Nieuwsronde: de louter positieve editie

Pasen! Dat viert dit weblog met een editie van de nieuwsronde vol positieve berichten. Successen, eervolle prijzen, mijlpalen, in deze aflevering louter goede ontwikkelingen op het gebied van vrouwenemancipatie.

Auto's onveiliger voor vrouwenVooruitgang!

  • De Amerikaanse tak van Amazon betaalt mannen en vrouwen evenveel. De onderneming heeft de hardnekkige loonkloof, die zoveel vrouwen op achterstand zet, nagenoeg weten uit te bannen. Gelijk loon voor gelijk werk? Het kan! Bovendien krijgen medewerkers sinds kort twintig weken betaald ouderschapsverlof. Da’s in de V.S. zeer uitzonderlijk. Kortom, hulde.
  • Nederland valt sinds 1 maart 2016 onder het zogenaamde Verdrag van Istanbul. Dit verdrag dwingt ondertekenaars om geweld tegen vrouwen actief te bestrijden en tegen te gaan (preventie). In Nederland heeft 45% van alle vrouwen ouder dan 15 jaar ooit te maken gehad met lichamelijk en/of seksueel geweld, meldt het College voor de Rechten van de Mens. ”Het Verdrag geeft een nieuwe impuls aan de aanpak van dit maatschappelijke probleem,” hoopt deze instantie. Hard nodig, want naast allerlei andere factoren die vrouwen tegen houden, scoort huiselijk geweld ook hoog.
  • De beroemde Michelin gids krijgt een nieuw, bijzonder zusje: een gids over alle vrouwelijke topkoks. De editie zoomt in op 74 restaurants uit België en Luxemburg met één of meer vrouwelijke chefs. Onder hen Karen Keygnaert van restaurant A’Qi; Arabelle Meirlaen in Marchin; Lydia Glacé van restaurant Les Gourmands en Léa Linster, als eerste vrouw bekroond met een Bocuse d’Or.
  • Eindelijk gerechtigheid. Voor het eerst kwalificeert het internationale Strafhof in Den Haag seksueel geweld als oorlogsmisdaad. De drie rechters deden hun uitspraak in een zaak tegen Jean-Pierre Bemba Gombo. Als rebellenleider was hij in de Congo betrokken bij massale verkrachtingen van vrouwen.
  • Psycholoog Marleen Rijkeboer won de Docentenprijs 2015-2016 van de Universiteit Utrecht. Het was voor het eerst in zeven jaar dat een vrouw een kans maakte. Het onafhankelijk nieuwsblad van de universiteit, DUB, signaleerde dat studieverenigingen opvallend vaak alleen mannen voordroegen voor de eretitel. Zeventien nominaties in totaal, zonder dat daar een vrouw bijzat? Statistisch bijzonder onwaarschijnlijk… Wel fijn dat de eerste keer in al die jaren dat een vereniging een vrouw voordraagt, zij ook meteen wint.
  • Films met vrouwen in de hoofdrol of in belangrijke bijrollen deden het goed in de bioscopen. 10 Cloverfield Lane harkte 25,2 miljoen dollar binnen in de eerste weken. Dat mensen Batman vs Superman willen zien, komt voornamelijk door het personage Wonder Woman. The Witch geldt niet alleen als de beste horrorfilm die het jaar 2016 tot nu toe bracht, maar het verhaal is ook nog eens bijzonder feministisch.
  • Filmgerelateerd ander nieuws: De Canadese filmcommissie verdeelt het beschikbare budget 50-50 onder tussen mannelijke en vrouwelijke regisseurs. Het fonds wil daarmee de gelijkwaardigheid tussen de seksen bevorderen, en vrouwen de kans geven hun eigen verhalen te vertellen. Hulde!
  • De Nederlandse regering steekt 12 miljoen euro in onderzoek naar de gezondheid van vrouwen. De resultaten van de studie moeten de zorg verbeteren. Nu sterven onnodig veel vrouwen omdat artsen bijvoorbeeld de symptomen van een hartaanval niet goed herkennen, en vrouwen naar huis sturen omdat hun klachten tussen de oren zitten.
  • Weg met de jaren vijftig rolpatronen! Speelgoedfabrikant Lego introduceert een set met een vaderpoppetje met fles en een werkende moeder. Winkelketen Target gebruikte een mannelijk model om hun XXL-kleding te showen. De gelukkige, Zach Miko, kreeg prompt een contract bij IMG Models. Grote kans dat er binnenkort voor het eerst een plus-size mannelijk model op de catwalk paradeert. En Femke van Odijk schrijft voetbalgeschiedenis in Nederland. Ze is de eerste vrouw die een mannenelftal gaat trainen.
  • Feminist Frequency, bekend van video-analyses over rolpatronen, stereotypering van vrouwen in computerspelletjes en andere feministische onderwerpen, begon een crowdfunding actie voor een nieuwe serie. Deze keer over vrouwen die in het verleden hun eigen koers voeren en naam maakten. De actie leverde binnen de kortste keren ruim 73.000 dollar op. Ordinary Women, here we come….

Fijne Paasdagen,

groetjes

Ingrid

Onderzoek benoemingen hoogleraren staat niet op zichzelf

Heeeeeej, dat klinkt bekend! Organisaties die formeel procedures hebben om vacatures te vervullen, maar die daar voor banen in de hoogste regionen vrolijk vanaf wijken. Ze adverteren niet met vacatures en gaan uit van persoonlijke netwerken om kandidaten te vinden die ze geschikt achten. Dat bleek uit een onderzoek naar de benoeming van hoogleraren bij Nederlandse universiteiten. En dat blijkt nu opnieuw uit een studie naar benoemingspraktijken bij de grootste bedrijven van Engeland.

Vrouwen vinden is echt niet zo moeilijkGebaseerd op dit schandaal...

Wetenschapster Marieke van den Brink maakte in 2009 furore met haar onderzoek naar de totstandkoming van benoemingen van hoogleraren. Haar studie liet pijnlijk duidelijk zien dat er in de praktijk weinig terecht kwam van formele regels. In 44 procent van de commissies zat géén vrouw. In 64 procent van de gevallen was sprake van gesloten werving: universiteiten zochten kandidaten in hun eigen netwerk. Zodoende benoemden blanke mannen andere blanke mannen via allerlei verborgen achteraf-kanalen.

In Engeland richtte het onderzoek zich naar de werving van topfunctionarissen bij de grootste bedrijven van het land. Hieruit komt hetzelfde mechanisme naar voren. In verreweg de meeste gevallen was er sprake van een gesloten werving. Buitenstaanders hoorden niets over vacatures en konden dus ook niet reageren. In eenderde van de gevallen zocht de top van een bedrijf kandidaten uit het eigen netwerk.

Een woordvoerster van de Equality and Human Rights Commission (EHRC), die de studie verrichte, was duidelijk over het effect van die benoemingscultuur:

“The recruitment process to the boards of Britain’s top companies remains shadowy and opaque and is acting as a barrier to unleashing female talent”

Dat de resultaten zo gelijksoortig uitvallen, ook al betreft het een ander land, een andere periode, en een andere setting, bevestigt nog maar eens de macht van informele mannen-netwerken. Zolang de top voornamelijk bestaat uit machtige mannen die vrouwen niet zien staan, blijven ze soortgenoten aannemen. Als je weer eens leest ”waar zijn de vrouwen” dan weet je nu een belangrijk deel van het antwoord: de poortwachters van de macht houden de deur ferm gesloten. Vrouwen en mannen met een gekleurde huid? Niet welkom. En dat is niet ‘de banenwachtrij’. Dat is domweg seksisme en racisme.

Uitgevers vertalen vooral werk van mannen

…En nog meer boeken, na dat geschiedenisfeestje van eergisteren. De VPRO gids staat van 19 tot en met 25 maart in het teken van Frankrijk. Eén van de artikelen gaat over literatuur. Vraag mensen een Franse auteur te noemen en de meesten komen niet verder dan Houellebecq, constateert de gids. Gelukkig verschijnen dit voorjaar negen romans in vertaling. Van een Laurent, Adrien, Gregoire, Nicolas, Fred, Partick, Mathias, Eric, en een Joël. Allemaal mannen. Waar zijn de vrouwen? Die ontbreken meestal in vertaling, en dat blijkt een internationaal fenomeen.

female-_reader

Wie zich in vertalingen verdiept, stuit keer op keer op dezelfde scheve verhouding. Vrijwilligers legden databases aan voor de situatie in de V.S. Het blijkt dat Amerikaanse uitgeverijen tussen 2008 and 2014 in totaal 2,471 roman lieten vertalen. Slechts in 26.6% van de gevallen betrof het een roman van een vrouw. Bij poëzie stijgt het percentage licht, naar bijna 30%. In 2015 leverde een nieuwe telling 31% vertaalde schrijfsters op.

