dat ene moment van al dan niet gedoemde glorie, van léven. Je ziet het, of je ziet het niet. Je onthoudt het, of je onthoudt het niet. Maar het is er.

VERDER LEZEN: NRC Handelsblad interviewde Roy over haar nieuwe roman, evenals dagblad Trouw. Gender en de positie van vrouwen staan centraal in dit interview met Roy van Outlook India. Aan de Huffington Post vertelde Roy dat ze zichzelf als een feministe identificeert. Ze vindt het dan ook behoorlijk jammer dat bekende Indiase Bollywoodactrices hun platform gebruiken om zich te distantieren van deze beweging – India heeft meer feminisme nodig, niet minder, zoals ze ook schreef in haar bijdrage aan de bundel Beyond Burkas and Botox.

Toegift:

Jemisin wint tweede Hugo met apocalyptische trilogie

SF auteur N.K. Jemisin begint een fenomeen te worden. Het lukte haar om twee jaar achtereen een Hugo Award te winnen voor haar romans. De vorige keer dat iemand dat voor elkaar kreeg, was 25 jaar geleden. Dat betrof Lois McMaster Bujold. Jemisin won de onderscheidingen voor beste SF roman voor The Fifth Season en het vervolg, The Obelisk Gate. (Het slot van de trilogie, The Stone Sky, kwam net uit.) Nederlandse uitgeverijen, noteren jullie deze prijzen? Zet de vertalers maar aan het werk!

Schrijfsters deden het dit jaar geweldig bij de Hugo Awards, dé onderscheidingen voor publicaties op het gebied van Science Fiction. Vrouwen wonnen in bijna alle categorieën, van korte verhalen en grafische romans tot aan de beste redacteur – Liz Gorinsky – en de beste secundaire literatuur – Ursula Le Guin met essays over haar schrijverschap en de diepere lagen in haar romans. Maar Jemisin spande de kroon met haar tweede Hugo in twee jaar.

Ze maakt op lezers en jury’s grote indruk met haar meest recente trilogie. Die speelt zich af op een planeet waar vulkaanuitbarstingen, aardbevingen en andere natuurkrachten voor grote problemen zorgen. Om de zoveel tijd ontploft de boel en krijgen winter, lente, zomer en herfst er een Vijfde Seizoen bij. Eentje met aswolken die jarenlange winters veroorzaken, zure regens die landbouw onmogelijk maken, tsunami’s, enzovoorts.

Alleen mensen met een bepaalde aanleg kunnen dit soort geologische krachten beheersen en bijvoorbeeld voorkomen dat een vulkaan uitbarst. Geweldig, zou je zeggen, want dat redt levens. Maar mensen zijn doodsbang voor deze zogenaamde Orogenes. Iedereen die dit talent heeft geldt als een niet-mens, een gevaarlijk monster, en loopt het risico om gelyncht te worden.

In die setting volgt Jemisin de levens van een Orogene vrouw, haar partners en kinderen. Ze moeten zien te overleven op het moment dat een nieuw Vijfde Seizoen uitbreekt – door toedoen van een mannelijke Orogene, die om zijn moverende redenen besluit een continentale plaat in tweeën te breken.

Meer vertellen zou zonde zijn. Ik wil geen plotwendingen verraden of verrassingen verpesten. Laat ik het hier op houden. Ik schreef al eerder een lovend stuk over haar werk en blijf bij mijn advies: lees haar romans. Ze zijn geweldig. En hopelijk binnenkort ook eindelijk beschikbaar in een Nederlandse vertaling. Tot die tijd moet je het doen met het originele Engels, of de Spaanse vertaling. Of wachten op de televisieserie op basis van The Fifth Season.

Nederland neemt vrouwenvoetbal eindelijk serieuzer

Normaal gesproken schrijf ik op dit weblog zelden over nieuws waar Nederlanders sowieso al makkelijk toegang toe hebben. Maar de ontwikkelingen rond het vrouwenvoetbal zijn gewoon té leuk. De leeuwinnen haalden de finale van het EK. Het zal me worst wezen of ze morgen winnen of niet …. ehm.. of toch, om eerlijk te zijn…. ZE MOETEN WINNEN!!! Maar toch, dat ze in de finale staan is geweldig. Zelfs verzuurde mannelijke poortwachters stelden hun mening bij en praten tegenwoordig lovend over het vrouwenvoetbal. Nederland lijkt de sport eindelijk serieuzer te nemen. Geweldig!

Laten we om te beginnen hier naar kijken:

Superleuk, wat een enthousiasme van zoveel mensen! Dat ze zo enthousiast zijn is niet voor niets. Het oranje elftal trakteerde toeschouwers op prachtige staaltjes voetbal en hard bevochten overwinningen:

Met deze serie successen verandert ook het discourse over vrouwenvoetbal langzaam maar zeker. Mannelijke poortwachters zoals Johan Derksen sabelden de sport jarenlang neer. Maar Derksen veranderde radicaal van mening. Na het zien van een geweldig potje vrouwenvoetbal in de V.S. begon hij het vrouwenvoetbal in Europa te volgen en ging hij alsnog om. Hij is niet de enige. Ook fossielen zoals Leo Beenhakker gaven toe dat ze in eerste instantie de sport niet volgden (en dus, voeg ik er expliciet aan toe, niet gehinderd door kennis vooral vooroordelen spuiden) maar dat inmiddels wel doen. En verroest, dan blijkt dat de dames een plezier zijn om naar te kijken. Wie had dat ooit gedacht?????

Het succes van de leeuwinnen zorgt voor meer mijlpalen. Eindelijk vrouwelijke sporters op de cover van Voetbal International. Een primeur, want ”’Er waren al eens eerder vrouwen te zien op de voorpagina, maar die waren meestal schaars gekleed of getrouwd met David Beckham”.  Vrouwenvoetbal vormt het onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Met bijbehorende publicaties. Voor het eerst ligt er een boek over de sport in de winkels, Vrouwenvoetbal in Nederland. De huidige EK wedstrijden trekken bovendien record aantallen kijkers. Nog nooit verkochten stadions zoveel kaartjes, en daar moet je dan nog de ruim drie miljoen kijkers voor de buis bij optellen.

Niet zo vreemd dat mensen aarzelend beginnen te speculeren over een doorbraak. Zal dit EK succes dan eindelijk de verlossing bieden en van vrouwenvoetbal een geaccepteerde, gerespecteerde sport maken? Kenners zoals Mayke Wijnen van Voetbal International hopen er het beste van, maar kunnen niet om de harde werkelijkheid heen:

Als de Oranje mannen zich met afgrijselijk voetbal alsnog voor het WK in Rusland weten te plaatsen, sta ik vooraan te springen. Maar zo ver zijn de vrouwen nog niet. In een blijvende acceptatie ligt voor onze Oranje Leeuwinnen een loodzware opdracht: flitsend spelen én winnen. Want zelfs een halve finale-plek in 2009 heeft alsnog geen écht fundament gelegd voor het vrouwenvoetbal […] Ga er maar aanstaan.

De Belgische Hugo Camps is optimistischer en verwacht dat de wal het schip uiteindelijk zal keren:

De reacties op het coververhaal van VI waren vernietigend. Hoe bestaat het dat een mannenblad vrouwenvoetbal propageert? Ga dan bij Libelle weken! Voetbal hoort een mannensport te blijven. Dat soort braakteksten, aangevuld met badinerende en seksistische grappen. Het is een stuitend anachronisme, maar zo zijn er wel meer in de machocultuur van het voetbal. Het achterhoedegevecht zal trouwens niet helpen. Damesvoetbal zit in de lift. De Nederlandse stadions zullen vollopen voor de EK-wedstrijden. Het enthousiasme zal niet onderdoen voor wedstrijden van de Rode Duivels en Oranje.

 Enfin. Op naar morgenmiddag en duimen dat de leeuwinnen zegevieren!

