Category Archives: Discriminatie

Gender: jongens conservatiever dan meisjes

Jongens en mannen in Nederland hebben een probleem. De resultaten van een representatieve enquete onder ruim duizend jongeren in de leeftijd van 15 tot 30 jaar, wijzen uit dat ze veel vaker dan meisjes en vrouwen (seksueel) geweld ok vinden en vrouwen de schuld geven van wat hen overkomt. Veel vaker dan meisjes en vrouwen zijn ze het helemaal eens met stellingen van het type ‘Als je toestemming hebt gegeven voor seks mag je daarna de seks niet meer weigeren’ of ‘Als een vrouw sexy kleding aan heeft, is het haar eigen schuld als ze wordt aangerand of verkracht’. Ze geven ook vaker toe dat ze beledigende opmerkingen over homo’s maakten.

Het onderzoek vond plaats in opdracht van kenniscentrum Atria en Rutgers. De antwoorden op de stellingen laten gelukkig zien dat de meeste jongeren m/v/x redelijk reëel en tolerant in het leven staan. Ze keuren drang en dwang in het seksuele verkeer af, vinden het niet ok als iemand zonder toestemming naaktfoto’s van een ander doorstuurt, en vinden dat betalen voor een etentje en recht op seks los van elkaar moeten staan – je koopt geen toestemming voor seks omdat je iemands diner bekostigde.

Helaas blijkt ook dat veel meer jongens en mannen dan meisjes en vrouwen het volmondig eens zijn met stellingen over uiterst dubieus en zelfs strafbaar gedrag. De kloof kan enorm oplopen. Zo gaf 30% van de jongens en mannen toe dat ze homo’s beledigden, tegen slechts 7% van de meisjes en vrouwen. Van de jongens en mannen vindt 12% het prima om een naaktfoto of seksfilmpje van een meisje te delen met anderen, zonder haar toestemming. Van de meisjes en vrouwen is slechts 4% het daar mee eens. En 18% van de jongens en mannen vindt dat je na toestemming geven voor seks, je daarna nooit meer van gedachten mag veranderen. Je mag daarna de seks niet meer weigeren. Van de meisjes en vrouwen denkt slechts 8% daar hetzelfde over, een verschil van ruim tien procent met de andere sekse.

Slechts op enkele punten vinden jongeren tot 30 jaar elkaar, en dat is op sommige punten van het slachtoffer de schuld geven. Deze victim blaming treedt vooral op bij online vormen van grensoverschrijdend gedrag. Zo vindt 21% van de jongens en mannen dat een naaktfoto van een vrouw verspreiden, haar eigen schuld is. Had ze die beelden maar niet moeten (laten) maken. Bij de meiden is 16% dat met de jongens eens. Betreft het sexy materiaal van een man, dan liggen die percentages slechts een klein beetje lager: 19% van de jongens en mannen, en 15% van de meisjes en vrouwen vindt dat eigen schuld.

Bij straatintimidatie en andere vormen van seksuele agressie lopen die percentages weer fors uiteen. Zo is een op de tien jongens het roerend eens met de uitspraak ‘Een vrouw die ’s avonds alleen over straat loopt, vraagt erom dat ze aangerand of verkracht wordt’ (11% zeer eens). Bij de meiden en vrouwen is dat slechts 4%. Hetzelfde gebeurt met een stelling als ‘Als je na het uitgaan met iemand mee naar huis gaat, mag je geen seks met diegene weigeren’. Jongens vinden dat in 17% van de gevallen een prima standpunt, een recept voor aanranding en verkrachting. Bij de meisjes is slechts 6% het met die stelling eens.

Tot slot blijken meisjes en vrouwen veel gezondere opvattingen te hebben over seksueel geweld met jongens als slachtoffer. Op de stelling ‘Mannen kunnen niet verkracht worden omdat ze altijd zin hebben in seks’, gaf 17% van de jongens en mannen te kennen dat ze het daar helemaal mee eens waren. Bij de meisjes en vrouwen snapte maar 7% niet hoe gevaarlijk dat standpunt is, de andere 93% zag het probleem met deze uitspraak onmiddellijk en keurden de stelling af.

