Star Wars ziet vrouwen eindelijk staan

[Let op: Dit is geen filmrecensie, er zitten geen spoilers in dit artikel, lees dus gerust verder]

Star Wars en gender…. Oei, dan heb je wel een dingetje te pakken. De voorgaande zes films hadden een groot vrouwenprobleem. De enige vrouw van betekenis in de oorspronkelijke trilogie was prinses Leia. Hoe stoer ze ook rondliep met laserpistolen enz., ze ontkwam niet aan de vernedering van een bloot slavinnenpakje. Om van de nieuwere trilogie maar te zwijgen. Die arme Nathalie Portman  verloor in de loop van de films al haar macht en stierf uiteindelijk tijdens de bevalling van haar tweeling omdat… tja, wat? Omdat ze de wil tot leven had verloren? WTF?!?

star-wars-daisy-carrie

Bloedirritant. Gelukkig begint het tij te keren. Regisseur J.J. Abrahams kondigde expliciet aan dat hij het ‘alleen voor jongens’ stereotype met deel 7 wilde veranderen. Hij wilde een film maken waar ook moeders hun dochter met plezier mee naartoe nemen.

Dat betekende onder andere meer vrouwelijke personages. Zoals een nieuwe heldin, Rey. Daarnaast explodeerde internet bijna van vreugde toen bekend werd dat prinses Leia terugkeert. En dat ze voortaan door het leven gaat als generaal, dank u!  Deze vrouwelijke personages zijn niet geseksualiseerd, signaleren recensenten. Ze handelen zelfstandig en maken een integraal onderdeel uit van het verhaal.

Ook de ‘donkere zijde’ kreeg een belangrijk vrouwelijk personage, in de figuur van Kapitein Phasma. Deze rol zou eerst naar een man gaan, maar uiteindelijk kreeg actrice Gwendoline Christie ‘m. Je hoort voornamelijk haar stem en ziet haar acties. Voor de rest draagt ze een functioneel bepantserd uniform – opnieuw een niet-geseksualiseerd vrouwelijk personage, in een rol waarbij ze autoriteit uitstraalt.

Uiteraard doken er prompt mensen op om te zeuren dat ze het gevechtspak van Captain Phasma onvrouwelijk vonden. Gelukkig wist het team van de StarWars Facebookpagina wel raad met de situatie. Ze schreven fijntjes terug:

StarWars female armor

Hulde voor de moderators!

”Respecteerde de echte wereld vrouwelijke leiders maar net zoals in de film”, verzucht universitair docent Thomas Hoyland van de universiteit van Hull:

The implicit models of leadership I see being communicated in the classroom suggests there is a long way to go yet. My daughter and my granddaughter and even my great granddaughter will continue to face unfair barriers that prevent them from achieving their goals purely due to their gender. Perhaps I’ll start screening Star Wars at the beginning of every semester – at least until planet Earth catches up.

Lijkt me een prima idee!

Archeologie geeft vrouwen hun geschiedenis terug

Archeologen hebben de afgelopen tijd verrassende ontdekkingen gedaan, die een tipje van de sluier oplichten over het leven van onze voormoeders. Zo kende Nederland al in de achttiende eeuw een tijdschrift voor een specifiek vrouwelijk lezerspubliek. Legden mensen in kleitabletten de rechten van vrouwen in de Turkse staat Kanesh vast. En kregen Aboriginals in Australië een veel gevarieerder dieet toen vrouwen dingo’s inzetten voor de jacht. Sowieso blijken vrouwen de beste vriend te zijn van hond-achtigen ;) Zo zijn er meer belangwekkende vondsten…

Beautiful brunette and her dog

Archeologische vondsten bewijzen dat dingo’s en honden de beste vriend van vrouwen waren. 

Vrouwen, wat mogen ze wel en niet? Vragen die mensen letterlijk al duizenden jaren bezig houden, blijkt uit opgegraven kleitabletten uit de Turkse staat Kanesh. Volgens de teksten van circa 4000 jaar geleden konden vrouwen zelfstandig handel drijven, met hun eigen zegels, hadden dochters even veel recht op erfenissen als zonen, en konden vrouwen zelf naar de rechter stappen, bijvoorbeeld om van een agressieve man af te komen. Archeologen vonden ook een brief van een vrouw die over haar schoonmoeder klaagt, en een liefdesbrief van een vrouw aan haar man.

Franse archeologen voerden een noodopgraving uit in een klooster, waar straks een congrescentrum verrijst. Ze troffen maar liefst 800 graven aan, met in vijf daarvan een loden grafkist. In één van die ‘luxe graven’ troffen ze de resten aan van Louise de Quengo, Vrouwen van Brefeillac, een weduwe die 350 jaar geleden overleed. De nonnen begroeven haar in haar habijt, met kap, beenwarmers en schoenen. Dat we haar naam weten komt omdat ze een chique reliek droeg. Dat voorwerp bevatte het hart van haar echtgenoot en een opschrift met hun namen.

Bij toeval trof onderzoekster Adrienne Mayor in een slaperig museum in de Amerikaanse stad Mississippi een vaasje of potje uit de Griekse oudheid aan, met een afbeelding van een krijgsvrouwe die op het punt staat om een Griekse tegenstander in een lasso te verstrikken. Ze houdt een strijdbijl gereed om deze man naar de andere wereld te helpen. Wat doet zo’n afbeelding op zo’n pot? Mayor heeft daar wel ideeën over en speculeert:

“The vase would have held a Greek woman’s intimate make-up or jewelry. The images on the box suggest that women enjoyed scenes of Amazons getting the best of male Greek warriors,” Mayor said. According to the researcher, the suspenseful scene of a Greek male about to be lassoed by a powerful foreign warrior woman was exotic and also subversive, a surprising twist on traditional Greek women’s roles.

Vikingvrouwen reisden de wereld rond in de periode van 793 tot 1066 Na Christus, ontdekten archeologen. Uit DNA-monsters blijkt dat vrouwen uit Noorwegen zich vestigden in streken die de Vikingen koloniseerden, zoals de Zwarte Zee en Canada, en hun genen doorgaven aan hun nageslacht aldaar. De genetische erfenis toont ook aan dat vrouwen van de Orkney-eilanden en Western Isles deel uitmaakten van de kolonisten die zich in IJsland vestigden. Zie ook: Invasie van de Vikingvrouwen.

Nederland kende al in de achttiende eeuw een tijdschrift, specifiek gericht op vrouwen. Een medewerker vond het blad, ”De Recensent voor Vrouwen”, per toeval in een depot van de Universiteit Utrecht. Volgens de universiteit staan er serieuze recensies van boeken in, maar ook human interest verhalen. Bijvoorbeeld een artikel over een Parijse vrouw die haar 19e kind krijgt.

De Australische cultuur maakte 4000 jaar geleden een opvallende ontwikkeling door. Opeens treffen archeologen veel gevarieerdere etensresten aan dan daarvoor. Ze denken nu de reden voor die plotselinge culinaire explosie te hebben gevonden: 4000 jaar geleden namen mensen uit Zuid-Oost Azië dingo’s mee in hun vaartuigen. Ze vermeerderden zich snel. Aboriginal vrouwen temden dingo’s en gebruikten ze voor de jacht op kleinere dieren. Voilà, meer eten, meer variatie in het dieet, betere kansen om te overleven.

Behalve met dingo’s namen vrouwen ook het voortouw om honden te temmen en bij zich te houden. Dat blijkt uit de vondst van een bepaalde parasiet in lichamen, aangetroffen in de buurt van het Baikalmeer (Siberië). Je kunt de parasiet alleen oplopen als je in nauw contact staat met honden, dus het betekent iets dat archeologen dit vooral bij vrouwen aantroffen. De Leidse osteoarcheoloog dr. Andrea Waters-Rist denkt dat vrouwen roedels honden beheerden om te gebruiken bij het hoeden van vee, en voor de jacht. Net als hun Australische zusters dus. De hond, de beste vriend van de vrouw!

Reorganisaties versterken overwicht mannen

Fusies en verschuivingen binnen Vlaamse politieke departementen blijken funest voor de toch al broze beweging om meer vrouwen in de top te krijgen. Na veranderingen verdwijnen de topvrouwen, en komen er mannen voor hen in de plaats. Dat constateert diversiteitsambtenaar Alona Lyubayeva in een inmiddels veelbesproken opiniestuk. Ze roept op tot meer aandacht voor diversiteit en het bijsturen van deze uittocht van vrouwelijke topambtenaren.

gender_discrimination_resized

Seksisme, het is een hardnekkig verschijnsel. Je denkt veranderingen te bewerkstelligen, maar als je even niet oplet draaien we de klok weer terug. Lyubayeva dacht zelf ook dat vrouwen er goed voor stonden. Waar hebben we het feminisme nog voor nodig:

Ik ben één van die vrouwen die jarenlang heeft beweerd dat er geen probleem meer is. […] Er zijn meer hoogopgeleide vrouwen dan ooit voorheen. Ook een vrouw kan probleemloos – zo dacht ik twee jaar geleden nog – de top van de Vlaamse administratie bereiken als ze er naar streeft. Nee, twee jaar geleden kon je mij niet betrappen op enige feministische strijdlustigheid. De strijd is al gestreden, vond ik. We zijn toch gelijk? Toch?