 

 

 

Briljante parodie toont wat privilege is

Saturday Night Live is een betrouwbare leverancier van briljante satire. Deze parodie op de nieuwe televisie hitserie The Handmaid’s Tale is er ook zo eentje. Acteur Chris Pine, bekend van Star Trek, gedraagt zich met zijn maten als een vrolijke, onbekommerde man – een staat die hij kan behouden dankzij zijn privileges. Hij en zijn vrienden geven slechts vluchtig aandacht aan de onhoudbare situatie waarin vrouwen moeten overleven. Daarna gaat hij weer gezellig zijn eigen gang:

Hare Excellentie beschrijft klassiek emancipatieproces

Hare Excellentie is hét boek om te lezen nu de formatiebesprekingen lopen. In acht soepel geschreven hoofdstukken neemt hoogleraar Monique Leyenaar de lezer mee langs de 33 ministers die Nederland tot nu toe heeft gehad. Hoe verliep de selectie van vrouwelijke ministers? Wat waren hun ervaringen? Leyenaar beschrijft een klassiek emancipatieproces. Van complete buitenstaander naar Excuustruus naar nieuweling op de ministeries met de laagste status, tot aan een hopelijk hoopvollere toekomst van volwaardig meedraaien en uitzicht op het premierschap.

De huidige formatiebesprekingen laten weer eens zien dat politiek nog altijd een mannenzaak is. Jesse Klaver van GroenLinks is de enige die zijn vrouwelijke nummer twee mee neemt naar de onderhandelingen. De andere partijleiders negeerden de vrouw op de tweede plek en kozen voor lager op de kieslijst geplaatste mannen. CDA-er Sybrand Buma zit met Pieter Heerma aan tafel, terwijl D’66-er Alexander Pechtold voor Wouter Koolmees koos. En Rutte neemt Halbe Zijlstra mee, de man van de foute opmerkingen over borstvergroting-operaties voor vluchtelingen en aanvallen op moslims.

Het enige lichtpuntje is dat een vrouw de formatiebesprekingen leidt: Edith Schippers. Els Borst ging haar voor. Daarna moesten we negentien jaar wachten op de tweede vrouwelijke formateur in de Nederlandse parlementaire geschiedenis.

Maar vrouwen komen van ver. We moesten decennia lang vechten om het kiesrecht te krijgen. Het loont absoluut de moeite het gratis e-boek Vrouwenkiesrecht te downloaden. Aletta Jacobs en F.S. Van Balen-Klaar ontmantelen in dat betoog alle argumenten tegen het kiesrecht. Het zijn er véél. En, erger nog: een heel aantal tegenwerpingen klinken akelig actueel. Vrouwen willen X zelf niet, vrouwen missen de kwaliteiten om X te bereiken, vrouwen zijn te goed en te hoogstaand om X te willen, dat zou hun feminiene kwaliteiten aantasten, en huuuuu wat zijn die eisende vrouwen eng.

Na het kiesrecht duurde het nog tot 1956 voordat de Nederlandse regering de handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen ophief en de eerste vrouwelijke minister gekozen kon worden. Dat was Marga Klompé. Leyenaar beschrijft duidelijk hoe vreemd mensen tegen die eerste vrouw op een ministersstoel aankeken. En dat Klompé Maatschappelijk Werk onder haar hoede kreeg omdat deze revolutie alleen acceptabel was als deze vrouw een ”vrouwelijk ministerie” nam – de post met de minste status, ver verwijderd van het centrum van de macht (ministeries als Financien, Binnenlandse Zaken enz.)

Leyenaar signaleert dat mannen er in de dertig jaar na Klompé mee wegkwamen om hooguit één vrouw als minister te benoemen. Premiers zeiden letterlijk tegen vrouwelijke ministers dat er wat hen betreft geen tweede hoefde te komen, de deur ging dicht. Pas in de jaren zeventig en tachtig maken ze meer ruimte voor vrouwen, omdat er steeds meer kritiek vanuit de samenleving komt als de heren de baantjes onder elkaar verdelen. Dat tijdvak is geen toeval: de jaren zeventig en tachtig kent Nederland een sterke feministische beweging, die de afwezigheid van vrouwen problematiseert en scherpe analyses over de machtsverhoudingen tussen de seksen produceert.

De hoogleraar eindigt hoopvol. Vrouwelijke ministers worden steeds gewoner en ze krijgen ook steeds vaker de ministeries met veel status. Op naar de volgende stap? Sinds 1901, toen de baan ontstond, zijn premiers altijd mannen geweest. Maar Leyenaar schrijft:

De tijd dat Nederland ‘niet rijp’ zou zijn voor een vrouwelijke premier is voorbij. Net zoals de norm voor het aandeel vrouwen in een kabinet met de tijd is verschoven van excuustruus naar tenminste een derde, is ook het stereotiepe beeld dat een minister-president per definitie een man moet zijn aan het vervagen. […] In een tijd van sterke polarisering […] is er veel behoefte aan charismatisch, bindend en competent leiderschap, eigenschappen die vrouwen bij uitstek hebben, zoals uit dit boek is gebleken

Ik help het Leyenaar hopen. Voorlopig denkt Mark Rutte nog niet aan vertrek. Dat leidt tot speculaties dat Schippers mede daarom de politiek verlaat. Zij gold als mogelijke premier maar zou geen kansen zien. Mannen uit de Randstad domineren de Nederlandse politiek. Vrouwen worden in Nederland alleen, en dan nog zelden, partijleider. Vaak gebeurt dat alleen bij de kleine oppositiepartijen, zonder veel invloed en zonder uitzicht op een ministerspost, laat staan het premierschap.

Bovendien zorgt Jesse Klaver anno 2017 voor ophef als hij publiekelijk aangeeft tijd aan zijn kinderen te willen besteden, ook tijdens formatie-onderhandelingen. Het conservatieve rolmodel (moeder de vrouw zorgt thuis voor de kinderen, vaders hebben betaalde banen en claimen de leidersposities) blijkt nog springlevend in Nederland. Mannen hebben daar last van, zoals Klaver merkt, maar vrouwen nog meer, want het belemmert ons in onze ontplooiing op alle andere terreinen dan moederschap en huishouden.

Maar wie weet!

Feministische SF is de plek waar hét gebeurt

Feministische SF maakt op dit moment een bloeiperiode door. De verkoopcijfers voor Het Verhaal van de Dienstmaagd rijzen de pan uit sinds president Trump de Amerikaanse verkiezingen won en vrouwen berooft van hun reproductieve rechten. De roman The Power van Naomi Alderman haalde de shortlist van de Baileys prijs. Ontregeld, van Charlotte Wood, won in Australië de Stella prijs. En de James Tiptree jr. prijs weet ieder jaar opnieuw prachtige romans te eren die alles wat je dacht te weten over man, vrouw en rolpatronen overhoop gooien. Zoals When the Moon Was Ours van Anna-Marie McLemore, over een transgender.

Schrijfster Naomi Alderman denkt dat juist een kritische, feministische insteek SF-auteurs helpt om scherp naar zichzelf, mensen en de wereld te kijken:

Feminist – or let’s say gender-questioning – science fiction asks insistently, through careful construction of different societies, how much of what we think now, today, in generic western culture about men and women is innate in the human species and how much is just invented. And if we’ve invented it then could we, for better or worse, invent it differently?

Die zoektocht eindigt soms in utopische beelden. Margaret Cavendish schiep een ideale wereld in haar roman The Blazing World, geschreven in 1666. Charlotte Perkins Gilman creëerde in Herland een beschaving waarin vrouwen vrij kunnen zijn. Andere keren eindigen die toekomst-speculaties in nachtmerries. Die draaien vaak om de lichamen en de seksualiteit van vrouwen. Niet zo vreemd, want veel orthodoxe samenlevingen en fundamentalistische religies hebben een ongezonde fascinatie voor vrouwen, hun lijven en wat ze daar mee doen. Dat roept spanningen op, waar o.a. schrijvers een creatieve vorm voor vinden.

