Category Archives: Wetenschap

Jaaroverzicht Lezeres des Vaderlands: een must-read

Iedereen die meent dat kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven, iedereen die vindt dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen om hun boeken gepubliceerd te krijgen, iedereen die zich afvraagt ‘waar zijn de vrouwen toch?’ zouden het jaaroverzicht van de Lezeres des Vaderlands als must-read op hun lijstje moeten zetten. De cijfers zijn overduidelijk (70% m-30% v) en als niemand iets wil doen omdat eerst anderen iets zouden moeten veranderen, zitten we over vijftig jaar nog steeds met blanke eenheidsworst.

Eerst de feiten. Na een jaar turven en tellen blijkt de aandacht voor vrouwelijke auteurs steken op 30%. Dit aandeel van circa eenderde komt ook terug in andere landen, zoals Australië of in de VIDA-tellingen uit de V.S. Het gaat om een structurele blinde vlek voor alles wat buiten het veld van blank en mannelijk valt. Daardoor halen schrijfsters de krantenkolommen slechts mondjesmaat, ongeacht hun werk.

In Nederland zouden vooral Het Parool en Vrij Nederland zich moeten schamen: die redacties komen niet verder dan rond de 20%. Dat het echt anders kan bewijst dagblad Trouw, met gemiddeld 40%. Niet geheel toevallig werken bij Trouw de meeste vrouwelijke recensenten en bij Vrij Nederland de minste, merkt de Lezeres op. Hulde aan Trouw! Allemaal een voorbeeld nemen aan die krant! Wordt abonnee van Trouw! Hoera!

Bij het stukken tellen hield de Lezeres geen rekening met de omvang van artikelen, en de plek binnen een boekenbijlage – prominente voorin met foto, of ergens achterin bij de korte signalementen. Zou ze dat aspect meegenomen hebben, dan duikelt dat gemiddelde van 30% aandacht voor vrouwen verder omlaag. Zowel in week 4 als in week 6  telde ze dit wel mee, en bleken stukken over vrouwen bij bijvoorbeeld de Volkskrant structureel korter te zijn en in de marge te staan. Op die manier ontstaat een tweede vorm van structurele marginalisering, binnen de geturfde marginalisering.

Tot slot maakt de Lezeres des Vaderlands korte metten met smoezen van het type ‘ja maar misschien  publiceren vrouwen minder boeken, uitgeverijen moeten ook wat doen, waarom heb je zo de pik op arme onderbetaalde krantenrecensenten’ enz enz. Welnu, verwijzen naar het aanbod uitgeverijen of andere schakels in de literaire wereld, is een manier van wegduiken:

Het is zeker zo dat waar je je schijnwerper ook zet in deze keten, vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Zelf heb ik al eens laten zien dat leeslijsten op middelbare scholen ook allesbehalve divers zijn. Dat betekent ook dat iedereen in de keten naar een schakel vóór zich kan wijzen om het probleem – en de verantwoordelijkheid – van zich af te schuiven. Dan verandert er echter nooit iets. […] Er wordt veel meer geproduceerd dan gerecenseerd, dus een boekenbijlage kán makkelijk diverser bespreken dan nu gedaan wordt. […] We zijn niet ‘vanzelf’ op weg naar meer gelijkheid, daar moet actief aan gewerkt worden.

Aan dat argument kan ik er nog eentje toevoegen. Kranten en andere media hebben de functie van poortwachter. Boeken waar zij aandacht aan besteden, komen beter onder de aandacht van lezers. Daarom houden uitgeverijen nauwlettend in de gaten welk boek De Wereld Draait Door in de etalage zet. Hun Boek van de Maand belandt daarna steevast in de toptien van de Bestseller 60. En daarom reageerden comics-fans zo teleurgesteld toen de New York Times een rubriek over dat genre schrapte – het wordt nu lastiger om uit te vogelen welk album je wil lezen, wat de aanbevolen titels zijn.

Ook op andere manieren blijken kranten en andere media poortwachters. In Australië komt tweederde deel van alle boeken uit de koker van een schrijfster. Als literaire bijlagen slaafs het beleid van uitgeverijen zouden volgen, zou het in de Australische media moeten wemelen van de artikelen over schrijfsters en recensies van hun boeken. Maar dat is niet zo. Australische boekenkaternen geven nog steeds tweederde van de kolomruimte aan mannelijke auteurs.

Kortom, op de media rust een extra verantwoordelijkheid om de situatie te veranderen. De Lezeres des Vaderlands hint dat Nederland misschien een eigen structurele telling krijgt, een instituut zoals VIDA. Dat hoop ik van harte, want de buren overzee merken dat cijfers publiceren een schok veroorzaakt in medialand en dat lekker tellen het debat naar een hoger niveau tilt:

VIDA’s count director Jen Fitzgerald says the numbers are so clear that they’re starting to change the conversation. “We have these stark blue-and-red charts that offer up data, and there’s no negating it. When we present it, it’s no longer a question of, ‘Is there an imbalance?’ Now, it’s a question of, ‘Why is there an imbalance? Do we want to change the imbalance?’ ” Fitzgerald says. “You know, the initial shock of, ‘Oh my goodness, are we really seeing 75 percent men across the board?’ to a question of, ‘Why are editors OK with 75 percent men across the board?’ “

Vrij Nederland, Parool, Volkskrant, NRC enz.: de bal ligt bij jullie. Doe er iets goeds mee.

Ruim helft docenten en ouders discrimineren meisjes en jongens

57% van de leraren geven toe dat ze meisjes en jongens (onbewust) stereotyperen op school. Ruim de helft van de ouders geeft toe dat ze hun zonen anders behandelen dan hun dochters. En jongeren zien exacte vakken als ‘mannelijk’ en dus minder geschikt voor meisjes. Dat blijkt uit een Engels onderzoek, uitgevoerd ter gelegenheid van een Maand van de Exacte vakken.

Deze stereotypering heeft negatieve gevolgen voor meisjes. Zo maakte 54% van de ondervraagde docenten mee dat meisjes onder druk van hun ouders stopten met exacte vakken. Deze vroege uitval voorkomt dat meisjes een echte vrije keuze kunnen maken. Misschien zijn ze stiekem best ok in wiskunde, maar als dat geldt als ‘iets voor jongens’ en je ouders zeggen ‘wiskunde is veel te moeilijk voor jou, stop er maar mee’, dan moet je als kind van goede huize komen om een eigen koers te varen.

Tegen de tijd dat het gaat om studeren en een baan vinden, domineren jongens en mannen en halen werkneemsters nog geen kwart van het totaal uit bij bedrijven. Samenlevingen verspillen zodoende bergen talent.

De studie past bij eerdere onderzoeken. Zo blijken docenten de wiskundige vaardigheden van jongens al vroeg veel hoger in te schatten dan bij meisjes. Zij krijgen bij voorbaat het vertrouwen van docenten. Meisjes niet. Uit een ander onderzoek bleek vervolgens dat docenten wiskundehuiswerk van meisjes betere cijfers geven dan dat van jongens, maar alleen zolang ze niet weten of een jongen of meisje de sommen maakte. Zodra ze de sekse wisten, gaven ze meisjes juist lagere cijfers dan jongens.

Hetzelfde overkomt vrouwen als ze bijvoorbeeld software programmeren en aanbieden op een platform zoals GitHub. Gebruikers gaven hun producten hoge waarderingen, maar alleen als ze geen idee hadden of een man of een vrouw erachter zat. Zodra ze wisten dat het programma van een vrouw kwam, vonden ze het niks meer.

Kortom, docenten en ouders zijn gewoon een product van een seksistische maatschappij. We zwemmen met ons allen in hetzelfde water, geven de boodschap vervolgens door aan kinderen en zo leren kinderen al vroeg hoe het hoort. Genialiteit is een mannelijke eigenschap, weten meisjes van zes al. Aan wiskunde hoeven ze niet te beginnen want dat kunnen meisjes niet, tenzij je een uitzonderlijke freak bent. Waarna meisjes afhaken en iedereen zegt ‘zie je wel, wiskunde is niets voor meisjes.’ Zo houdt het patroon zichzelf in stand….

Stereotypen richten al vroeg schade aan bij meisjes

Meisjes van een jaar of zes zijn er al vast van overtuigd dat genialiteit een mannelijke kwaliteit zou zijn, waar zij als meisje en toekomstige volwassen vrouw helaas niet over beschikken. En meisjes leren al jong dat ze afhankelijk van anderen zijn voor het doen van uitgaven: ouders geven dochters 20% minder zakgeld en minder financiële vrijheid dan hun zonen. Dat blijkt uit twee recente onderzoeken naar opvattingen over mannen en vrouwen.

Ouders besluiten of hun kind zakgeld krijgt en zo ja, hoeveel en hoe vaak. Wat blijkt uit onderzoek? Ouders geven jongens 20% meer zakgeld, houden regelmaat aan, en laten hun zonen redelijk vrij in wat ze er mee doen. Meisjes daarentegen krijgen minder geld, op onregelmatige momenten, en in veel gevallen blijven ouders betrokken bij wat ze met dat zakgeld doen. Meisjes moeten bijvoorbeeld vaker aan hun ouders vragen of ze een uitgave mogen doen en als dat al mag, krijgen ze het geld niet zelf in handen maar gaan de ouders mee om de portemonnee te trekken.

Ook Nederlandse ouders doen dit:

Wie er niet van opkijkt is Joop Schipper, hoogleraar Arbeids- en Emancipatieeconomie aan de Universiteit van Utrecht en expert op het gebied van beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. “Dit is niet het eerste onderzoek waarin deze ongelijkheid wordt beschreven. Het begint bij het zakgeld, daarna krijgen jongens meer betaald voor hun eerste bijbaantje en  zo gaat het door in het hele verdere leven.

Meisjes leren op die manier al vroeg dat jongens meer verdienen, dat ze van anderen afhankelijk zijn voor geld, en dat geld niet iets is waar ze zelfstandig over te beslissen. Dat onderscheid maken niet alleen ouders, maar ook scholen. Zo krijgen meisjes in de Amerikaanse staat Utah op school te horen dat ze zich, als ze met een jongen uitgaan, ‘vrouwelijk’ moeten gedragen, hem moeten behagen en zijn geld niet mogen verkwisten,

Ook op andere manieren krijgen meisjes signalen dat ze minder zijn. De onderzoekers van de ‘wie is de slimste’ studies kwamen er bijvoorbeeld achter dat jongens en meisjes op hun vijfde nog geen verschillen zien tussen de seksen als het gaat om genialiteit. Tegen de tijd dat ze zes worden, hebben meisjes echter verinnerlijkt dat alleen jongens ‘van nature’ briljante slimheid vertonen.

Dit verschil bij zesjarigen treedt op ongeacht de opvoedingsstijl van de ouders, inkomensgroep of etnische achtergrond. De onderzoekers wijten het aan ‘de cultuur’. Die toont, op enkele uitzonderingen na, louter jongens en mannelijke figuren die geniaal zijn en allerlei problemen oplossen. Denk aan de gemiddelde door mannen gedomineerde geschiedenisles op school, Sherlock Holmes, de mannen van Star Trek, dr. Who, enzovoorts. Ook speelgoed laat niet na om meiden te vertellen dat wiskunde zo moeilijk is en dat wetenschap alleen kan met roze kleuren.

Meisjes verinnerlijken die stereotypen. Met grote gevolgen. Ze reageren minder vaak op studiebeurzen als die gepromoot worden met vragen van het type ‘ben jij slim genoeg?’ (want meisjes zijn niet slim, dus helaas). Ze achten zichzelf minder geschikt voor studies die naar verwachting grote intelligentie vereisen, en beginnen zodoende niet aan een loopbaan in de exacte vakken.

Om het schadelijke effect van dit soort overtuigingen tegen te gaan zijn voorbeelden nodig, denken de onderzoekers. Meer fictieve heldinnen die geniaal blijken. Meer aandacht voor vrouwen die, in heden of verleden, blijk gaven van genialiteit en iets uitvonden, ontdekkingen deden en/of succesvol werkzaam zijn binnen exacte beroepen. En wist je dat James Bond’s Q in werkelijkheid een vrouw is? Zulke voorbeelden kunnen als tegengif dienen voor de stereotiepe beelden waar wij als maatschappij jongens en meisjes mee overspoelen.

Trump vrouwenhaat-watch: Afrikaanse vrouwen abortus ontnemen

Laat de betekenis van dit beeld even op je inwerken. Omringd door blanke, welvarende mannen zette Trump zijn handtekening om een oude wet opnieuw in werking te stellen. Een wet die het internationale hulporganisaties verbiedt om informatie of ondersteuning rondom abortus te geven, zodra ze een cent van de V.S. aannemen. Met name arme vrouwen met een gekleurde huid uit de armste landen ter wereld worden naar verwachting ernstig getroffen door de effecten van deze zogenaamde Gag Rule. Mijn hoop is nu gevestigd op onze eigen minister Ploumen en haar poging geld voor abortus bij elkaar te scharrelen.

UPDATE: Marie Stopes rekende de gevolgen van Trump’s actie uit. Als deze organisatie geen alternatieve fondsen vindt (en dus met minder geld minder kan doen) leidt dat naar schatting tot 6,5 miljoen ongewenste zwangerschappen, 2,2 miljoen abortussen en 21.700 vrouwen die sterven gedurende de zwangerschap of tijdens de baring. Wat Ploumen probeert is dus letterlijk van levensbelang. België zegde al steun toe voor Ploumen’s fonds.