In Engeland is de situatie niet veel beter. Ook hier ontbraken cijfers en sloegen vrijwilligers zelf aan het tellen. Vertaalster Alison Anderson kwam tot percentages die schommelden tussen de 25 en 35%. Uit de publicatielijsten van Ierse en Britse uitgeverijen destilleerden andere vrijwilligers, afhankelijk van het jaar, een verhouding van 24% tot 27% vertaalde schrijfsters – dus circa driekwart vertaalde schrijvers/mannen.

Nederlandse cijfers? Ik had geen tijd om publicatielijsten door te vlooien. Het zou me echter verbazen als Nederland afwijkt van deze situatie. Alle tekenen wijzen juist op een conservatiever dan gemiddeld klimaat. Naast het Franse mannenlijstje uit de VPROgids blijken ook andere steekproeven mannelijke dominantie op te leveren. Zo schreef Jan Paul Hinrichs in 2012 over Baltische literatuur, vertaald in het Nederlands. Het wemelt van de mannelijke auteurs in zijn overzicht. Bij een overzicht van Spaanse literatuur, vertaald in het Nederlands, moet je flink naar beneden scrollen om bij de eerste schrijfster te komen. Ook een greep uit vertaalde Amerikaanse fictie, najaar 2015, levert vooral vertalingen van romans van mannelijke auteurs op.

De mensen die zich zorgen maken om deze scheve verhouding, wijzen er allemaal op dat de Europese cultuur het begrip ‘literatuur’ automatisch omzet naar het beeld van een blanke man met pijp, gefotografeerd voor een boekenkast. Die beeldvorming leidt ertoe dat werk van mannen herkenbaarder is dan dat vrouwen. Onder andere Deborah Smith, vertaalster van Koreaanse romans, signaleert dat uitgevers verhalen van mannen zien als universeel: auteur = man = mannelijke auteur schrijft over de thema’s die er toe doen = universeel, algemeen, voor iedereen geldend:

When a UK publisher is asked what they look for in a book, one of the most depressingly common answers is “universal themes”; such as a Norwegian man chopping wood, or a university professor having a midlife crisis.

Daarnaast domineren mannen de literaire media. De overwegend mannelijke recensenten schrijven vooral over romans van mannen. De VIDA telling vestigt daar al een aantal jaren de aandacht op. Hierdoor komen discussies op gang. Welke boeken vinden we met ons allen belangrijk? Wie horen we? Wie krijgen nauwelijks aandacht? En wat doen we als dat verschil langs genderlijnen loopt?

Alleen door vooroordelen aan te pakken en werk van vrouwen actief naar voren te schuiven, kun je dit soort seksistische automatismen doorbreken, stelt Smith (en velen met haar.) Behalve bewustwording helpen ook concrete acties. Smith besloot bijvoorbeeld een eigen uitgeverij op te richten, om 50-50% werk van mannelijke en vrouwelijke auteurs in het Engels te vertalen. Andere mensen promoten vertaalde romans van vrouwen via hun blogs, websites en andere mediakanalen.

In Nederland beschikten we een tijdje over uitgeverij Artemis, waar vertaalde romans van schrijfsters volop aan bod kwamen. Deze imprint verdween in één ”merk’, Ambo/Anthos, maar nog steeds telt deze uitgeverij relatief veel werk van buitenlandse schrijfsters. Diversiteit komt ook vanuit De Geus/Novib. Van dat soort initiatieven moeten we het hebben. Dat en het enthousiasme van lezers die elkaar op mooie boeken van vrouwelijke auteurs wijzen.

BONUS: vergeten schrijfsters, en de feministen (Joanna Russ!)musea, en professoren die hun werk aan de vergetelheid ontrukten. In Nederland, en in andere landen. Mooie artikelen achter iedere link in deze twee zinnen😉 Enjoy…

Geschiedenis is een feestje van en voor mannen

Geschiedenis? Een genre van mannen, voor mannen, over mannen. Dat beeld rijst op uit een onderzoek van magazine Slate. Het blad bekeek 614 boeken van tachtig Amerikaanse uitgeverijen, gepubliceerd in 2015, en merkte dat de auteur in 75,8% van de gevallen tot de mannelijke sekse behoorde. In het geval van biografieën schrijven deze mannen zelden over het leven van een vrouw. Slechts 6% deed dat. Aandacht voor vrouwen komt vooral van andere vrouwen….

gender_discrimination_resized

Dagblad The Guardian signaleert dat de situatie in Engeland net zo scheef zit. De top vijftig van best verkochte geschiedenisboeken bestaat uit 46 mannen en slechts vier vrouwen. Publicatielijsten uit 2015 kondigen 57 boeken aan. Slechts dertien uitgaven zijn geschreven door een vrouw.

Dit heeft gevolgen voor het beeld van de geschiedenis. De mannen die over mannen schrijven concentreren zich op ‘mannelijke’ terreinen zoals sport, koningen, oorlogen en nog meer oorlogen. De schaarse vrouwelijke auteurs hebben de neiging zich te richten op als ‘vrouwelijk’ gecodeerde terreinen. Bij de biografieën zie je een inhaalslag: bijna zeventig procent van de biografes kiest een vrouwenleven als onderwerp, omdat veel interessante verhalen zo lang ongehoord bleven.

Goede cijfers over de situatie in Nederland heb ik niet gevonden – kan aan mijn zoekmethoden liggen, dus als iemand de link heeft naar een goed onderbouwde cijfermatige analyse zou ik zeggen: mail! Een lijst van zeventig geschiedenisboeken van het Historisch Nieuwsblad wemelt in ieder geval van de boeken van mannen. Tussen alle Jannen en Joosten en Maartens is het flink zoeken naar een Hella S. Haasse of Els Kloek.

Ook duikt in Nederland hetzelfde patroon op als in Engeland en de V.S. Mannen schrijven niet vaak over vrouwen. Als een geschiedenisboek vrouwen een prominente plek geeft, is de auteur meestal een vrouw. Els Kloek stond bijvoorbeeld aan het hoofd van 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Bij biografieën over mannenlevens is de auteur meestal een man. Biografieën over vrouwen komen meestal uit de koker van een schrijfster. Zie de boeken over danseres Olga de Haas, feministe Joke Smit, Koningin Juliana, enzovoorts.

Hoe komt dat? Veel mensen uit het boekenvak reageerden op deze totaal scheve balans, zoals in kaart gebracht door Slate en The Guardian. Een van de verklaringen luidt dat de markt zich richt op feestdagen zoals Kerstmis. Uitgeverijen publiceren rond die tijd boeken die mensen cadeau kunnen geven aan pap, opa of een ander mannelijk familielid. Met dat idee in het achterhoofd neigt de onderwerpskeuze vanzelf naar thema’s die mannen geacht worden interessant te vinden, zoals oorlogen en biografieën over leiders.

Daarnaast speelt de link met media zoals de televisie een rol. Het zijn voornamelijk blanke mannen die een geschiedenisserie in de wacht slepen en afleveringen lang over een bepaald onderwerp mogen praten. Dit bevordert vervolgens de verkoop van hun geschiedenisboeken, waarna deze mannen een groter podium hebben om van hun volgende boek een bestseller te maken. Zo krijg je vanzelf een elitegroep die de toon zet – en die toon is mannelijk gecodeerd.

Uitgeefster Lara Heimert wil ook naar de bredere sociologische context kijken:

“We have a real problem in publishing, but it’s not just a publishing problem,” Heimert wrote. “What is it about the way we educate our children that channels women toward literature departments and men toward history and politics departments? What are our assumptions—and by ‘our’ I mean publishers, booksellers, book reviewers &c—that lead us to publish history books for Father’s Day and fiction and memoir for Mother’s Day? Are these based on data or merely stereotypes?

Kortom, we hebben nog een lange weg te gaan…..

Vrije tijd studie toont resultaat van ongelijkheid

Lieve mensen. Natuuuuuurlijk blijkt uit een studie naar vrije tijd dat mannen veel relaxter leven dan vrouwen. Eerst conditioneren we vrouwen vanaf hun nulde jaar tot hoedster van eenieders emotionele en sociale welzijn. En daarna kijken we verbaasd op als vrouwen hun vrije tijd nauwelijks als vrije tijd ervaren, en het huis moeten ontvluchten willen ze een keertje aan zichzelf toekomen? Duh, wat had er anders uit dat onderzoek moeten komen?

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en kenniscentrum Atria deden onderzoek naar vrije tijd. Kort samengevat komen de conclusies er op neer dat mannen en vrouwen ongeveer evenveel vrije tijd hebben. De kwaliteit van die vrije tijd verschilt echter drastisch. Bij vrouwen gaat het vaak om versnipperde momenten. Ze brengen hun vrije tijd vaak door met kinderen (die alertheid en zorg behoeven, dus hoe vrij is je vrije tijd dan nog).