Als je bestaande tendenzen doorzet krijg je bijvoorbeeld Margaret Atwood’s Het Verhaal van de Dienstmaagd. Zij schetst daarin een angstwekkend toekomstbeeld waarin Christelijke fundamentalisten de macht grijpen en vrouwen reduceren tot wandelende baarmoeders. Nu president Trump aan de macht is en vrouwen probeert te beroven van hun reproductieve rechten, komt deze fantasie opeens angstig dichtbij. De verkoopcijfers van haar roman stijgen enorm sinds de Amerikaanse verkiezingen.

Charlotte Wood benadert de neiging om vrouwen te stigmatiseren en te domineren op een andere manier. In haar roman Ontregeld (oorspronkelijke titel: The Natural Way of Things) schetst ze een grimmig beeld van een wereld waar vrouwen die, al dan niet gewenst, een relatie met een machtig man kregen, in een strafkamp verdwijnen. Wood baseerde haar verhaal op het Hay Institution for Girls, een berucht geworden Australische staatsgevangenis waar tienermeisjes van 1961 tot 1974 in belandden wegens ‘losbandig gedrag’. Hetzelfde gebeurde in Ierland, waar ‘ontuchtige’ meisjes tot in de jaren negentig in nonnenkloosters verdwenen en daar slavenarbeid moesten verrichten in wasserijen.

Gaandeweg in Wood’s verhaal blijkt dat de mannelijke bewakers zelf ook niet meer weg kunnen uit het strafkamp. Er is iets ergs gebeurt en beide seksen moeten zien te overleven zonder hulp van buiten. Met dit SF verhaal snijdt Wood kwesties aan als vrouwelijke seksualiteit, waardeoordelen daarover, en wat er mis gaat als wij als samenleving vrouwen onderdrukken. Ze won er de Stella Prijs mee, een Australische onderscheiding voor de beste literatuur van schrijfsters. De jury:

The Natural Way of Things is a novel of – and for – our times, explosive yet written with artful, incisive coolness. It parodies, with steely seriousness, the state of being visible and female in contemporary Western society. “With an unflinching eye and audacious imagination, Charlotte Wood carries us from a nightmare of helplessness and despair to a fantasy of revenge and reckoning. The Natural Way of Things is a riveting and necessary act of critique.

In The Power van Naomi Alderman worden meisjes en vrouwen juist de sterkste partij. Tijdens hun puberteit ontwikkelen ze de mogelijkheid om met een krachtige elektrische schok mannen van zich af te slaan of zelfs te doden. Opeens wordt het voor mannen levensgevaarlijk om meisjes aan te randen of te verkrachten. Bovendien gebruiken veel vrouwen hun nieuw verworven macht op een verantwoordelijke manier, maar sommigen slaan door.

Deze meditatie over macht en de verhoudingen tussen de seksen belandde op de shortlist voor de Baileys prijs voor fictie. De jury:

Alderman’s book is unusual in that it can happily be called a sci-fi thriller – a genre rarely seen on literary fiction prize lists. “Yes I think that’s true, that’s an exciting thought,” said Tessa Ross, the film and TV producer who is chairing this year’s judging panel. “She comes from a tradition that I suppose is represented by someone like Margaret Atwood. It is a very exciting, bold, accessible, beautifully written sci-fi book.”

Tot slot maakte Louise O’Neill indruk met haar roman Only Ever Yours. Ze schets een wereld waarin het schoonheidsideaal volledig is doorgeslagen. Mannen kunnen doen en laten wat ze willen, maar meisjes worden opgevoed tot ideale eva’s die zich houden aan hun streefgewicht en alleen maar bezig zijn met zo mooi en aantrekkelijk mogelijk worden voor mannen. In het gunstigste geval kiest een man uit de elite hen daarna tot echtgenote, zodat ze kunnen trouwen en kinderen baren. Na hun veertigste moeten ze ”vrijwillig” zelfmoord plegen. De enige andere opties zijn hoer worden of kuise juf.

O’Neill won met deze feministische dystopia de Bookseller YA prijs. De jury:

The judges praised O’Neill for her “startling and refreshing” take on the dystopian genre. Melissa Cox, head of range and children’s at Waterstones, said Only Ever Yours is a “fantastic and challenging book that pulls no punches”.  Another judge, Rick O’Shea, presenter at Irish broadcaster RTE, said: “Only Ever Yours is as far as I’m concerned, not just a worthy winner of the prize but one of the best speculative fiction books I’ve read in years. It pushes the boundaries of contemporary YA. I’ll be pressing it into the hands of anyone who might read it”

Kortom, er valt veel te lezen, te huiveren en te genieten als je van goede boeken houdt, met verhalen die je aan het denken zetten.

Van feminisme light tot ‘optimistisch feminisme’, ruimte en vrijheid

Steeds meer feministen waarschuwen voor feminisme light. Het gaat daarbij om een voorwaardelijke vorm van gelijkwaardigheid met een nadruk op individueel consumeren. Onder andere auteur Chimamanda Addictie neemt stelling tegen dit soort krachteloze papieren tijgers. Anderen, zoals Jessa Crispin en Rebecca Solnit, benadrukken juist het vitale karakter van een opstandig soort feminisme. Geholpen door feiten, zoals die geleverd door onderzoekster Cordelia Fine. Die wijzen uit dat wij mensen veel flexibeler zijn dan de Mars en Venus denkers je willen laten geloven.

Feminisme ligt voortdurend onder vuur. In de kern is het een van de meest revolutionaire bewegingen aller tijden. Veel mensen voelen zich daar ongemakkelijk bij en proberen de scherpe kantjes van het basis gedachtegoed af te vijlen. Adichie is duidelijk in haar weerzin tegen het eindresultaat van dat soort verzachtingen, een voorwaardelijk soort feminisme:

Feminisme light bedient zich van parallellen als ‘hij is het hoofd en jij bent de hals’. Of ‘hij rijdt maar jij zit ernaast’. Nog troeblerender in feminisme light is het idee dat mannen van nature superieur zijn maar verwacht worden ‘vrouwen goed te bejegenen’. Nee. Nee.Nee. Aan de basis van het welzijn van een vrouw moet meer liggen dan mannelijke welwillendheid. […] We oordelen harder over machtige vrouwen dan over machtige mannen. En dat wordt mogelijk gemaakt door feminisme light.

Een andere manier waarop we als mensen feminisme reduceren tot een onschadelijk feel-good gebeuren is het vermarkten van de kernboodschap. Dan krijg je reclames voor water met een smaakje, onder het motto ‘women in control’ – waarna je hele slanke, hele blonde, hele blanke vrouwtjes vrolijk in een jurkje rond ziet huppelen.

Ja daaaaag, zo is het feminisme niet begonnen… Het begon met een roep om gelijkwaardigheid en om politieke, economische en sociale rechten, niet met koolzuurhoudend water kopen of een video liken op Facebook terwijl je op een Woman Power yogamat ligt.

Dát is het soort tandeloos feminisme waar Jessa Crispin tegenin gaat. In ‘waarom ik geen feministe ben‘ legt ze uit dat ze zichzelf niet bij zo’n individualistische consumentenbeweging aan kan sluiten. Ze wil terug naar het echte feminisme, een feminisme van vrouwen die boos worden, tegen achterstelling in opstand komen, en weigeren dat revolutionaire elan te verstoppen onder roze strikken en schattige cupcakes.

Crispin’s boek kreeg kritiek omdat ze wel een probleemanalyse geeft, maar geen oplossing biedt. Feministen opereren echter niet in hun uppie. Een andere feministe, Solnit, gaat in een nieuwe essaybundels juist in op wegen naar voren. Het doorbreken van de stilte staat centraal bij haar:

“Silence is forever being broken, and then like waves lapping over the footprints, the sandcastles and washed-up shells and seaweed, silence rises again.” Solnit’s voice shows us what it means to refuse to be drowned out, and how doing so creates the hope that you, along with many others, can change the world. “A free person tells her own story,” Solnit writes. “A valued person lives in a society in which her story has a place.”