De maatregel staat bekend als de Global Gag Rule, de internationale knevel-regel, omdat artsen en verpleegsters letterlijk moeten zwijgen over zorg rondom het afbreken van een ongewenste zwangerschap. Ook al vragen vrouwen expliciet en gericht om informatie, ze mogen niks zeggen. De Gag Rule is ook erg strikt op andere manieren. Het maakt bijvoorbeeld niet uit of hulporganisaties alleen ‘eigen’ geld of andere donaties gebruiken voor zorg en voorlichting rondom ongewenste zwangerschappen. Zodra ze een donatie uit de V.S. ontvangen, begint het taboe rondom abortus.

Onderzoek wijst uit dat die manier van doen vrouwen in het nauw brengt. Het gaat vaak om arme vrouwen uit problematische ontwikkelingslanden. Weigeren klinieken de voorwaarden van de Gag Rule te accepteren, dan verliezen ze het Amerikaans geld. Dat leidt vervolgens regelmatig tot de sluiting van klinieken. Daardoor verliezen vrouwen toegang tot preventieve zorg en voorbehoedsmiddelen.

Met name het gebrek aan anticonceptie zorgt vervolgens voor meer ongewenste zwangerschappen en een toename van het aantal onveilige abortussen. In Ethiopië hinderde de Gag Rule bijvoorbeeld de regering om het aantal onveilige abortussen terug te dringen – in dat land een grote oorzaak van moedersterfte en chronische aandoeningen bij vrouwen.

Dat en meer is waarom media zoals Vogue de wet een ramp noemen, en Slate Magazine concludert:

If Republicans really wanted to reduce international abortion rates, they wouldn’t attach strings to federal family planning funding for NGOs providing crucial resources to impoverished areas. The Trump administration’s insistence on reinstating this disastrous rule is only further proof of its indifference to women’s health, safety, and autonomy.

Of, anders gezegd:

Seksisme alarm: afspiegeling van de bevolking

Is het goed of juist onbelangrijk als de beoefenaars van een vak een afspiegeling van de bevolking vormen? Het antwoord van die vraag hangt af van de situatie. Versterkt het argument de positie van mannen, dan is het cruciaal dat een beroepsgroep een afspiegeling van de samenleving vormt. Gaat het om vrouwen, dan is precies datzelfde argument opeens waardeloos en onmogelijk uit te voeren.

Neem hoogleraren. Die beroepsgroep bestaat, nog steeds, voornamelijk uit mannen. Minister Bussemaker (en velen met haar) problematiseert die scheve situatie en wil dat universiteiten in 2017 honderd vrouwelijke hoogleraren aannemen. Wat vindt filosoof Sebastien Valkenberg daar van? De Volkskrant geeft deze man een podium om het volgende te zeggen:

Ik was ook niet onder de indruk van de argumentatie van de drie vrouwelijke wetenschappers binnenin de krant. Een van die hoogleraren zei bijvoorbeeld dat het goed is dat de wetenschap een afspiegeling is van de samenleving. Ik zou eerlijk gezegd niet weten waarom een universiteit een afspiegeling zou moeten zijn van de samenleving. Dat brengt grote praktische problemen met zich mee. Want hoe moet dat er in de praktijk dan uitzien? Een stad als Amsterdam heeft 188 nationaliteiten; moet dit dan allemaal vertaald worden naar de samenstelling van de onderwijspopulatie en misschien wel het curriculum?

Afspiegeling van de samenleving, waardeloos argument, niet doen! Prima als de gemiddelde hoogleraar gewoon, zoals eeuwenlang het geval was, een oudere blanke man blijft. Ook als allang duidelijk is dat die eenheidsworst de wetenschap geen goed doet.

Maar dan, als het gaat om mannen. Eeuwenlang was de rechterlijke macht ferm in mannenhanden. Tot de jaren vijftig werden vrouwen niet eens toegelaten: ”ongeschikt vanwege hun “natuurlijke aanleg en geestelijke eigenschappen”, noteert tijdschrift Opzij. De afgelopen jaren komen er echter steeds meer vrouwen bij. Ook de topfunctionarissen, de rechters, zijn steeds vaker een vrouw.

En kijk: opeens is het zeer belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving:

Vrouwen vonnissen niet anders, zegt ook een woordvoerder van de Haagse rechtbank. Maar het gaat haar om de beeldvorming, nu haar rechtbank 68 procent vrouwelijke rechters heeft. „We zouden een afspiegeling moeten zijn van de maatschappij. Als een verdachte man in een verkrachtingszaak drie vrouwelijke rechters treft, kan hij denken: ik ben al veroordeeld. Dat is niet zo, maar dat gevoel kan er wel zijn.”

Over de gevoelens van vrouwen als ze, bijvoorbeeld in zaken rond alimentatie en seksueel geweld een louter mannelijke rechtbank aantreffen, natuurlijk geen woord. Waarna rechtbanken plannen opperen om het aantal vrouwen in te perken en extra hun best te doen om meer mannen aan te nemen. In 2010 zong het idee van een quotum al rond, om het aantal vrouwen te beperken, en de Haagse rechtbank wilde positieve discriminatie van en voor mannen instellen, om maar wat voorbeelden te noemen. Duidelijke effecten van een knap staaltje framing.

Kortom, ik concludeer dat de dubbele moraal in Nederland springlevend is. We meten met twee maten. Meer mannen = goed. Meer vrouwen = slecht. De argumenten daarvoor slepen we er met de haren bij, al naar gelang de situatie en om welke sekse het gaat. UPDATE: zoals weblog Stellingdames de positie van filosoof Sebastien Valkenberg verklaart (na eerst gehakt te hebben gemaakt van zijn redenaties):

Het is goed mogelijk dat Valkenberg zich wegens deze maatregel van Bussemaker bedreigd voelt in zijn eigen positie als witte man. Gelijkheid voelt voor geprivilegieerden vaak als onderdrukking. Of zoals Obama het in zijn afscheidsspeech verwoordde over antiracisme-activisten in zijn land: “They’re not demanding special treatment, but the equal treatment that our founders promised”.

Hear, hear.

UPDATE 2: dit erudiete weerwoord op het stuk van Valkenberg, door filosofe Chantal Bax.

Mannen hebben geen trek in vrouwenwerk

Een aantal ‘typisch mannelijke’ banen verdwijnt snel, terwijl ‘vrouwelijke’ sectoren zoals de zorg juist groeien. Toch deinzen veel mannen er voor terug om vrouwenwerk te doen, blijkt uit ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De mannen voelen zich gestigmatiseerd, vrouwenwerk betaalt fors minder, en ze denken dat ze de benodigde kwaliteiten missen. Nederlandse opiniemakers spreken al van zorgelijke ontwikkelingen waarbij (jonge) mannen massaal afhaken en buiten spel staan op de arbeidsmarkt.

Mannen zouden er goed aan doen te kijken naar wat vrouwen doen, en van vrouwen te leren. De economische crisis kostte veel mensen hun baan. Vrouwen werden, volgens de New York Times, zelfs harder getroffen door werkloosheid dan mannen. De toekomst ziet er al evenmin florissant uit: zo verwacht de SER dat vooral vrouwen de dupe worden van toenemende automatisering. Zo verdwijnen talloze administratieve kantoorbanen als computers dat werk over nemen.

Vrouwen hebben veel ervaring met het opvangen van dit soort klappen. Rond de vorige eeuwwisseling maakten we een soortgelijke leegloop mee, signaleerden feministes van de eerste golf. Allerlei vrouwenwerk, zoals kaas maken, kleding naaien en kaarsen produceren, verdween met de industrialisering naar fabrieken buitenshuis. Daar gingen mannen dat werk doen. Voor vrouwen zat er niets anders op dan zich aan te passen en nieuwe wegen te zoeken.

Op dit moment doen vrouwen hetzelfde. Ze verliezen hun baan en zoeken nieuwe wegen. Ze zorgen ervoor dat ze hoog opgeleid zijn, signaleert de New York Times. Ze tonen zich flexibeler in hun gedrag dan mannen, scholen zich om, pakken aan wat ze kunnen.

Mannen daarentegen halen hun neus op voor laag vrouwenwerk. Zodoende beperken ze zichzelf en lopen ze kansen mis. Natuurlijk hebben mannen daar hun redenen voor. Naast een stigma levert vrouwenwerk minder salaris op. Een lasser (man) verdient in de V.S. 18 dollar per uur, stelt de New York Times. Zou hij in de zorg gaan werken, dan haalt hij waarschijnlijk niet meer dan tien dollar per uur. Bijna een halvering. In Nederland is het net zo: werkgevers onthouden vrouwen drie ton gedurende hun loopbaan.

Daarnaast vinden mannen zichzelf vaak niet geschikt voor vrouwenwerk:

“I ain’t gonna be a nurse; I don’t have the tolerance for people,” he said. “I don’t want it to sound bad, but I’ve always seen a woman in the position of a nurse or some kind of health care worker. I see it as more of a woman’s touch.” […]  Lawrence Katz, an economist at Harvard, has a term for this: “retrospective wait unemployment,” or “looking for the job you used to have.” “It’s not a skill mismatch, but an identity mismatch,” he said. “It’s not that they couldn’t become a health worker, it’s that people have backward views of what their identity is.”

Om het tij te keren doen werkgevers pogingen die identiteit bij te stellen. De zorg slap vrouwenwerk? Welnee. Ziekenhuizen doen hun best om de zorg als iets stoers te promoten. De adrenaline die door je heen jaagt als operatieverpleegkundige treedt ook op als je gaat bergbeklimmen, stellen pr-mensen. Bergbeklimmen is supermannelijk sportief en macho, kortom werken in een operatiekamer is macho. Ook in Nederland doen mensen hun best het vrouwelijke imago te verminderen en mannen te lokken.

Als mannen toehappen en een vrouwenbaan accepteren, belonen werkgevers hen. Mannen krijgen meer salaris. Het College voor de Rechten van de Mens kwam er bijvoorbeeld achter dat mannen, werkzaam in algemene ziekenhuizen, in alle onderzochte functiegroepen meer loon krijgen dan vrouwen. Ze nemen enkele tientjes tot tweehonderd euro per maand meer mee naar huis. Ook krijgen mannen sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Een fenomeen wat bekend staat als de ‘glazen lift’. Hoe meer mannen een beroep oppakken, hoe hoger de status (en het loon).

Het omgekeerde gebeurt niet. Als meer vrouwen mannenwerk oppakken, schieten hogere managers in de weerstand en vinden ‘we’ al die vrouwen een probleem. Bij de rechtelijke macht vinden we het bijvoorbeeld opeens belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving en dan is het erg als er ‘teveel’ vrouwen komen. Ook denken mensen dat de kwaliteit zal dalen als er meer vrouwen in de beroepsgroep komen. Voordat je het weet veranderen activiteiten op die manier in vrouwenwerk met een lage status. Met de bijbehorende lagere lonen. Waarna de cyclus opnieuw kan beginnen.

Deze kloof is mensenwerk: het zijn mannen die op basis van stereotiepe veronderstellingen vrouwenwerk mijden. Het zijn wij mensen die vrouwenwerk onderwaarderen en kinderen opvoeden met allerlei rare ideeën over ‘echte’ mannen en ‘echte’ vrouwen. Zolang we vrouwen blijven zien als de minderwaardige Ander, blijft wat ze doen besmet werk waar ‘echte mensen’ hun vingers niet aan willen branden. Met alle problemen van dien. Maar het voordeel is: wijzelf kunnen die opvattingen veranderen. Als we willen.

De dode vrouwenteller staat dit jaar op minstens 30

Als je gendergerelateerd geweld wat gedetailleerder in beeld wil krijgen, moet je goed je best doen. De Moordatlas, berichten uit lokale media, een overzicht van Het Parool met alle moorden in Amsterdam, dat en meer moet je bij elkaar vegen om verder te komen dan een kaal getal als ‘circa 30’. Met als dubieuze extra aanvulling: begin 2016 kon de politie de moordenaar van minister Els Borst voor het gerecht krijgen. Deze man voldoet akelig precies aan een bekend patroon bij moordenaars uit de V.S.

Beeld: RTV Oost.

Beeld: RTV Oost.

Circa 30 dode vrouwen in 2016. Bijna altijd in relatie tot huiselijk geweld. Het cijfer is ongeveer even hoog als 2015, toen het CBS 31 dode vrouwen registreerde. Ter vergelijking: kruispunten met minstens zes verkeersslachtoffers in drie jaar heten ‘blackspots‘ en staan hoog op de lijst voor maatregelen om het aantal doden terug te dringen. Zes doden in drie jaar. Twee per jaar. Dat is al voldoende om een gevoel van urgentie te krijgen.