Nee dus. Nu departementen fuseren en verdwijnen, en de groep topmensen inkrimpt, blijkt dat mannen procentueel gezien geen schade lijden, terwijl het percentage topvrouwen drastisch daalt. ”Vrouwelijke leidinggevenden worden vervangen door mannen, mannen niet door vrouwen”, constateert Lyubayeva. Dat staat haaks op het personeelsbeleid van de Vlaamse departementen. Bij gelijke geschiktheid zou de kandidaat van een ondervertegenwoordigde groep voorrang moeten krijgen. Alleen gebeurt dat niet tijdens een stoelendans in tijden van reorganisatie.

Dit fenomeen kennen feministen. Een ander blank mannenbolwerk, Wall Street, maakte een paar jaar geleden een harde saneringsgolf door. Daar gebeurde precies het zelfde. Buitenproportioneel veel (top)vrouwen ‘vloeiden af’. Dit bleef niet onopgemerkt. Het leidde tot koppen als ‘alleen mannen overleven’. De onevenredige ontslaggolf onder vrouwen leidde inmiddels tot diverse rechtszaken, onder andere bij Citigroup.

Tot rechtszaken is het in België nog niet gekomen. Lyubayeva houdt het op een pleidooi voor meer alertheid op de onderliggende mechanismen van seksisme. Je kunt formeel je personeelsbeleid op orde hebben en mooie woorden spreken, maar als de onderliggende cultuur niet verandert, heb je nooit gelijke geschiktheid – onbewust vinden we mannen beter. En die neem je vervolgens aan, denkend dat je volstrekt eerlijk gehandeld hebt. Nee dus:

dan is dat net onze valkuil: dat we het sluipende probleem niet meer bekijken, verblind door enkele successen. Dat we niet zien hoe ongelijkheid zich post na post weer naar binnen werkt. Dat we feminisme passé of irrelevant vinden.

Of de wake up call van Lyubayeva helpt, is op dit moment niet bekend. Ze signaleert in ieder geval dat departementen bij de acht eerstvolgende aanstellingen een vrouw moeten kiezen, willen ze het percentage topmannen op maximaal zeventig procent houden. Wil je terug naar zestig procent topmannen, dan moeten de sollicitatiecommissies nog wat langer doorgaan met louter vrouwen aannemen. Of dat zal gebeuren????

Feministen durven te veranderen

Bell Hooks, de Amerikaanse academica die de feministische beweging al vroeg wees op haar blinde vlek voor ras/intersectionaliteit, is positief gestemd. Ze ziet dat het feminisme één van de weinige politieke bewegingen is, die kritisch naar zichzelf durft te kijken en écht verandert. Dat ging en gaat niet zonder slag of stoot, benadrukt ze, maar blanke vrouwen stellen zich open voor de ervaringen van vrouwen met een andere huidkleur, en nemen een andere houding aan. De hele beweging wordt daar beter van.

intersectionaliteit

Die openheid zie je ook in Nederland. Tijdschrift Opzij kreeg onlangs –naar mijn mening terecht – snoeiharde kritiek op de lelieblanke top honderd van invloedrijke vrouwen. Columniste Hasna el Maroudi schreef dat Opzij klakkeloos de normen en waarden van een op blanke mannen gestoelde top kopieerde, en vervolgens onvermijdelijk met blanke ”ere mannen” eindigde.

Opzij stak de hand in eigen boezem. In een stuk van de hoofdredactie erkende het tijdschrift dat de zoektocht naar machtige vrouwen wellicht niet volgens goede criteria verliep en dat de redacteuren ruimer hadden moeten denken. Het blad komt begin volgend jaar alsnog met een top 25 van invloedrijke vrouwen uit allerlei culturen en met allerlei etnische achtergronden. Lezeressen zijn van harte uitgenodigd om mee te denken en kandidaten voor te dragen.

Deze gang van zaken mag typerend heten. Ja, er gaat vanalles fout. Ja, blanke vrouwen hebben de neiging om kritiekloos de op blanke mannen geschoeide leest te koperen en de boventoon te voeren, mede vanwege de privileges die een blanke huid biedt. Maar wie kritiek heeft, krijgt geen hoon, doodsbedreigingen en/of de boodschap ‘hou je kop’. Nee, betrokkenen komen tot inkeer en luisteren alsnog naar vrouwen die vanuit een ander perspectief spreken.

Dit gebeurt in Nederland, maar ook in bijvoorbeeld Zweden, waar alle scholieren van 16 jaar het essay We Zouden Allemaal Feminist Moeten Zijn, van schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, ontvangen. Of in de V.S., waar een blanke actrice publiekelijk aangaf dat ze haar speech over gelijk loon voor gelijk werk anders had moeten formuleren. Bell Hooks constateert zodoende:

When we, women of color, began to tell white women that females were not a homogenous group, that we had to face the reality of racial difference, many white women stepped up to the plate. I’m a feminist in solidarity with white women today for that reason, because I saw these women grow in their willingness to open their minds and change the whole direction of feminist thought, writing and action. This continues to be one of the most remarkable, awesome aspects of the contemporary feminist movement. The left has not done this, radical black men have not done this…

En dat kan ook. Want zoals Hooks en anderen de kern van het feminisme definiëren: ”het feminisme is een beweging die seksisme, seksistische uitbuiting en onderdrukking wil beëindigen”. Daar kan iedereen met gezond verstand zich achter scharen.

Werkgevers discrimineren zwangere vrouwen massaal

Het College voor de Rechten van de Mens ontving een record aantal klachten over zwangerschapsdiscriminatie. De organisatie riep vrouwen op hun ervaringen te melden. In tien dagen ontving het College 500 klachten. De oproep kwam nadat het CVRM voor de zoveelste keer werkgevers veroordeelde, zoals KPN en de gemeente Amsterdam.

Uit eerder onderzoek van het College bleek dat werkgevers zwangere vrouwen niet zien zitten. In bijna de helft van de gevallen volgen ontslag of demotie. Recente oordelen over zwangerschapsdiscriminatie tonen aan dat werkgevers vrolijk doordiscrimineren. We zitten bijna in 2016 en nog steeds botsen vrouwen stelselmatig aan tegen dit soort seksisme. Geen wonder dat het CVRM de situatie spuugzat is en een campagne begon om de bewustwording te vergroten.

Vooral vrouwen met tijdelijke contracten zijn kwetsbaar. Vaak gebruiken werkgevers (succesvol) smoezen zoals de economische crisis. Of werkgevers beweren dat de vrouw niet goed zou functioneren. Slechts een handjevol ontslagen vrouwen vindt de weg naar het CVRM. De drempel is hoog, en vrouwen bijten soms in het stof omdat ze de discriminatie niet hard genoeg maken. Het komt neer op het woord van de een tegen het woord van de ander. Ondertussen riekt de hele situatie echter naar grove discriminatie:

De vrouw was taalcoach en gaf taal- en rekenlessen. Een mannelijke collega van de vrouw, ook taalcoach, kreeg wel een vast contract. Omdat de collega geen onderwijsbevoegdheid heeft en de vrouw wel, vermoedt de vrouw dat zij vanwege haar zwangerschap geen nieuw contract kreeg. […] Volgens de vrouw reageerde de regiomanager op haar mededeling dat zij zwanger is met de opmerking: “dat heb je lekker gepland.” Ook zou haar verteld zijn dat haar beschikbaarheid de reden is dat zij geen nieuw contract kreeg. Capabel Taal betwist dit.

Ongegrond. Ondans zulke obstakels komt het College echter vaak genoeg tot het oordeel ”gegrond”. Recent liepen KPN, de gemeente Amsterdam en beveiligingsbedrijf G4S Aviation Security tegen de lamp. Vaak omdat de vrouw extra bewijsmateriaal kon overleggen, zoals een getuigenverklaring van een derde. Of omdat een werkgever duidelijk anders dan gewoonlijk handelde, in het nadeel van de werkneemster. En daar geen duidelijke verklaring voor kon geven.

Een groot struikelblok voor actie vormt de Hollandse gelatenheid. We zien seksistische speelgoedfolders die meisjes gelijk stellen aan poppenmoeders, en roepen dan massaal ‘tja, zo is het nou eenmaal’ (61% ten tijde van de raadpleging) of ‘ergerlijk, maar ik kan me er niet over opwinden’ (20%). Zo blijven meisjes en vrouwen gelijk staan aan wezens die thuis blijven om baby’s te verzorgen, en dat vinden we geen probleem.

Wat een verrassing, dat werkgevers vrouwen later naar huis sturen zodra zo’n baby zich aandient. En we als maatschappij een grote sociale druk op vrouwen uitoefenen om hun andere ambities vaarwel te zeggen zodra ze het blijde nieuws melden. Goh, hoe zou dat toch komen? Of nee, die vraag stellen we onszelf niet eens, wat zo is het nou eenmaal. Omdat het zo is. He, irritant onderwerp, ga weg, laten we het over iets belangrijkers hebben, aldus commentatoren.