Zover zijn we nog lang niet, en juist daarom is het goed als wij vrouwen onze stem blijven verheffen, met elkaar in gesprek gaan, en de wereld opnieuw definiëren op basis van onze eigen ervaringen, inzichten en onderzochte feiten. Wat dat betreft komt het goed uit dat wetenschapster Cordelia Fine een nieuw boek publiceerde. In Testosterone Rex maakt ze korte metten met alles wat je dacht te weten over de invloed van hormonen en genetische aanleg. Zo menen we dat mannen voordeel genieten van een fikse dosis testosteron, maar dat blijkt nergens op gebaseerd.

Ook theorieën over mannen- en vrouwenbreinen vallen in duigen zodra je kritisch onderzoek doet. Het wonder van mensenhersenen is juist dat ze zo flexibel zijn en zich aanpassen aan ervaringen en situaties. Dat geeft lucht en ruimte. Rollenpatronen liggen biologisch gezien veel minder vast dan mensen beweren, en zijn vooral een sociaal-cultureel product. Wat mensen verzonnen, kun je veranderen. Hoera!

Nederland maakt kennis met de uitvinder van ‘mansplaining’

Magazine The New Yorker raakte een gevoelige snaar met deze cartoon:

Mijn vrije vertaling: ”Ik zei: ‘ik vraag me af wat het betekent’, niet ‘vertel jij me wat het betekent’.”

BAM! Mansplaining in een notendop. De ervaring van veel vrouwen dat mannen hen iets uitleggen, ongeacht wat het is en ongeacht de kennis, mening en/of ervaring die vrouwen zelf hebben over het onderwerp. Denk aan de arts die van een mannelijk familielid een verhandeling krijgt over een aandoening waar ze nota bene in specialiseerde.

Het fenomeen is tenenkrommend irritant en getuigt van een enorme blinde vlek bij mannen, maar lange tijd beschikten vrouwen niet over de taal of de machtspositie om zich teweer te stellen tegen deze culturele vorm van dominant territorium afbakenen. Zolang je sociaal en economisch afhankelijk bent van een man laat je het wel uit je hoofd om kritiek op hem te uiten. En als dat niet meer zo is, moet je nog steeds een woord vinden om uit te drukken wat het probleem is.

Cue Rebecca Solnit. In 2008 schreef ze het essay ‘mannen leggen dingen aan mij uit‘. De term Mansplaining stond daar nog niet letterlijk in, maar vrouwen herkenden zich in de situatie die ze in het essay besprak en kwamen met dat woord op de proppen. Men explain werd mansplain. Nu, bijna tien jaar later, kunnen Nederlanders dit baanbrekende essay eindelijk in hun eigen taal lezen. Vrij Nederland publiceerde de vertaling, bij wijze van voorpublicatie van een nieuw in Nederland verschenen bundel artikelen van Solnit.

Mansplaining staat inmiddels in het online woordenboek van Oxford. In interviews vertelt Solnit dat ze het erg prettig vindt dat vrouwen nu beschikken over de woorden om duidelijk te maken op welke manieren ze monddood worden gemaakt:

I used to focus on its negatives: It does get used too broadly at times, and it can imply that anything men hold forth on is mansplaining. But years ago, a woman pointed out to me that the word has been incredibly valuable in describing an experience most women have but didn’t have terminology for, beyond generics like patronizing, presumptuous and so forth. I often talk about the importance of calling things by their true name, of the value of precise description, so I’m pleased to have inspired a word that is now in many languages, including, recently, Icelandic.

Hoog tijd dat Nederland nader kennis maakt met het essay van Solnit en het gebruiksgemak van het woord mansplaining. Want in ons land komt dat ook vaak zat voor. Dus hulde aan uitgeverij Podium die de bundel van Solnit uitbracht onder de titel ‘Mannen leggen me altijd alles uit‘. En hulde aan Vrij Nederland voor de voorpublicatie van het essentiële mansplain-essay die de bundel haar naam geeft.

Jaaroverzicht Lezeres des Vaderlands: een must-read

Iedereen die meent dat kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven, iedereen die vindt dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen om hun boeken gepubliceerd te krijgen, iedereen die zich afvraagt ‘waar zijn de vrouwen toch?’ zouden het jaaroverzicht van de Lezeres des Vaderlands als must-read op hun lijstje moeten zetten. De cijfers zijn overduidelijk (70% m-30% v) en als niemand iets wil doen omdat eerst anderen iets zouden moeten veranderen, zitten we over vijftig jaar nog steeds met blanke eenheidsworst.

Eerst de feiten. Na een jaar turven en tellen blijkt de aandacht voor vrouwelijke auteurs steken op 30%. Dit aandeel van circa eenderde komt ook terug in andere landen, zoals Australië of in de VIDA-tellingen uit de V.S. Het gaat om een structurele blinde vlek voor alles wat buiten het veld van blank en mannelijk valt. Daardoor halen schrijfsters de krantenkolommen slechts mondjesmaat, ongeacht hun werk.

In Nederland zouden vooral Het Parool en Vrij Nederland zich moeten schamen: die redacties komen niet verder dan rond de 20%. Dat het echt anders kan bewijst dagblad Trouw, met gemiddeld 40%. Niet geheel toevallig werken bij Trouw de meeste vrouwelijke recensenten en bij Vrij Nederland de minste, merkt de Lezeres op. Hulde aan Trouw! Allemaal een voorbeeld nemen aan die krant! Wordt abonnee van Trouw! Hoera!

Bij het stukken tellen hield de Lezeres geen rekening met de omvang van artikelen, en de plek binnen een boekenbijlage – prominente voorin met foto, of ergens achterin bij de korte signalementen. Zou ze dat aspect meegenomen hebben, dan duikelt dat gemiddelde van 30% aandacht voor vrouwen verder omlaag. Zowel in week 4 als in week 6  telde ze dit wel mee, en bleken stukken over vrouwen bij bijvoorbeeld de Volkskrant structureel korter te zijn en in de marge te staan. Op die manier ontstaat een tweede vorm van structurele marginalisering, binnen de geturfde marginalisering.

Tot slot maakt de Lezeres des Vaderlands korte metten met smoezen van het type ‘ja maar misschien  publiceren vrouwen minder boeken, uitgeverijen moeten ook wat doen, waarom heb je zo de pik op arme onderbetaalde krantenrecensenten’ enz enz. Welnu, verwijzen naar het aanbod uitgeverijen of andere schakels in de literaire wereld, is een manier van wegduiken:

Het is zeker zo dat waar je je schijnwerper ook zet in deze keten, vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Zelf heb ik al eens laten zien dat leeslijsten op middelbare scholen ook allesbehalve divers zijn. Dat betekent ook dat iedereen in de keten naar een schakel vóór zich kan wijzen om het probleem – en de verantwoordelijkheid – van zich af te schuiven. Dan verandert er echter nooit iets. […] Er wordt veel meer geproduceerd dan gerecenseerd, dus een boekenbijlage kán makkelijk diverser bespreken dan nu gedaan wordt. […] We zijn niet ‘vanzelf’ op weg naar meer gelijkheid, daar moet actief aan gewerkt worden.

Aan dat argument kan ik er nog eentje toevoegen. Kranten en andere media hebben de functie van poortwachter. Boeken waar zij aandacht aan besteden, komen beter onder de aandacht van lezers. Daarom houden uitgeverijen nauwlettend in de gaten welk boek De Wereld Draait Door in de etalage zet. Hun Boek van de Maand belandt daarna steevast in de toptien van de Bestseller 60. En daarom reageerden comics-fans zo teleurgesteld toen de New York Times een rubriek over dat genre schrapte – het wordt nu lastiger om uit te vogelen welk album je wil lezen, wat de aanbevolen titels zijn.

Ook op andere manieren blijken kranten en andere media poortwachters. In Australië komt tweederde deel van alle boeken uit de koker van een schrijfster. Als literaire bijlagen slaafs het beleid van uitgeverijen zouden volgen, zou het in de Australische media moeten wemelen van de artikelen over schrijfsters en recensies van hun boeken. Maar dat is niet zo. Australische boekenkaternen geven nog steeds tweederde van de kolomruimte aan mannelijke auteurs.