Jongens en mannen blijken ook politie agenten te zijn als het gaat om homo’s en lesbiennes. Steeds 17% was het roerend eens met de stellingen ‘Als een vrouw zich mannelijk gedraagt of eruit ziet, vraagt zij erom gepest te worden’ en ‘Als een man zich vrouwelijk gedraagt of eruit ziet, vraagt hij erom gepest te worden’. Op die manier dwingen ze heteroseksualiteit af, door alles wat daarvan afwijkt agressief te benaderen. Bij meisjes en vrouwen kon slechts 4 respectievelijk 5% zich in zulke stellingen vinden.

Kortom, jongens en mannen hebben veel te leren van meisjes en vrouwen. Meisjes en vrouwen moeten er op hun beurt rekening mee houden dat ze in circa tien procent van de gevallen een vrouwenhatend fossiel tegenover zich vinden. Iemand die leeft in een wereld waarin vrouwen die ’s avonds alleen op straat rondlopen er om vragen om verkracht te worden, en mensen die afwijken van gendernormen rond mannelijkheid en vrouwelijkheid erom vragen dat je ze pest.

 

Racisme en seksisme: en de zwarte vrouwen dan?

Racisme, seksisme, ze werken op dezelfde manieren en als je ertegen protesteert levert dat ook vergelijkbare manieren van weerstand op. Neem bijvoorbeeld het geklaag over de toon van mensen die demonstreren tegen zulke onderdrukkende -ismen. Maar ook de vrouwen met een gekleurde huid. Of het nou gaat om de strijd tegen racisme of seksisme, in beide gevallen loopt die groep het risico om buiten beeld te blijven. Hoog tijd dus om seksisme en racisme aan elkaar te verbinden en ervoor te zorgen dat we het volledige beeld blijven zien!

Wie protesteert, krijgt kritiek. Onder andere over de manier waarop. Een deel van de ondervraagden van het EenVandaag opiniepanel gaven onlangs aan dat ze op zich begrip hebben voor demonstraties tegen politiegeweld en racisme, maar de toon… Kan het niet wat beleefder…. Feministen zijn zeer bekend met deze weerstand. Waarom moeten die strijdende vrouwen zo grof zijn? Ze moeten beleefd zijn en geduldig, dan zijn ‘wij’ misschien bereid in beweging te komen. Maar alleen als je het lief vraagt! En je plek blijft kennen, nederig en dienstbaar.

Het enige goede nieuws is dat als het gaat om racisme, mensen dat eerder en beter herkennen en erkennen dan seksisme. Zo ontdekte het EenVandaag opiniepanel onderzoek dat witte mensen en mensen van kleur elkaar vinden in het afkeuren van racisme, aldus EenVandaag. Gemiddeld is 71 procent van alle ondervraagden die mening toegedaan. Dat is bij seksisme wel anders. Veel onderzoeken tonen een man-vrouw kloof aan, waarbij vrouwen seksisme melden en mannen denken dat het wel mee valt, of zelfs vinden dat vrouwen overdrijven.

Zo viel het Jaap van Muijen, hoogleraar leiderschapsontwikkeling aan Nyenrode Business Universiteit, op dat als het gaat om de loonkloof, mannen over het algemeen vinden dat man en vrouw gelijkwaardig worden behandeld. Vrouwen zien dat absoluut anders. De vrouwen hebben onder andere het gevoel dat ze harder moeten werken om hetzelfde als mannen te bereiken. Van Muijnen in Intermediair: ”Ze werken trouwens daadwerkelijk bijna drie weken per jaar meer dan hun contract van ze vraagt, terwijl mannen precies hun contracturen maken.’’

Ook als het gaat om straatintimidatie blijken mannen in een totaal andere wereld te leven dan vrouwen. Vrouwen melden massaal dat mannen hen hinderlijk lastig vallen, en passen hun gedrag aan: vrouwen vermijden oogcontact, mijden groepjes mannen, nemen een andere route, passen hun kleding aan. Veel mannen herkennen het probleem nauwelijks. Als ze het fenomeen straatintimidatie niet actief ontkennen, bagatelliseren ze het probleem wel. Of opperen dat veel vrouwen het juist leuk vinden om aangesproken te worden door hen totaal onbekende mannen.