Dat de loopbanen van duizenden vrouwen averij oplopen, doet er blijkbaar niet toe. Daarom is het goed dat meer dan 500 van hen gehoor gaven aan de oproep van het College en de campagne tegen deze vorm van discriminatie steunt. Dat we hier nog voor moeten strijden in 2015, bijna 2016… echt ongelofelijk.

Fallout 4 doet goeie dingen met gender

Computerspelletjes hebben een slechte naam als het gaat om gender. Maar de wereld verandert. Steeds meer games geven spelers de keuze om te spelen als mannelijke of vrouwelijke hoofdpersoon. Daarnaast komen beide seksen vaker in evenwicht in de werelden die de spelletjes creëren. Zo speelde weblog The Mary Sue Fall-out 4 en was aangenaam verrast dat de game, binnen het gegeven van een apocalyptische toekomstfantasie, reële genderverhoudingen biedt.

fallout 4 diversiteit.jpg

Fallout 4 biedt veel diversiteit.

Of het nou gaat om straatscènes, bendes, wetenschappers of soldaten, spelers zien in Fall-out 4 hoe mannen én vrouwen als vanzelfsprekend in zulke rollen deelnemen aan het verhaal. Sterker nog, het spel biedt spelers de kans om vanuit het perspectief van een moeder te spelen. Voor zover het weblog weet is dat behoorlijk uitzonderlijk:

this might be the first time I’ve ever roleplayed as a mother in a game. The last few years have had tons of games about fatherhood, The Walking DeadBioshock InfiniteThe Last of Us, and Witcher 3, to name a few. And despite loving all of these games, it was really interesting to play the role of parenthood through a different lens

Het lijkt erop dat producenten eindelijk doorkrijgen dat de gamer van nu geen puberjongen meer is. Niet meer dan 15% van de spelers valt nog in de categorie jongen/man tussen de 10 en 25 jaar. Meisjes en vrouwen maken 48% van de markt uit. En bij de groep die liever op een pc speelt, ontstond eenzelfde evenwicht: de verhouding man-vrouw ligt op 50%-50%.

Producenten houden dit soort marktontwikkelingen scherp in de gaten. Ze willen immers geld verdienen. Als vrouwen zo’n groot deel van de markt uitmaken, is het economisch gezien onverstandig hen te irriteren met seksistisch gedoe. Dus heeft FIFA 16 vrouwenvoetbal opgenomen in het spel. En hield creatief directeur Jean-Max Moris in 2013 vast aan het idee van een vrouwelijke hoofdpersoon voor Remember Me, ondanks tegenstanders die beweerden dat alleen een man het verhaal kon dragen. Met succes, want zijn studio boekt nu mooie winsten.

Positieve ontwikkelingen. Het kan!

 

Nieuw boek: Seksisme, nee, we overdrijven niet

De feministische beweging in België is divers én actief. Die activiteit uit zich, naast allerlei campagnes en protesten, ook in de publicatie van boeken. De meest recente toevoeging: ”Seksisme – nee, we overdrijven niet‘, van journaliste Cathérine Ongenae.

9789463100373-810x1200

 

Ongenae werkt onder andere voor Knack. Dat blad schrijft: ”Het boek is deels een reactie op De Morgen-columnist Marc Didden, die in een blog had geschreven dat vrouwen die op straat seksueel worden geïntimideerd overdrijven en dat ze de reacties in veel gevallen zelf uitlokken”.

Een gouwe ouwe, die mensen vaak van stal halen om bestaande situaties voort te laten bestaan en lastige discussies te vermijden. Lekker makkelijk. Er is geen probleem, dat zogenaamde probleem bestaat alleen tussen de oortjes van zeurpieten die zelf schuldig zijn aan de situatie. Dan kan iedereen daarna de schouders ophalen en vrouwen aan de kant schuiven als ze weer eens aan komen zetten met vervelende feiten en irritante ervaringen.

Keer op keer blijkt echter dat vrouwen pijnlijk aanbotsen tegen diep in de samenleving verankerde seksistische structuren. Het gaat dan niet meer zozeer om ge- en verboden van het type vrouwen mogen dit en dat niet. Nee, seksisme doet z’n afbrekende werk tegenwoordig vaak via de weg van de dood door duizend kleine sneetjes. Onbewuste patronen met de status van automatische vanzelfsprekendheid, gevoed door ondergronds voortwoekerende vooroordelen tegen vrouwen en voorkeuren voor mannen. Van speelgoedfolder tot zwangerschapsdiscriminatie, het maakt allemaal deel uit van een wereldbeeld waarin vrouwen gereduceerd worden tot wat wij van deze sekse verwachten.

”Seksisme – nee, we overdrijven niet” behandelt de effecten van zo’n marginaliserend beeld van vrouwen onder andere aan de hand van de situatie bij universiteiten. Website Athena’s Angels documenteert de Nederlandse situatie, waar je veel ervaringen tegen komt die ook zo uit de Belgische praktijk kunnen komen. Door mannen gedomineerde bolwerken sloegen daar, net als in Nederland, een hele generatie vrouwen over bij benoemingen, omdat de selectiecommissies mannen nou eenmaal beter vonden. Vandaar dat het boek een urgente toon heeft. Nu, op dit moment, zetten wij vrouwen aan de kant. En daar worden we met ons allen niet beter van.

Dekkers’ feminien feminisme is een sprookje

Succesvolle zakenvrouw Marlies Dekkers liet ter gelegenheid van haar verjaardag een korte film produceren met een ‘ode aan het feminisme’.  Top, maar over welk soort feminisme hebben we het? Termen als ‘feminien feminisme’ en ‘niet tegen de man’ doen het ergste vermoeden.

In de media laat ze het volgende weten over haar film:

‘Het enige wat we nodig hebben is een female forward mindset: vrouwen die begrijpen dat gelijkheid niet afhangt van externe factoren, passief ontvangen of agressief verkregen wordt. Vrouwen die hun geest trainen om zichzelf krachtig te voelen. Vrouwen die zelfvertrouwen voelen, denken en uitstralen. Niet tegen, maar samen met de man. Uiteindelijk geven we onszelf deze vooruitgang. We zijn de third movement, females moving forward.’

Tot op een zeker niveau wil ik best meegaan in de doe-het-zelf boodschap van zelfvertrouwen en zelf doen. Natuurlijk spelen je eigen houding en gedrag een rol. Zeker als je shit krijgt voorgeschoteld maakt het uit of je moedeloos ter aarde zakt of in actie komt. Maar waarom heeft Dekkers het over ‘externe factoren’ alsof die niet van belang zouden zijn in zo’n situatie? Waarom spreekt ze meteen van ‘agressief afdwingen’?

Dekkers schept met dit taalgebruik een tweedeling tussen de vrouwelijke vrouw die zo lekker voorwaarts gaat, versus anderen, die blijkbaar denken dat ze gelijkheid ‘agressief moeten afdwingen’. Daarnaast moet ze ergens diep van binnen weten dat haar feminiene feminisme problemen oplevert. Waarom schrijft ze anders dat de aanhangers daarvan hun geest moeten trainen om zich krachtig te voelen? Blijkbaar is er vanalles aan de hand waarom het door haar zo hoog geprezen zelfvertrouwen niet vanzelf komt, en vrouwen de neiging hebben iets af te willen dwingen (HINTS seksueel geweld, loonkloof, onbetaalde zorgarbeid, zwangerschapsdiscriminatie enz.)

Hoe zou dat nou komen? Dekkers zwijgt erover als het graf, maar helaas is de harde realiteit dat je als vrouw niet in een vacuüm leeft. Je hebt te maken met anderen. En die zien je meestal niet zitten. Sorry, feminiene feministen, da’s wetenschappelijk bewezen. Vanwege je vrouwzijn beoordelen anderen je automatisch als minder competent, minder betrouwbaar, nou, gewoon, minder. Keer op keer borrelen seksistische patronen op, waarbij de ene blanke man de andere naar voren schuift, zonder ooit een blik te hebben geworpen op de talentvolle vrouwen om hem  heen.

Sta je daar stralend te wezen. Voor nop, want ze zien je niet staan. En zien ze je wel staan, dan vinden ze je dus minder goed. We leven niet in een rechtvaardige wereld waar kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven en/of beloond wordt.

Dekkers gaat hier liever niet op in. Had ze maar eens iets van Bell Hooks gelezen. Maar helaas. Haar verhaal is zoals het filmpje. Een sprookje, te beginnen met ‘er was eens’. Met in de hoofdrol een slanke, jonge, blanke vrouw die heel artsy ‘ontwaakt’. Tsja. Die variant van feminien feminisme kennen we. Ik kan het niet beter doen, dus hier het volledige citaat om af te rekenen met dat soort verhalen:

The empowerful woman is saucy, yet feminine. Clever, yet feminine. In her early thirties, yet feminine. Heterosexual, yet feminine. Stays in shape eating Lean Cuisine and sweating blue Gatorade while kickboxing in slow motion, yet feminine. Yes, the empowerful woman is many things. Too bad powerful isn’t one of them. That’s because feminine is allof them. […] Femininity—that set of self-absorbed, self-defeating behaviors required of women by the dominant culture to ensure a ready-steady supply of submissive sexbot availability—is central to the empowerful woman narrative. Because there was never so hideous an abomination as a woman who can’t prove, through word, deed, and sportcorset, that she has successfully internalized the patriarchal message and is conversant in fulfilling male fantasy.