Kortom, op de media rust een extra verantwoordelijkheid om de situatie te veranderen. De Lezeres des Vaderlands hint dat Nederland misschien een eigen structurele telling krijgt, een instituut zoals VIDA. Dat hoop ik van harte, want de buren overzee merken dat cijfers publiceren een schok veroorzaakt in medialand en dat lekker tellen het debat naar een hoger niveau tilt:

VIDA’s count director Jen Fitzgerald says the numbers are so clear that they’re starting to change the conversation. “We have these stark blue-and-red charts that offer up data, and there’s no negating it. When we present it, it’s no longer a question of, ‘Is there an imbalance?’ Now, it’s a question of, ‘Why is there an imbalance? Do we want to change the imbalance?’ ” Fitzgerald says. “You know, the initial shock of, ‘Oh my goodness, are we really seeing 75 percent men across the board?’ to a question of, ‘Why are editors OK with 75 percent men across the board?’ “

Vrij Nederland, Parool, Volkskrant, NRC enz.: de bal ligt bij jullie. Doe er iets goeds mee.

Politicus: zwangere vrouw is omhulsel

We hadden al Amerikaanse politici die vrouwen vergeleken met koeien en varkens. En politici die anti-abortus voorstellen opnamen als onderdeel van landbouwwetten. Maar nu hebben we een politicus uit Oklahoma die openlijk stelt dat zwangere vrouwen een omhulsel zijn. Ze hebben geen eigen rechten meer over wat er met hun lijf gebeurt. Zo. Duidelijk! Vrouwen zijn geen mensen, maar dingen.

In het Engels klinkt de woordkeuze van Republikein Justin Humphrey nog horror-achtgier dan ik het vertaal. Hij gebruikt de term ‘host’. Dat kan gastheer/vrouw voor mensen betekenen, maar je kunt ook de host zijn van parasieten, virussen of monsters. Jezebel liet de berichtgeving over de uitspraken van Humphrey dan ook vergezeld gaan van een foto uit horrorfilm Alien. Humphrey stelt:

“I understand that they feel like that is their body,” he said of women. “I feel like it is a separate — what I call them is, is you’re a ‘host.’ And you know when you enter into a relationship you’re going to be that host and so, you know, if you pre-know that then take all precautions and don’t get pregnant,” he explained. “So that’s where I’m at. I’m like, hey, your body is your body and be responsible with it. But after you’re irresponsible then don’t claim, well, I can just go and do this with another body, when you’re the host and you invited that in.”

Humphrey vindt dat die domme omhulsels niet zelf over over hun lijf mogen beslissen. Ze zouden alleen een zwangerschap af mogen breken als de erbij betrokken man toestemming geeft. Dit is iets wat de wet sinds 1992 expliciet verbiedt omdat het tegen de grondwet indruist. Dat maakt Humphrey niet uit. Desnoods mag de man in zijn voorstel een DNA test eisen om zijn vaderschap vast te stellen – waarna de vrouw die procedure uiteraard moet doorstaan, want de foetus zit in haar lijf.

Diverse feministen proberen een positieve kant aan de hele gang van zaken te vinden. Zo stelt auteur Jessica Valenti dat Humphrey complimenten verdient omdat hij zegt waar het op staat. Geen omslachtig gedoe over de gezondheid van vrouwen of hun psychische toestand of wetgeving om klinieken om te toveren tot medische forten. Nee, gewoon, openlijke vrouwenhaat. Pats, recht in je gezicht. Duidelijk!

Webmagazine Jezebel kwam met suggesties voor nieuwe teksten op ansichtkaarten:

“Congratulations on becoming a host and inviting that in!” is a truly beautiful thing to say to a pregnant woman. Hallmark should start printing that on cards for baby showers.

De Huffington Post voelde de noodzaak om onder de kop een onderkopje te zetten met de bevestiging dat dit echt is, realiteit, geen verzinsel, geen nepnieuws. Nee, zo praat een conservatieve politicus met de macht wetgeving te introduceren.

Tot slot: Het Verhaal van de Dienstmaagd, van Margaret Atwood, staat opnieuw in de bestsellerslijsten, Haar science fiction over een fundamentalistisch Verenigde Staten waar vrouwen letterlijk fokvee zijn geworden, staat opnieuw in de belangstelling. Alles wat ervoor zorgt dat mensen gaan lezen en kennis maken met goede romans, is wat mij betreft prima. Plus, geen situatie zo naar, geen voorstel zo wreed en vrouwenhatend, of een kitten maakt het beter. Want:

“Let’s pray that nothing happens that would make us all pick up ‘The Road.’”

Dus ter afsluiting: hier, een troostend katje.

Belangstelling groeit voor Octavia Butler’s vooruitziende blik

Octavia Butler schreef genuanceerde science fiction over racisme, seksisme, het milieu, de Ander. Nu, dankzij het oprukkende conservatieve populisme, krijgen deze vraagstukken een nieuwe urgentie. En neemt de belangstelling voor de ideeën van deze auteur toe. ‘Alles wat je aanraakt, verander je’, schreef Butler, en met die hoopvolle boodschap kunnen mensen wellicht verder in het tijdperk Trump (en bij ons Wilders? Of die seksistische Trump-sympathisant Thierry Baudet???)

De hernieuwde aandacht voor Butler uit zich op allerlei manieren. Non-profit organisatie Clock Shop organiseerde vorig jaar een evenement rondom de auteur. Onder de noemer Radio Imagination vonden het hele jaar door performances, filmavonden en literaire bijeenkomsten plaats.  Clock Shop zelf produceerde bovendien een reeks podcasts over haar leven en werk.

Daarnaast houdt de Huntington Library, trotse beheerder van Butler’s archief, vanaf april 2017 een tentoonstelling, zodat mensen haar brieven, schetsen, aantekeningen enz. met eigen ogen kunnen zien. Oktober vorig jaar nam een journalist uit Los Angeles bovendien het instagram-kanaal van de Huntington Library over om haar nalatenschap digitaal te ontginnen. En haar roman Kindred (geestverwant) werd bewerkt tot een literair stripboek, met een voorwoord van SF auteur Nnedi Okorafor. Recensenten noemen dit album essentieel leesvoer en een prima introductie tot haar werk.

Butler’s ideeën en inzichten krijgen op die manier de kans om breder bekend te raken bij een groter publiek. Een hoopvol teken, zeker in de V.S., waar blanken met een abonnement op Fox News een seksistische, racistische president kozen, die op dit moment allemaal racistische, seksistische mannen aanstelt die de rechten van vrouwen en niet-blanke mensen in willen perken.

Hoe kun je in zo’n verhard klimaat verder? Hoe navigeer je dit soort troebele wateren? Butler zelf kan een voorbeeld vormen, met haar pure wilskracht. Daarnaast biedt ze inzicht in situaties (kennis is macht). Ze snapte precies hoe conservatief populisme werkt en hoe ras, gender en sociale klasse op elkaar inwerken. Zo voorspelde ze Trump’s campagneslogan al in de jaren negentig. In Parable of the Talents staat een figuur op die, in een tijd van crisis, religieuze intolerantie en een toenemende hang naar isolationisme, campagne voert onder het uitroepen van ‘maak Amerika weer groot’.

Literair tijdschrift ZYZZYVA nam dit boek dan ook prompt op in een leeslijst voor het Trump tijdperk:

While Butler tackles the issues of white supremacy, misogyny, and exploitative capitalism that climax in a post-apocalyptic America, her real concern is the novel’s empathic protagonist. Lauren turns her burden into the foundation for a religious community based in empathy; in doing so, she lets us imagine what a society organized according to human need might look like.