Kortom, als het gaat om racisme hebben we na decennia lang gedoe bereikt dat de overgrote meerderheid, ongeacht huidskleur, erkent dat we een probleem hebben. Bij seksisme ligt dat anders. Veel mannen herkennen niet waar vrouwen het over hebben. Dat is van belang, omdat ook racisme niet gevrijwaard blijft van de negatieve effecten van seksisme. Zo ligt in de V.S. de focus op de strijd tegen politiegeweld op de mannen uit de zwarte gemeenschap. De vrouwelijke doden blijven zo systematisch onderbelicht dat het neerkomt op het uitgummen van hun ervaringen. Activisten begonnen daarom een campagne met Twitterhashtag #sayhername, om vrouwen terug in beeld te brengen in het debat over politiegeweld.

Deze correcties zijn broodnodig, omdat we anders in een aloud patroon blijven vallen. Namelijk het patroon dat we bij racisme denken aan mannen met een gekleurde huid, en bij feminisme aan vrouwen met een witte huid. In beide gevallen vallen de vrouwen met een gekleurde huid buiten de boot: ze zijn niet de focus van de antiracisme beweging, maar komen ook niet goed aan bod in de antiseksisme beweging, het feminisme.

We moeten erkennen dat beide onderdrukkende systemen, racisme en seksisme, op dezelfde manier functioneren. Bij racisme moeten we oppassen dat mannen voorrang krijgen, en bij het feminisme moeten we oppassen dat witte vrouwen voorrang krijgen. Anders blijft de focus liggen op mensen zoals George Floyd en Michael Brown, en vergeten we mensen zoals Sandra Bland en Tanisha Anderson. En we moeten in alle gevallen waken voor de toonpolitie. Want die dient vooral om mensen die protesteren tegen seksisme en racisme de mond te snoeren. De problematiek is te serieus om dat toe te staan.

Corona kan menstruatie ontregelen

Menstruaties die veel later dan verwacht komen. Veel meer, of juist minder bloedverlies. Krampen terwijl je die nooit eerder voelde. Veel vrouwen merken dat hun cyclus anders verloopt sinds ze zich in een al dan niet intelligente lockdown bevinden. Dat is niet langer een anekdote. Uit Engels onderzoek onder 5677 vrouwen, uitgevoerd door gynaecologe Anita Mitra, bijkt dat 65% van de respondenten veranderingen merkte sinds het Corona virus het openbare leven tot een halt riep.

Dokter Mitra’s vragenlijst is één van de eerste hardere, meer wetenschappelijke bewijzen dat de pandemie de menstruatie van vrouwen ontregelt. Nader onderzoek ontbreekt, maar de krant The Independent vroeg deskundigen hoe zij tegen het onderzoeksresultaat aankijken. Onder andere gynaecologe Leila Frodsham is niet verbaasd. Ze denkt onder andere aan stress en veranderingen in het levenspatroon van vrouwen sinds de lockdown:

“The coronavirus pandemic is inevitably resulting in stress and anxiety for much of the population and therefore it is possible that women may notice changes to their menstrual cycle, with stress having the potential to cause hormonal imbalances in the body,” she says.

Stress is er genoeg, merken vrouwen. Voor iedere man die een partner in een essentieel beroep heeft en thuis de handen uit de mouwen steekt, zijn er twee die hun papadag privileges niet op willen geven en hun echtgenote met de vuile was en het leeuwendeel van de zorg voor kinderen laten zitten. In extreme gevallen is niet alleen de vrouw zelf de klos, maar ook de omgeving. Zo noteerde magazine The Lily het verhaal van de Amerikaanse Aimee. Zij was eigenares van een software bedrijf met dertien medewerkers. Toen de Coronacrisis uitbrak, zat haar man werkloos thuis. Ze dacht op hem te kunnen rekenen – hij kon het thuisfront verzorgen terwijl zij dhet gezinsinkomen verdiende. Maar dat liep anders:

Her husband would plead with her to “get off the computer,” she said, teaching Ryan a trick to get her attention: When she wasn’t responding, her son would call her “Aimee” instead of “Mom.” (Aimee’s husband declined to comment for this story.)