Enneh, als ik film wil kijken, ga ik liever naar The Suffragette. Over vrouwen die decennia pleitten voor het vrouwenkiesrecht, en na jaren hoon en minachting de gewenste verandering uiteindelijk agressief afdwongen. Omdat we anders nu nóg niet naar de stembus konden.

 

 

Longread: schrijven voor blanke mannen

Schrijfster Claire Vaye Watkins zorgde voor oproer op internet met haar longread On Pandering (over ‘in de watten leggen’). Ze stelt dat de samenleving zich naar mannen voegt. Hun behoeftes tellen, hun smaak verdient navolging, hun verhalen krijgen alle aandacht. Met grote gevolgen. Extern, in de mores van de literaire wereld (zie verderop in dit stuk bij Goldfinching), maar ook intern/psychologisch, in de innerlijke wereld van auteurs.

bg-banner-essay-by-watkins

Als schrijfster ziet Watkins taal en de verhalen die we elkaar vertellen als dé uitdrukkingsvorm voor de symbolische marginalisering van vrouwen. Eerst laat je vrouwen in je wereldbeeld en in je taalgebruik verdwijnen. Je  ziet ze alleen nog in termen van ‘hoe nuttig was ze voor mij, de man’. Vervolgens maakt dat de weg vrij om vrouwen niet alleen symbolisch, maar ook in de praktijk tot een gebruiksvoorwerp te reduceren. Watkins:

Humans are wide, open vessels, capable of almost anything—if you read you know this—but you cannot beat the mother of your children, or rape your childhood friend while she’s unconscious, or walk up to a sorority outside Santa Barbara and start shooting without first convincing yourself and allowing our culture to convince you that those women are less than human. I know that’s an intense analogy. I intend it to be. […]Sexist dismissal of women as artists and the assumption of sexual entitlement over them that is necessary to make something like rape okay in our culture—and it very much is okay in our culture—are not separated by vast chasms of principles.

Zoals Virginia Woolf de ‘engel in huis’ wilde doden, wil Watkins af van dit patriarchale wereldbeeld in haar hoofd – en de hoofden van andere vrouwen.

Hoe weet je dat je een ‘engel in huis’ in je hoofd hebt zitten? Watkins kwam haar innerlijke neiging, om vanaf de zijlijn mannen te bewonderen en de mannelijke smaak te bedienen, op het spoor via haar verhalen. Ze ging mee in de onuitgesproken regel dat mannen de poortwachters van kwaliteit zijn, en dat ze zich in haar literaire productie moest voegen naar hun normen, waarden en smaak. Het kostte haar heel wat pijn en moeite om erachter te komen wat haar eigen stem was.

Dit deel van het essay kan op veel herkenning rekenen. Marie Philips van The Pool noemt de Hemmingway-generator als een voorbeeld van de dominantie van blanke mannen in de literatuur. De app verandert je tekst zodat het dichter in de buurt komt van Hemmingway’s teksten. Philips:

When it was released, I thought it was a joke, but no. There are people willing to put their own writing through a computer programme to make themselves sound more like an alcoholic, wife-beating, dead white male. […] Where Watkins’s speech raises the stakes is in asking whether and to what extent this attitude has been internalised by writers themselves. A flurry of responses from writers on social media and in comment pieces demonstrated that it had.

Op die manier is seksisme een veelkoppig monster, wat je ook in je eigen innerlijk moet bestrijden. Hoe? Een aantal maatregelen die Watkins verkent, betreffen taalgebruik. Als taal bijdraagt aan de marginalisering van vrouwen, kan het ook een opening naar meer evenwicht zijn. Of, anders gezegd, je kunt vuur met vuur bestrijden:

Let us name those things that are nameless, as Solnit describes, the way “mansplaining” or “rape culture” or “sexual harassment” were nameless before feminists named them. Let those names sing.

Een andere taal levert een ander wereldbeeld op. Door ‘straatintimidatie’ in plaats van ‘grapje’, wordt opeens heel duidelijk wat er gebeurt. Dan kun je het aanpakken, proberen te veranderen. Of in ieder geval als vrouw voor jezelf duidelijk krijgen dat er iets naars gebeurt en dat je terecht in verzet komt.

On Pandering werd lovend ontvangen door critici en leidt inmiddels tot allerlei reacties. Zo publiceerde de Los Angeles Times een antwoord van Nichole Perkins, een zwarte schrijfster. Of lees het artikel van schrijfster Jennifer Weiner over het fenomeen ‘Goldfinching’, naar de titel van de meest recente roman van Donna Tartt. Goldfinching is wat er gebeurt als een schrijfster te weinig tegemoet komt aan de dominante mannelijke smaak. Het boek krijgt misschien wel succes, maar daarna  kraken critici het werk én de lezeressen op epische schaal af omdat het geen echte literatuur zou zijn:

First: the book’s writing will be blasted as sloppy or sentimental. […] Next, the work will be dismissed in specifically gendered terms. At least one part of the Holy Trinity of Lady-Trash (Harlequin novels, soap operas and Lifetime movies) will be invoked; female-coded plot twists or character traits will be held up for particular mockery. […]  a good Goldfinching must include considerable smirking about the immaturity and childishness of the book, its author and, most tellingly, its readers. […] Goldfinching isn’t about elevating good books at the necessary expense of bad ones. It’s about once more reminding the wrong kind of reader of just where she stands, and how little her enjoyment or endorsement matters.

Enfin, volop discussies, met interessante toevoegingen, uitbreidingen, voorbeelden en nieuwe termen zoals Goldfinching. Veel plezier met On Pandering en aanverwante stukken ;)

Nieuwsronde

Wie kookte maaltijden voor Adam Smith? Of breder gezegd, hoe kom je aan je maaltijden en heeft dat iets te maken met economie? In haar nieuwste boek stelt econome Katrine Marçal het machismo in haar vak aan de orde. Ze laat zien hoe mannen in hun theorieën geen oog hadden voor onbetaalde zorgtaken, vooral aan vrouwen toebedeeld, en hoe ze onrechtvaardige verschillen in loon tussen de seksen verklaren met absurde cirkelredeneringen. (Iets waar wij als mensen algemeen ook een handje van hebben, gezien hardnekkige mythes.) Verder in deze nieuwsronde:

  • Hark a Vagrant biedt geweeeeeeldige stripverhalen. Kate Beaton bundelde haar digitale werk nu in een papieren uitgave van haar strips, met als titel Step Aside, Pops: A Hark! A Vagrant Collection.
  • Zoekt, en gij zult vinden. Vrouwen speelden een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van de islam. Vrouwen zoals Ummal-Darda (7e eeuw) of Fatimah al- Bataihiyyah (14e eeuw) studeerden, vaardigden fatwa’s uit, onderwezen imams en rechters, en maakten verre reizen. Sheikh Mohammad Akram Nadwi onderzocht dit verleden en komt nog steeds nieuwe vrouwennamen tegen.
  • De Canadese Premier Justin Trudeau presenteerde zijn regeringsploeg. Die bestaat voor de helft uit mannen en voor de helft uit vrouwen. Een primeur. Nooit eerder bereikte het land dit niveau van politieke representatie.
  • Vrouwen die op vrouwelijke kandidaten stemmen in verkiezingstijd? Vaginastemmers! En dat was nog een van de minder beledigende termen die vrouwen naar hun hoofd geslingerd kregen toen Hilary Clinton in 2008 een gooi deed naar het Amerikaanse presidentschap. Wordt 2016 een beter jaar? De voortekenen zijn beroerd. Maar deze vrouw schrok in ieder geval wakker van het seksisme rondom Clinton. Die bewustwording veranderde haar leven, schrijft ze in Salon Magazine. En de Amerikanen kunnen het voorbeeld van hun Canadese buren volgen….
  • Techniek? Neeheeee, dat past niet bij tijdschrift Tina en hoort niet in de belevingswereld die het blad meisjes wil voorhouden. Meisjes en techniek, huuuuuuuu. Dat was in grote lijnen de reactie die  Astrid Poot kreeg, toen ze contact opnam met de redactie om een reportage over meiden en techniek te publiceren. Poot vindt dat zeer problematisch: ” Eigenlijk laat Tina zien wat op grotere schaal overal gebeurt: het onvermogen of het gebrek aan bereidheid techniek als natuurlijk onderdeel van het meiden-universum te zien.”
  • Hou je vast: in de V.S. beschikt 42% van de vrouwen over een gameconsole. Mannen lopen achter en bezitten in ‘slechts’ 37% van de gevallen zo’n apparaat. Makers van games die zich richten op blanke jongemannen moeten zich echt ernstig achter hun oren krabben. Anders missen ze de boot volledig.
  • ‘Onze patriarchale tradities zijn nu bewapend”. Dat zeggen Syrische vrouwen in een documentaire van Zaina Erhaim. Ze legde vast hoe vrouwen in de stad Aleppo mensen helpen en tegelijkertijd kampen met twee vijanden: Isis en de troepen van Assad, beiden niet gecharmeerd van vrouwen die het heft in eigen handen nemen.
  • Vrouwenhaat is universeel. Boeddhistische monniken in Myanmar stuurden doodsbedreigingen naar vrouwen die seksuele voorlichting geven aan andere vrouwen. In verband met allerlei culturele taboes geven die lessen deelneemsters voor het eerst de kans om openlijk over hun lijf te praten, en te begrijpen ‘hoe alles werkt’. De instructrices gelden opeens als staatsvijand nummer 1.
  • De Amerikaanse politie ontvangt daarnaast miljoenen dollars om zogenaamde ‘rapekits’ EINDELIJK te onderzoeken. Het gaat om bewijsmateriaal, waaronder biologische sporen, in verkrachtingszaken. Duizenden bewijsstukken liggen op planken te verstoffen. Fatsoenlijk politiewerk verrichten loont: waar agenten het bewijs serieus nemen, volgen arrestaties.