Bovendien draaien veel vrouwen een ”derde dienst”. Ze doen betaald werk buitenshuis, onbetaald werk thuis, en leveren daarnaast werk om het emotionele welzijn van kinderen, familieleden, vrienden en collega’s op peil te houden. Internationaal onderzoek vat dat laatste samen onder de noemer otional labour’ . Zowel thuis als op het betaalde werk zien mensen dit volautomatisch als iets wat vrouwen behoren te doen. Alleen als ze stoppen met verjaardagen regelen, luisterende oren bieden, raadgeven, troosten en sussen, valt het op – in negatieve zin.

In het SCP/Atria onderzoek komen al deze factoren terug. Als de man en de vrouw in een gezamenlijk huishouden evenveel betaald werk verrichten, heeft de man meer vrije tijd dan de vrouw, omdat zij meer doet in het huishouden. In interviews geven vrouwen aan dat zij zich zeer verantwoordelijk voelen voor man, kinderen en huishouden, terwijl mannen de boel vaker de boel laten. De onderzoekers konden ook die verborgen emotionele arbeid van vrouwen traceren:

De interviews en focusgroepen laten zien dat wanneer de meer verborgen inspanningen van emotion work als uitgangspunt worden genomen, er wel aanwijzingen zijn voor een verband tussen de kwaliteit van vrije tijd en algemeen ervaren tijdsdruk.

Mannen leven wat dat betreft veel relaxter dan vrouwen. Oei! Niet eerlijk!

Om dit pijnlijke feit op te vangen zie je twee typen reacties. Aan de ene kant oproepen aan mannen om meer verantwoordelijkheid te nemen voor het emotionele en sociale welzijn van anderen. Veel vaker wijzen mensen echter met het vingertje naar vrouwen. Die pakken het niet slim aan, die moeten meer overleggen, meer delegeren en loslaten. Op die manier verandert de definitie van het probleem in ”vrouwen willen alles zelf doen”. En alles zelf willen doen, da’s dom, mevrouwtje, heel dom.

Wat dit ‘vrouwen willen alles zelf doen’ standpunt vergeet, is dat wij als samenleving iets anders van vrouwen verwachten dan van mannen. Vrouwen ”kiezen” bijvoorbeeld onder zware druk voor een anderhalf verdienersmodel, waarbij zij de halve zijn. Ze kampen met een omgeving die hen scheef aankijkt als het huis rommelig is of de kinderen diep in de middag nog in hun pyjama rondlopen. Zij moet aan de bak, niet haar man. Die kan lekker relaxt met vrienden op wintersport terwijl vrouwlief het huishouden draaiende houdt.

Kortom, deze vrije tijds situatie is een resultaat van een systeem waarbij vrouwen structureel zwaarder belast worden dan mannen. Ook een instantie als het College voor de Rechten van de Mens constateert dit. Op diplomatieke wijze stelt dit instituut dat structureel seksisme in combinatie met een individualistische ideologie een verrotte combinatie oplevert:

Het gaat in de eerste plaats om de stereotiepe opvattingen en houdingen over de rollen van mannen en vrouwen in de maatschappij. In de tweede plaats is er een tendens om individuele oplossingen te zoeken voor structurele oorzaken die de positie van de vrouw mede bepalen. Deze combinatie is bepaald niet ideaal.

Willen we de status quo doorbreken, dan hebben we altijd iets aan individueel handelen. Maar we hebben nog veel meer aan collectieve actie. Mannen, werkgevers, reclamemakers, speelgoedproducenten met hun roze en blauwe ghetto’s, de regering, iedereen moet aan de bak. Het zou al veel schelen als we mantelzorg beter verdelen tussen de seksen. Alleenstaande vrouwen serieuzer nemen. En vrouwen fatsoenlijk betalen voor hun werk, zodat mannen minder vanzelfsprekend de fulltime werkende kostverdiener worden.

Nigeriaanse vrouwen boeken succes met romantische verhalen

Geweldig! In het Noordelijke deel van Nigeria blijken vrouwen zeer succesvol romantische boeken te schrijven en te publiceren. Een gemiddelde eerste druk heeft een oplage van 10.000 stuks. De vrouwen verdienen een aardig inkomen met de verkoop. En veranderen het culturele landschap in hun regio, door over seks te schrijven en sociale problemen in hun land aan te stippen in de verhalen.

romance-literature-written-by-women-in-nigeria-file-photo-AP-640x480

Voor de vrouwen zelf is het niks nieuws dat ze romantische verhalen schrijven en uitgeven. Het is zoals Columbus: die ontdekte alleen iets omdat de ”nieuwe wereld” bij de Spaanse en Portugese koningen onbekend was. Zo ook hier: voor de ”westerse” wereld of ”Engelstalige media” is het nieuws dat vrouwen dit doen. De Columbus van dienst is fotografe Glenna Gordon. Ze kwam de schrijfsters op het spoor tijdens een project rondom huwelijksrituelen in het noorden van Nigeria.

Er ging een wereld voor Gordon open toen ze in gesprek raakte met de schrijfsters. Een aantal van hen wilde anoniem blijven. Vaak uit schaamte of uit angst voor represailles van conservatieve groeperingen. Anderen toonden echter geen schroom. Ze spraken met Gordon over hun werk en lieten zichzelf portretteren. Het leverde prachtige beelden op van trotse vrouwen die een gevoel van eigenwaarde ontwikkelden en doen wat ze leuk vinden.

De activiteiten van de Nigeriaanse auteurs zette Gordon ook aan het denken over haar ideeën rondom feminisme en Islamitische samenlevingen:

“The fact that I went there and met women making money and writing books and being totally feisty and self confident, that alone shattered my image of what women look like in our image of a repressive Muslim society. … Maybe it’s a Muslim society where people are happy with the boundaries that exist between genders and happy for the roles they have in their homes. A lot of what I learned when working on this is that none of this looks like to me what I think feminism looks like but maybe I need to change what I think feminism looks like.”

Hear hear ;)

BONUS Voor meer artikelen over feminisme, romantische boeken en ”niets is zoals je denkt dat het is”-inzichten: Wetenschapster Linda Duits over de status en de functies van het genre – met de eye-opener dat lezeressen dit type roman onder andere gebruiken om hun horizon te verbreden en iets bij te leren. Schrijfster Charlotte Lamb over het genre: ‘In feite is het feministische kunst”. Iets waar magazine Bustle, website Radical Notion en Frans van der Roest en Mayo de Vries zich bij aansluiten – de verhalen zitten beter in elkaar dan je zou vermoeden en tonen een zeer positief vrouwbeeld. Een auteur merkte zelfs dat het schrijven van een romantisch boek een scherpere feministe van haar maakte. Tot slot: website Smart Bitches, Trashy Books houdt alle nieuwe publicaties bij (Engelstalig). En Nederland heeft onder andere romantischeboeken.nl.

Vrouwelijke ghostbusters: zelfs symbolische vooruitgang is eng

Voor iedereen die, ondanks het recente 8 maart feest, nog steeds twijfelt of ”het” feminisme relevant is: zelfs symbolische vooruitgang voor vrouwen pikken we niet. Dat bewijst bijvoorbeeld de 2016-versie van de film Ghostbusters. In plaats van mannen staan vrouwen deze keer aan het roer. En zoals website Pajiba dat zo mooi samenvat: als deze reboot faalt zullen veel mensen naar die gender-omkering wijzen. Want vrouwelijke Ghostbusters? Onmogelijk, onvergeeflijk, totaal belachelijk! Alleen mannen kun je serieus nemen als geniale wetenschapper en avonturier!

female ghostbusters

Wat bijdraagt aan de gevoelens van ongemak is het feit dat filmstudio’s hun grootste succesnummers systematisch op (blanke) mannen richten en vrouwen marginaliseren. Daardoor raken we gewend aan de afwezigheid of ondergeschiktheid van vrouwen. Neem de Marvel superhelden films, met een omzet van circa 9 miljard dollar. De scenario’s zien vrouwen nauwelijks staan. Moet de studio kiezen welke personages voorrang krijgen, dan belanden vrouwen systematisch op de schroothoop. Alles draait om de mannelijke helden.

Dat soort onzichtbaarheid leidt tot een cultureel klimaat waarbij mensen al snel weerstand voelen als vrouwen tóch zichtbaarder worden. Dan klopt er opeens iets niet. En als het niet klopt, worden veel mensen onrustig. Fury Road? Feministische propaganda!  Gelijk verdeeld = vrouwen overheersen ((letterlijk en ook figuurlijk) = fout plus arme mannen.

Stel je voor als vrouwen echt ”overheersen”. Geen mannen, maar een team vrouwelijke Ghostbusters? Dan wordt de weerstand twee keer zo sterk. Vrouwelijke Ghostbusters komen dan opeens neer op het verpesten van de kindertijd.