Uiteindelijk hief Aimee haar bedrijf op, ontsloeg haar dertien medewerkers, en nam de rol van moeder de huisvrouw op in de hoop dat het gezin het een tijdje zou redden met het spaargeld.

Nu is dit een vrij opvallend voorbeeld, maar steeds meer signalen wijzen erop dat de Coronacrisis vrouwen op achterstand zet als het gaat om werk, inkomen en een gelijkwaardige situatie binnen de relatie. Vrouwen intensiveren bijvoorbeeld hun emotionele arbeid en mantelzorgtaken. In die gevallen versterkt de epidemie bestaande ongelijkheden in de verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid thuis – zij wordt geacht te sussen, troosten en steunen, niet hij.

Veel meer vrouwen dan mannen verliezen op dit moment hun baan, omdat de bedrijven die nu over de kop gaan, zich bezighielden met terreinen waarin meer vrouwen dan mannen werkzaam zijn. Zoals kledingwinkels, de culturele sector en toerisme. In de V.S. gaat naar schatting 60% van het banenverlies naar vrouwen. Australië berekende dat de werkloosheid onder vrouwen 8,1% toenam, bij mannen 6,2%. In Engeland worden vrouwen tot 25 jaar het hardst geraakt van alle bevolkingsgroepen, als het gaat om werkloosheid. Nederland en België kwamen nog niet met harde cijfers of percentages, maar ook hier raakt werkloosheid vrouwen hard. Al was het maar omdat meer vrouwen dan mannen parttime werken en een lager loon ontvangen. Ze zijn kwetsbaar en krijgen latere ww uitkeringen dan mannen, in verband met hun lagere salaris.

Banenverlies en meer huishoudelijke taken in verband met periodes waarin kinderdagverblijven en scholen gesloten zijn of waren, worden ook op andere manieren inzichtelijk. Zo merkt wetenschappelijk vakblad Nature dat mannen in maart en april 2020 6,4% meer artikelen publiceerden, terwijl vrouwelijke auteurs van wetenschappelijke publicaties achterbleven. Nature berekende ook dat meer mannen dan vrouwen met nieuwe onderzoeksprojecten begonnen:

“The differences are modest, but they’re there,” Frederickson says. She notes that the lockdowns so far have been relatively short compared with the usual research timeline, so the long-term implications for women’s careers are still unclear.

Kortom, meer zorgtaken thuis, mannen die hun gelijkwaardige aandeel in het onbetaalde huishoudelijke werk niet willen of kunnen leveren, vrouwen die minder ruimte hebben voor hun werk, of onevenredig hard getroffen worden door de economische achteruitgang, je zou van minder stress krijgen. Om nog maar te zwijgen van een toename in huiselijk geweld, waarbij vrouwen degenen zijn die de ergste vormen van huiselijk geweld over zich heen krijgen. De stress van dit alles kan zich onder andere uiten in veranderingen in de hormoonspiegel, en de menstruatie. Dus, merk je veranderingen in de cyclus, dan ben je niet gek en je beeld jezelf niets in. Het kan zomaar kloppen.

Vrouwen in tijden van het Corona virus

Wat er ook gebeurt rond de Corona epidemie, één ding is zeker: de gevolgen treffen vrouwen harder dan mannen. Dat heeft allerlei oorzaken, die samenhangen met de positie die veel vrouwen in veel culturen hebben. Vrouwen zijn in meerderheid degenen die de dagelijkse praktische zorg voor zieken op zich nemen. Als kinderen thuis moeten blijven, zijn moeders als hoofdverantwoordelijke degenen die aan de bak moeten. Daarnaast bevinden vrouwen zich vaker in onveiligere situaties dan mannen. Wat als je lijdt onder huiselijk geweld, of als een mannelijke huisgenoot/gezinsgenoot zich aan de kinderen vergrijpt? Dan kan verplicht binnen blijven knap ingewikkeld worden.

Verschillende onderzoeken en reportages geven inzicht in het effect van gender op omstandigheden rond het Corona virus.