Schrijfster houdt pleidooi voor zwarte vrouw aan het Star Trek roer

Star Trek begon als een ietwat campy televisieserie in de jaren zestig, groeide uit tot een biljoenenbusiness, en zorgde onderweg voor opschudding. Zo liep er een zwarte vrouw rond op de brug van sterrenschip The Enterprise. Wow!!! Maar dat was decennia geleden. Onder andere schrijfster N.K. Jemisin zou graag zien dat nieuwe Star Trek films of series een zwarte vrouwelijke kapitein de hoofdrol geven. Hoog tijd voor zoiets.

Jemisin komt tot haar pleidooi nadat redacteuren van The Mary Sue aandacht besteedden aan een nieuwe Star Trek serie. Het zou de producenten sieren als ze eens wat nieuws uitprobeerden. Zoals een buitenaards wezen als kapitein. Of een vrouwelijke kapitein. Janeway was tot nu toe de enige. Daar kun je het niet bij laten:

If the new Star Trek series doesn’t feature a female leader, there will be no excuse at all for it.

Prima, aldus Jemisin. Er staan al zoveel mannen op de brug dat iedere vrouw welkom is. Maar laten we de revolutie een stapje verder brengen door niet alleen een vrouwelijke kapitein te nemen, maar een vrouw met een gekleurde huid zo’n rol te geven, vindt ze:

so much more is needed, and yeah, something as “minor” as who’s running the Enterprise can help. Since black women have historically been at the bottom of the social hierarchy of the US, I think it would be a bigger challenge for the show to put her in the captain’s chair than an alien, but a challenge that’s more worthy of Roddenberry’s vision. SFF’s audience has always been willing to see the humanity of aliens, after all. SFFdom has a much harder time seeing the humanity in some of us actual humans.

Bedrijven vernietigen loopbanen van tweede sekse, overheid staat erbij en kijkt ernaar

Bussemaker maakte blijkbaar slechts een grapje, toen ze grote bedrijven in maart dreigde om met hardere maatregelen te komen als ze vrouwen geen eerlijke kans op een toppositie gaven. Het plan om een hard vrouwenquotum in te voeren, verdwijnt voorlopig in de kast. Werkgevers veegden de afgelopen jaren hun kont af met de bestaande papieren tijger – precies zoals ik in 2011 voorspelde. En mogen dat blijven doen.

Ondernemingen horen er zelfs niks van als ze in 57% van de gevallen niet eens de moeite nemen om in het jaarverslag uit te leggen waarom het steeds niet lukt die vrouwen door te laten stromen. Zelfs dan beperkt de minister zich tot de verzuchting dat ze het zorgelijk vindt dat bedrijven die boterzachte regel niet naleven. Niet netjes hoor! Foei!

Zo laag ligt het niveau. Het maakt dat ik uit frustratie met mijn hoofd tegen de muur wil bonken. De vrouwenemancipatie verloopt zó tenenkrommend traag… In ons oerconservatieve domineeslandje schiet zelfs de discussie niet op. In het kielzog van de terugtrekkende beweging van Bussemaker komen alle gouwen ouwen weer langs. Er zouden te weinig topvrouwen zijn, vrouwen moeten gewoon fulltime werken, seksisme, nee hoor, er bestaat alleen een banenwachtrij. Verder moeten we gewoon geduld hebben en daarnaast ook veel begrip voor die arme bedrijven die ten onder gaan als de overheid te strak op zou treden. Oh, en vrouwen willen zelf ook niet, toch?

Zo blijven we steken, met als risico dat iedereen het onderwerp volstrekt beu wordt:

There are layers and layers of sexism — lots of conscious and lots of unconscious bias that needs to be peeled away on the way to change. This is not just about one woman getting a job. This is about systemic change. This is about how women can have careers if they don’t only have successes (read this story from Rebecca Keegan about what happened to Elaine May’s career after “Ishtar”). I’m nervous that people are going to get sick about hearing about this topic and next month we’ll be on to the next topic du jour. Systemic change cannot be based on a topic du jour.

Inderdaad. Systematische verandering bereik je niet in een waan-van-de-dag wereld. Maar over die systematische kant van de zaak spreken, durven de meeste mensen niet aan. Slechts zeer, zeer zelden hoor of lees ik iets over

Terwijl mensen dooddoeners rond blijven strooien, sneuvelen de dromen en ambities van vrouwen bij bosjes tijdens subtiele dood-door-duizend-messteekjes, naast expliciet seksistische praktijken. Lopen werkgevers talent mis (- en dat kan ze niets schelen, ”ze zijn er gewoon niet mee bezig”, aldus werkgeversvoorzitter De Boer). Missen we als samenleving de helft van het verhaal. Blijven we steken in een economisch model gebaseerd op een man die thuis een huisvrouw heeft. En worden we op gezette tijden overvallen door situaties van het type o jee, ons papieren diversiteitsbeleid werkte niet, wat vreemd! Oh en ‘iedereen mocht iemand afvaardigen, maar toevallig waren dat allemaal mannen‘.

Ja, heeeel toevallig, maar niet heus. Nederland, wordt wakker!

Leesvoer: essays van Rebecca Solnit

Ik zal Rebecca Solnit eeuwig dankbaar zijn voor het essay dat leidde tot het woord ‘mansplaining‘. Dankzij die term beschikten ik opeens over een instrument om te verwoorden wat zo vaak gebeurde, maar waar ik geen taal voor had: de onaangename situatie waarbij een man dingen uit gaat leggen die je allang weet, of zelfs beter weet dan hij, maar waar hij over praat omdat hij vindt dat hij het beter weet. Gewoon omdat hij de man is, en jij ‘slechts’ een vrouw.

Solnit schrijft met veel humor over allerlei onderwerpen. Gender en situaties die maken dat je als vrouw in de marge verdwijnt, maken deel uit van een grotere productie over onderwerpen als milieuvervuiling, politiek gekonkel, de situatie van links in de V.S. De Zesde Clan stelt echter vrouwen centraal, dus ik concentreer me op de essays die de situatie van en rondom vrouwen behandelen.

Steeds opnieuw keert Solnit terug naar taal, naar de manier waarop woorden een beeld van de werkelijkheid scheppen, en hoe je vanuit die basis de wereld opnieuw kunt bekijken. Zoals het essay over mannen die dingen aan haar uitleggen. Dit essay maakte veel los bij lezeressen. Net als ik leerden ze het woord ‘mansplaining‘ en konden ze beter omgaan met een tenenkrommende situatie, omdat ze nu over de taal beschikten om het fenomeen aan de kaak te stellen:

I finished this book and immediately wanted to buy all the author’s other works. In future, I would like Rebecca Solnit to Explain Things to Me.

Solnit ageert ook tegen de manier waarop anderen vrouwen insluiten in hun verhaal. Neem haar meest recente artikel, in Harper’s Magazine: The Mother of all Questions. Dit essay begint met een lezing over Virginia Woolf. Voordat Solnit ‘engel in het huis’ kan zeggen, begint de zaal vragen te stellen over de gezinssituatie van Woolf. Had ze kinderen? Waarom kreeg ze geen kinderen? Zou ze niet véél gelukkiger zijn geweest als ze kinderen had gekregen?

Solnit moest moeite doen om haar publiek uit die groef te krijgen. Het leidt tot een mooi verhaal over de stortvloed aan vaak vermanende verhalen die vrouwen over zich heen krijgen, om hen te vertellen hoe ze het beste hun leven moeten leiden. Waarbij vrouwen opvallend vaak een en hetzelfde recept krijgen voorgeschreven:

Happiness is understood to be a matter of having a great many ducks lined up in a row — spouse, offspring, private property, erotic experiences — even though a millisecond of reflection will bring to mind countless people who have all those things and are still miserable. We are constantly given one-size-fits-all recipes, but those recipes fail, often and hard. Nevertheless, we are given them again. And again and again.

Net als de revolutionaire term mansplaining biedt dit essay inzichten die lezeressen koesteren. Bijvoorbeeld omdat Solnit de ondermijnende aard van een bepaald soort vragen herkent, erkent en in detail beschrijft. Zodat het je opeens opvalt als iemand niet aan mannen, maar wél aan vrouwen vraagt of ze wel gelukkig zijn en hoezo heb je geen kinderen (of wel kinderen, en zorg je dan wel goed genoeg voor ze.) En andere keuzes kunt maken. Zoals de keuze om een tegenvraag te stellen, of te beseffen dat er niet één script is waarmee je het als vrouw gaat redden in deze samenleving.