”Wiens kindertijd?” kun je je afvragen. Die van de oorspronkelijke fans, stellen artikelen. Met impliciet de boodschap dat dit ”dus” mannelijke fans waren en zijn, en dat een vrouwen-team ”daarom” verraad is. Door deze nieuwe versie komt niet meer goed met de Ghostbusters, en dat is de schuld van die rottige feministen. Jawel. Een uur na publicatie van de allereerste trailer namen 13,000 anonieme mensen al de moeite om een negatieve beoordeling achter te laten. Je zou denken dat de wereld verging.

Gezien die instinctieve weerzin hebben we nog een lange weg te gaan. We moeten het hebben van kleine stapjes. Symbolisch, in de vorm van heldin Rey bij Star Wars (waar trouwens ook meteen krampachtige tegenreacties op kwamen). Of Marvel, die onder grote druk actiefiguurtjes van Black Widow toevoegde aan speelgoedsets. Of Zootopia, een animatiefilm die, zonder prekerig te worden, moeilijke onderwerpen zoals discriminatie, vooroordelen en intersectionaliteit aan de orde stelt. Maar ook letterlijk, iedere keer als ergens een glazen plafond sneuvelt. Op die manier krijgen jonge meiden meer voorbeelden: kijk, vrouwen kunnen ook op ruimtemissie (krijg je nog steeds vragen over lippenstift te verduren, maar goed.)

Kortom. Meer vrouwen. In het echt en symbolisch. In meer rollen, met meer diversiteit, in nieuwe gebieden en op nieuwe niveau’s. Zodat het fenomeen zichtbare vrouwen steeds gewoner wordt en niemand nog opkijkt van een reële of figuurlijke ”film” waarin vrouwen de hoofdrollen hebben.

BONUS: Bij het voorbeeld van de Ghostbusters: er ontstond ook ophef omdat de enige gekleurde persoon in het gezelschap officieel geen wetenschapper is. Zo zat het origineel in elkaar, en zo ook deze reboot. Destijds leverde dat weinig commentaar op. Nu valt de term ‘racisme’. Voor meer verhalen over dat aspect van de nieuwe Ghostbusters: zie hier, hier en hier.

Wensen voor internationale vrouwendag

8 maart! Wat zou het toch mooi zijn als

  • We ophouden bij alles wat er gebeurt naar vrouwen te kijken. Is er een genderprobleem? Dan moeten vrouwen meer dit doen en minder dat en we moeten ook zorgdragen dat mannen niet tekort komen en zich ok blijven voelen en trouwens, lokte je die straatintimidatie niet zelf uit door in het park te joggen??? Nou???????
  • Het ‘zeur niet, het valt reuze mee, doe niet zo negatief, de vrouwen in India, die hebben het pas zwaar’ riedel stopt. Ik wil best hele positieve stukjes tikken, super, maar de harde realiteit is dat de vrouwenemancipatie tenenkrommend traag verloopt. Ik wil daar geen roze strik omheen vouwen. ‘T is gewoon k met p. Ik vind het hoog tijd om net als in IJsland een nationale vrouwenstaking te houden en dit conservatieve mannenbroederslandje gierend tot stilstand te brengen
  • Mensen, meestal mannen, hun handen thuis zouden houden, zodat meisjes en vrouwen in vrijheid kunnen wonen, werken, reizen en hun ambities nastreven. Begin vandaag je steentje bij te dragen, bijvoorbeeld door een petitie tegen straatintimidatie te tekenen of mannen aan te spreken als ze over vrouwen praten als waren we vleeswaar
  • Het gezeur over manwijven eindelijk op zou houden. Vrouwen zijn mensen en de kwaliteiten of gedragingen die we als mannelijk coderen, zijn menselijk. En dus tappen vrouwen ook uit die zogenaamd mannelijke vaatjes
  • Vrouwen eindelijk mee onderhandelen bij de volgende formatiebesprekingen, om een nieuwe regering te vormen. We meer dan 1 vrouwelijke fractievoorzitter hebben, en minder oude blanke mannen in gemeenteraden
  • We hetzelfde loon voor hetzelfde werk krijgen
  • Vrouwengeschiedenis en feminisme verplichte onderdelen worden in het lesrooster. En schoolboeken aangepast worden zodat we nieuwe generaties niet blootstellen aan een jaren-vijftig-rollenpatroon
  • We (onbetaalde) zorgarbeid even hoog waarderen als het werk van bankiers – en de werkneemsters in die sectoren fatsoenlijk behandelen
  • We als vrouw echte keuzes kunnen maken en niet door een combinatie van honingpot en stok in een anderhalf verdienersmodel geperst worden

Zo kan ik nog uren door gaan. Feminisme? Broodnodig! Op naar een politiek opstandige internationale vrouwendag😉

Nieuwsronde

Zoveel verhalen. Zo weinig tijd om er apart aandacht aan te besteden. Daarom af en toe een nieuwsronde, met alles wat je wilde weten over gender en de situatie van vrouwen. Seksueel geweld, de loonkloof, structurele onderschatting van vrouwen, het is allemaal nog even actueel als veertig jaar geleden tijdens de tweede feministische golf. Dus… naar welke bijeenkomst ga jij op 8 maart?

Samantha Bee maakt furore met haar nieuwe show…. zie hieronder.

  • Internationale vrouwendag komt eraan! Onder andere Women Inc verzamelt zoveel mogelijk initiatieven en bijeenkomsten in een overzicht. Grote kans dat er bij jou in de buurt ook iets georganiseerd wordt. Ikzelf ben op 8 maart in Amsterdam, bij een evenement van Atria.
  • Samen een vuist maken is hard nodig, want tot op de dag van vandaag krijgen vrouwen bijvoorbeeld niet hetzelfde loon voor hetzelfde werk. Terwijl dat sinds 1980 bij wet geregeld is. Keklik Yucel, Tweede Kamerlid voor de PvdA, doet een nieuwe poging en wil afrekenen met die ongelijke beloning. En zo zijn er nog veel meer zaken waar we als samenleving hoog nodig iets aan moeten doen.
  • Wat zijn de uitdagingen voor ‘het’ feminisme in 2016? Weblog De Tweede Sekse zette een aantal kwesties op een rijtje.
  • Tijdschrift VIVA wil natuuuuurlijk weten of het feminisme achterhaald is. Eh… zie boven? De redactie peilt de stemming in het forum van het blad aan de hand van drie stellingen: ”1. Feminisme is niet meer van deze tijd. 2. Vrouwen dienen hetzelfde te verdienen als mannen. 3. Het merendeel van de topfuncties wordt bekleed door mannen omdat vrouwen niet zo hard willen werken.” Ja, dat staat er echt. Gelukkig diende een lezeres dit prachtige antwoord in: ”1. Nee 2. Ja 3. Nee.” Tien punten voor deze feministe!
  • Eén van mijn favoriete commentatoren, Rebecca Solnit, schreef een geweldig stuk over taalgebruik en de zaak van de verdwenen dader. Zodra het gaat over geweld tegen vrouwen, gebruiken auteurs opeens opvallend vaak passieve zinsconstructies. Vervolgens lijkt het net alsof vrouwen zwanger worden van teveel alcohol drinken. De mannen die het voorzien hebben op dronken slachtoffers verdwijnen op mysterieuze wijze en lijken geen enkele rol te spelen bij het ontstaan van een zwangerschap. Raaaarrrrrrr….
  • Ierse vrouwelijke politici deden het goed bij de meest recente verkiezingen, en een vrouwenquotum speelde daarbij een positieve rol: ,,gender quotas absolutely had a role within the main parties. In particular, Fianna Fáil and Sinn Féin appear to have been rewarded by the electorate for selecting young, new female candidates.”
  • Deskundigen adviseren minister Jet Bussemaker om jongens op school les te geven over relaties en seks, met als expliciet doel dat zij leren meisjes en homo’s te respecteren. ‘De lessen zouden onderwerpen zoals mannelijkheid en groepsdruk moeten behandelen. ”Voorwaarde is dat de voorlichting wordt gegeven door een man die de juiste toon weet te treffen,” schrijft De Volkskrant. Wie meldt zich?
  • President Hollande besloot een vrouw gratie te verlenen nadat rechters haar veroordeelden tot tien jaar cel wegens moord. De vrouw schoot haar echtgenoot neer, nadat ze decennia lang het slachtoffer was geweest van huiselijk geweld. Haar alcoholistische man vergreep zich ook aan de kinderen van het echtpaar. Na het vonnis tekenden ruim 400.000 Fransen een petitie om voor haar vrijheid te pleiten – met succes.
  • Wie krijgt erkenning als genie? Hint: meestal geen vrouw. Vaak duurt het decennia voordat het grote publiek het werk van een vrouw op waarde schat. Waarom, hoe werkt dat, en wat kunnen we doen om het talent van vrouwen eerder te herkennen en erkennen? We kunnen beginnen bij onze eigen vooroordelen en de manier waarop we hetzelfde gedrag bij een man positief beoordelen, maar bij een vrouw negatief: ,,If you’re a guy who makes stuff and you tend to be oblivious to the needs of others because you are obsessed with the inner workings of your own mind, people will call you a genius. A woman with these qualities is more likely to be called crazy, monstrous, an attention whore.
  • Voorzitter van de meest feministische partij in Vlaanderen. Zo noemt Wouter Beke zichzelf. In een interview voor het blad Knack legt hij uit waarom iedereen een feminist zou moeten zijn. Ook mannen: ,,We mogen niet aan de zijlijn staan toekijken, we moeten vrouwen steunen vanuit de rollen die we vervullen: als vader, als partner en als collega”.
  • Comédienne Samantha Bee maakt op dit moment furore met haar show ‘Full Frontal’. Na 12 jaar bijrollen bij de Daily Show hadden de producers haar kunnen kiezen om presentator John Stewart op te volgen. Dat deden ze niet – oeps! Bee begreep de hint, vertrok, en heeft nu een centrale rol in haar eigen late night show op de Amerikaanse televisie. Er zijn minstens vier redenen waarom je naar haar programma zou moeten kijken. Maar de belangrijkste is: ze is enorm grappig, haar show is steengoed en ze werkt hard om meer diversiteit mogelijk te maken. Meer weten? Lees dit mooie verhaal in New York Magazine.