BBC journaliste Lara Owen schreef een interessant artikel over de manier waarop vrouwen in Aziatische landen getroffen worden door de epidemie. Als het gaat om China signaleert ze dat vrouwenorganisatie Weiping drie keer meer telefoontjes over huiselijk geweld ontvangt dan normaal. Daarnaast kampt verpleegkundig personeel met een groot tekort aan maandverband en tampons – er was temidden van de crisis niet aan gedacht dat vrouwen menstrueren en daarvoor hygiënische producten nodig hebben.

Hong Kong levert volgens Owen een ander probleem op: hier werken veel vrouwen uit o.a. de Filipijnen als huishoudelijke hulp. Deze migranten-werknemers hebben een onduidelijke verblijfsstatus, en de huishoudens die hen voor een mager loontje lange dagen laten doorbikkelen, voorzien hen niet van beschermende middelen of toegang tot handzeep.

Het Coronavirus levert ook extra stress op voor zwangere vrouwen. Volgens de universiteit van Harvard is er bijzonder weinig bekend over het effect van Corona op zwangerschappen – het virus is domweg te nieuw en er zijn nog geen onderzoeken op basis waarvan je iets zinnigs kunt zeggen. Je kunt hooguit terugvallen op de algemene kennis rond besmettelijke ziekten, en de ervaring uit het verleden leert dat ziekte meestal niet goed samengaat met zwangerschap. Zo kan mazelen bij zwangere vrouwen een ernstiger verloop krijgen dan gewoonlijk, en levert het zikavirus gevaar op voor de foetus – circa zes procent van de baby’s van besmette vrouwen werd geboren met afwijkingen, zoals microcefalie.

Daarnaast speelt de verdeling van betaalde en onbetaalde zorg een grote rol. In veel landen, ook Nederland, verrichten vrouwen meer huishoudelijke arbeid dan mannen en zijn ze vaker de hoofdverantwoordelijke voor het verzorgen en opvangen van de kinderen in het gezin. Als meer mensen thuis moeten blijven, maken ze meer vies en moeten vrouwen vaker wassen en poetsen. Als kinderen thuis onderwijs moeten krijgen omdat scholen sluiten, zijn het vaker de vrouwen die opeens een onderwijstaak erbij krijgen. Ms Magazine schrijft:

“The challenge of the emergency really puts additional strain on existing inequalities,” said Laura Addati, a policy specialist in women and economic empowerment for the International Labor Organization. “If there’s not already an egalitarian sharing of child care or housework, it will be women who are responsible for remote school, for ensuring there’s food and supplies, for coping with this crisis.”

Wat betreft werkgelegenheid ligt het er een beetje aan welke sekse de grootste klappen krijgt. Luchtvaartmaatschappijen hebben veel werkneemsters die nu massaal op straat komen te staan, omdat bijvoorbeeld de KLM banen schrapt. Aan de andere kant schreeuwt Nederland om verzorgend personeel, en dat zijn merendeels vrouwen. Dus daar is de vraag naar medewerkers op dit moment juist weer groter dan het aanbod. De tijd zal het leren.

De Gereedschapskist: Double Bind

Een double bind. De klos als je het doet, de klos als je het niet doet. Allemaal namen voor hetzelfde fenomeen: wat je ook doet, het pakt negatief voor je uit. Als gediscrimineerde groep komen vrouwen opvallend vaak terecht in zulke catch-22 situaties.

Een paar voorbeelden. Journalistes ervaren routinematige seksuele agressie tijdens hun werk. Bedreigingen met verkrachting online vloeien al te vaak over in seksuele intimidatie, aanranding en verkrachting in de echte wereld. De meeste journalistes zwijgen hier echter over:

When asked why she spoke out, Logan said that she wanted to break the silence “on what all of us have experienced but never talk about.”One key reason that many journalists do not speak out is the fear of being pulled out of reporting because of their gender or sexual orientation. “It’s a catch-22,” said Rageh to participants. “I don’t want to reinforce this idea of who I am or what I am is going to curtail my ability to cover the story, but of course there’s an issue that needs to be addressed,” she continued.