Met andere woorden, Solnit’s zorgvuldig beargumenteerde essays veranderen wereldbeelden, zoals de schrijfster zelf ook veelvuldig hoort van lezers. Haar stukken zetten je aan het denken, helpen je om je eigen koers te bepalen en onderweg de taal te hebben om obstakels aan de kant te zetten. Ga weg, mansplainer. Nee, vrouwenglossy, vrouw zijn staat niet gelijk aan moeder en als mijn gezin maar gelukkig is. We zijn hier om de boeken van schrijfster X te bespreken, niet haar relaties of baby’s. Enzovoorts.

Hulde dus voor Rebecca Solnit. Meer lezen?

Maar Solnit zwijgt niet. Gelukkig!

Vrouwen vertrekken als hun ambities stuk lopen

Goed opgeleide, loyale werkneemsters houden het lang vol bij bankgigant Citi, maar op een gegeven moment is de maat vol. Ze vertrekken als ze zien dat hun loopbanen stagneren. Na hun vertrek beginnen ze voor zichzelf, of gaan aan de slag bij de concurrent. Citi kwam tot deze conclusie en luidt de noodklok, want de onderneming loopt op deze manier kostbaar talent mis. Eerder kwam ING al tot dezelfde probleemanalyse.

Citi concludeert het volgende:

So what do senior women really want? Unsurprisingly – exactly the same as senior men. They want challenge and stretch, they want their careers to move forward with momentum and impact. They will give the organisation the benefit of the doubt for far longer than their male counterparts, but ultimately they will leave to continue to grow.

De resultaten van het onderzoek bij Citi staat niet op zichzelf. Eerder bleek dit mechanisme al uit een kwalitatief onderzoek onder twintig topvrouwen van ING. Ook hier bleek dat ze eigenlijk niet hadden willen vertrekken, maar geen kansen meer zagen bij hun werkgever:

Vooral na de leeftijd van 45 jaar is de positie voor topvrouwen bij ING onwerkbaar, stelt het rapport. Tot die leeftijd maakten de vrouwen snel carrière. Door het ‘glazen plafond’ wordt slechts 4 procent van de topfuncties bij ING door vrouwen van 45 jaar of ouder vervuld, tegen 41 procent aan mannen in dezelfde leeftijd.

De vrouwen vertrokken. Daarna deden ze hetzelfde als hun collega’s bij Citi: ze vervolgden hun loopbaan bij andere werkgevers in dezelfde sector, of richtten een eigen bedrijf op. Zowel Citi als ING verloren zodoende talentvolle, ambitieuze vrouwen, waar ze tot op zekere hoogte wel in hadden geïnvesteerd maar die ze, als het puntje bij paaltje kwam, lieten bungelen. Die enorme verliespost zie je niet terug in hun jaarrekeningen, maar in beide gevallen heb je een probleem als organisatie.

Dit probleem leeft breed. Hetzelfde blijkt uit onderzoek naar de redenen voor vrouwen om uit te stromen bij technische beroepen. Het gaat om goed opgeleide vrouwen, die bewust voor techniek kozen, maar die hun droom uiteindelijk opgeven. Opnieuw niet om bij hun gezin te zijn, maar vanwege ondermijnende werkpraktijken, achteloze of zelfs ronduit seksistische bazen, en een gebrek aan uitdaging. Opnieuw verloren investeringen, verloren talent, schade. Ga zo maar door.

Behalve met tastbare zaken zoals lagere salarissen, een gebrek aan promotiekansen en de glazen lift voor mannelijke collega’s, spelen ook subtiele mechanismen een rol bij de uitstroom. Vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze in vergaderingen vaker in de rede gevallen worden en dat ze een idee opperen waarna niemand reageert. Pas als een man hetzelfde idee oppert, valt het op. Vrouwen leren hier mee omgaan, maar als ze zich als senior assertiever opstellen, vinden anderen hen een bitch. Ze betalen een sociale prijs voor hun duidelijke opstelling.

Dit onderbroken en onzichtbaar worden gebeurt in versterkte mate als een vrouw samenwerkt met een man (bonuspunten als het gaat om echtparen). Opeens krijgt hij alle eer voor de prestatie en komt de vrouw hooguit in beeld als het hulpje. Dat doet iets met professionals die goed zijn in hun vak:

I have to play stupid and just do everything with five times the amount of energy, and then it will come through.

Wie wil zo werken? Daar word je op een gegeven moment toch kotsmisselijk van? Je wil gewoon je werk doen en daar gepaste waardering voor krijgen, met de bijbehorende promotiekansen, evenredig aan mannelijke collega’s. Als promotie, erkenning en vervulde ambities achterwege blijven en bedrijven je kaltstellen, stemmen vrouwen op een gegeven moment met hun voeten.

De Citi-studie biedt diverse aanknopingspunten om vrouwen te behouden. Wat bleek: juist omdat vrouwen gemiddeld veel langer loyaal bij het bedrijf bleven, hadden ze moeite om hun loopbaan daar los te laten. Ze voerden eerst diverse gesprekken met hun leidinggevende en met HRM, voordat ze de moed opgaven en vertrokken. Die pogingen tot communicatie zouden bedrijven met beide handen aan moeten grijpen, als momenten waarop ze een vrouw kunnen vragen wat ze nodig heeft en wat ze wil om haar loopbaan bij het bedrijf voort te zetten.

Oh, en in het algemeen werk maken van de loopbanen van vrouwen, door bijvoorbeeld het charter van Talent naar de Top te ondertekenen en seksisme in de organisatie breed uit te bannen, helpt natuurlijk ook enorm.

Seksisme alarm: ‘t is geen discriminatie, ‘t is ‘de wachtrij’

Seksisme kun je op vele manieren ontkennen en versluieren, maar de Volkskrant brengt een wel heeeeel mooie variant. In een artikel over de loonkloof stelt de krant dat het te snel is om te zeggen dat allochtonen en vrouwen gediscrimineerd worden. Ze verdienen gewoon minder door een ‘banenwachtrij’.

Verderop in het stuk legt de krant bij monde van hoogleraar arbeidseconomie Joop Schippers uit hoe dat zit:

Die rij werkt als volgt: ‘Witte mannen tussen de 25 en de 50 jaar worden het eerst aangenomen. Daarna witte vrouwen in dezelfde leeftijd. Dan ouderen. Allochtonen staan wat verder in de rij.

Ja hallo, dan heb je het toch over seksisme en racisme? Nare woorden, maar zo heet dat als je vrouwen en mensen met een gekleurde huid stelselmatig achter stelt bij blanke mannen.

Het artikel noemt nog een paar andere redenen voor het feit dat vrouwen jaarlijks duizenden euro’s mislopen.  Zo zijn de salarissen in ‘’traditionele vrouwenberoepen’’ lager. Goh, Volkskrant, hoe zou dat komen? Het artikel zwijgt in alle talen. Je leest ook niks over het feit dat mannen in dezelfde minderbetaalde vrouwenberoepen meer salaris naar huis meenemen dan hun vrouwelijke collega’s.

Ook parttime werken keert terug als schaamlap voor de loonkloof. Opnieuw: hoe zou dat komen? Hint: bijna de helft van de zwangere vrouwen ondervindt discriminatie. Vooral met een tijdelijk contract weten werkgevers bijzonder snel argumenten te verzinnen om je te ontslaan. Probeer na de geboorte van de baby maar eens een fatsoenlijke baan te vinden.

Vrouwen krijgen daarnaast straf als ze zich niet gedragen volgens de rolpatronen. Zo staan vrouwen onder een grote sociale druk om andere ambities dan huishouden en moederschap op te geven, zodra de eerste kleine zich aandient. En als ze te stevig over hun salaris onderhandelen, vinden anderen hen daarna ‘moeilijk’ en onvriendelijk. Dat vertaalt zich vervolgens in negatievere beoordelingen en lagere promotiekansen.

Kortom, het is geen seksisme hoor, echt niet, ‘t is gewoon de wachtrij. En vrouwen zelf. Die kiezen de verkeerde banen, onderhandelen niet goed genoeg over hun salaris, en werken om onverklaarbare redenen toevallig veel vaker parttime. Tsja. De Volkskrant slaagt er niet in om verder te kijken dan hun neus lang is. Ze hadden beter wat recente wetenschappelijke studies kunnen raadplegen, te luisteren naar wat vrouwen aangeven en even logisch na te denken.

Geen idee in welke wereld de Volkskrant leeft, maar met de realiteit heeft dit artikel weinig te maken. Gemiste kans….

UPDATE: Zelfs een beeldschone beroemdheid als actrice Jennifer Lawrence vindt het lastig te onderhandelen voor een passend salaris, onder andere vanwege de enorme druk op vrouwen om vriendelijk en inschikkelijk gedrag te vertonen.