Wat zit er achter zo’n kaal cijfer? De situaties uit 2016:

  • 16 december, Veendam: de politie houdt een 51-jarige man aan nadat een 48-jarige vrouw overleed aan haar verwondingen. Het stel was bekend bij de politie: de dag voor de moord stonden agenten nog op de stoep vanwege een ruzie tussen de man en de vrouw.
  • 23 november, Voorburg: een 57-jarige man doodt zijn 87-jarige moeder en springt daarna uit het raam van haar flat. Omwonenden vertellen verslaggevers van Omroep West dat de zoon regelmatig vanuit Amsterdam op bezoek ging om voor haar te zorgen.
  • 8 november, moeder treft haar 19-jarige dochter zwaargewond aan in hun woning in Ede. De politie houdt later een 20-jarige plaatsgenoot aan. Wat de relatie tussen de verdachte en het slachtoffer is, wil het rechercheteam dat de zaak onderzoekt niet zeggen.
  • 2 november, Hoevelaken, vrouw dood, ex op de vlucht. Agenten treffen de 39-jarige vrouw dood aan in haar woning. Haar ex-man liet zijn auto leeg achter in Amersfoort en verdween. Na onderzoek kon de politie een misdrijf hard maken en de man officieel als verdachte aanmerken.
  • 9 oktober, Almelo, vrouw dood, partner aangehouden. Buren hoorden gegil en een knal en zagen de man daarna het huis uit rennen.
  • 22 september, Zevenbergen, vriend en/of zoon vermoordt vrouw. De vader en zoon beweerden eerst dat de vrouw onwel was geworden, maar de politie vond bewijzen die duidden op moord en hield het tweetal aan
  • 25 augustus, Spijkenisse, partner vermoordt vrouw. De man belde daarna zelf de politie om de fatale mishandeling te melden.
  • 17 augustus, Oudwoude, man vermoordt echtgenote. ”Volgens buurtbewoners zou de 59-jarige Gerrit Dijkstra zijn 55-jarige echtgenote Gooitske van der Veen met benzine hebben overgoten en aangestoken en/of met een mes gestoken, maar dat kon of wilde de politie nog niet bevestigen.”
  • 22 juli, Amsterdam, man doodt zijn moeder. Hij wachtte totdat zijn ex thuis kwam met hun zoontje, gooide het kindje uit het raam en sprong vervolgens zelf.
  • 21 juli, Deventer, vriend mishandelt zwangere vriendin zodanig dat ze sterft
  • 16 juli, Maasbommel, man steekt schoonmoeder neer, zijn zwangere vriendin raakt gewond maar weet aan de dood te ontsnappen
  • 23 juni, Utrecht, man doodt tijdens ruzie zijn vriendin
  • 26 mei, Ophemert, man geeft zijn vrouw in eerste instantie op als vermist, maar daarna blijkt dat hij haar vermoord had en haar lichaam verstopte
  • 26 mei, Rotterdam, man doodt vrouw, verstopt lichaamsdelen op verschillende plekken en springt daarna voor een trein
  • 25 mei, Hoorn, partner vermoordt vrouw op hun zeilboot. Het betrof een Zweeds stel dat al jaren rondvoer in Nederlandse wateren.
  • 19 mei, Amsterdam, man vermoordt huisgenote, mogelijk met medewerking van zijn vriendin
  • 4 april, Beverwijk, 80-jarige man vermoordt 76-jarige partner, politie vermoedt dat dit gebeurde tijdens een ruzie in de relationele sfeer
  • 1 maart, Kaatsheuvel, militair vermoordt zijn vrouw, onduidelijk of zijn drie kinderen de moord zagen of dat ze toen sliepen. Politie vermoedt dat huwelijksproblemen tot de moord leidden
  •  24 februari, Eindhoven, politie houdt man aan nadat ze in zijn woning diens zwaargewonde partner aantroffen. De vrouw overleed in het ziekenhuis aan haar verwondingen. De Eindhovenaar kreeg in december 12 jaar cel opgelegd voor zijn gruwelijke daad. Bij de uitspraak bleek dat de man eerder was veroordeeld voor geweldsdelicten, ”waaronder voor mishandeling van zijn ex-partner en de bedreiging van een ander”.
  • 4 februari, Amsterdam, man steekt ex-partner neer bij een school, de vrouw overlijdt kort daarna in het ziekenhuis aan haar verwondingen. Volgens omwonenden had de man zijn ex eerst bedreigd voordat hij tot daden over ging
  • 12 januari, Den Haag, man schiet zijn ex-partner dood en pleegt daarna zelfmoord
  • 9 januari, Zandhuizen, man steekt partner neer en pleegt daarna zelfmoord. Volgens getuigen had het stel vaak ruzie. Onduidelijk of de twee kinderen van 5 en 6 jaar getuige waren van de steekpartij
  • 7 januari, Nunspeet, vrouw verdwijnt. Als haar lichaam wordt gevonden blijkt er sprake van moord. De politie houdt haar partner aan maar moet de man daarna weer vrijlaten. Voor het OM blijft hij de verdachte.

Twijfelgevallen

In mei stak een man het huis van een 84-jarig echtpaar in Hellevoetsluis in brand. Beiden stierven. Onderzoek wees uit dat de brandstichter jaloers was op de zoon van het echtpaar. Die zoon had een relatie met de ex van de dader. Een ander twijfelgeval speelde zich af in Helmond. De politie trof daar op 22 februari 2016 op straat een zwaargewonde vrouw aan, die later stierf. De politie hield een mannelijke kennis van het slachtoffer aan. De vrouw lag in een scheiding maar de moordenaar was, voor zover bekend, niet haar nieuwe partner.

Nog een twijfelgeval: de politie trof, na een telefoontje van een collega van het slachtoffer, op 22 oktober het lichaam aan van een vrouw die in een woonhotel werkte. Agenten hielden de mannelijke collega later aan omdat hij harddrugs op zak had en het onderzoek hinderde. Of deze: op 17 november treffen mensen een 28-jarige vrouw aan in een park in Amsterdam Zuidoost. Ze overlijdt wat later aan schotwonden. De politie tast in het duister over de dader.

Andere moorden

Op 4 juli 2016 drong een man in Emmerik het huis binnen van zijn ex en haar nieuwe vriend. Hij stak beiden neer. De vrouw overleed in het ziekenhuis aan haar verwondingen, de man overleefde de aanslag. Daarnaast hield de politie in Rijswijk op 13 juli een 18-jarige man aan nadat de politie een 18-jarige vrouw zwaar gewond aantrof in een huis. Ze stierf in het ziekenhuis aan haar verwondingen.

Een andere moord vond plaats op 20 mei, in Amsterdam. Drie mannen liepen ruziënd een politiebureau in Osdorp binnen omdat één van hen een vrouw zou hebben vermoord. De politie trof in een huis in de wijk inderdaad een dode vrouw aan en arresteerde het drietal. Wat er ook gebeurde, er is in ieder geval sprake van een mannelijke dader en een vrouwelijk slachtoffer.

Soms gaat het mis in het buitenland. Zo vermoordde een man een vrouw uit Dordrecht in Noord-Irak. ”De dader sloeg na de moord op de vlucht, maar werd later aangehouden door de Irakese politie. De vier kinderen uit het gezin zijn ondergebracht bij de familie van de dader”, meldt Omrop Fryslân.

In september 2016 meldde RTV Oost dat de Colombiaanse justitie een man uit Heino zal vervolgen voor moord op zijn partner. Volgens de man overvielen praten hun zeilboot, voor de kust van Colombia. De piraten zouden zijn vrouw vermoord hebben, maar de Colombiaanse justitie verdenkt hém, omdat onderzoekers op de boot geen sporen van derden aantroffen en piraterij in die streek zelden voorkomt.

Els Borst

In de buitencategorie: de moordenaar van Els Borst. Begin dit jaar kon de politie de dader aanhouden. Het blijkt dat hij opgroeide in een orthodox-christelijk milieu. In 2015 vermoordde hij zijn zus Loïs, na ruzies over abortus en euthanasie. Later doodde hij Els Borst. Hij verklaarde tot moord te zijn overgegaan vanwege de euthenasiewet, waar Borst als minister een belangrijke aandeel in had.

Dit voldoet precies aan een bekend profiel bij moordenaars in de V.S. Ze beroepen zich op allerlei motieven, maar hebben het bij hun keuze voor doelwit(ten) opvallend vaak op vrouwen gemunt. Dagblad Trouw noemde de moord een Christelijke aanslag. Het was echter ook een aanslag van een man die meerdere vrouwen letterlijk het licht in de ogen niet gunde en doorsloeg op onderwerpen die voor vrouwen van belang zijn, zoals de vrijheid een zwangerschap af te kunnen breken. (Religieus) fanatisme en vrouwenhaat, ze gaan vaker dan je lief is hand in hand.

Tot slot:

Renée Römkes hield in 2015 de Annie Romein-Verschoorlezing. Ze koos het thema huiselijk geweld.  Tot de tweede feministische golf vond de overheid dat dit type geweld een privé probleem was. Pas na feministische acties ontstonden de eerste opvanghuizen en nam de overheid maatregelen. Pas in 2015 ondertekende Nederland een verdrag van de Raad van Europa, waarin huiselijk geweld erkend wordt als een schending van mensenrechten.

We komen van ver. Maar we vinden het nog steeds lastig om te erkennen dat mannelijke daders de ernstigste misdrijven plegen, als het gaat om deze vorm van geweld. Dat gebeurt slechts bij hoge uitzondering. Veel vaker echter krijgen vrouwen (onbewust) de schuld van hun eigen misdaad. Zo schrijft misdaadjournalist Hendrik-Jan Korterink:

Succesvolle sterke vrouwen die in allerlei opzichten beter functioneren dan hun zwakke partner: dat kunnen dodelijke drama’s worden.

Alsof het een natuurwet is. Sterke vrouw, tja, ze lokt het uit he, hij moet dan wel slaan.

Dit mengsel van wegkijken, vergoelijken en/of impliciet slachtoffers de schuld geven, maakt dat we huiselijk geweld niet effectief aanpakken. Dit terwijl er langzamerhand steeds meer bekend wordt over deze vorm van agressie. Zo blijkt uit onderzoek van de universiteit van Manchester dat de dader vaak een jaloerse, bezitterige man is, die meent dat hij het recht heeft zijn vrouw te domineren en vanuit die houding extra gevaarlijk wordt als ‘zijn’ vrouw bij hem weg wil. Ook als een man zijn kind vermoord, gebeurt dat bijna altijd uit jaloezie en wraak.

Tot slot. Mocht je geweld van mannen tegen vrouwen (en kinderen) een vervelend, negatief, naar onderwerp vinden, dan zeg ik graag wat Latijns-Amerikaanse feministen in zo’n geval zeggen: ”excuses voor het ongemak, we worden vermoord”. In Nederland eist onder andere het College voor de Rechten van de Mens betere hulpverlening en een gerichtere bestrijding van agressie tegen vrouwen. Er gaan teveel vrouwen dood in Nederland. Dat moet stoppen.

Jaaroverzicht 2016: vrouwen centraal

Hoe seksistisch en racistisch we nog steeds zijn bleek wel uit de behandeling die onder andere hoogleraar Gloria Wekker en politica Sylvana Simons ten deel viel, en een deprimerende Emancipatiemonitor. De stagnatie blijkt ook uit onze dalende plek op internationale ranglijstenminder vrouwen in de Volkskrant top 200 van machtige Nederlanders, en het oprukken van gekrenkte mannelijkheid, angstmythes over ”feminisering” en oprukkend populisme. Gelukkig kon Nederland desondanks positieve ontwikkelingen optekenen in 2016:

  • Atletes deden het dit jaar geweldig op de Olympische Spelen en op andere velden. Zoals de historische prestatie van de handbalsters, die voor het eerst een EK-finale haalden. En in oktober 2016 kreeg Nederland voor het eerst een vrouwelijke coach in het betaalde topvoetbal.
  • Tijdschrift Opzij riep hoogleraar José van Dijk uit tot meest invloedrijke vrouw van Nederland. Ze werd in 2016 de eerste vrouwelijke president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, ook een primeur.
  • Vrouwen gebruiken sociale media steeds vaker om seksueel geweld aan de kaak te stellen. In Nederland onder andere met hashtag #zeghet. Daarnaast beschikt Nederland sinds dit jaar eindelijk over een landelijk netwerk van centra voor seksueel geweld, waar vrouwen en mannen terecht kunnen voor eerste opvang en verdere hulp. En Emancipator haalde de Witte Lintjescampagne naar Nederland – een beweging van mannen die geweld tegen vrouwen willen voorkomen en andere mannen aanspreken op hun gedrag.
  • Langzaamaan ontstaat opnieuw het bewustzijn dat je alert moet zijn op gender, wil je iets bereiken. Zo kreeg Nederland in november de eerste Gender in Physics-dag, om de positie van vrouwen in de exacte vakken op de agenda te krijgen. Een genderscan naar een effectieve aanpak van huiselijk geweld kreeg een vervolg. Filosofie Magazine publiceerde een manifest over het aandeel van vrouwen in het openbare debat. Iets wat onder andere leidde tot campagne Ik Schrijf. En organisatie Women Inc. timmerde in 2016 flink aan de weg om een discussie op gang te brengen over gebrekkige medische zorg aan vrouwen, de loonkloof en overbelasting van vrouwen door teveel mantelzorg.
  • Historici Myriam Everard en Francisca de Haan brachten in 2016 het eerste wetenschappelijke onderzoek uit over Rosa Manus. Deze vrouw vormde samen met Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker de kerngroep van de eerste feministische golf. Haar bijdrage bleef onderbelicht, o.a. omdat haar archieven tijdens de tweede wereldoorlog gestolen werden en pas in 2003 terugkwamen.
  • 2016 stond ook in het teken van jonge feministen. Vooral in de steden (her)ontdekken vrouwen het feminisme. Zo organiseerden vrouwen zich in The Feminist Club Amsterdam. Ook pleiten vrouwen voor meer intersectionaliteit. Als vrouw met een niet-blanke huid moet je soms drie glazen plafonds doorbreken voordat je ergens komt.
  • Vrouwen schrijven niet met hun tieten, stelden 25 jonge auteurs april 2016 in een bundel vol essays. Hun boek maakte onderdeel uit van een jaar vol aandacht voor schrijfsters, recensies en de plek van vrouwen in de Nederlandse literatuur, aangevoerd door de Lezeres des Vaderlands en haar #lekkertellen campagne.
  • Trouw, die structureel goed scoorde bij #lekkertellen, stelde een lijst samen met de beste boeken van 2016. Met opnieuw, terecht, veel schrijfsters. Zoals Roos van Rijswijk, Kristina Sandberg, Pauline de Bok, Marijke Schermer en de dit jaar helaas overleden Jenny Diski.
  • Op de valreep van het jaar sneuvelde een glazen plafond. Claudia de Breij is de eerste vrouw ooit die de oudejaarsconference mocht verzorgen. Ze haalde 2,12 miljoen kijkers en kon 2017 beginnen met positieve recensies van haar optreden.
  • Schrijfster Chimamanda Adichie bezocht Nederland en inspireerde vrouwen hier om de moed niet op te geven in deze tijd van taaie stagnatie. Jongeren zouden Addichie’s essay Waarom Feminisme voor Iedereen is verplicht mee moeten krijgen op hun zestiende, zoals Zweden inmiddels doet. Haar twee belangrijkste tips rondom feminisme:

The first is your premise, the solid unbending belief that you start off with. What is your premise? Your feminist premise should be: I matter. I matter equally. Not ‘if only.’ Not ‘as long as.’ I matter equally. Full stop. The second tool is a question: can you reverse X and get the same results?

Verder in de wereld:

Latijns-Amerika: 2016 was het jaar waarin vrouwen zó genoeg kregen van de verkrachtingen en moorden, dat ze met de slogan ‘niet één minder’ (ni una menos) massaal de straat op gingen in Argentinie, Brazilië, Chili en vele andere landen. Diverse feministische organisaties zorgden dit jaar voor zelfverdedigingsbewegingen, vakbonden voor prostituees, ontmoetingshuizen om de femicide te bestrijden, landhervorming en vrijere abortuswetten. Het filmfestival van São Paulo stond in het teken van feminisme en Chili kreeg voor het eerst een feministisch muziekfestival, georganiseerd door zangeres Francisca Valenzuela. En voor degenen die geen Spaans lezen maar wel Engels: veel werk van schrijfsters in deze lijst met beste boeken van 2016.

Afrika: het African Gender Institute van de universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika, leverde opnieuw talloze interessante publicaties. Van het effect van radio luisteren op de levens van plattelandsvrouwen tot aan online feminisme en onveilige abortussen, dit instituut deed onderzoek en sprak erover. In Harare vond voor de vierde keer het African Feminist Forum plaats. Lees verder o.a. dit interview met Ruth Nyambura, van de African Eco-Feminist Collective, over vrouwen, feminisme en ecologie in Kenia. Of website HerZimbabwe, met een serie over het werk van Afrikaanse schrijfsters.

Azië: In China wint het feminisme aan kracht. Helaas ook de weerstand daartegen, met een stelselmatige vervolging van feministische activisten. Ook in Japan dreigt feminisme het nieuwe f-woord te worden. In Zuid Korea wil de bevolking hun vrouwelijke premier afzetten. Activiste Kamla Bhasin lanceerde de One Billion Rising campagne in Nepal, om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Filmmaakster Alankrita Shrviastava liet eind 2016 haar film ‘Lippenstift onder mijn burka‘ in premiere gaan, over feminisme in Hindi films. Tot slot: voor jonge vrouwen spelen sociale media een belangrijke rol als het gaat om bewustwording en het opzetten van feministische initiatieven. Sommigen bekopen dat met de dood. Zo vermoordde haar broer Qandeel Baloch, een Pakistaanse sociale media ster die pleitte voor vrouwenemancipatie.

Europa: Poolse vrouwen organiseerden massale protesten tegen een zeer strenge anti-abortuswet en slaagden erin hun conservatieve regering een halt toe te roepen. Succes! In Italië deed de regering openlijk een beroep op vrouwen om meer baby’s te baren. Die campagne verdween ijlings van tafel nadat vrouwen protesteerden tegen de seksistische, neerbuigende toon ervan. En de voorzitter van de Europese Commissie, Juncker, hield een belangrijke speech waarin hij de plannen voor Europa ontvouwde. 52 jonge feministen schreven een alternatieve speech waarin ze hun eigen visie ontvouwden. Tot slot: het gevaarlijke vrouwen project van de universiteit van Edinburgh. Veel mensen vinden vrouwen eng en gevaarlijk, maar wat betekent dat, hoe ziet ‘gevaarlijk’ eruit, wat vinden vrouwen? Het project begon 8 maart 2016 en loopt door tot 8 maart 2017.

V.S./Engeland: Onder het motto ‘woorden doen ertoe’ verzamelde de Huffington Post de 29 krachtigste stukken geschreven door vrouwen in 2016. Schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie scoort hoog, met twee stukken in de lijst. Toegift: Slate Magazine noemt 2016 het jaar waarin feminisme in de V.S. keihard tegen het glazen plafond botste. Voor de Engelse krant The Guardian zette Laura Bates op een rij hoe het vrouwen in 2016 verging. Het antwoord: wisselend, maar vaak won de humor.  Website Indiewire bekeek de situatie in Hollywood en concludeert dat 2016 een mooi jaar was voor actrices en verhalen waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Vrouwen kregen complexere rollen, met personages waar je als actrice echt je tanden in kunt zetten. Vriendschap tussen vrouwen kreeg meer aandacht in verhalen, en er ontstond meer diversiteit. Plus: grote vrouwelijke hoofdrollen in de StarWars franchise, zoals Rey! Vrouwelijke Ghostbusters! Een aanstormende Wonder Woman film!

Tot slot: de krachtige feministische speech van Madonna, Vrouw van het Jaar, tijdens het Billboard’s Women In Music 2016 evenement. Je kunt er vanalles over schrijven. Maar kijk en luister liever naar haar oprechte toespraak, inclusief oproep aan vrouwen om elkaar vaker te steunen.

Zelfhaat, het vervolg

De gereedschapskist-aflevering over zelfhaat prijkt sinds de publicatie in 2013 dagelijks op de lijst van veel gelezen artikelen. Kerstvakantie, hoogzomer, weekeinde, een anonieme dinsdag, maakt niet uit, dagelijks zijn er mensen die dit stuk vinden, lezen, en doorklikken naar de informatie achter één of meerdere links in het artikel. Blijkbaar heb ik een gevoelige snaar geraakt.

Allereerst, voor de anonieme lezer die informatie over zelfhaat opzoekt: welkom. Hopelijk is het artikel je tot steun. Weet dat je niet alleen bent. De situatie waarin vrouwen verkeren vergroot het risico op traumatisering en zelftwijfel. Dat maakt je vervolgens kwetsbaar voor die volgende stap, zelfhaat.

Ik ben net zo gevoelig voor zelftwijfel als andere gemarginaliseerde mensen. Indertijd kostte het me bijvoorbeeld de grootste moeite om dat artikel te publiceren. Wie was ik om over dit onderwerp te schrijven? Ik wikte, woog, schrapte, voegde toe, streepte weg, en drukte uiteindelijk op de publiceer-knop omdat het er anders nooit van zou komen.

Eén van de redenen waarom ik schrijven over zelfhaat destijds zo moeilijk vond, was omdat het een kwetsbaar onderwerp is en er een harde geluidsband meeliep met ‘niet zeuren, huuuuh negatieve energie, je moet je met positieve dingen bezig houden, je bent toch een sterke moderne vrouw, nou dan, doe niet zo slap!’ Met als extra bonus de slechte beeldvorming rondom feministen. ‘Komen ze weer hoor, die verzuurde zeurpieten. Wat hebben ze nou weer te zeiken? Ach gut, lijden ze weer eens ergens aan?’

Zelftwijfel en het maatje zelfhaat komen ergens vandaan. Eén hele duidelijke reden voor zelfhaat zijn de vele ondermijnende situaties waarin vrouwen te vaak verzeild raken. Denk aan seksueel geweld, mishandeling, problematische bevallingen, structurele discriminatie van het type onderbetaling en ontslag na de aankondiging dat je zwanger bent (vaak met de smoes dat je niet goed zou functioneren).

Mensen zouden van minder van slag raken. Het enige voordeel is dat dit soort misstanden wat makkelijker zichtbaar kunnen worden. Ze zijn duidelijker. Ik denk dat naast dit type traumatisering twee sluipmoordenaars een rol spelen bij de ontwikkeling van zelftwijfel en zelfhaat. Voortdurende micro-agressies, en het ontbreken van een vrouwvriendelijke omgeving waarin je, als ‘tweede sekse’, je eigen ervaringen gespiegeld ziet zodat je weet dat je waarnemingen kloppen.

Ik begin met het laatste en verwijs je graag naar het werk van professor Saba Fatima. Als immigrantenvrouw met een gekleurde huid vertegenwoordigt zij een duidelijke minderheid in academische kringen. Ze merkte dat ze, als enige Ander in een ruimte, haar eigen ervaringen nauwelijks een plek kon geven. ‘Ze beeldt het zichzelf in’, heet het al snel. In haar eigen woorden:

As women of color, we are greatly underrepresented in academia. This adversely impacts our ability to speak about our experiences with an expectation of understanding such encounters by our allies. And when one is constantly given alternate banal explanations for their ‘overly-sensitive’ perceptions, one loses the epistemic ground they stand on. They cease to give credibility to their own perceptions.

Pas met de komst van internet, weblogs en digitale fora kwam ze in contact met vrouwen die in dezelfde positie verkeerden, die dezelfde ervaringen hadden, en die haar geleefde werkelijkheid konden bevestigen en van een context voorzien. Opeens kreeg ze benen om op te staan. Het ging niet om incidenten, waar ze ‘te overgevoelig‘ op reageerde. Het gaat om vele incidenten die samen een patroon van uitsluiting en marginalisering vormen, en die haar treffen omdat ze niet voldoet aan de standaard norm van heteroseksuele blanke academische man.

Toen ze dat inzag, kon Fatima zich weer ”normaal” voelen. Let wel: je kunt daarna nog steeds gelden als de enige hysterica in de kamer (met dank aan Masha Gessen voor die omschrijving), maar je begrijpt in ieder geval waar dat vooroordeel vandaan komt en kunt besluiten of je je erdoor laat beïnvloeden, of niet.

Bij dit alles spelen machtsrelaties een grote rol. Wie heeft het voor het zeggen? Wie wordt automatisch gelooft en wie niet? Wie kijkt, wie wordt bekeken? Filosofe Sandra Lee Bartky, die in 2016 helaas overleed, schreef belangrijke stukken over de situatie van vrouwen, de moeilijkheid van bewustwording, en de gevoelens van zelfhaat en minachting voor jezelf die het gevolg zijn van de situatie waarin we als samenleving vrouwen als mens onzichtbaar maken. Die situatie voorzien van context en gedeelde ervaring uitwisselen is van levensbelang, zeker voor een geminachte groep als feministen. Het persoonlijke is politiek…..

Wat me brengt op de tweede sluipmoordenaar: de micro agressies. Micro agressie staat voor op het oog kleine voorvallen. Van die speldenprikken die je in eerste instantie zelf nauwelijks opmerkt, laat staan anderen in je omgeving. Maar er volgt een tweede speldenprik, en een derde. De tiende voel je. De twintigste doet pijn. Tegen de tijd dat de dertigste komt krimp je bij voorbaat al in elkaar.

Micro agressie is één van de manieren waarop een samenleving vrouwen in een bepaalde hoek drijft. Kom uit je hok en je krijgt gedonder. Blijf in je hok, want elders is er geen plek voor je. Zo ontbreken we bijvoorbeeld in schoolboeken, worden we onderbetaald en moeten we in vergaderingen aparte technieken aanwenden om gehoord te worden.

Micro-agressies woekeren op allerlei manieren door in vrouwenlevens, maar zodra vrouwen over dit soort situaties beginnen tekent zich een tweedeling af. Herkenning van veel vrouwen, maar minstens de helft van de mannen ziet het probleem niet. Zelf zouden ze vrouwen nooooit zo respectloos behandelen. Vaak ontstaat ook verontwaardiging bij de not my Nigel-groep. Deze mannen en vrouwen zeggen maar wat vaak dat vrouwen niet moeten zeuren of overdrijven. We moeten vooral positief blijven en hooguit een vorm van ‘gezellig’ feminisme uitoefenen, anders schrikken we potentiële medestanders af.