Journalistes zijn bang dat werkgevers hen geen opdrachten meer geven, en dat ze alleen nog achter hun bureau persberichten over mogen tikken, als ze openlijk praten over de risico’s van seksueel geweld. Maar als ze zwijgen, blijft de agressie voortbestaan en blijven journalistes het slachtoffer worden. Catch-22: seksueel geweld of gemarginaliseerd worden op je werk. Een dilemma op dinsdag, maar dan totaal niet grappig.

Stelselmatige discriminatie aan de kaak stellen zorgt eveneens voor een Catch-22 voor vrouwen. Zoals de Lezeres des Vaderlands op haar inmiddels opgeheven weblog samenvatte als het gaat om de structurele ondervertegenwoordiging van recensentes en schrijfsters in boekenbijlagen:

De redeneringen van Grunberg en Van Mersbergen – en vrees ik, ook van Sicking – plaatst vrouwen in een Catch-22: je mag het niet over de maker achter het boek hebben want dan doe je aan ‘slachtofferdenken’ en ‘groepsdenken’ en negeren van ‘literaire kwaliteit’, en ondertussen is er een groep individuen die consequent twee keer zo weinig besproken wordt in de boekenbijlagen en ook twee keer zo weinig zelf de pen ter hand neemt in die bijlagen.

De recente discussies over de loonkloof bieden ook een mooi voorbeeld. Zodra de onderbetaling van vrouwen aan de orde komt, roepen teveel mensen veel te gemakkelijk dat vrouwen gewoon assertiever moeten zijn en beter moeten onderhandelen. Natuurlijk kunnen vrouwen dat doen, maar uit onderzoek blijkt dat de omgeving in dat geval negatief op hen reageert. Vrouwen die assertief en vakkundig over hun salaris onderhandelen, komen te boek te staan als moeilijke bitches, arrogante types die een toontje lager moeten zingen. Als vervolgens promotie in zicht komt, geven werkgevers de voorkeur aan de toffe peer Jan dan die naast haar schoenen lopende bitch Jannie. Double Bind: als je niet assertief voor je recht op komt word je onderbetaald, kom je wel op voor je recht dan krijg je sociaal straf.

Het enige wat helpt is structurele verandering (en meer feminisme ;)). Pas als mensen hun mentaliteit updaten naar 2020, organisatieculturen ruimte bieden voor meer mensen dan allleen gezonde, heteroseksuele witte mannen, en de maatschappij vrouwen gelijkwaardig gaat behandelen, kunnen we vrouwen verlossen van de knellende double bind.  Hopelijk biedt het komende decennium duidelijk zichtbare vooruitgang!

Straatintimidatie: vrijheid van meningsuiting of veiligheid en vrijheid van beweging?

Orange the World, een campagne om geweld tegen vrouwen tegen te gaan, is nog niet afgelopen, of meisjes en vrouwen in Nederland krijgen al weer tegenslag te verduren. Gemeenten mogen straatintimidatie niet strafbaar stellen, oordeelde het gerechtshof van Den Haag. Het is namelijk in strijd met de vrijheid van meningsuiting. Alleen de staat mag dat recht inperken. Zodoende staat Nederland nu voor een keuze. Wat vinden we belangrijker? Dat mannen op straat vrouwen mogen naroepen en nasissen, of de veiligheid en bewegingsvrijheid van vrouwen?

Het Haagse hof boog zich over de kwestie naar aanleiding van acties van de gemeente Rotterdam. Die deed onderzoek naar straatintimidatie en besloot het naroepen en bepotelen van vrouwen strafbaar te stellen. Nadat de gemeente de eerste boetes uitdeelde, bogen de kantonrechter en daarna het Gerechtshof in Den Haag zich over de Rotterdamse regels.

Wie oppervlakkig leest kan in de uitspraak van het Haagse gerechtshof een vrijbrief zien om naar hartelust meisjes en vrouwen na te fluiten, kushandjes toe te wuiven, te sissen en na te roepen. Uit het vonnis blijkt echter overduidelijk dat het gerechtshof zich concentreerde op een juridisch-technische zaak. Welke onderdelen van de overheid hebben het recht om maatregelen te nemen. In dit geval is dat recht volgens de rechtbank voorbehouden aan de Eerste en Tweede Kamer:

Kernvraag in dit proefproces was of het de gemeentelijke wetgever is toegestaan om – op de wijze zoals in de APV van Rotterdam is gebeurd – dergelijk gedrag (taalgebruik en gedragingen) strafbaar te stellen of dat alleen de wetgever in formele zin (de Tweede en Eerste Kamer) daartoe bevoegd is, omdat daarmee mogelijk een inbreuk wordt gemaakt op de vrijheid van meningsuiting. De conclusie van het hof is dat alleen de wetgever in formele zin daartoe bevoegd is.