De Gereedschapskist: gender mainstreaming

Wat heeft sneeuwruimen te maken met gender? Of bushaltes en de locatie waar passagiers uit kunnen stappen? Of ambulancevervoer en pijnbestrijding onderweg naar het ziekenhuis? Veel, heel veel. Vaak gebeuren er dingen die een negatieve effect hebben op vrouwen. Pas als je door een genderbril naar alledaagse praktijken kijkt, zie je die verschillen. En kun je onterechte achterstelling wegnemen. Met een duur woord heet dat gender mainstreaming – kansen en mogelijkheden gelijk trekken tussen de seksen, zodat allen gelijk behandeld worden. Kijk maar:

Gender mainstreaming krijgt officieel de volgende definitie:

“het (re)organiseren, verbeteren, ontwikkelen en evalueren van beleidsprocessen op zo’n manier dat het perspectief van gendergelijkheid wordt geïntegreerd in alle beleidsdomeinen en op alle beleidsniveaus door de actoren die normaal dat beleid maken.”

In gewoon Nederlands gaat het erom dat de overheid ons belastinggeld voor iedereen uitgeeft. Er gaat wat dat betreft iets mis als mannen vervolgens veel meer dan vrouwen profiteren van die uitgaven. Het doet meer recht aan mensen als beide seksen gelijke kansen en mogelijkheden krijgen. Dat streven zou  een vanzelfsprekend onderdeel van beleid en visievorming moeten zijn.

Het hoeft niet moeilijk te zijn. Een Zweedse commissie stelde een handboek op, vol praktische tips, methodes en voorbeelden die allemaal beginnen bij het begin: kijk wat er gebeurt. Meet, verzamel feiten. Dan zie je vanzelf waar zaken scheef lopen, en hoe vaak die scheve situaties vrouwen onevenredig treffen.

Neem medische zorg: uit de feiten van Zweeds onderzoek bleek dat ambulances eerder arriveerden als de patient van het mannelijk geslacht was. Hij kreeg eerder en meer pijnbestrijding dan zij en kwam mede daardoor ‘fitter’ in het ziekenhuis aan. Vrouwen niet. Die moesten langer wachten, kregen minder pijnbestrijding, en waren er slechter aan toe als ze dan eindelijk in het ziekenhuis arriveerden. Niet goed – we zouden allemaal even goede zorg moeten krijgen. Hoog tijd dus om die ongelijkheid aan te pakken.

Hopelijk inspireren dat handboek en het filmpje mensen om dezelfde kansen te grijpen. Want zoals het Zweedse filmpje laat zien maakt gender mainstreaming letterlijk een wereld van verschil. Met als bonus minder zieken, minder ongelukken, minder onveiligheid en meer welzijn voor iedereen.

Wat wil je nog meer? (oooh jaaaaa, dit natuurlijk:

 

Mannen komen weg met seksueel geweld

Wij als samenleving maken het vrouwen moeilijk om te geloven in de rechtsstaat. Want wat merken vrouwen? Dat mannen hen kunnen aanranden en verkrachten, en daarna straffeloos wegkomen met hun daden. Dit onrecht dreigt in het geval van de aanranders en verkrachters die actief waren in Keulen, Hamburg en andere Duitse steden. En werd deze week weer eens realiteit in België, waar een 21-jarige man uit Zwijdrecht vrijuit ging na zijn verkrachting van een 17-jarig meisje.

vrouwen Keulen protest

Volgens de Belgische rechter waren een afgedwongen orale bevrediging en penetratie geen verkrachting.  De beklaagde gaf toe dat hij seks had gehad met het meisje, maar kon zich volgens het relaas in de Belgische krant De Morgen niet alles meer in detail herinneren omdat hij dronken was. Hij wist wél zeker dat hij haar niet gedwongen had. Ze had volgens hem ook nooit gezegd dat hij moest stoppen.

In een situatie waarbij het ‘t woord van de een tegen dat van de ander was, koos de rechter voor ‘onvoldoende bewijs’. Dat betekent dat volgens de rechter niet wettelijk overtuigend bewezen kon worden dat de Zwijdrechtenaar iets misdadigs had gedaan. Hoe juridisch juist dit vonnis ook moge zijn in dit geval, het betekent dat het verhaal van de jongeman de facto voorrang kreeg boven de ervaringen van de vrouw. Voor haar was er dit aan de hand:

Het meisje deed op 19 juli 2015 aangifte van verkrachting. Ze vertelde dat ze die nacht met vriendinnen was uitgegaan in Antwerpen en dat ze daar de beklaagde had leren kennen. Ze voelde zich gecharmeerd door hem en genoot van zijn aandacht. Toen ze op weg waren naar een café, vroeg hij haar om hem te vergezellen. Hij kuste haar op de Scheldekaaien, wat ze niet erg vond. Toen hij haar broek opende en haar begon te betasten, vroeg ze hem te stoppen, maar hij wilde niet luisteren. Hij verplichtte haar om hem oraal te bevredigen. Ze voelde zich geïntimideerd en durfde niet te weigeren. Daarna moest ze op haar handen en knieën plaatsnemen en verkrachtte hij haar. De twintiger vertrok na een telefoontje van zijn vrienden en liet het meisje halfnaakt achter in de regen.

Half naakt achter gelaten worden in de regen, nadat een man al je pogingen om grenzen te stellen negeerde en je dwong tot seksuele handelingen. En daarna horen dat de dader vrijuit gaat wegens gebrek aan bewijs. Bitter, heel bitter.

De Gereedschapskist: de ‘eh?!?’-factor

Een vrouw probeert iets te bereiken in de openbaarheid. Ze wil bijvoorbeeld verkiezingen winnen. Prompt deinst iets binnen in jezelf terug. Ze heeft misschien alle kwaliteiten die je graag wil zien in iemand, maar je kiest liever voor een man want zij is….tsja, geen idee… eng? … ongeloofwaardig? Niet overtuigend genoeg….? Dat is de ‘eh?!?-factor, prachtig geïntroduceerd en uitgelegd door Saturday Night Life en door Sherry Pagoto in magazine Salon, aan de hand van de Amerikaanse verkiezingen.

In de V.S. draait het op dit moment bij de Democraten om Hillary en Bernie, oftewel Clinton en Sanders. Clinton boekte recent winst in Nevada, maar haar voorsprong staat onder druk. Mensen voelen ‘de Bern‘, ze voelen niet ‘de Hillary’. Pagoto toont zich volstrekt niet verbaast over die situatie. Clinton kamp namelijk met die ‘eh?!?’-factor:

What I’m referring to is this phenomenon of having your knowledge and expertise discounted, minimized or dismissed because of amorphous personal traits, expressed so perfectly on the skit in a simple noise, “she’s just ‘eh.’” And everyone agrees. It’s being the most learned and experienced person in the room, yet people take more seriously the less experienced, loud-talking male who has some kind of charisma on his side, the kind that she could never have because gender norms have long taught us that “intelligent” and “woman” equals anti-charisma.

Deze ‘eh’ factor leidt ertoe dat meisjes en vrouwen argwaan tegenkomen en onderschat worden. Ze moeten zich bewijzen, opnieuw bewijzen en nog een keer bewijzen, maar desondanks blijft de omgeving hen negatiever beoordelen dan mannen. Dat begint al vroeg. Als jongens assertief optreden vinden we dat normaal. Dat horen jongens te doen. Maar meisjes die hetzelfde gedrag vertonen, krijgen negatieve waarde-oordelen naar hun hoofd geslingerd. Zij zijn ‘bazig’ – een woord met een negatieve ondertoon als het om meisjes gaat. Terug in je hok!