Netwerken, online en offline, beginnen langzaam voor een kanteling te zorgen. Zoals Fatima merkte kun je als vrouw via die wegen herkenning en erkenning voor onze ervaren werkelijkheid vinden. Daardoor neemt de zelftwijfel af. Nee, wij zeuren niet, wij overdrijven niet. Wij benoemen een probleem, we verzamelen feiten en uit die stapel studies en ervaringen komt vanzelf een patroon naar voren. Wie zijn die anderen, om te zeggen dat het geen probleem zou zijn? Wiens belang dient ontkennen? Voor wie werkt stilte positief, omdat ze dan ongestoord door kunnen met wat ze doen?

Collectief kunnen vrouwen de stilte doorbreken en de status quo aanpakken, die hen tot voor kort dwong om zichzelf te verloochenen en zich bescheiden terug te trekken. Ik probeer daar met dit weblog een klein steentje aan bij te dragen. Door problemen te benoemen, door patronen zichtbaar te maken, door te verwijzen naar het vele werk van vele vrouwen, die ieder op hun manier feminisme uitdragen en thema’s aansnijden die belangrijk zijn voor ons.

Maar het begint bij het ontwikkelen van genderbewustzijn en een gezond gevoel van eigenwaarde. En het lezen van feministische vakliteratuur, want kennis is een vorm van macht en als vrouw kunnen we ieder sprankje macht goed gebruiken.

Lezeressen, ik sluit af met een wens. Een gezond, bezield 2017 vol moed, kracht en inspiratie! 

De lezing van… historica Mary Beard

De Engelse historica Mary Beard verzorgde in maart 2014 de London Review of Books Winter Lecture in het British Museum. Als onderwerp koos ze de stem van de vrouw in het openbaar. Als vrouwen publiekelijk speechen, volgt nog té vaak een vermaning of verzuchting. Praat ze nou nog steeds? Wat een gekakel. In haar lezing traceert ze pogingen om vrouwen het zwijgen op te liggen terug tot minstens de oude Grieken, en legt verbanden met hoe we in het heden omgaan met speechende vrouwen.

Beard signaleert dat voor (elite) jongens bij de oude Grieken en Romeinen, spreken in het openbaar een exclusief mannelijk recht was. Publiek speechen was hét teken dat de jongen een man was geworden. Of dat een volwassen man écht mannelijk was. Als een vrouw in het openbaar, formeel, het woord nam, kon ze per definitie geen vrouw zijn. Ze was androgyn of, erger, monsterlijk.

Beard signaleert twee uitzonderingen op de historische ‘regel’ dat vrouwen moeten zwijgen. Vrouwen mogen in het openbaar spreken over de situatie van vrouwen, en om te vertellen dat ze ergens het slachtoffer van zijn geworden. Beard plaatst zichzelf met lichte ironie en humor in dezelfde traditie:

 I’m not saying that women’s voices raised in support of women’s causes weren’t important, but it remains the case that women’s public speech has for centuries been ‘niched’ into that area. Here, I suppose I should flag up – before someone else does – my own topic this evening. No one forced it on me. But it can hardly be a coincidence that I chose to talk on the ‘public voice of women’ rather than about, say, migration or the war in Syria. I probably have to confess to being in the niche too.

Nieuwsronde: feestdagen editie

Van het verlies van Hillary Clinton in de V.S., de femicide in Latijns-Amerika tot aan de stagnerende emancipatie in Nederland, het was een ruw jaar voor vrouwen die als mens ruimte in willen nemen op onze planeet. Toch gaan vrouwen stug door – en die ontembare geest is een feestje waard. Daarom in deze feestdagen editie verhalen vol successen en vrouwen die blijven strijden voor een betere wereld.

  • Het Nigeriaanse voetbalteam Super Falcons won voor de achtste keer op een rij de Women’s Africa Cup of Nations. De regering beloofde de speelsters een bonus voor die historische prestatie, maar niks. Dus protesteerden de speelsters met medestanders voor het parlementsgebouw in Abuja. Betalen, pannenkoek!
  • Ondertussen schreven tienervoetbalsters in Engeland een boze brief naar de Football Association (FA) met luide kritiek op een rapport vol maatregelen om meer meisjes te interesseren voor de sport. De suggesties in dat rapport, zoals kleinere ballen gebruiken om meisjes niet af te schrikken met een normale, zwaardere bal, maken hersenloze barbies van meisjes, signaleren ze.
  • Voor het eerst wijdt een museum in de Australische stad Melbourne een grote expositie aan werken van Aboriginalkunstenaressen. De tentoonstelling is het resultaat van een snelle emancipatiebeweging. Zo gebeurde het nog in 1981 dat de Aboriginal Australia Exhibition, een prestigieus evenement met 321 werken van inheemse kunstenaars, louter mannen een podium gaf.
  • De monden vielen open van een groepje Britse tieners, toen ze in een krant lazen dat sommige vormen van vrouwenbesnijdenis ‘best moeten kunnen’. Echt niet! Ze schreven een prachtig lied tegen vrouwenbesnijdenis om te protesteren tegen deze vorm van genitale verminking.
  • In de V.S. zijn voor het eerst in de geschiedenis de meeste rechtenstudenten vrouw. In Canada maken meer vrouwen deel uit van de 1% mensen met de hoogste salarissen in het land.
  • Tegelijkertijd maken vrouwen nog steeds het grootste deel uit van de armen in de wereld. Ook in rijke westerse landen. Daarom heeft de Engelse drogisterijketen Boots nu een donatiesysteem opgezet om maandverband en tampons te schenken aan voedselbanken. Dit omdat vrouwen met een zeer laag inkomen deze essentiële producten vaak niet kunnen betalen.
  • Sinds 1990 nam de moedersterfte in ontwikkelingslanden af met 45%. Dat is goed nieuws, want een kind baren is wereldwijd doodsoorzaak nummer 2 voor vrouwen.
  • Sarah Roebuck liep in Parijs een man tegen het lijf die haar verwarde met een gebruiksvoorwerp. Een jaar later zag ze haar verkrachter terug in een Franse rechtbank. Bij die gelegenheid schreef ze een open brief aan de dader en aan mannen in het algemeen: ”“Ik wil dat mannen dit lezen en zich even misselijk voelen als de vrouwen die dit meegemaakt hebben. Ik wil dat dingen veranderen. Ik eis dat dingen veranderen.”
  • Het is niet vanzelfsprekend dat meisjes ruimte innemen op poppodia, maar een succesvol evenement probeert de drempel te verlagen. Girls Go BOOM vond plaats in de Belgische stad Gent en de Nederlandse stad Rotterdam, en bracht meiden bij elkaar die graag in een band spelen of aan de weg timmeren met slam poetry. Het initiatief kwam van Lindsi Dendauw en twee van haar vriendinnen. In de toekomst wil het trio vier keer per jaar iets organiseren. Zoals workshops over hoe je een band opstart. Of filmavonden.
  • India slaagde er twee jaar geleden in om een satelliet in een baan rond Mars te brengen. Dat zou nooit gelukt zijn zonder wetenschapsters zoals Ritu Karidhal, Nandini Harinath en Anuradha TK.

Statistieken brengen femicide in Engeland aan het licht

Mannen vermoordden in zeven jaar tijd bijna duizend vrouwen in Engeland en Wales. Dat blijkt uit statistieken, verzamelt door de organisaties Women’s Aid en NIA. De moorden volgen een vast patroon. In de helft van de gevallen gebruikte de man een steekwapen. In driekwart van de gevallen kende de moordenaar zijn slachtoffer zeer goed – het was een partner, ex-partner of een zoon van de vrouw.

Deze zogenaamde ‘Femicide Census’ betekent een volgende stap in het zichtbaar maken van geweld tegen vrouwen. In eerste instantie ploegden particuliere vrouwen lokale kranten door en probeerden in kaart te brengen hoe vaak vrouwen het onderspit dolven. Dat gebeurde eerder ook in de V.S. Daar kamden redacteuren van de Huffington Post lokale media uit en verzamelden alle dode vrouwen (en vaak ook kinderen) die ze in de maand januari 2016 vonden: 112 doden. In 89 procent van de gevallen was de dader een man, 77% van de slachtoffers was een vrouw.

Uit de Engelse cijfers blijkt dat mannen het vooral gemunt hebben op vrouwen in de leeftijd van 36 tot 45 jaar, of als ze ouder zijn dan 66. Bij de groep van 66 jaar en ouder verklaart de moordenaar vaak dat hij uit medelijden handelde of haar een genadige dood schonk. Tijdschrift The New Statesman:

… although the sincerity of that mercy can be judged by one of the male killers quoted in the census: “‘I did not want her to become a decrepit old hag.”

De femicide census identificeerde ook een categorie genaamd ‘symbolische vrouw’:

The most chilling category of victim, though, is perhaps the group of five called “symbolic woman”, which means “cases where a man sought to kill a woman – any woman”. In the purest sense, these are women who were killed for being women, by men who chose them as the outlet for misogynist aggression.

Grote kans dat de man die onlangs in Finland een vrouwelijke burgemeester en twee journalistes doodde, ook zo’n symbolische vrouw zocht. En vond. En doodde.

Dit geweld tegen vrouwen is hardnekkig. In 2011 kwamen de Verenigde Naties erachter dat het aantal vermoorde vrouwen akelig stabiel blijft en in sommige gebieden zelfs stijgt. Engelse cijfers wijzen op een sterke daling in het aantal misdaden tegen mannen, terwijl het aantal geweldsincidenten tegen vrouwen juist steeg. En dat de stijgende lijn begon op het moment dat de regering bezuinigde op Blijf van mijn Lijf huizen en andere hulp aan mishandelde vrouwen. Toeval?

 

Anderhalf verdienersmodel legt alle economische risico’s bij vrouwen

Wow. Als er voor mij één ding duidelijk wordt uit de Emancipatiemonitor 2016 is het dit: het schiet niet op met de emancipatie, en uit keiharde cijfers en representatieve uitslagen van enquêtes blijkt dat ‘wij’ in Nederland, met ons anderhalf verdienersmodel, alle risico’s van die relatievorm bij de vrouw neerleggen. Naar eigen zeggen in goed vertrouwen leveren vrouwen in, maar als de relatie stuk loopt onttrekt 50% van de mannen zich aan de (financiële) gevolgen van deze manier van samenleven.

Het anderhalf verdienersmodel houdt in dat zodra er kinderen komen, de ene partner het betaalde werk drastisch inperkt, terwijl de ander de hoofdkostwinner wordt of blijft. Als samenleving zetten we vrouwen onder grote sociale druk om degene te zijn die inschikt en de onbetaalde zorgtaken in huis op zich neemt. Daardoor wordt het iets waar je niet over praat omdat het vanzelfsprekend zo hoort. Nog voordat ze een serieuze relatie krijgen zijn jongeren al diep doordrongen van deze norm, ziet het CBS.

Gegeven deze ongeschreven wet vindt er zelden een kritisch gesprek plaats over de praktische gevolgen van deze gang van zaken. In plaats daarvan signaleert de monitor automatische aannames van het type ‘als haar inkomen op gaat aan kinderopvang, kan ze net zo goed meteen stoppen met betaald werk’. En wensdenken: ”Twee op de drie vrouwen menen dat financiële afhankelijkheid niet erg is, zolang er maar goede afspraken zijn gemaakt. Nog meer vrouwen vinden dat het in een goede relatie niet uitmaakt wie het meeste geld binnenbrengt en wie het meeste doet in het huishouden.”

Zodoende houdt zij hooguit een baantje en houdt hij De Baan. Zodoende schrobt zij thuis de badkamer terwijl hij domineert op krantenredacties, in de politiek, in de top van bedrijven enz. enz. Kinderen observeren deze ouderwetse rolpatronen en leren al jong hoe het hoort. Voilà, een vicieuze cirkel.

Als het mis gaat met de relatie – het CBS becijfert dat het aantal echtscheidingen nog steeds stijgt – komen alle negatieve gevolgen bij de vrouw terecht. Cijfers staan verdeeld over pagina’s 148 tot en met 166, maar geven samengevat dit duidelijke beeld:

  • Van de mannen meent de helft dat beide ex-partners na een scheiding financieel op eigen benen moeten staan, zonder partneralimentatie. Laat dit even op je inwerken, dames. De helft. Deze mannen profiteren graag van jouw gratis werk, zodat hij ongestoord salaris kan blijven verdienen, maar als de relatie stuk loopt moet je niet bij hem aankloppen
  • Bij degenen zonder kinderen: bij mannen 11% inkomstendaling en bij vrouwen bijna 28%
  • Zijn er wel kinderen en wonen die bij de moeder, dan gaan mannen er ruim 10% in koopkracht op vooruit, terwijl vrouwen 23% verlies hebben
  • Wonen de kinderen bij de vader, dan gaan deze vaders er 1% op achteruit en moeders bijna 27%
  • Vrouwen die na de scheiding partneralimentatie ontvingen, moesten een koopkrachtverlies van 38% incasseren, tegenover 22% verlies voor vrouwen zonder partneralimentatie. Ook met kinderalimentatie blijft dit beeld overeind
  • Voor mannen die partneralimentatie gingen betalen na de scheiding, ontwikkelde de koopkracht zich met 6,4% stijging positief
  • Nieuwe relatie: zonder kinderen gingen mannen met een nieuwe partner er 1% in koopkracht op achteruit, terwijl vrouwen ruim 1% vooruitgang hadden. Met kinderen hadden beide seksen te maken met een koopkrachtwinst: mannen 13% en vrouwen 4%

Denk daar even aan als mannen weer lawaai gaan maken over alimentatie: zijn inkomen gaat er nog steeds op vooruit, als hij partneralimentatie betaalt.