Naast medemenselijkheid stelt Butler in haar verhalen een vorm van holistische spiritualiteit voor, samen met een politiek gebaseerd op ecologie en de gemeenschap, zoals collectieven en coöperaties. Ze plaatst zichzelf daarbij in een lange traditie van feministische utopieën en dystopieën, signaleert magazine FemSpec. Cruciaal daarbij is het vermogen van mensen om te kunnen veranderen:

Butler in the end opts for the pragmatic solution within her utopian vision, and with that speaks to concerns within feminist grassroots movements: With whom to ally? What compromises are acceptable, what is not open for negotiation? And above all, she addresses issues of agency and the potential to seize the moment and change the world around us, the promise of “All that you touch, you change.”

Dat kan op een negatieve manier zijn, maar ook op een positieve wijze. Butler laat zien hoe je aan de positieve kant uit kunt komen. Mensheid, doe er je voordeel mee.

PS.: In Nederland is alleen De Patroonmeester tweedehands verkrijgbaar, de rest van haar werk bleef zo te zien onvertaald in het Nederlands. Uitgeverijen…..?!?

Voor meer geluk in 2017

Bovenstaand gedicht vond ik erg mooi en wilde ik lezeressen niet onthouden…. Met dank aan Twitteraarster Kirsty Logan. Uitgeverij Burning Eye Books vertelt je meer over Sophia Blackwell en haar gedichtenbundel, waar bovenstaande uit kwam.

Jaaroverzicht 2016: vrouwen centraal

Hoe seksistisch en racistisch we nog steeds zijn bleek wel uit de behandeling die onder andere hoogleraar Gloria Wekker en politica Sylvana Simons ten deel viel, en een deprimerende Emancipatiemonitor. De stagnatie blijkt ook uit onze dalende plek op internationale ranglijstenminder vrouwen in de Volkskrant top 200 van machtige Nederlanders, en het oprukken van gekrenkte mannelijkheid, angstmythes over ”feminisering” en oprukkend populisme. Gelukkig kon Nederland desondanks positieve ontwikkelingen optekenen in 2016:

  • Atletes deden het dit jaar geweldig op de Olympische Spelen en op andere velden. Zoals de historische prestatie van de handbalsters, die voor het eerst een EK-finale haalden. En in oktober 2016 kreeg Nederland voor het eerst een vrouwelijke coach in het betaalde topvoetbal.
  • Tijdschrift Opzij riep hoogleraar José van Dijk uit tot meest invloedrijke vrouw van Nederland. Ze werd in 2016 de eerste vrouwelijke president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, ook een primeur.
  • Vrouwen gebruiken sociale media steeds vaker om seksueel geweld aan de kaak te stellen. In Nederland onder andere met hashtag #zeghet. Daarnaast beschikt Nederland sinds dit jaar eindelijk over een landelijk netwerk van centra voor seksueel geweld, waar vrouwen en mannen terecht kunnen voor eerste opvang en verdere hulp. En Emancipator haalde de Witte Lintjescampagne naar Nederland – een beweging van mannen die geweld tegen vrouwen willen voorkomen en andere mannen aanspreken op hun gedrag.
  • Langzaamaan ontstaat opnieuw het bewustzijn dat je alert moet zijn op gender, wil je iets bereiken. Zo kreeg Nederland in november de eerste Gender in Physics-dag, om de positie van vrouwen in de exacte vakken op de agenda te krijgen. Een genderscan naar een effectieve aanpak van huiselijk geweld kreeg een vervolg. Filosofie Magazine publiceerde een manifest over het aandeel van vrouwen in het openbare debat. Iets wat onder andere leidde tot campagne Ik Schrijf. En organisatie Women Inc. timmerde in 2016 flink aan de weg om een discussie op gang te brengen over gebrekkige medische zorg aan vrouwen, de loonkloof en overbelasting van vrouwen door teveel mantelzorg.
  • Historici Myriam Everard en Francisca de Haan brachten in 2016 het eerste wetenschappelijke onderzoek uit over Rosa Manus. Deze vrouw vormde samen met Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker de kerngroep van de eerste feministische golf. Haar bijdrage bleef onderbelicht, o.a. omdat haar archieven tijdens de tweede wereldoorlog gestolen werden en pas in 2003 terugkwamen.
  • 2016 stond ook in het teken van jonge feministen. Vooral in de steden (her)ontdekken vrouwen het feminisme. Zo organiseerden vrouwen zich in The Feminist Club Amsterdam. Ook pleiten vrouwen voor meer intersectionaliteit. Als vrouw met een niet-blanke huid moet je soms drie glazen plafonds doorbreken voordat je ergens komt.
  • Vrouwen schrijven niet met hun tieten, stelden 25 jonge auteurs april 2016 in een bundel vol essays. Hun boek maakte onderdeel uit van een jaar vol aandacht voor schrijfsters, recensies en de plek van vrouwen in de Nederlandse literatuur, aangevoerd door de Lezeres des Vaderlands en haar #lekkertellen campagne.
  • Trouw, die structureel goed scoorde bij #lekkertellen, stelde een lijst samen met de beste boeken van 2016. Met opnieuw, terecht, veel schrijfsters. Zoals Roos van Rijswijk, Kristina Sandberg, Pauline de Bok, Marijke Schermer en de dit jaar helaas overleden Jenny Diski.
  • Op de valreep van het jaar sneuvelde een glazen plafond. Claudia de Breij is de eerste vrouw ooit die de oudejaarsconference mocht verzorgen. Ze haalde 2,12 miljoen kijkers en kon 2017 beginnen met positieve recensies van haar optreden.
  • Schrijfster Chimamanda Adichie bezocht Nederland en inspireerde vrouwen hier om de moed niet op te geven in deze tijd van taaie stagnatie. Jongeren zouden Addichie’s essay Waarom Feminisme voor Iedereen is verplicht mee moeten krijgen op hun zestiende, zoals Zweden inmiddels doet. Haar twee belangrijkste tips rondom feminisme:

The first is your premise, the solid unbending belief that you start off with. What is your premise? Your feminist premise should be: I matter. I matter equally. Not ‘if only.’ Not ‘as long as.’ I matter equally. Full stop. The second tool is a question: can you reverse X and get the same results?

Verder in de wereld:

Latijns-Amerika: 2016 was het jaar waarin vrouwen zó genoeg kregen van de verkrachtingen en moorden, dat ze met de slogan ‘niet één minder’ (ni una menos) massaal de straat op gingen in Argentinie, Brazilië, Chili en vele andere landen. Diverse feministische organisaties zorgden dit jaar voor zelfverdedigingsbewegingen, vakbonden voor prostituees, ontmoetingshuizen om de femicide te bestrijden, landhervorming en vrijere abortuswetten. Het filmfestival van São Paulo stond in het teken van feminisme en Chili kreeg voor het eerst een feministisch muziekfestival, georganiseerd door zangeres Francisca Valenzuela. En voor degenen die geen Spaans lezen maar wel Engels: veel werk van schrijfsters in deze lijst met beste boeken van 2016.

Afrika: het African Gender Institute van de universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika, leverde opnieuw talloze interessante publicaties. Van het effect van radio luisteren op de levens van plattelandsvrouwen tot aan online feminisme en onveilige abortussen, dit instituut deed onderzoek en sprak erover. In Harare vond voor de vierde keer het African Feminist Forum plaats. Lees verder o.a. dit interview met Ruth Nyambura, van de African Eco-Feminist Collective, over vrouwen, feminisme en ecologie in Kenia. Of website HerZimbabwe, met een serie over het werk van Afrikaanse schrijfsters.

Azië: In China wint het feminisme aan kracht. Helaas ook de weerstand daartegen, met een stelselmatige vervolging van feministische activisten. Ook in Japan dreigt feminisme het nieuwe f-woord te worden. In Zuid Korea wil de bevolking hun vrouwelijke premier afzetten. Activiste Kamla Bhasin lanceerde de One Billion Rising campagne in Nepal, om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Filmmaakster Alankrita Shrviastava liet eind 2016 haar film ‘Lippenstift onder mijn burka‘ in premiere gaan, over feminisme in Hindi films. Tot slot: voor jonge vrouwen spelen sociale media een belangrijke rol als het gaat om bewustwording en het opzetten van feministische initiatieven. Sommigen bekopen dat met de dood. Zo vermoordde haar broer Qandeel Baloch, een Pakistaanse sociale media ster die pleitte voor vrouwenemancipatie.