Keer op keer verliezen vrouwen vervolgens in competities. Zo botsten studentes in de exacte vakken aan tegen mannelijke medestudenten die vrouwen niet zien staan. Ze betwijfelen de geschiktheid van vrouwen voor de studie en beoordelen haar intellectuele capaciteiten stelselmatig als lager dan die van mannen. Intellect hoort bij de mannelijke sekse. Intelligente vrouwen daarentegen? Huuuuu! Manwijven! Welke klas je ook onderzoekt, mannen komen in de top van competente, populaire studenten, terwijl mensen vrouwen over het hoofd zien:

The “celebrities” in the classroom were also more likely to be male, and men were far more likely to see their male peers as knowledgeable. In two of the classes, the top four “celebrities” were men. The top three “celebrity” students in the other class were also men. A few women were called out enough by their peers to reach “celebrity” status, but, again, at a more infrequent rate.[…] The outspoken women with just as much academic success as these students, however, were overlooked and never reached “the same celebrity status” as their male counterparts.

Onder andere bij sollicitaties en in verkiezingstijd werkt sekse zodoende tegen vrouwen. Mensen gaan gevoelsmatig voor Bernie. Hij is de toffe peer, de charismatisch man, oh, Bernie!!!!! Hillary daarentegen vinden veel mensen een beetje eng. Er klopt iets niet… ze is onbetrouwbaar en ongeloofwaardig, want er zit iets verkeerd…. Ze is kil, agressief, ja, bazig. Ze verheft haar stem niet in een politiek debat, nee, ze klinkt schel, huuuu! Kan ze niet wat zachter praten? Wat doet ze daar eigenlijk in het openbaar achter die microfoon:

In the eyes of the American public, Hillary Clinton will never be fun. Or likeable. Or someone you’d want to have a beer with.

Kortom, de ‘eh?!?’ factor. Die speelt ook in Nederland een rol. In de politiek vallen vrouwen niet onder de ‘geïnstitutionaliseerde norm’, zoals hoogleraar Monique Leyenaar dat zo mooi samenvat. Wij hebben bijvoorbeeld maar één politieke partij met een vrouwelijke voorzitter. De Partij voor de Dieren. Bij alle andere partijen staan mannen aan het hoofd en komt de eerste vrouw, als je geluk hebt, op de tweede plaats. Maar die vrouwelijke nummer twee mag niet mee bij de coalitie-onderhandelingen. Dan nemen de heren liever een mannelijke vertrouweling mee – iemand die ze capabel achten, waar ze van op aan kunnen. Een vrouw past niet in dat plaatje. Zij is ‘eh?!?’

Zolang je deze factor niet op waarde schat, kun je nog zo hard roepen dat vrouwen assertiever moeten worden en hun kansen moeten pakken. Dat gebeurde recent nog rondom een rapport van Atria over het gebrek aan vrouwen in Nederlandse gemeenteraden. Maar als je dat doet kies je voor eenzijdige kritiek, op de partij die meestal niet in het voordeel is – vrouwen zijn de minderheid, die niet thuishoort in de politiek, die de minste macht heeft. Die minderheid moeten vervolgens geheel alleen de boel rechttrekken?

Nee, het ligt complexer. Samen creëren we een omgeving, in situaties waarbij mannen de toon zetten, die vrouwen structureel op achterstand zet, hun zelfvertrouwen ondermijnt en wegzet als ”eng/klopt niet/eh?!?”. Zolang we dat doen, leggen vrouwen het in het openbaar af tegen mannen. Zie onder andere hier en hier en hier voor voorbeelden uit de showbizz, politiek en wetenschap. Ongeacht de daadwerkelijke kwaliteiten en kwalificaties van de vrouw in kwestie: we willen liever een man. Omdat hij een man is. En da’s flink balen.

BONUS: een mooie analyse van taalkundige Deborah Tannen over de automatische weerzin tegen Clinton. Onder andere vanwege de tegenstrijdige (seksistische) eisen waaraan zij moet voldoen.

Zesde Clan opent blog-serie over tweede golf

Van Dolle mina naar Twitterfeminist. Onder die noemer verkent kenniscentrum Atria wat  de thema’s van de tweede feministische golf vandaag de dag voor ons betekenen. Atria digitaliseert werken uit die tijd en nodigde bloggers uit om in een serie artikelen nader in te gaan op diverse onderwerpen. Ik kreeg de eer deze serie blogs te openen met een helaas nog steeds akelig actueel onderwerp: seksueel geweld.

things that cause rape

 

Atria presenteert het digitaliseringsproject van werken uit de tweede feministische golf op 8 maart 2016 in de Tolhuistuin in Amsterdam. Op die manier blijven deze pamfletten, analyses, studies en polemieken bereikbaar voor een breed publiek. Dat is belangrijk, want veel onderwerpen die feministen aan de orde stelden in de jaren zeventig en tachtig zijn nu nog steeds relevant. Als vrouw krijgen we nog steeds minder salaris dan mannen. Ook seksueel geweld komt helaas nog steeds veel te vaak voor.

In mijn openingsartikel voor de serie, gepubliceerd op de website van Atria, maar ook door tijdschrift Lover, reflecteer ik op een boek van Jeanne Doomen. Deze journaliste en feministe publiceerde in 1976 het boek ”Verkrachting: ervaringen, vooroordelen, achtergronden”. Wat mij vooral trof was de dynamiek. Als vrouwen te maken krijgen met aanranding en verkrachting, kijken we als samenleving nog steeds naar de vrouw. Wat deed ze, wat droeg ze, dronk ze alcohol, zei ze wel duidelijk genoeg ‘nee’, gaf ze aanleiding voor de agressie. Vertelt ze eigenlijk wel de waarheid? Hmmm, nee, ze liegt vast en zeker. Waar zijn de bewijzen?

Over de dader zwijgen we opvallend oorverdovend. Dat is meestal een man. Alleen dat feit benoemen, is echter al een omstreden daad. Kloppen de onderzoeken wel? Mannen bedoelen het echt niet kwaad. De meeste mannen doen niets verkeerds. Denk aan de reputatie van de man, zeker bij valse beschuldigingen. Mannen zijn nou eenmaal mannen. Als hij al de fout in ging, was het vast omdat zij iets verkeerds deed. Wat deed ze, wat droeg ze, dronk ze alcohol, zei ze wel duidelijk genoeg ‘nee’, gaf ze aanleiding voor de agressie. Vertelt ze eigenlijk wel de waarheid? Hmmm, nee, ze liegt vast en zeker. Waar zijn de bewijzen? De cirkel is rond: de man verdwijnt uit beeld en de argwanende schijnwerpers zijn weer gericht op de vrouw.

Die dynamiek doorbreken ligt moeilijk. Feministen kampen met vooroordelen als zouden zij mannen haten/demoniseren/over één kam scheren. Of vooroordelen als zouden feministen naïef iedere vrouw geloven die iets roept, en haar steunen in slap jankerig slachtofferschap. Eer je die vooroordelen ontmanteld hebt is de interviewtijd voorbij,  het televisieprogramma afgelopen, de soundbite afgekeurd (want: te lang, te complex). En heb je nog steeds de stilte over de sekse van de daders niet doorbroken.

Nog steeds een akelig relevant thema dus, seksueel geweld. Enfin. Meepraten? Kom dan 8 maart naar Amsterdam. ‘k Zie je daar!

Atletisch maar sexy, 28 jaar

Leve Twitter. En leve filmproducent Ross Putman. Die besloot Twitter te gebruiken om wereldkundig te maken hoe scenarioschrijvers vrouwelijke personages introduceren. Bij ieder script vervangt hij de naam door Jane, van ‘Jane Doe’ oftewel een anonieme vrouw. Vervolgens citeert hij de introductie van het personage: ”Atletisch, maar sexy, 28.” ”Jane (rond de 30) – mooi maar boos”. Op zich is het niet nieuw wat hij doet. Vrouwen gingen hem voor – en ontmoetten stilte waar Putnam voorpagina’s haalt. Díe vorm van ongelijkheid hebben we als mensen nog niet doorbroken…

femscriptintros

Bij het op zich goede initiatief om aandacht te vragen voor de stereotypering van vrouwen past allereerst wat achtergrond. Wat Putnam doet is fantastisch, maar niet nieuw, signaleert website The Mary Sue. Vrouwen gingen hem voor. Een van hen is actrice Miss L. Die maakt al sinds 2013 wereldkundig, via tumblr Casting Call Woe, welke introductie vrouwelijke personages krijgen. Met pareltjes als: “She doesn’t like being objectified & is very pretty.” Ook weblog Lady Parts verzamelt al tijden seksistische beschrijvingen uit scenario’s, evenals Terrible Casting.