Nederland leest verhalen van blanke mannen

Nederland Leest, top. Alles wat mensen aan het lezen krijgt is wat mij betreft prima. Dit jaar kunnen bezoekers van bibliotheken een verhalenbundel meenemen. Ik keek naar de titels en dacht ‘neeeeee he, weer allemaal blanke mannen’. Met hier en daar een vrouw. Komop zeg, het is 2015!!!! Maar klopte die eerste indruk? Voordat ik zelf aan het tellen sloeg, bleek tijdschrift Tzum dat al te hebben gedaan. Inderdaad, de samenstelling is eenzijdig. En dat valt blijkbaar meer mensen op.

 

totale-lijst-man-vrouw-snijders

De Nederland Leest bundel kwam tot stand in samenwerking met A. Snijders, zelf een schrijver van korte verhalen. De exacte percentages kunnen enigszins verschillen per regio. De bundel bevat namelijk ook een selectie per provincie en die bevat een wisselend aantal verhalen van schrijfsters. In alle gevallen is er echter op geen enkele manier sprake van een  representatieve afspiegeling.

Dit geval staat niet op zichzelf. Maandblad Opzij deed in 2013 onderzoek naar de man-vrouwverhouding bij recensenten en gerecenseerde auteurs van Nederlandse literaire media. Net als bij de VIDA-tellingen bracht Opzij in ons land een grote kloof aan het licht. Blanke mannen schrijven vooral over het werk van blanke mannen.

Literair tijdschrift Tzum deed het geen haar beter en bleef steken op 21% schrijfsters. Tzum beloofde beterschap en toont zich sindsdien een stuk alerter op gender. Niet vreemd dus, dat Coen Peppelenbos de vele mannelijke schrijvers in de selectie van A.L. Sneijders problematiseert. De telling liegt er immers niet om. Hoe komt het dat degene die selecteert, vrouwen negeert?

Snijders geeft zelf een duidelijke aanwijzing. Tegenover De Volkskrant gaf hij aan dat hij geen duidelijke criteria hanteerde. Zijn keuze kwam tot stand door intuïtie en toeval.  Dat klinkt prachtig en lekker artistiek crea bea, maar op basis van studies weten we dat vooroordelen vrij spel hebben in grijze gebieden, als mensen er niet alert op zijn. Dat blijkt bijvoorbeeld bij de loonkloof in algemene ziekenhuizen. Zolang mensen de cao volgden ging het goed, maar zodra subjectieve factoren een rol speelden kwamen vrouwen op achterstand. De vaagheid gaf werkgevers alle ruimte om mannen beter te belonen.

Zoiets lijkt ook te zijn gebeurd met Snijders en zijn toevallige, intuïtieve keuze. Hij heeft bouwjaar 1937. Hij groeide op in een tijd dat mannen schrijfsters nauwelijks zagen staan. Desgevraagd komt hij als eerste uit bij zijn grote held Nescio. ”Die komt er absoluut in”, beloofde hij begin dit jaar.  Fijn, zo’n blanke man die bij voorbaat een plekje voor een blanke man reserveert. Maar voor de rest? Oei…. Hij zal echt niet ‘tegen vrouwen’ zijn of zo. Nee, Snijders kiest intuïtief en dan valt zijn oog toevallig wat vaker op een verhaal van een blanke man zoals hijzelf.

De uitkomst van zo’n onbewust proces is discriminerend voor vrouwen. Of het nou om de loonkloof gaat, of om representativiteit in een verhalenbundel. Want wat betekent die 14 tot 17%? Wil Snijders echt beweren dat vrouwen minder goed schrijven? Inez van DullemenManon Uphoff, Doeschka Meijsing, Renate Dorrestein, Rascha Peper, Helga Ruebsamen, kent hij hen echt niet? Heeft hij hun werk gelezen? het wemelt in Nederland van schrijfsters die goede korte verhalen publiceren. Het kán gewoon niet om aan te komen met een verhouding van nog geen 1 op de vijf.

Nederland Leest, willen jullie de volgende keer aub opletten en iemand laten selecteren die beter let op de vele wegen naar marginalisering en uitsluiting?

Wetenschap: mannenbrein/vrouwenbrein is een mythe

Nadat het fenomeen ‘konninginnen-bij’ naar het rijk der fabelen werd verwezen, is het nu de beurt aan zogenaamde mannelijke en vrouwelijke hersenen. Die bestaan niet. Onderzoek aan het brein laat nauwelijks verschillen zien. Dat meisjes en vrouwen zich op een bepaalde manier gedragen, komt vooral door de opvoeding en diverse vormen van seksisme. Waarbij subtiel seksisme trouwens even schadelijk is als openlijke minachting voor vrouwen.

Lise Eliot, onderzoekster bij het Rosalind Franklin University of Medicine and Science, doet al jaren onderzoek naar menselijke hersenen. Ze verbaast zich over het gemak waarmee mensen vergaande uitspraken doen over ‘de’ man en ‘de’ vrouw. Hou je je aan de regels van verantwoord uitgevoerd onderzoek, dan blijft er van vermeende verschillen nauwelijks iets over. Het ziet er steeds meer naar uit dat het ‘mannenbrein’ en ‘vrouwenbrein’ een mythe zijn.

Dat zulke verhalen toch hardnekkig rondzingen, verklaart Eliot aan de hand van culturele vooroordelen:

“Sex differences in the brain are irresistible to those looking to explain stereotypic differences between men and women,” said Eliot. “And they often make a big splash. But as we explore multiple data sets and are able to coalesce very large samples of males and females, we find these differences often disappear or are trivial.”

Eliot’s studie wint aan kracht omdat haar onderzoeksresultaten terugkomen in andere studies, uitgevoerd door andere mensen, in andere periodes, los van haar onderzoek. Dat anderen het resultaat kunnen herhalen, is een teken van betrouwbare wetenschap. Het fenomeen ‘praktijken koppelen aan manieren waarop hersenen in elkaar zitten’ komt bovendien breder voor dan alleen in het geval van gender.

Het blijft echter lastig om mensen te overtuigen met harde wetenschappelijke resultaten. Mensen krijgen zoveel genderpropaganda over zich heen, dat de ‘jongens stoer-meisjes lief’ tweedeling diep doordringt in de beeldvorming. Dat heeft gevolgen. Zo maken meisjes rekensommen in de praktijk vaak beter dan jongens. Anoniem beoordeeld krijgen ze hogere cijfers. Zodra de docent hun sekse weet, krijgen diezelfde meisjes opeens lagere cijfers. Want tsja, jongens zijn nou eenmaal geschikter voor wiskunde, heet het – zie onder andere de hersenen.

Enfin, kennis is macht. Meer lezen en weten? Dit boek van Cordelia Fine maakt grondig gehakt van stereotypen en slecht uitgevoerde onderzoeken. Of luister naar de kinderen die nog niet bedorven zijn door de roze en blauwe ghetto’s:

‘Hoi hema ik ben Julia ik ben 10 jaar en een stoer meisje. Daarom vind ik dat er ook stoere onderbroeken moeten zijn voor meisjes,’ schrijft Julia op de Facebook-pagina van Hema. Ze stoort zich aan het overwegend roze assortiment van de winkel. ‘Volgens mij is er niet heel veel verschil tussen jongens en meisjes. Hopelijk komt er verandering,’ sluit ze af.

Seksueel geweld: mannen krijgen het door

Hashtag #zeghet levert nog dagelijks schrijnende ervaringsverhalen op van vrouwen die te maken kregen met seksuele intimidatie en geweld. Bij de reacties staan veel twitterberichten van mannen die zich op hun pik getrapt voelen. Ook mannen die zich verbazen over de hoeveelheid ellende die vrouwen melden. Is het echt zo erg? Ja, het is echt zo erg. En steeds meer mannen krijgen dat door.

Mannen leven in een andere wereld dan vrouwen (*kuch* male privilege *kuch*). Ze lopen minder risico op straatintimidatie, ongewenste intimiteiten, aanranding en verkrachting. Dat maakt het moeilijker om je in te leven in de situatie van een ander:

Veel mannen lieten op Twitter weten dat ze schrokken van de omvang van het probleem, van de verhalen die ze plotseling van naasten hoorden. 

Schrik, ”plotseling” iets horen, dat zijn termen die passen bij fenomenen zoals ‘de schellen vallen van je ogen’, er vallen kwartjes, er gaat mensen een lampje op. Da’s top. Want mannen zijn mensen met gevoel en verstand. Waarom zouden zij niet in staat zijn te snappen dat vrouwen in rotposities terecht kunnen komen?

Neem Sam Gerrits. Die signaleert vanuit zijn eigen werkervaringen en contacten met cliënten dat seksuele intimidatie en verkrachting diepe sporen nalaten in de psyche van meisjes en vrouwen. Hij juicht #zeghet toe, omdat de actie zorgt voor bewustwording. De berichten doorbreken het stilzwijgen rondom seksueel geweld. Dat draagt bij tot begrip:

Ik denk niet dat ik de enige man ben die onder de indruk was van de #zeghet verhalen op Twitter. […] En dan heb ik het nog niet eens over de mannen die gisteren door #zeghet dingen spontaan zijn gaan snappen. Vriendjes die ineens door hebben waarom hun meisje zo overspannen reageert op bepaalde grappen, mannen die voor het eerst horen waarom hun vrouw nooit naar die en die kroeg wil.