Europa: Poolse vrouwen organiseerden massale protesten tegen een zeer strenge anti-abortuswet en slaagden erin hun conservatieve regering een halt toe te roepen. Succes! In Italië deed de regering openlijk een beroep op vrouwen om meer baby’s te baren. Die campagne verdween ijlings van tafel nadat vrouwen protesteerden tegen de seksistische, neerbuigende toon ervan. En de voorzitter van de Europese Commissie, Juncker, hield een belangrijke speech waarin hij de plannen voor Europa ontvouwde. 52 jonge feministen schreven een alternatieve speech waarin ze hun eigen visie ontvouwden. Tot slot: het gevaarlijke vrouwen project van de universiteit van Edinburgh. Veel mensen vinden vrouwen eng en gevaarlijk, maar wat betekent dat, hoe ziet ‘gevaarlijk’ eruit, wat vinden vrouwen? Het project begon 8 maart 2016 en loopt door tot 8 maart 2017.

V.S./Engeland: Onder het motto ‘woorden doen ertoe’ verzamelde de Huffington Post de 29 krachtigste stukken geschreven door vrouwen in 2016. Schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie scoort hoog, met twee stukken in de lijst. Toegift: Slate Magazine noemt 2016 het jaar waarin feminisme in de V.S. keihard tegen het glazen plafond botste. Voor de Engelse krant The Guardian zette Laura Bates op een rij hoe het vrouwen in 2016 verging. Het antwoord: wisselend, maar vaak won de humor.  Website Indiewire bekeek de situatie in Hollywood en concludeert dat 2016 een mooi jaar was voor actrices en verhalen waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Vrouwen kregen complexere rollen, met personages waar je als actrice echt je tanden in kunt zetten. Vriendschap tussen vrouwen kreeg meer aandacht in verhalen, en er ontstond meer diversiteit. Plus: grote vrouwelijke hoofdrollen in de StarWars franchise, zoals Rey! Vrouwelijke Ghostbusters! Een aanstormende Wonder Woman film!

Tot slot: de krachtige feministische speech van Madonna, Vrouw van het Jaar, tijdens het Billboard’s Women In Music 2016 evenement. Je kunt er vanalles over schrijven. Maar kijk en luister liever naar haar oprechte toespraak, inclusief oproep aan vrouwen om elkaar vaker te steunen.

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Een paar artikelen waar ik graag de aandacht op vestig

Eén van de redenen waarom ik dit weblog bij houd, is zodat ik mensen kan doorverwijzen naar vrouwen die belangwekkende meningen uiten, inzicht geven in situaties, en iets vertellen over hun ervaringen. Vlak na elkaar kwam ik drie van zulke artikelen tegen. Een interview met Tamil schrijfster Ambai, en twee artikelen rondom het psychologische klimaat in de V.S. na de winst van Trump.

Journaliste Pooja Pillai interviewde Ambai en dook met haar de diepte in, over haar boeken, de perceptie van haar werk, feminisme, vriendschap tussen vrouwen en de verschillende manieren waarop mensen de nalatenschap van een auteur beheren, afhankelijk van diens sekse. Prachtig interview, geeft heel veel inzicht.

In ander nieuws: de winst van Trump dendert door. Feministe Lindy West publiceerde een artikel – lees het hier – over een nieuwe trend in analyses over de overwinning van deze man. Volgens allerlei (mannelijke) opiniemakers zou hij de Amerikaanse verkiezingen hebben gewonnen omdat politieke correctheid ontoelaatbare vormen aanneemt en sociale bewegingen te fel actie voerden. Pardon:

blaming political correctness for President Trump is […] every battered wife who has been murdered by her husband when she tries to leave. It’s “I wouldn’t have to hurt you if you’d just behave.” It’s a disingenuous rationalisation peddled by people who know they did nothing to help when Trump’s Voltron of hate was gathering steam and are suddenly terrified because the stock market is crashing. […] And what do you actually want us to do on a practical, day-to-day level? [..] Never defend our boundaries until they shrink down and garrote us? It’s not an option. Political correctness is not voluntary; it’s survival.

Toevoeging van mijzelf: het gebruik van het woord ‘overleven’ is niet overdreven in een land waar blanke mannen Trump als hun Alfamannetje ziende Ku Klux Klan Trump’s overwinning wil vieren, Trumpaanhangers mensen doodsbedreigingen sturen via Facebook, mannen vrouwen bestraffend toespreken omdat ze Clinton’s verlies bewenen, de aankomende president klimaatverdragen wil opzeggen, vreemdelingen wil deporteren en allerlei sociale vangnetten wil afschaffen, en instanties een stijging signaleren in het aantal hatecrimes.

Kali Holloway signaleert nog een andere trend. Een koor van mensen, opvallend vaak blank en mannelijk, roepen alle mensen die Clinton steunen op om alles te vergeten en sympathie te hebben met Trump-aanhangers, want deze blanke kiezers hebben het zo moeilijk. Dit plaatst mensen in een moeilijke positie. Begrip tonen en je verzoenen klinkt supernobel, maar wat als de ”tegenpartij” er hele andere gedragsregels op nahoudt, vraagt juriste Marie Henein zich af:

Going high when they go low means you speak only to people who were listening in the first place. It’s like bringing thank-you cards to a knife fight. You’re going to get hurt or worse, lose.

Bovendien vinden veel gemarginaliseerde groepen het moeilijk om sympathie op te wekken voor die klem zittende blanke Trumpstemmer, beargumenteert Kali Holloway in de derde must read:

For a people who have shamed black folks for supposedly always wanting a hand out, for being a problem of the entitlement state, I have never seen people who so firmly believe they are owed something.

Bonus 1: deze Twitterberichten

 12 nov.For years I shamefully failed to realise that men who shout Paki at me from passing cars are actually experiencing a lot of economic anxiety
 20 u20 uur geledenSan Francisco, CA It’s like telling someone in an abusive marriage that since ½ the people in the marriage like beating them, they need to find common ground.

Bonus 2: een aantal journalisten en schrijvers waarschuwen dat Trump een autoritair regeringsmodel vertegenwoordigt. Zo heeft Trump tijdens zijn campagne verschillende keren aangekondigd dat hij wetgeving rondom laster wil verruimen in gevallen waarbij de pers negatieve berichten publiceert.

Bonus 3: de altijd betrouwbare, scherpe John Oliver over het normaliseren van het aanstaande presidentschap van Donald Trump:

SF auteur Sheri Tepper overleden

Ik voel een grote behoefte opkomen voor nóg een plaatje van een schattig katje, om het leven te verzoeten, want na het nieuws dat blanke Amerikanen een racistische seksist tot president kroonden kwam ik erachter dat auteur Sheri S. Tepper eind oktober overleed. Ze zag het levenslicht in 1929 en debuteerde in de jaren tachtig met haar eerste SF roman voor volwassenen. Al snel ontwikkelde ze zich tot een auteur van zeer originele SF en leverde de ene na de andere klassieker af.

Onder andere uitgeverij TOR classificeert Tepper als een auteur die je óf haat, óf steengoed vindt. Ook lezers laten regelmatig weten dat ze zich nog steeds uitgedaagd voelen door Tepper’s science fiction:

It’s pretty much a guarantee when I pick up one of her books, that I’m going to read something strange, perhaps astonishing, maybe even offensive – but the originality; the uniqueness, is the true pay off. I love that when I read her books I’m not delving into something that’s been done a million times before.

Onder andere haar roman Grass (vertaald als Heren van Gras) staat hoog op mijn lijstje van iconische science fiction. Website Infinity Plus noemt dit boek een van de meest veelbetekenende romans van de jaren tachtig, vol literaire invloeden uit Moby Dick en de gedichten van Walt Whitman.