Maar, signaleert The Mary Sue, deze vrouwen haalden de voorpagina’s van kranten niet. Hun werk groeide niet uit tot een internet-sensatie. Putnam wel:

There have been several women in the entertainment industry who’ve spearheaded efforts like this in order to highlight these kinds of goings-on, but sadly it isn’t until a man decides to speak up about feminism that people decide to listen.  […] Miss L. currently has 12.1K followers on Twitter after having been doing this since 2013. Putman is up to 51.1K in the past few days alone. *sigh* Women talk about feminism = white noise. Men talk about feminism = INTERNATIONAL NEWS!

Dit wil ik graag benadrukken, want het is niet de eerste keer dat mensen en de media pas aandacht besteden aan feiten als een man er de aandacht op vestigt. Zoals een man, Kim, die genderdiscriminatie op de arbeidsmarkt ontdekte en wiens artikel daarover viraal ging:

How great that the kind of workforce discrimination women have spoken and written about has been validated and documented by a generous man. A man whose Christian name was mistaken for a female, and once he put ‘Mr’ on his CV he instantly got the job call.

Dat mensen als Kim en Putman zo snel zoveel aandacht krijgen rondom onderwerpen waar vrouwen al decennia mee bezig zijn, is een vorm van seksisme. Eentje die net zo hoognodig moet veranderen. Wanneer nemen we vrouwen net zo serieus?

Desondanks: prima initiatief van de filmproducent. Wat hier namelijk opduikt is seksisme. Vrouwen? Dan gaat het om de mate van sexy uiterlijk. Wat ze doet, wat ze wil, waar ze aan werkt, alles valt in het niet bij de vraag hoe mooi ze is en of mannen met haar de koffer in zouden willen duiken. Zodra je mannen in scenario’s op dezelfde manier zou introduceren als vrouwen, zie je meteen hoe tenenkrommend dat is. Want mannen blijven normaal gesproken gevrijwaard van gedetailleerde beschrijvingen over lippen, borsten of lichaamsvormen, signaleert Slate. Scripts introduceren hen met nadruk op hun persoonlijkheid, innerlijke drijfveren en activiteiten. Alsof het ‘echte’ mensen zijn.

Dat geeft meteen het bredere belang aan. Je druk maken om de stereotiepe beschrijving van vrouwelijke personages in filmscripts lijkt een triviale bezigheid. Maar, zoals feministe Lindy West signaleert in een opiniestuk voor dagblad The Guardian: de beelden die mensen vormen, beïnvloeden je identiteit als vrouw in de dagelijkse praktijk:

Women are conditioned to be apologetic, caregiving and available. We’re expected to build our identities around male opinions of our bodies and sexual utility – to supplant our internal sense of self with external assessments – and, more often than not, we comply. It’s difficult not to comply when the messaging is so relentless; when you have no alternative model; when compliance looks less painful than defiance; when you live in a culture where descriptions of who a woman is don’t usually go further than what she looks like, what she’s wearing, and whether she’s worth having sex with

West roept mensen op om te stoppen met die schadelijke hersenspoeling en in plaats daarvan betere verhalen te vertellen. Betere verhalen vertellen begint met bewustwording. Mede dankzij initiatieven zoals Lady Parts, Casting Call Woe en nu dus @femscriptintros kan die bewustwording in een stroomversnelling raken. Scenarioschrijver, als je aan komt zetten met typeringen zoals ‘atletisch, maar sexy’, dan wéét je nu dat je fout bezig bent. Verzin iets originelers. En besef dat vrouwen mensen zijn. Ook in fictieve verhalen.

Engeland in de ban van cijfers

Engeland raakt steeds meer gealarmeerd over de mate waarin mensen, meestal mannen, geweld plegen tegen vrouwen. Eerst toonde een onderzoek aan dat de criteria voor cijfers een onderrapportage veroorzaken van huiselijk en seksueel geweld. In een tweede onderzoek keken analisten voor het eerst naar leeftijd bij seksueel geweld. Ook dat leverde schokkende cijfers op: 30% van de slachtoffers van verkrachting is jonger dan 16 jaar.

have respect

Eerst de algemene situatie. Begin dit jaar juichte de Engelse overheid dat de cijfers voor criminaliteit dalen. Minder doden en gewonden, hoera! Nieuw onderzoek gooide echter roet in het eten. Wat bleek? De officiële cijfers in ‘het’ algemene rapport over de stand in Engeland laten seksueel geweld buiten beschouwing. Dat geldt niet als een misdrijf zoals moord of verminking. Ten tweede zat er een stop op repeterend geweld. Na vijf incidenten rondom dezelfde personen telden de misdrijven niet meer mee in de statistieken.

Beide criteria betekenden dat met name geweld tegen vrouwen buiten beeld bleef. Seksueel geweld treft vrouwen vaker dan mannen. Bij het repeterende geweld gaat het met name om slachtoffers van huiselijk geweld, en ook in die categorie zijn vrouwen vaker het slachtoffer dan mannen. Haal je de limiet op vijf incidenten weg, dan worden de helft van de gevallen alsnog zichtbaar. Beschouw je daarnaast seksueel geweld als een vorm van geweld, dan kantelt het beeld helemaal. Geweld tegen mannen daalt inderdaad. Maar geweld tegen vrouwen stijgt juist in Engeland.

Bij seksueel geweld zijn jonge meiden extra kwetsbaar. Nieuwe cijfers van de Engelse variant van het CBS tonen aan dat eenderde van de vrouwelijke slachtoffers van verkrachting jonger dan zestien was. Daarvan was 25% jonger dan veertien jaar en bijna tien procent zelfs jonger dan negen jaar. De daders, veelal mannen, zoeken duidelijk slachtoffers uit waarvan ze weinig te vrezen hebben, aldus de onderzoekers.

Professionals en activisten pleiten er nu voor dat de Engelse regering geweld tegen vrouwen serieuzer neemt en niet verder bezuinigt op opvangcentra en hulpverlening. Onderzoek uit Liverpool, Engeland, laat namelijk zien dat bezuinigingen een genderkwestie zijn. Waarbij vrouwen onevenredig zwaar getroffen worden. Zeker als het gaat om levensreddende voorzieningen zoals hulp bij huiselijk/seksueel geweld, en Blijf van mijn Lijf huizen. Hopelijk luistert de regering naar die noodkreten.

Athena’s Angels halen campagne tegen mannencongressen naar Nederland

Ik ben fan van Athena’s Angels, de website van vier vrouwelijke hoogleraren die met verantwoorde wetenschap in de hand seksisme bestrijden. Daarom vind ik het erg leuk dat ze een Amerikaanse campagne over sprekers bij congressen naar Nederland halen. Waar zijn de vrouwen, vragen ze. En wat kunnen organisatoren doen om meer diversiteit te bereiken? Iedereen die congressen en symposia in Nederland tegenkomt, waar alleen mannelijke sprekers optreden, kan die melden bij Athena’s Angels via info@athenasangels.nl.

all male panel bingokaart.jpg

De Gendered Conference Campaign begon in 2009 in de V.S. en vraagt aandacht voor congressen en panels met louter mannen. Tot op de dag van vandaag publiceren o.a. de Feminist Philosophers nieuwe voorbeelden. Inmiddels kun je ook terecht op een tumblr met de ironische titel ‘gefeliciteerd, je hebt een all male panel’. Inclusief foto van acteur David Hasselhoff die zijn duim opsteekt. Broertjes en zusjes  White Men Doing it By Themselves en Plz Diversity Your Panel doen hetzelfde: wijzen op de systematische uitsluiting van vrouwen (en vaak ook mannen met een gekleurde huid).

De vier hoogleraren roepen Nederlanders op om voor ons land hetzelfde te doen. Keuze genoeg, want ook in Nederland praten veelal blanke mannen wat af in het openbaar. Zoals op een aankomend congres over de vrije wil. Of dit congres van Ultimo, in april.

Aangesproken op het ontbreken van vrouwelijke sprekers komen organisatoren van congressen vaak met excuses. Zoals ‘toeval’ of ‘we letten alleen op kwaliteit’ en/of ‘ons vak telt nou eenmaal veel mannen’. Zie de bingokaart hierboven voor meer smoesjes. Harde wetenschap toont echter aan dat dit kul is. Er bestaat zelfs een online instrument om te berekenen hoe waarschijnlijk het is dat vrouwen ontbreken in je panel. De uitkomsten maken gehakt van vastgeroeste wereldbeelden:

The likelihood of an unbiased selection process yielding a line-up with no women at all is far lower than intuition might suggest, and—depending on the numbers you plug in—can often be far lower than the likelihood of their over-representation. That is to say: in an unbiased selection, you’re significantly more likely to see more than the expected number of women than none at all.