Gezien de voordelige positie van mannen hoeven vrouwen van hem geen urgentie te verwachten om iets te veranderen. Hij vaart wel bij deze gang van zaken. Hij heeft geen probleem. Voor vrouwen is de urgentie daarentegen hoog. Als vrouwen niet kritisch nadenken, denkfouten ontmaskeren en hun economische zelfstandigheid bevechten, blijven ze in een systeem rollen waarbij ze uiteindelijk in armoede vervallen als het mis gaat met de relatie.

Vrouwen vinden dat kritische gesprek met een wellicht tegenstribbelende geliefde erg lastig. Slechts zelden durven vrouwen die andere dwingende norm te doorbreken, namelijk dat vrouwen vriendelijk moeten zijn, moeten zorgen, aan de ander moeten denken, de harmonie in huis moeten bewaren. Het doet zeer in jezelf als je daar tegenin gaat. Anderen kunnen je een bitch noemen. Bovendien kun je een beerput openen vol onuitgesproken verwachtingen, ingesleten gedragspatronen of onwil die niet langer verborgen kan blijven als jij als vrouw duidelijkheid eist.

Kortom, gezien bovenstaande snap je waarom de emancipatie zo hemeltergend traag verloopt. Het gaat om een taaie mentaliteit en vastgeroeste maatschappelijke normen die, hoewel ongeschreven, daarom niet minder dwingend zijn. De emancipatiemonitor maakt dat weer eens pijnlijk zichtbaar.

Nieuwsronde: de opmerkelijke editie

Rondom gender gebeuren dagelijks opmerkelijke dingen. In deze nieuwsronde een verzameling van wat er zichtbaar wordt als je let op sekse, macht en moraal.

Foto: Marie Claire, over Tanzaniaansen die de traditie van het ‘Vrouwenhuis’ omarmen en met elkaar trouwen.

  • Voortplanting: in België wordt controle over de menselijke vruchtbaarheid steeds vaker een mannenzaak. Een recordaantal Belgische mannen, 8.756 in totaal, liet zich vorig jaar steriliseren, meldt tijdschrift Knack. Nog meer goed nieuws: na gerichte acties van gewone vrouwen (en mannen) schafte de Belgische regering eindelijk de zogenaamde tampontaks af. Tot nu toe viel zoiets als chocola onder het lage BTW tarief voor basisgoederen, terwijl maandverband en tampons onder het veel hogere BTW tarief voor luxegoederen vielen. Belachelijk. En nu verleden tijd. Hoi!
  • Sinds een paar weken trekken Venezolaanse vrouwen massaal de grens met Colombia over om hun haar te verkopen. Tussenpersonen verkopen de lokken vervolgens door aan Colombiaanse bedrijfjes die haar-extensies produceren.
  • Politiek gekonkel: D’66 blies hoog van de toren. Na Pechtold drie vrouwen bovenaan de kandidatenlijst voor de komende verkiezingen! Jammer alleen dat de leden daar niets van moesten hebben. De definitieve kandidatenlijst ziet er zodoende een tikkeltje anders uit. Ingrid van Engelshoven stond op drie, maar zakte naar de vijfde plaats. In haar plaats geven partijleden de voorkeur aan een blanke man, Wouter Koolmees. Typisch….
  • Vooruitgang: stel, je bent vrouw, alleenstaand, je hebt geen bankrekening en je leeft bovendien sowieso al in een gebied zonder banken. Wat te doen als je wil sparen of tijdens het zakendoen geld over wilt maken? Voor dat dilemma stonden vrouwen in Kenia, maar ze vonden een oplossing. Ze kochten een goedkope gsm en gingen telebankieren. In zes jaar tijd zien onderzoekers in de statistieken terug dat vrouwen die dit doen, er financieel een stuk beter voor staan. Ze adviseren deze mobiele technologie ook toe te passen in andere Afrikaanse landen.
  • Opmerkelijk: de Amerikaanse ex-CIA directeur David Petraeus kan als getrouwde man vreemdgaan en opbiechten dat hij staatsgeheimen lekte, maar behoudt ondanks een veroordeling en twee jaar voorwaardelijk zijn baan en staat op een shortlist van Trump voor een post als  Ondertussen kreeg de getrouwde vrouw met wie hij een relatie had er in het openbaar van langs als een slet en een jaloers secreet, verloor ze haar baan en kan ze nergens anders werk krijgen. Dubbele moraal? Ja.
  • De Lezeres des Vaderlands attendeert haar lezers dat NPO2 bekend maakte welke DJ’s dit jaar de top 2000 presenteren: ,,Evelien de Bruijn en Marisa Heutink zijn de enige twee vrouwen (tegenover 9 mannelijke DJ’s) and guess what, ze hebben de geweldige, levendige, goed beluisterde timeslots toebedeeld gekregen van 00:00 tot 02:00 uur en van 02:00 tot 04:00. Uit solidariteit zal ik mijn best doen mijn ogen op te houden wanneer ik van onder mijn fleecedekentje de middelbare wittemannenmuziek door probeer te komen.”
  • Tijdschrift Vogue koos voor een model met een maatje meer op de cover. Hulde! Enige probleem: zeer bekende modehuizen weigerden het model te kleden, omdat ze niet voldoet aan de fysieke eisen. Heldere taal van de redactie: ,,Het is vreemd dat een aantal van onze meest bekende modemerken weigeren een poging te doen om elke vorm van fysieke schoonheid te omarmen, terwijl de rest van de wereld daar wel zijn best voor doet. Dat is volgens mij heel onverstandig.’’
  • Fixed that for you: regelmatig berichten de media in allerlei landen over politieagenten die mensen seksueel misbruiken. Dat is echter niet wat er speelt. Wat er gebeurt is dat mannen uit het politie-apparaat vrouwen seksueel misbruiken. Zo, da’s een stuk duidelijker.
  • Brexit rechtszaak: mannen hadden het woord gedurende 4 uur, 28 minuten en 39 seconden. Vrouwen spraken gedurende 1 minuut en 21 seconden. Toen iemand via Twitter deze feitelijke observatie deelde, regende het honende commentaren van het type ‘nou, da’s dan een verspilde minuut’ en ‘wat deed dat wijf uit de keuken?’
  • Tot slot. Hoe kun je geweld tegen vrouwen succesvol signaleren en bestrijden? Diverse slimme mensen kwamen met verrassende ideeën die in de praktijk prima blijken te werken. Train bijvoorbeeld vrachtwagenchauffeurs om mensenhandel te herkennen. Of, als je Tanzaniaanse bent: maak gebruik van een tribale traditie, genaamd nyumba ntobhu, en trouw met een of meer vrouwen. Steeds meer vrouwen doen dit zodat ze sociaal geaccepteerd kunnen leven – ze zijn immers keurig volgens de eigen tradities onder dak – zonder risico op mannelijke agressie. Slim!

Zaak Simons staat niet op zichzelf

De zaak Sylvana Simons houdt de gemoederen bezig. Gelukkig beginnen er in de media analyses te komen die haar situatie voorzien van een bredere context. Want wat haar overkomt, staat niet op zichzelf. Het hangt samen met bekende patronen rondom seksisme en racisme, en met territoriumdrift van de groep die het openbare debat gewend was te domineren. Een overzicht van de betere artikelen:

Bron: Joop.nl

Slechts een paar bronnen halen de analyses uit het niveau van persoonlijke anekdotes en inzichten, en plaatsen de woede tegen Simons in een bredere context. Zo haalde tijdschrift Linda een onderzoek aan van het Britse dagblad The Guardian. Deze krant analyseerde tienduizenden commentaren op opiniestukken van verslaggevers, en toonde keihard aan dat mensen de standpunten van hun gekleurde, vrouwelijke medewerksters met de meeste haat neersloegen. Van de top tien doelwitten vielen er acht in die categorie. De andere twee plekken gingen naar mannen met een gekleurde huid.

Wie leveren al die haat? Veel commentaren zijn anoniem. Her en der duiken echter wel degelijk namen op. Linda noemt radio dj Giel Beelen en voetbalcommentator Johan Derksen als expliciete leveranciers van haat tegen Simons. Een 37-jarige man uit Kudelstaart bekende de maker te zijn van bewerkte beelden waardoor het lijkt alsof mensen Simons lynchen.

Ziet u het patroon? Blanke mannen. Het NRC ging te rade bij kinderpsychiater Glenn Helberg:

Het zijn opvallend veel witte mannen die zich aangevallen voelen, zegt Glenn Helberg, kinderpsychiater en voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN). „Zij voelen de drang de eigen groep waarmee jij je identificeert, te verdedigen tegen de ánder. Dat is een heel primitief gevoel. Sylvana Simons is niet alleen de ánder omdat ze zwart is, ze is ook nog vrouw. Seksisme, racisme én islamofobie spelen een rol. Want ze zit nu bij een partij die opkomt voor moslims. Zij symboliseert die drie angsten.”

Webmagazine Vileine schreef hier trouwens in mei dit jaar al over, al die blanke mannelijke opiniemakers die steigeren zodra Simons in beeld komt en hele columns wijden aan hun weerzin tegen haar.

Dat duidt op nog iets anders. Radio, debatprogramma’s op de televisie, het politieke debat, kranten, tijdschriften, op een paar uitzonderingen en niche-genres na domineren blanke mannen. Dat vond iedereen lange tijd normaal, totdat de tweede feministische golf losbrak, emancipatiebewegingen aan kracht wonnen en allerlei groepen meer diversiteit eisten. Deze ontwikkeling leidt ertoe dat blanke mannen nog steeds domineren, maar daar steeds minder vaak mee weg komen. De Correspondent:

…de man die dacht machtig en onaantastbaar te zijn, niet langer wegkomt met gedrag wat tot in het recente verleden geaccepteerd of geslikt werd. Witte mannen moeten een toontje lager zingen, omdat ook vrouwen, minderheden en mensen met een lagere sociale klasse hun plek opeisen. Daarom roeren veel van dit soort mannen zich. Door zich te beklagen dat hun grappen niet meer geaccepteerd worden of hun woorden altijd verkeerd uitgelegd worden. Door een seksistische, badinerende tweet de wereld in te slingeren.

Of een lynchfoto van Sylvana Simons te maken, zodat ”die bitch” haar plek weer weet. Zelfs het ‘daar moet een piemel in’ komt weer langs, want als mannen een vrouw klein willen maken doen ze dat het liefst door middel van dreigen met haatseks. Zie ook de walgelijke reactie van Quote op een al even walgelijk artikel in Esquire, waar een journalist seksueel geweld tegen dronken, bewusteloze vrouwen aanmoedigde – en daar mogen wij vrouwen niks van zeggen, anders volgt haatseks.

Seksisme, racisme, islamologie en de woede van blanke mannen omdat ze niet meer als vanzelfsprekend het openbare debat domineren, het is een krachtige cocktail. Simons is niet de eerste of de enige die met die giftige cocktail in aanraking komt. Velen gingen haar voor. Hoogleraar Gloria Wekker, die aangevallen wordt op haar toon omdat mensen de uitkomsten van haar wetenschappelijke onderzoek naar racisme niet pruimen. Mannen en een enkele vrouw die moslima’s verbaal aanvallen op straat en in het openbaar vervoer. De haat tegen Ayaan Hirsi Ali. Het gaat door totdat we inzien wat er achter ligt….

Bonus: reacties op uitspraken over racisme en seksisme van Sylvana, bewijzen haar gelijk. Zie ook Lewis’ Law: commentaren over ieder artikel over feminisme rechtvaardigen het feminisme. Later iets aangepast zodat de wet beter aansluit bij andere internet-wetmatigheden (zoals Godwins Law):

As the comment section of any article about feminism grows, the probability of someone saying something utterly vile, stupid and/or ignorant about women – something that justifies the existence of feminism – approaches one.”

Verander ‘feminisme’ in ‘racisme’ en je bent er.

Seksisme alarm: moeder heeft het gedaan

In de categorie ‘volautomatisch’/onbewust seksisme deze keer een column van Sheila Sitalsing, nota bene gepubliceerd door maandblad Opzij. Zij reageert op een onderzoek van het CBS waaruit blijkt dat pubers al honderd procent doordrongen zijn van de Nederlandse norm op het gebied van huishouden en betaald werken. Het kostwinnersmodel heeft afgedaan. Het nieuwe ideaal voor heterostellen is het anderhalfverdienersmodel. In dat model heeft hij dé baan, en is zij hoofdverantwoordelijk voor huishouden en kinderen, met een baantje erbij ‘voor de extra’s’ of ‘om de kinderopvang te betalen‘.