Het verhaal van Heren van Gras speelt zich af op een planeet waar grasvlakten overheersen – niet vreemd voor een vrouw die opgroeide in een prairiestaat in de V.S. Een elite van grootgrondbezitters lijkt de planeet te domineren, maar is dat wel zo? Steeds meer tekenen wijzen erop dat een inheems ras domineert en de mensen inzet voor eigen doeleinden. Het verhaal is een mengsel van ‘vreemde wereld ontdekken’, ecologie, horror, religieus fundamentalisme en vrouwenemancipatie.

Grass is daarmee een van de SF-romans waarin Tepper kwesties verwerkte die haar nauw aan het hart lagen, zoals racisme en seksisme. Die bevlogenheid droeg ze ook uit in het ”echte leven”. Zo begon ze in 1962 bij Planned Parenthood, een organisatie die medische zorg aan vrouwen levert. Ze droeg bij aan de groei van klinieken in Colorado en Wyoming, ontwikkelde een systeem om anticonceptie aan huis te bezorgen bij plattelandsvrouwen met een laag inkomen, en deed er alles aan om vrouwen baas in eigen buik te laten zijn. In interviews vertelde ze dat ze zichzelf ziet als een ecofeminist.

Onder andere collega SF auteur John Scalzi betreurt haar overlijden én de neiging van mensen om haar romans niet geheel op waarde te schatten:

she was one of my favorite science fiction and fantasy writers, and an influence on my thinking about SF/F writing, so to have her gone on is still a deeply depressing thing. Also a bit depressing: That Tepper, while well-regarded, is as far as I can tell generally not considered in the top rank of SF/F writers, which is a fact I find completely flummoxing. Her novel Grass has the sort of epic worldbuilding and moral drive that ranks it, in my opinion, with works like Dune and Perdido Street Station and the Earthsea series; the (very) loose sequel to GrassRaising the Stones, is in many ways even better, and the fact that Stones is currently out of print is a thing I find all sorts of appalling. […] Farewell, Ms. Tepper. Your voice will be missed. I’ll keep reading what you have left us.

Vrouwen maken geschiedenis

Vrouwen wonnen dik verdiend bij de uitverkiezing van het beste geschiedenisboek aller tijden door Het Historisch Nieuwsblad. Duizenden mensen die hun stem uitbrachten plaatsten Els Kloek op 1, met de onder haar leiding samengestelde bundel 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Op de tweede plaats eindigde Het pauperparadijs van Suzanna Jansen

Els Kloek en collega’s werkten tien jaar aan 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Het boek bevat de biografieën van opmerkelijke vrouwen die helaas vergeten werden. Maar, zoals het Historisch Nieuwsblad in een mail aan alle kiezers meldt:

Met deze uitverkiezing zijn deze vrouwen niet meer te negeren. Uit de reacties van stemmers blijkt dat zij waarderen dat er ‘eindelijk een boek geschreven is waaruit blijkt dat vrouwen ook geschiedenis hebben geschreven’.

Die lezerswaardering moet Els Kloek deugd doen. Ze geldt als één van de pioniers van vrouwengeschiedenis als academisch erkend vak en geeft in interviews herhaaldelijk aan dat vrouwen een monument verdienen. Daar moesten zij en haar collega’s wel iets voor doen. Aan het Historisch Nieuwsblad vertelde Kloek dat ze hele speurtochten in archieven op touw moesten zetten.

Vaak leverde die zoektocht belangwekkend nieuws op. Zo bleek uit onderzoek dat achter een anonieme, invloedrijke verhandeling over pedagogiek, De la premiere éducation, hugenotendochter Marie du Moulin (1622-1699) schuil ging. Kloek en collega’s konden bewijzen dat zij de auteur was.

Ik vind het geweeeeeeeldig dat deze bundel de eerste plaats behaalde. En zonder lezers zou de uitgave niet zijn verschenen. Kloek zette een succesvolle crowdfunding actie op om de publicatie te bekostigen.  Ook ik doneerde een bedrag. Dus ik ben een tikkeltje vooringenomen als het gaat om dit boek 😉

Enfin. Koop! Lees! Geniet en verwonder je!

Vrouwelijke Thor past in vooruitgang binnen comics-industrie

Aaaargh, een vrouwelijke Thor, dat kan niet goed zijn, kreunden mensen een paar jaar geleden. In augustus 2016 geeft onder andere website Smart Bitches, Trashy Books verzamelbundel Thor: Goddess of Thunder echter een tien. Ook website Forbidden Planet noemt de vrouwelijke Thor één van de beste Marvel series. Thor geeft zelfs blijk van een feministische inslag. Wow…..Deze ontwikkeling van ”meh” naar ”hoera” is symbolisch voor een omwenteling in de comics-industrie als geheel.

Er verschijnen steeds meer reeksen die om een vrouw draaien. Naast Thor verschijnt begin volgend jaar bijvoorbeeld een nieuwe serie rondom Batwoman. Met reden. De stripboeken over de vrouwelijke Thor verkochten beter dan die van de mannelijke Thor. Uitgeverijen merken dat en willen die dollars en euro’s graag ontvangen.

Uitgeverijen krijgen bovendien door dat vrouwen tegenwoordig bijna de helft (46%) uitmaken van de groep die comics leest. Die lezers worden bovendien steeds kritischer. Zo beloofde DC Comics in 2011 om meer vrouwen aan te nemen, nadat fans kritiek hadden op het belachelijk lage percentage werkneemsters. De firma lijkt daad bij het woord te voegen. Het verhaal van de nieuwe serie over Batwoman komt bijvoorbeeld uit de pen van Marguerite Bennett.

Vrouwen krijgen zodoende steeds vaker de ruimte en mensen beginnen te wennen aan hun invloed op de verhalen. Het blijft uitkijken- zoals bij veel emancipatiebewegingen zie je vaak dat na twee stappen voorwaarts weer een stap achteruit volgt. The Mary Sue kraakte bijvoorbeeld een opvolger van Goddess of Thunder tot de grond toe af vanwege de seksistische inhoud van het nieuwe verhaal:

It’s all well and good to create safe spaces for alternative readers in books like Thor or Ms. Marvel, but if you then progress these characters by placing them in situations where they’re treated as badly as female comic characters have been historically (murdered, mutilated, sexually harassed etc.) then you’re not championing inclusion at all. We’ve got our safe spaces, Marvel; but why is the rest of your world still so dangerous?

Zulke stappen terug doen de algehele vooruitgang gelukkig niet teniet. De laatste tijd verandert er echt iets. Zo zoeken vrouwen steeds vaker hun eigen weg als tekenares en scenariste van strips. Dat gebeurt meestal los van de grote uitgeverijen zoals Marvel en DC Comics. Die grote bedrijven moeten reageren op de groei van onafhankelijke uitgevers, willen ze hun marktaandeel behouden. Want lezers willen diversiteit, merkt onder andere striptekenares Ashley A. Woods:

“I learned that for black girls who read comics, I suddenly became a big deal. People would bring their kids to stop by wherever I was, just so they could meet me,” said Kendall, who is guest writing on a Princeless anthology, featuring an adventurous black princess who eschews the awaiting-a-white-knight stereotype. “One of the moms said to me, ‘My daughter loves comics but at most of the stuff we go to, she doesn’t see anyone who looks like her.'”

Dus krijg je steeds vaker situaties zoals Marvel die vrouwen aanneemt om een Captain Marvel strip te produceren, en waarom zou Wonder Woman niet lesbisch zijn? Dit personage leefde jarenlang in een vrouwenmaatschappij en het past in de canon dat ze relaties had met vrouwen, ook liefdesrelaties. Dus is het logisch als je dat zonder ophef of nadruk gewoon opneemt in de verhaallijnen.

De hele industrie lijkt langzaam wakker te worden en te beseffen dat vrouwen mensen zijn, signaleert Adriana Melo:

when I started, back then, 80% of what mattered on a female character, was her body. She had to have the right size and the right amount of curves and there’s a word for a frame that was called “butt-shot”, and they used it a lot. But now, the editors are the first ones that say “no butt-shots”.