Oftewel, louter mannen in panels vloeit voort uit vooroordelen en selectieve blindheid. Met kwaliteit heeft het niks te maken – en al helemaal niet met toeval. (Voor wiskunde-fans: hier de berekening die de onwaarschijnlijkheid van 100% mannen aantoont.)  Daarom juich ik alles toe wat het bewustzijn bevordert en mensen alerter maakt op deze vorm van seksisme. Wees alert, spreek organisatoren aan op hun blinde vlek, weiger als man te praten in een panel met alleen andere mannen, en meldt voorbeelden bij info@athenasangels.nl. Samen maken we de wereld kleurrijker en diverse!

Zomaar een inzicht over vrouwen en verhalen

Welke verhalen vertellen we? Wat willen we zien en wat niet? Wie komt aan het woord, wie kijkt toe of ontbreekt? En hoe praten we daar over? Dat zijn thema’s die mij al langer bezig houden en waar ik, ook zonder gericht te zoeken, regelmatig mooie artikelen over aantref op het wereldwijde web. Zoals dit interview met een Finse schrijfster, Maria Turtschaninoff. Een uitgever liet het eerste deel van haar fantasy-reeks vertalen in het Engels. Finse critici reageerden over het algemeen positief, maar konden één element in haar verhaal moeilijk accepteren. De meeste personages in het boek zijn vrouw. Ze leven in redelijke harmonie met elkaar en vormen vriendschappen. Kan niet:

A journalist once accused me of creating an unrealistic environment, since the women have a harmonious co-existence on the island. There’s no backstabbing, can you imagine?! But I believe she is dead wrong. Women stab each other in the back when they are powerless. When the only way to climb, to gain control over your life or gain access to power you are otherwise denied, is to step on others. When everyone is equal, there is no need to do so.

Hear hear.

SF Museum lanceert tijdschrift met groot vrouwelijk aandeel

Het Amerikaanse Museum of Science Fiction versterkt met haar eerste nummer van The Journal of Science Fiction een welkome trend naar meer diversiteit. Het nieuwe blad bevat opvallend veel artikelen van vrouwelijke redacteuren. Ook de inhoud van de bijdragen richt zich deels op vrouwen en vrouwelijke personages in SF verhalen. Hulde!

journal of sf kaft eerste nummer 2016

illustratie op de kaft van het eerste nummer van het nieuwe Journal of Science Fiction

Het eerste nummer bevat bijdragen van Monica Louzon, Karma Waltonen en Amanda M Rudd. Daarmee komen drie van de vijf hoofdartikelen van de hand van een vrouw. Eén van die stukken, geschreven door Waltonen, richt zich de manier waarop SF schrijfsters het concept van ‘houden van De Ander’ gebruikten om seksuele taboes te slechten. Op die manier speelde het genre een rol in het veranderen van de cultuur – ten goede, met meer tolerantie voor alles wat buiten het strikte man-vrouw hetero klassieke gezinsmodel valt.

Het belangrijke aandeel van vrouwen in The Journal of Science Fiction past in de tijdgeest. De afgelopen jaren kwam er steeds meer kritiek op de dominantie van poortwachters in de SF – veelal blanke mannen met zeer specifieke opvattingen over wat goede SF is en welke kant het op moet met het genre. Tegelijkertijd met die aanzwellende kritiek op de status quo begonnen ook de pogingen, veelal van vrouwen, om de geschiedenis van SF in beeld te houden. Mensen hebben namelijk de neiging om het aandeel van vrouwen te vergeten en daar kwam terecht verzet tegen.

Anno nu kun je de situatie moeilijk ideaal noemen – zodra vrouwen zichtbaarder worden, zijn er mensen die zich bedreigd voelen en hard terugslaan. Maar niemand kan meer om de vrouwen heen. Onder andere de Engelse krant The Guardian schrijft dat jarenlang buffelen in de marge dit jaar waarschijnlijk gaat leiden tot belangrijke doorbraken op het gebied van diversiteit en inclusie. Hoera!

BONUS Inspiratie en leestips? Komen ze:

  • Een lijstje met dit jaar te verschijnen SF en fantasy romans van schrijfsters, waar lezers het meest naar uitkijken
  • Een podcast van The New Yorker. Onder de slechts licht ironische titel Zijn Vrouwen Mensen interviewt Jill Lepore Amelia Lester en David Haglund over de rol van vrouwen in de moderne SF
  • Weblog SF Mistressworks timmert nog steeds aan de weg, met besprekingen van het werk van vroege en moderne SF schrijfsters
  • Zelf blijf ik de boeken van Octavia Butler en N.K. Jemisin hardnekkig promoten😉
  • En had u al gehoord van Karen Lord? Probeer haar boeken maar eens….

Enfin, veel leesplezier!

 

Brazilië beleeft nieuwe feministische golf

Een evangelische president die abortus nóg moeilijker wil maken dan het al is, structureel seksisme, een hoger percentage vrouwen met een goede opleiding, de opkomst van sociale media, die combinatie zorgt er volgens magazine The Atlantic voor dat het feminisme met kracht opleeft in Brazilië. Vrouwen houden demonstraties, pakken via Twitter publieke uitingen van seksisme aan, en vechten steeds massaler voor hun rechten. NRC spreekt al van een Braziliaanse Lente.

Actrice noemt het beestje bij z'n naam

Feminisme is niks nieuws in Brazilië en, breder, Latijns-Amerika. In het begin deden vrouwen vooral vanuit de moederrol een beroep op rechten. Vanaf de jaren zeventig kreeg het revolutionaire gedachtegoed van linkse bewegingen landen in hun greep. Ook vrouwen namen dat als basis voor de roep om hervormingen en meer rechten voor vrouwen. Vanaf 1981 komen feministische organisaties uit allerlei landen bijeen in zogenaamde Encuentros. Die congressen zijn enorm belangrijk voor het ontwikkelen van netwerken en het benoemen van belangrijke strijdpunten.

De Braziliaanse Lente komt dus niet uit de lucht vallen. Het land kent volgens tijdschrift Lover twee grote feministische bewegingen. The World March of Women, die zich richt op antikapitalisme en straatprotesten. En The Articulation of Brazilian Women, die lobbyen centraal stelt en zich bezig houdt met wetgeving.

Neem seksueel geweld. Het Braziliaanse onderzoeksinstituut IPEA berekende dat er 1.500 verkrachtingen per dag plaatsvinden. In 90% van de gevallen zijn vrouwen het slachtoffer (en is de dader een man). In die context wekt het zeer veel woede op dat de Braziliaanse president, de conservatief Eduardo Cunha, de beschikbaarheid van anticonceptie wil inperken en abortus in geval van verkrachting alleen nog wil toestaan als de vrouw aangifte doet en zich lichamelijk laat onderzoeken.

Daar komt het Zika-virus nog bovenop. Wil je zwangere vrouwen echt dwingen om een zwaar gehandicapt kind ter wereld te brengen? De epidemie is vreselijk, maar zorgt er wel voor dat het abortusdebat opnieuw oplaait. Opnieuw blijken beslissingen rondom het recht op baas in eigen buik niet zo zwart-wit als de pleiters voor gedwongen baren doen voorkomen.

De positie van mannen bij dit alles is lastig. Zolang ze hun houding en gedrag niet veranderen, zien veel voorvrouwen weinig ruimte voor mannen binnen hun beweging en breder, bij de emancipatie:

”Some people call this the spring of the woman,” said Silviana Bahia, who has also been involved in a burgeoning black women’s protest movement in the country. “Men need to change the way they look at women.” […] They hear men say things like, “a feminist is a woman who doesn’t want to be married,” and they fear that men, if invited in, will dominate feminism like they do other spheres of life. “In our movement, men don’t sign the papers,” said Thais Alves Pinto. “It’s not that men are horrible,” Lopez interjected. “I love men! But sexism is socialized in the man from the time that he’s a young person.”

Om die reden richten veel feministen zich breder op de gehele cultuur van de Braziliaanse samenleving, en zoeken ze naar manieren om die vrouwvijandige socialisering te doorbreken. Ook intersectionaliteit heeft een plek binnen de beweging, bijvoorbeeld in de favelas, de sloppenwijken die veel grote steden domineren.

Hoe dan ook, het borrelt en bruist in Brazilië. En da’s goed nieuws.

Schiet mannen neer… met confetti

Jahaaa, goed idee! Een ‘vrouwveilige zone’ in Keulen instellen tijdens het Carnavalsfeest. In de rest van de stad zijn ze dan vogelvrij??? Grote kans ook dat een of andere macho man gaat bewijzen dat hij mans genoeg is om zo’n veilige zone te doorbreken. Komen er ook manveilige zones? Kortom, ellende. Wat te doen als je als vrouw in zo’n wereld moet functioneren en niet gek wil worden? Nou, mannen neerschieten natuurlijk. Met confetti. En punkmuziek. Zoals deze Mexicaanse Hijas de Violencia, oftewel Dochters van het Geweld:

De gehele popsong over straatintimidatie kun je vinden via deze link. En als je vrouwen in Nederland wil steunen, teken dan de petitie om straatintimidatie strafbaar te stellen (met boetes enz.).

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 71 andere volgers