De rubriek Seksisme Alarm bestaat omdat we openlijke vrouwenhaat makkelijk herkennen. ‘Wijven kunnen niet autoracen, ze horen in de keuken thuis’, da’s duidelijk en daar kun je makkelijk stelling tegen nemen, als je van mening bent dat vrouwen mensen zijn. In Nederland zijn we echter een stapje verder. Het seksisme gaat ondergronds, wordt impliciet, of krijgt een roze strik (het zogenaamde ‘welwillend seksisme’.) Of het gebeurt zo onbewust volautomatisch dat het niemand opvalt. Die voorbeelden, soms wat ouder van datum en soms recent, verzamel ik hier.

In dit seksisme alarm: het CBS onderzocht hoe jongeren over de verdeling van betaald en onbetaald werk denken. Ze moesten zich voorstellen dat ze later een relatie en een kind hadden, en hoe de situatie dan zou zijn. Dat leidde keurig tot een scenario waarbij híj minimaal vier dagen per week betaald buitenshuis werkt, en liefst fulltime. Zij heeft geen betaalde baan of verricht hooguit een dag of twee in de week betaald werk. Voor de rest zorgt zij onbetaald voor huishouden en kinderen.

Sitalsing signaleert in Opzij terecht dat jongeren blijkbaar al in een vroeg stadium weten hoe het volgens de omgeving hoort. De jongeren beschrijven een norm, en voegen zich daar naar.

So far, so good. Maar dan schrijft ze dit, met de vetgedrukte delen door mij toegevoegd:

In hoeverre dit de schuld is van Bart Smit, roze stofzuigers voor meisjes en scheikundedozen voor jongens valt buiten de opzet van dit onderzoek. Het CBS heeft wel iets anders onderzocht dat vermoedelijk nog bepalender is dan pratende babypoppen: kinderen nemen een voorbeeld aan hun ouders.  Moeders met kleine baantjes die het zorgen goeddeels voor hun rekening nemen en het geld verdienen goeddeels overlaten aan de man in huis geven aan hun dochters én hun zoons de boodschap mee dat dit oké is. Daarnaast zitten die moeders vermoedelijk de hele tijd de vaders die iets in het huishouden doen te bekritiseren te corrigeren. Want – en dit vind ik de zieligste uitkomst van het onderzoek – niemand, helemaal níemand van de ondervraagde jongeren denkt dat jongens beter zijn in stoffen, wc’s poetsen en koken dan meisjes. Je oogst wat je zaait.
In deze tekst gaat het om schuld. Wie heeft schuld. Het gaat om ‘je oogst wat je zaait’, een verwijzing naar een metafoor die onder andere in de Bijbel voorkomt. De ‘je’ in de zin over oogsten wat je zaait, is duidelijk degene die schuld heeft. Dat geeft een morele lading aan het geheel.
Wie is die ‘je’ die zaaide wat er geoogst wordt?  ”Kinderen nemen een voorbeeld aan hun ouders”, schrijft Sitalsing. Dat gaat meteen over in moeder. De moeder neemt het zorgwerk op zich. De moeder laat geld verdienen over aan de man. De moeder geeft dochters en zonen de boodschap mee dat de norm oké is. Zíj, de moeder, is degene die zaait. Zij, de moeder, heeft schuld, stelt Sitalsing impliciet.
Maar hoezo verandert ”ouders” opeens in alleen de moeder? Waar is de vader gebleven? Wat geeft hij zijn kinderen mee? Waar zijn de werkgevers die vrouwen naar huis sturen zodra ze aangeven dat ze zwanger zijn? Waar zijn alle familieleden, collega’s, vrienden en andere mensen die vrouwen onder zware sociale druk zetten om zich te schikken in dat anderhalf verdienersmodel? We lezen echter niks over de omgeving of de anderen. We lezen alleen dat de moeder vermoedelijk [= eigen invulling van Sitalsing, haar vermoeden] op vaders begint te vitten zodra die proberen iets in het huishouden te doen.
Zo dan mannen verleiden?
Sitalsing herhaalt hiermee een seksistische mythe, die vaak wordt ingezet om vrouwen met schuld beladen terug in hun hok te knuppelen. ‘Hoezo klagen dat mannen niks doen in het huishouden. Je maakt het er zelf naar, dus zeur niet.’ In werkelijkheid zie en lees je dat vrouwen tobben, elkaar om advies vragen wat te doen, en vanalles proberen om diplomatiek hun man te betrekken bij huishouden en gezin. Van mannen bekritiseren is alleen sprake in de zin van pleiten voor een herverdeling van betaald en onbetaald werk, omdat vrouwen overbelast worden als ze overal alleen voor staan.
Kortom, we hebben hier een prachtig staaltje volautomatisch seksisme te pakken. Wat er ook gaande is, wie er ook allemaal een aandeel in hebben, we letten alleen op moeder de vrouw. Zij is de schuldige. Foei, moeders! Beter je leven en wel nu meteen, anders groeit de volgende generatie ook op voor galg en rad en schiet het niet op met het feminisme.

Nieuwsronde: de onverwoestbare editie

Vrouwen komen overal in de wereld seksisme tegen. Gelukkig staan ook overal meisjes en vrouwen op om ondanks alle tegenwind hun eigen weg te vinden en te doen wat ze zelf belangrijk vinden. Daarom een nieuwsronde helemaal gewijd aan zulke onverwoestbare vrouwen.

  • Steeds meer meisjes voetballen, maar als je voetbalplaatjes wil verzamelen heb je alleen maar mannen. Zweedse meisjes bedachten er iets op. Ze ontwierpen hun eigen voetbalplaatjes. Eindelijk kunnen ze de portretten verzamelen van beroemde voetbalsters, waaronder landgenote Lotta Schelin.
  • Als zestienjarige kreeg de Iraanse Tala Raassi veertig zweepslagen omdat ze het waagde een minirok te dragen. Voor haar familie was deze straf de aanleiding om te vertrekken naar de Verenigde Staten. Nu ontwerpt ze badkleding. En schreef een boek over vrouwen en het recht om te dragen wat je wil, zonder dat daar ellende van komt: ,,Vrijheid draait niet om hetgeen je draagt, maar om de keuze die je hebt. Als de ene aan het strand een bikini wil dragen en de andere een boerkini is dat allebei prima voor mij.”
  • Ierse vrouwen zijn op geen enkele manier baas in eigen buik, maar weten de conservatieve dogma’s in hun land te omzeilen dankzij Women on Web. Deze van origine Nederlandse organisatie geeft internetconsulten en stuurt vrouwen, waar nodig, per post de pillen mifepristone en misoprostol om een vroege zwangerschap veilig af te breken. Vrouwen rapporteren goede resultaten. Ze voelen zich dankbaar en opgelucht. Een wetenschappelijk onderzoek ondersteunt en versterkt dit feit. Ook een feit: drie op de vijf Ieren wil abortus legaliseren, zodat dit type omweg niet meer nodig is.
  • De Pakistaanse Mukhtaran Mai overleefde een groepsverkrachting. Dat niet alleen, maar ze ontwikkelde zich tot een actievoerster en hulpverleenster aan vrouwen die, net als zij, seksueel geweld meemaakten. Haar meest recente wapenfeit: ze nam deel aan een modeshow. Door zichtbaar te zijn, hoopt ze andere slachtoffers aan te moedigen om hun schaamte te overwinnen.
  • Jessica Williams begon een uitzendbureau voor administratief personeel. Prompt kreeg ze van werkgevers allerlei verzoeken van het type ‘we willen een secretaresse, ze moet blond zijn en hoge hakken dragen’. Williams schrok van dit structurele seksisme en besloot het probleem bij de bron aan te pakken. Haar gouden tip: vraag ‘waarom’. Waarom moet ze blond zijn? Waarom zoekt u een zij en geen hij? Dan is het snel afgelopen met dit type discriminatie, merkt ze.
  • Kunstenaar Dan Goldman en filmmaker Ram Devineni bevonden zich in de Indiase stad Delhi toen mannen daar in 2012 in een bus een vrouw verkrachtten en verminkten, zodanig dat ze later stierf aan haar verwondingen. Om iets te doen ontwikkelden ze de superheldin Priya. Priya vecht met de kracht van de godin Shakti tegen verkrachters en, in een tweede stripboek, tegen mannen die bijtend zuur over vrouwen heen gooien. Met de comic willen beide mannen de jeugd bereiken, de discussie over geweld tegen vrouwen op gang brengen, en de bewustwording bevorderen.
  • Vrouwen protesteren overal tegen onderdrukking en geweld. Amerikaanse vrouwen in Rhode Island hielden een demonstratieve yogabroekenparade na beledigende opmerkingen over vrouwenkleding. Indiase vrouwen weigeren nog langer een sluier te dragen. Argentijnse vrouwen staakten en demonstreerden afgelopen woensdag, nadat mannen een vrouw vermoordden met een combinatie van marteling en verkrachting. Dat was één dode vrouw teveel: de Argentijnen pikken het geweld niet meer.  Ook in Chili, Uruguay, Paraguay, Bolivia en Guatemala gingen mensen de straat op om tegen geweld tegen vrouwen te demonstreren, met de slogan ‘Ni una menos’. Oftewel geen één minder – want als je een vrouw vermoordt, is er weer eentje minder….
  • Nadat Facebook een voorlichtingsvideo over borstkanker verwijderde wegens aanstootgevend, herplaatsten de makers de gewraakte video, alleen nu met vierkante borsten. Zo omzeilen ze een systeem van censuur waarbij mannen allerlei seksistische zooi kunnen spuien terwijl je niks mag zeggen over borstvoeding geven of borstkanker voorkomen.
  • Mensen die anderen schade toe willen brengen, zetten vaak eerst deze stap: de ander reduceren tot een hatelijk doelwit, zodat het daarna ok lijkt om ze aan te pakken. Dit speelt onder andere in de V.S., waar de overwinning van Trump toegang tot een veilige abortus bedreigt. Vrouwen slaan terug door hun mens-zijn te benadrukken. Dat doen ze door hun persoonlijke abortusverhaal te delen. Niet alleen ontkracht dat vijandbeelden over vrouwen die een zwangerschap afbreken, maar het benadrukt ook de vele nuances, grijze gebieden en de dilemma’s waar vrouwen mee zitten. Of ze doneren geld aan Planned Parenthood, en laten een certificaat sturen naar Mike Pence, Trump’s vice-president en notoir vrouwenhater.

Blanken, ook blanke vrouwen, hielpen Trump aan de macht

De V.S. krijgen geen vrouwelijke president en de analyses over het hoe en waarom blijven binnen stromen. Allerlei journalisten kunnen er bijvoorbeeld niet over uit dat blank en mannelijk zijn blijkbaar meer gewicht in de schaal legde dan intelligentie en integriteit, zoals webmagazine Salon samenvatte onder de kop ‘de misogynie-apocalypse‘. In haar slot-toespraak riep Clinton jonge vrouwen op de moed niet te verliezen, maar da’s lastig als een pussygrabber je president wordt, terwijl Clinton in absolute getallen de meeste kiezers achter zich kreeg.

Het waren blanke mannen (63%) en, in iets mindere mate, blanke vrouwen (52 a 53%), die Trump het Witte Huis in loodsten. Veel van hen kwamen uit de zogenaamde Rustbelt staten, waar de auto-industrie instortte en de blanke middenklasse zware klappen kreeg. Deze mensen voelen zich verraden door Het Systeem en waren gevoelig voor Trump’s beloften over nieuwe banen en het wegjagen van niet-blanken (want: minder concurrentie op de arbeidsmarkt).

Mannen (80%) en vrouwen (93%) met een gekleurde huid stemden massaal op Clinton, maar zij vormden met 31% van het totaal de minderheid van de kiezers. Republikeinen droegen bij aan de dominantie van blanke kiezers, door de afgelopen jaren de drempel om jezelf als kiezer te registreren, zodanig te verhogen dat vooral mensen met een gekleurde huid buitengesloten werden. Pas in juli en augustus dit jaar merkten rechters dit type wetgeving aan als racistisch, maar dat was te laat.

De uitslag betekent dat de blanke cultuur domineert en in die cultuur is slechts plaats voor één soort vrouw. Zoals wetenschapster Patricia Williams het analyseerde in een paneldiscussie van The Guardian:

Trump has consistently appeared with a backdrop of attentive women, blonde women, beautiful women who smile and wave and whom he symbolically shelters from rapists and terrorists and the “very bad people” from “certain neighbourhoods”. Like many of us Nasty Women of a certain age and weight, Clinton is not sheltered by such cowboy chivalry.

Williams komt hier tot dezelfde conclusie als eerder auteur Susan Faludi. In haar boek Backlash constateert ze dat de dominante cultuur in de V.S. in tijden van angst en onzekerheid, zoals na de aanslagen van 11 september, terugschiet naar een soort cowboymodel.  In dat model beschermen blanke mannelijke mannenmannen tere blanke vrouwtjes tegen ‘de vijand’, een monsterlijke Ander, zoals enge moslims, gevaarlijke negers of verkrachtende Mexicanen.

De tere blanke vrouwtjes mogen slachtoffer zijn, zwijgen, mooi wezen en hun man steunen. Ze mogen zich, onder de bescherming van een welwillende potentaat, wijden aan hun kerntaken, te weten keuken en kinderen. Het is in dit culturele klimaat niet de bedoeling dat vrouwen handelen als zelfstandige mensen. Laat staan dat ze assertief rechten opeisen en vol zelfvertrouwen ambitie tonen.