#Zeghet hielp ook Peter Kwint om te beseffen dat hij echt in een andere wereld leeft dan vrouwen.   Dat vrouwen meer dan mannen in aanraking komen met intimidatie, aanranding en verkrachting kon hij ”met een beetje empathie nog wel raden”. Maar dat het zo vaak voorkomt, en zo veel, en ook bij vrouwen die hij kent en van wie hij nooit eerder iets hoorde, dát raakte hem. Hij noemt zichzelf nu bewuster dan voorheen.

Met hun artikelen dragen deze mannen bij aan meer bewustwording. Hard nodig, want bij seksueel geweld helpt het niet om vrouwen te adviseren hun gedrag, kledingkeuze en bewegingsvrijheid aan te passen. Sterker nog, dit kan leiden tot impliciete verwijten aan vrouwen, of zelfs beschuldigingen van het type ‘had je maar’. Ook geeft het geen pas om aan te zetten met dooddoeners van het type ‘mannen zijn nou eenmaal mannen’. In het filmpje: ‘beren zijn nou eenmaal beren’. Ja, en? Moeten we dan stil blijven zitten en de andere kant opkijken, want tsja, boys will be boys?

Seksuele intimidatie en geweld gaan ons allemaal aan. Mannen maken net zo goed deel uit van sociale mores die seksueel geweld in de taboesfeer houden en vrouwen er de schuld van geven. Daarom vind ik het zo fijn om de berichten van mannen als Kwint en Gerrits te lezen. Het is een eerste stap. Wie weet gaan ze hun maten voortaan aanspreken op seksistisch gedrag. Wie weet roepen ze vaker dan voorheen mensen tot de orde die de ervaringen van vrouwen wegwuiven.

Het hoeft helemaal niet groots en meeslepends te zijn. Veranderingen beginnen bij jezelf, met kleine handelingen, een opmerking hier, een steuntje in de rug daar. Met een beetje geluk breiden dit soort goede voorbeelden zich uit tot alle lagen van de bevolking. Wie weet kunnen wij vrouwen dan ongestoord over straat lopen. Rustig ons werk doen, zonder bang te zijn voor betastingen en ongewenste seksuele aandacht. Gerust een date regelen met een leuke man, zonder vrees voor aanranding of verkrachting. Wat zou dat heerlijk zijn.

UPDATE: nog een man die wakker schrok. James Worthy las de berichten op #zeghet, en begon zichzelf het een en ander af te vragen:

Dat hele #zeghet gebeuren op Twitter heeft mij enorm aan het denken gezet over mezelf en of ik weleens grensoverschrijdend bezig ben geweest. Ik belde een ex op en vroeg aan haar of haar grenzen nog intact waren toen ze mij dumpte. Het bleef lang stil, totdat ze begon te praten. “Het leek soms net of de lattenbodem iedere avond stuk moest. Als ik mijn kleren uittrok, verdwaalde je vrijwel direct in een soort mist die schizofreen maakte.” Ik belde nog een ex, en nog een ex en toen belde ik mijn vrouw. En allemaal hadden ze het over die mistbanken.

Het brengt hem tot een nieuwe definitie van mannelijkheid als het gaat om relaties met vrouwen. Heel goed.

Nederland mengt zich in debat over geweld

Het begon allemaal met Anke Laterveer. Die wilde aangifte doen van aanranding en poging tot verkrachting, maar kwam bij de politie voor een dichte deur te staan. Ze vertelde op de nationale televisie over haar ervaring en riep mensen op om via de hashtag #zeghet eigen ervaringen met seksuele intimidatie en geweld te melden. Daarop brak de virtuele hel los.

Gelderse vrouwen, mannen, Randstedelingen, iedereen sloeg aan het twitteren. De hashtag #zeghet belandde al snel in de twitter-lijst van trending topics en bereikte in een paar dagen het 11.000ste bericht. Mensen doorbraken zodoende massaal het taboe op seksueel geweld. Ze zwijgen niet langer en vragen aandacht voor de beroerde situatie in Nederland.

Da’s hard nodig. Laterveen kreeg, net als veel andere vrouwen, te horen dat echt niet alle mannen aanranders of verkrachters zijn. Ook valt op dat een deel van de Nederlanders allergisch reageerde op haar #zeghet campagne. Wat voor zin heeft zoiets nou? Een greep uit de andere, door journalisten gesignaleerde volautomatische tegenreacties:

Er waren ook vrouwen die meldden dat ze niet konden aanzien hoe andere vrouwen zich massaal in een slachtofferrol wurmden. […]Vreemd: in mijn ogen lieten alle bekentenissen zien dat deze ‘slachtoffers’ over hun eigen angst en schaamte heen stapten om voor eens en altijd het heft in eigen hand te nemen. Dat is wat ‘bespreekbaar maken’ betekent. Tot slot las ik ergens dat het leek of vrouwen onder de hashtag #zeghet een competitie deden wie de meeste lustgevoelens opwekt bij het andere geslacht. Alsof het feit dat een man zich niet kan bedwingen wanneer hij jou ziet iets zegt over of je mooi bent of niet. Misbruik heeft niet met uiterlijk te maken, maar met macht.

Dit defaitisme, het etiket ‘slachtoffer’ opgeplakt krijgen zodra je vertelt wat je overkwam, het verontschuldigen van mannen die zich nou eenmaal niet kunnen bedwingen of die gewoon een compliment wilden maken, het zijn allemaal elementen van een verkrachtingscultuur die ook Nederland in z’n greep houdt. Slachtoffers krijgen tot op de dag van vandaag eerder te horen ‘aangerand, jij? Daar ben je te lelijk voor‘, dan dat ze ondersteuning, begrip en een goed politie onderzoek krijgen.

#Zeghet maakt het mogelijk voor Nederlanders om opnieuw te kijken naar de aloude tweedeling, die feministen in de V.S. samenvatten onder de noemers #notallmen versus #yesallwomen. Nee, lang niet alle mannen vergrijpen zich aan vrouwen en af en toe een man. Maar alle vrouwen leven met de onderhuidse vrees dat situaties uit de hand lopen. Dat op straat heee psssst schatje binnen de kortste keren uitloopt op ‘vuile slet ik pak je’. Dat een date met een leuke man ontaardt in aanranding en poging tot verkrachting. Dat je als vrouw gepakt wordt.

Laterveens verhaal, de massale weerklank op Twitter en de publiciteit in landelijke media hebben wel degelijk zin. Het leidt tot bewustwording en tot meer begrip voor de situatie waarin vrouwen terecht kunnen komen. #Zeghet heeft inmiddels zelfs geleid tot kamervragen van een SP-parlementarier.  Hoe reageert de politie als een vrouw seksueel geweld meldt. Of het waar is dat het soms een week duurt, voordat een slachtoffer iets hoort van de zedenpolitie. Wat de wachttijd is voor het maken van een afspraak. En wat doet het OM precies?

Goede vragen. En nogmaals, heeeeel goed dat deze discussie ook in Nederland begint.

Gedicht tegen gedwongen zwangerschap

Dichteres en schrijfster Theresa Davis nam deel aan een Women of the World Poetry Slam, een evenement waarbij mensen op zeer levendige wijze gedichten voordragen en deels ook spontaan, ter plekke, verzinnen. Davis nam tijdens haar zinderende optreden Amerikaanse politici op de korrel die het recht van baas in eigen buik bij vrouwen in willen perken, hetgeen vaak neerkomt op gebrek aan medische zorg en gedwongen zwangerschappen. Haar boodschap aan zulke mensen is er eentje om in te lijsten:

Een transcript vinden, laat staan een vertaling in het Nederlands, is op dit moment een tikkeltje lastig. Misschien neemt een Amerikaanse luisteraar de moeite om het gesproken gedicht uit te schrijven. Maar alleen al de eerste zin is een daalder waard:

“What to do when a politician tries to fall into your vagina, feet first?”

Waarna het verder gaat met zinnen zoals ‘jullie kunnen niet dicteren wie er in mijn baarmoeder leeft”, en:

[…] My body is not yours to pump, lobby, or legislate…and the last time I checked there was no ATM in my vagina. […] You cannot dick-tate who lives in my womb, or who is evicted… I just need you to know that when you try to get all up in here, uninvited? I’ll be shutting that shit down.

Deze afsluitende zin, ‘‘I’ll be shutting that shit down’ verwijst naar een inmiddels notoire uitspraak van de conservatieve politicus Todd Akin, die in het openbaar beweerde:

if it’s a legitimate rape, the female body has ways to try to shut that whole thing down.

Vrij vertaald: als het om échte verkrachting gaat, heeft het vrouwelijke lichaam manieren om die hele bedoening te stoppen.

Die uitspraak is zo fout, op alle fronten, dat je er eigenlijk alleen maar om kunt lachen. Ware het niet dat Akins en zijn maten in de V.S. druk bezig zijn om het totaal onmogelijk te maken om een ongewenste zwangerschap af te breken, ook in gevallen van verkrachting, incest, medische ellende en foetussen die zo misvormd zijn dat ze geen enkele overlevingskans hebben. Maakt niet uit, baren zul je, vrouw, net als koeien, varkens en kippen.

In dat klimaat, met zulke politici, is dit weerwoord fantastisch. Hulde!

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 68 andere volgers