In bredere zin toonde het gerechtshof juist sympathie voor de gemeente Rotterdam. Het hof erkent in haar uitspraak dat Rotterdam de verruwing van de omgangsvormen op straat tegen probeerde te gaan en stelt dat te respecteren. Alleen de manier waarop de gemeente dat probeerde te doen, klopte volgens het gerechtshof niet.

Die handreiking is mooi, want vrouwen en meisjes in Nederland worden al decennia lang in hun grondwettelijke rechten beperkt. Onderzoeken uit Nederland en andere landen wijzen uit dat straatintimidatie niet onschuldig is. Het lijkt leuk of grappig, als de spreekwoordelijke bouwvakker roept waar die mooie benen naartoe lopen, maar het probleem is dat het geen losse incidenten zijn. Als je keer op keer die zogenaamd leuke of vleiende opmerkingen hoort, wordt dat behoorlijk irritant.

Volgens onderzoek van de gemeente Rotterdam, uitgevoerd door de Erasmus Universiteit, vindt 50% van de vrouwen het intimiderend. De helft. Bovendien kunnen vrouwen geen gedachten lezen. Het Rotterdamse onderzoek meldt dat vrouwen veel energie kwijt zijn aan het goed managen van de situatie – je wil geen klappen krijgen, maar je wil ook niet als mak schaap alles over je heen laten komen. 74% loopt zo snel mogelijk door. 51% van de vrouwen maakt een afwerend gebaar of kijkt afkeurend naar de dader, waarna van die groep 12% scheldkannonades of erger naar hun hoofd geslingerd krijgt door de dader(s). Het Rotterdamse rapport:

Vrouwen geven aan dat geen enkele reactie in alle situaties goed werkt en er dus altijd onzekerheid is over de gevolgen van de eigen reactie.

Kortom, het wangedrag van jongens en mannen levert bakken met stress op, en kan vrouwen in gevaarlijke situaties brengen. Vrouwen wéten dat. En dus passen ze hun gedrag aan. Vrouwen kleden zich bedekter, trekken makkelijke schoenen aan zodat ze weg kunnen rennen, ze mijden bepaalde locaties, blijven na het donker binnen, of gaan alleen op stap met anderen. De daders blijken blind voor deze schade die ze aanrichten:

Plegers van seksuele straatintimidatie geven volgens vrouwen en professionals, maar ook zelf aan dat ze het gedrag juist vertonen uit respect voor de vrouw en dat ze er van overtuigd zijn dat vrouwen het op prijs stellen. Daarmee ontkennen ze de schade die hun gedrag bij veel vrouwen aanricht.

Wil je druk uitoefenen op de landelijke overheid om eindelijk maatregelen te nemen tegen straatintimidatie? Teken de petitie om te komen tot een burgerinitiatief. Stuur een brief naar kamerleden. Kijk op de site van stichting Straatintimidatie wat je verder nog kunt doen om wangedrag van jongens en mannen in te perken. Prima als gemeenten geen maatregelen mogen nemen tegen straatintimidatie, maar dan is de landelijke overheid nu verplicht om in actie te komen. Meisjes en vrouwen willen vrij op straat kunnen zijn, en gewoon ongestoord hun ding kunnen doen, zonder lastig gevallen te worden door mannen die zich allerlei vrijheden veroorloven.

Werkgevers en regering aan zet bij dichten loonkloof

Mannen nemen jaarlijks gemiddeld 5000 euro meer loon naar huis dan vrouwen, bleek uit een nieuwe editie van het Nationaal Salaris Onderzoek van Intermediair en de Nyenrode Business Universiteit. Ophef alom, maar er is een heel simpel antwoord op die kloof: bedrijven houden zich aan de wet en betalen gelijk loon voor gelijk werk. Kijk maar naar gemeenten: die houden zich aan de CAO, hanteren een transparant stelsel van schalen en stappen binnen een schaal, en voilà, man en vrouw verdienen nagenoeg evenveel, blijkt uit de personeelsmonitor van het A+O fonds.