Haal je je als vrouw tóch vanalles in je hoofd, dan is de straf snel en onverbiddelijk, ongeacht politieke kleur. Zoals feministisch auteur Robin Morgan in dezelfde paneldiscussie aangaf, met Clinton als voorbeeld:

She [Clinton – red.] could not have committed enough crimes, short of genocide, to warrant the 30 years of attacks she’s weathered – starting in Arkansas for simply wanting to keep her own name and law career. This year’s sexist vitriol came from the left (Bernie bros chanting, “Bern the witch”), the right (need I list these?), with, for the hell of it, accused rapist Julian Assange, Fox News’s alleged sexual harasser Roger Ailes and the FBI piling on.

Bij dit alles moet je niet verbaasd opkijken als een deel van de blanke vrouwen dezelfde standpunten innemen als blanke mannen, stelt feministe Amanda Marcotte:

a substantial portion of that vote was sheer racism. Make no mistake, there are women in this country who don’t care if Trump eschews the Bible and instead is sworn in with his hand on the pussy of an unwilling woman, so long as he does so while threatening to screw over Mexicans and Muslims. As the essays aboutbenevolent sexism have warned, women can be just as vile and hateful as men. […]

Die bereidheid tot aanpassing neemt toe als er slechts één man staat tussen jou en armoede, en als niet meedoen aantoonbaar bakken vrouwenhaat oplevert. Wie wil er nou gebrandmerkt worden als heks en leugenachtige castrerende bitch, zoals Clinton overkwam? Veel vrouwen willen die openlijke haat ontlopen (en neem ze dat eens kwalijk). Marcotte:

It’s even tempting, in many cases, to believe that if you join in with the misogyny, you’ll be spared. Call other women sluts, and you’ll look pure. Call them bitches and shrews, and you look more pleasant by comparison. Agree that there’s just something wrong with Clinton’s voice, and your voice will be judged more sonorous.[…] …it’s actually simpler for women to accede not just their outward behavior, but their hearts, to this sexist system.

Je kunt die 52 tot 53% van de blanke vrouwelijke Trumpkiezers ervan beschuldigen dat zij hun sekse verraden hebben, zoals L.V. Anderson deed in magazine Slate. Maar zoals Marcotte al aangaf kan die keuze de uitkomst zijn van racisme, of navigeren tussen twee kwaden – Trump of sociale straf van mannen waar je afhankelijk van bent? Ook kan zelfhaat een rol spelen, signaleert Anderson. Dat is een bekend probleem bij onderdrukte groepen: je verinnerlijkt de haat van de dominante groep en geeft je eigen belangen op in je drang om ‘een van de jongens’ te worden en een veiligere positie te verkrijgen.

De dynamiek rondom blanken die zich genaaid voelen door Het Systeem en van daaruit vijandbeelden creëren, geldt ook voor Nederland. Mannen tonen zich bijvoorbeeld buitengewoon pissig omdat ze alimentatie moeten betalen na een scheiding, iets wat sowieso het resultaat is van een traditioneel rollenpatroon. De discussie daarover leverde bakken vrouwenhaat op: mannen creëerden een vijandbeeld van luie, liegende uitbuiters die arme onschuldige vaders weg houden van hun bloedjes van kinderen en dan nog geld willen ook. Nou mooi niet, bitch!

De toekomst voorspelt weinig goeds. Blanke mannen zoals Geert Wilders roepen al jaren om minder Marokkanen. Jan Roos van VNL was al overgegaan tot expliciet  oproepen om de discriminatie van blanke mannen te stoppen en maatregelen rond positieve discriminatie van vrouwen en niet-blanken af te schaffen. Roos vergeet even dat mannen al eeuwen positieve discriminatie genieten en gebruik maken van een mannenquotum aan de top, maar wat is logica en historisch besef als je lekker kwaad kunt aanschoppen tegen de Ander.

UPDATE: zie hierover ook deze analyse in magazine Salon. De woede is echt, maar mensen, vooral mannen, voelen die woede omdat ze privileges kwijt raken die ze om te beginnen al onterecht kregen en waarvan ze konden profiteren, puur en alleen op basis van hun sekse en huidkleur.

Ook in Nederland is de kans groot dat een grote groep blanke vrouwen meestemt met deze boze blanke mannen. Ruim 60% van de volwassen vrouwen in Nederland is financieel afhankelijk, vaak van een man. Ook blanke vrouwen kunnen racisme tonen en samen met blanke mannen schreeuwen om minder Marokkanen. Ook Nederlandse vrouwen kunnen de minachting verinnerlijken en uit zelfhaat en/of angst meestemmen met de dominante mannengroep, want anders dan. Ook Nederlandse vrouwen zijn gevoelig voor de sirenenzang van de patriarchale deal.

Is er hoop? De circa 50% blanke Amerikaanse vrouwen die NIET op Trump stemde. Het feit dat vrouwen, ondanks alles, blijven proberen. De vrouwen die zich keer op keer in het harnas hijsen om gevoelige onderwerpen te bespreken, vooruit te komen en de situatie van vrouwen te verbeteren. Daar moeten we het van hebben. Jezelf herpakken en het stappenplan van Michael Moore volgen. Oh, en hoop houden. Dat helpt ook. Net zoals de vrouwen die stierven zonder ooit het stemrecht voor vrouwen mee te maken, maar die daar toch voor streden omdat ze verder keken dan hun eigen leven lang was.

Zichtbare vrouwenhaat neemt toe aan vooravond verkiezingen

De zichtbare vrouwenhaat neemt toe, nu Amerikanen over een paar dagen naar de stembus kunnen. Met Clinton als kop van jut krijgen in haar kielzog alle vrouwen er van langs. Zelfs een conservatief tijdschrift zoals The Economist moet toegeven dat seksisme een rol speelt bij de diepe haat jegens Clinton in het bijzonder, en (ambitieuze) vrouwen in het algemeen. Met alle gevolgen van dien: verdeeldheid onder vrouwen, politici die de Republikeinse partij verlaten, en geheime Facebook pagina’s van Clinton-fans. UPDATE: een scherp essay van schrijfster Barbara Kingsolver. Warm aanbevolen om te lezen.

De Trump campagne richt zich deze laatste verkiezingsdagen steeds openlijker op Clinton. Ze moet de gevangenis in. Ze kan niet regeren omdat ze getrouwd is met een man zoals Trump. Ze moet weg omdat ze een lesbische moordenares is. Ze wil mannen vermoorden en hun banen aan vrouwen geven. Ze doodt kittens om haar vijanden te intimideren. Ze moet dood. Door ophanging, of met kogels – ze wil immers het wapenbezit inperken. Daar weten wapenbezitters wel raad mee, aldus Trump. Als ze tóch levend  het presidentschap haalt, nou, dan moet ze alsnog vermoord worden, roepen anderen.

Deze openlijke haat tegen Clinton gaat gepaard met een kandidaat die vrouwen al net zo openlijk minacht en reduceert tot seksobjecten. Dat leidt tot verdeeldheid tussen mannen en vrouwen, en vrouwen onderling.

Dames gaan voor, dus wat betreft hun situatie: uit cijfers van website FiveThirtyEight blijkt dat mannen deze verkiezingen als normaal beschouwen en in gelijke mate zoals voorgaande keren stemmen voor de Republikeinen of Democraten. Voor vrouwen betekenen deze verkiezingen echter iets bijzonders. Ze zijn tot op het bot verdeeld.

Deze verdeeldheid speelt onder andere bij evangelische Christenen. Die haten Clinton met heel hun hart en hun heilige boek erbij. Maar hoe zit dat als je een evangelische vrouw bent? Kun je je ogen sluiten voor de vrouwenhaat van Trump en consorten, en samen met je man/het hoofd van het gezin gewoon de Republikeinen steunen? Voor een deel is het antwoord op die vraag ja, blijkt uit onderzoek:

women like Moore can denounce Trump’s deplorable statements, while remaining committed to a conservative faith and rejecting an alignment with a progressive movement. In other words, they can talk about politics, without talking about Politics.

Maar niet iedereen lukt dit. Een deel van de evangelische vrouwen kan of wil niet om de politiek met hoofdletter P heen. Zij verheffen steeds vaker hun stem en winnen terrein, signaleert de New York Times.

Wat betreft de kloof tussen mannen als groep en vrouwen als groep, geldt deze hele verkiezing als een strijd tussen de seksen en de rol van mannen en vrouwen. Mogen vrouwen baas in eigen buik zijn, of niet? Zijn vrouwen zelfstandige mensen of dochters, echtgenotes en weduwen van? Kunnen mannen blindelings uit blijven gaan van ouderwetse privileges? Of wordt het tijd dat ze eerlijk leren delen?

De strijdt begint zichtbare effecten te krijgen. Sinds Trump met zijn campagne begon, verlaten steeds meer vrouwelijke politici zijn kamp, met de conservatieve staat Texas voorop. Eén van hen, een Texaanse rechter, maakte zelfs een video om haar officiële vertrek uit de Republikeinse partij breed bekend te maken. Dat leidt ertoe dat de Republikeinse partij nóg meer een mannenbolwerk wordt. Misschien was deze ontwikkeling al een tijdje gaande, maar Trump werkt duidelijk als een katalysator.

Deze kloof tussen de seksen leidt daarnaast tot spanningen in gezinnen. In voorgaande verkiezingen zagen peilingen een verschil tussen het stemgedrag van mannen en vrouwen, maar omdat getrouwde vrouwen vaker hetzelfde stemden als hun echtgenoot, bleef het verschil beperkt. Deze verkiezingen tonen echter een verandering. Getrouwde vrouwen kunnen Trump niet velen, zeker niet na zijn ‘grijp ze in hun vagina’ uitspraken, en volgen hun man niet langer. Onder andere The Atlantic meldt dat mannen hun echtgenotes onder druk zetten om net als hem op Trump te stemmen.

Vanwege de Clintonhaat houden haar medestanders zich in het openbaar stil. Ondertussen vinden ze andere manieren om zich politiek te uiten. Zo blijkt dat vrouwen zich op beveiligde Facebook pagina’s verenigen om in het geheim over Clinton te praten (en op haar te stemmen). De aantallen medestanders die je dan vindt, kan snel oplopen: tijdschrift Cosmopolitan interviewde een vrouw die zo’n afgeschermde Facebookpagina opende en binnen de kortste keren met 6000 vrouwen in gesprek was. Een andere pagina, getiteld Pantsuit Nation, telt een miljoen volgsters.

Wordt het Clinton of Trump? Eén ding is zeker. Na 8 november 2016 hebben mannen en vrouwen in de V.S. een berg reparatiewerk te doen.

”Valse” aangifte verkrachting blijkt laksheid politie

Sommige Amerikaanse politiekorpsen meldden de afgelopen jaren talloze valse aangiftes van verkrachting. Wat bleek echter toen journalisten van Buzzfeed in deze situatie doken? Deze korpsen onderzochten de aangiftes helemaal niet. Agenten deden de zaken af als ‘unfounded’, oftewel ‘zonder bewijs, waarna de FBI zo’n dossier registreert als een valse aangifte. Op die manier kwam de lokale politie in het meest extreme geval tot maar liefst 54% ‘valse’ aangiftes.

Scottsdale, Arizona registreerde 46% ”valse” incidenten van verkrachting in de periode van 2009 tot en met 2014. In Grand Prairie, Texas,  36%. Pittsburgh registreerde 30% ”valse” aangiftes en Baltimore 34%. Ter vergelijking: landelijk gaat de overheid uit van 7% valse aangiftes inzake seksueel geweld.

Journalisten van Buzzfeed lazen die hoge percentages in een rapport en vroegen zich af wat er bij zulke politiekorpsen gebeurt. Opereren die agenten toevallig in gebieden waar vrouwen massaal moord en brand roepen, zodra een man enigszins lonkend naar ze kijkt? Dat leek Buzzfeed onwaarschijnlijk. Journalisten vroegen dossiers op en probeerden te achterhalen hoe die absurd hoge percentages tot stand kwamen.

Hun onderzoek leverde een verbijsterende situatie op. Bij dit soort korpsen vond geen onderzoek plaats. Nadat een ‘gewone’ straatagent een rapport inleverde, las een rechercheur het verhaal en besloot de zaak administratief af te doen als ‘unfounded’ oftewel vals. Er vond geen verhoor plaats, geen sporenonderzoek, niks. Zelfs niet als de verdachte eerder veroordeeld was voor verkrachting.

Bij het bestuderen van casussen ontdekte Buzzfeed dat degene die tot het oordeel ‘unfounded’ kwam, in opvallend veel gevallen oordeelde dat de vrouw niet genoeg verzet gepleegd had. Agenten gaven ook blijk van het aloude vooroordeel dat de vrouw vast en zeker iets zou hebben gedaan of juist nagelaten, om verkrachting in de hand te werken.

Buzzfeed wil met deze analyse een bijdrage leveren aan de gebrekkige opsporing en vervolging in gevallen van seksueel geweld. Het op die manier administratief afdoen van zaken van seksueel geweld heeft namelijk minstens drie duidelijk negatieve gevolgen. Daders komen weg met hun misdrijf, slachtoffers krijgen een trap na, en deze politiekorpsen houden de mythe in stand dat vrouwen massa’s valse aangiftes van verkrachting zouden doen.