Het A+O fonds constateert dat de situatie bij gemeenten al jaren redelijk gelijkwaardig is. Het totale personeelsbestand bestaat ruwweg 50-50 uit mannen en vrouwen. Vrouwen maken rond de 40% uit van de leidinggevenden, en als het gaat om het gemiddelde bruto maandsalaris ligt het een beetje aan de schommelingen bij in- en uitstroom van medewerkers of mannen danwel vrouwen iets meer verdienen. Zo liet de monitor van 2016 zien dat mannen gemiddeld 87 euro meer kregen dan hun vrouwelijke collega’s (gecorrigeerd voor allerlei factoren zoals parttime werken). In 2017 verdienden vrouwen 26 euro meer dan mannen, terwijl de balans in 2018 weer licht in het voordeel van de mannen uitviel.

Omdat de situatie op te lossen is als je je gewoon aan de wet houdt, is het beschamend dat Nederland nog steeds vrouwenwerk onderwaardeert, zodat de zogenaamde vrouwenberoepen veel minder loon opleveren voor een medewerker dan een baan in een zogenaamd mannenberoep. En dat er, gecorrigeerd voor die tweedeling in de arbeidsmarkt, en factoren zoals leeftijd, ervaring en omvang van het dienstverband, nog steeds een ”onverklaarbare” kloof is van circa 6% in het voordeel van mannen.

Het zorgwekkende is dat de trend negatief is. De kloof blijft niet alleen hardnekkig bestaan, hij is de laatste twee jaar toegenomen, concludeert het salarisonderzoek. En de toekomstige vooruitzichten blijven positiever voor mannen dan voor vrouwen:

Van 61,2 procent van de mannen is sinds 2017 (het vorige NSO) het salaris gestegen, tegen 52,2 procent van de vrouwen. Onder vrouwen liep 8,3 procent tegen een salarisverlaging aan, onder mannen was dat 5,5 procent. Overigens geldt ook: hoe hoger de voltooide opleiding, hoe meer respondenten aangeven dat hun salaris de voorbije twee jaar is gestegen. Kortom, ben je man en ook nog eens hoogopgeleid, dan heb je grootste kans op salarisverhoging.

Maar de link tussen een hogere opleiding en een hoger salaris bestaat alleen voor mannen. Vrouwen hebben het nakijken:

De salariskloof blijkt zelfs breder te worden naarmate de gevolgde opleiding hoger is. De groep vrouwen met een hbo-opleiding verdient gemiddeld 40.394 euro, de groep mannen met hbo 48.750 euro: een verschil van ruim 8 duizend euro.

Zoals ik en vele feministen en wetenschappers met mij betogen: de loonkloof is niet onverklaarbaar. Die kloof ontstaat door discriminatie. En een gebrek aan handhaving van de overheid. We hebben in Nederland wel een wet Gelijke Behandeling, maar de regering doet niets om bedrijven te straffen die er een potje van maken. Ik heb in mijn leven nog nooit gemerkt dat de premier expliciet en met gepaste felheid het standpunt inneemt dat dit echt niet kan, op het acht uur journaal acties aankondigt, en dat bedrijven vervolgens in het nieuws komen omdat ze hun medewerksters miljoenen achterstallig loon moeten betalen.

Het enige wat ik zie zijn tips om bijvoorbeeld als individuele vrouw beter te leren onderhandelen. Iets wat vrouwen allang doen, maar waar werkgevers hen vervolgens vaak negatief voor beoordelen – oftewel: vrouwen krijgen sociale straf als ze brutaal worden – waarna de bedrijven vrouwen niet geven wat ze vragen. Vrouwen krijgen ook wel eens de tip om hun successen op te schrijven zodat ze sterker staan als ze om salarisverhoging vragen, of de ondernemingsraad in te schakelen, of hun zaak aan te kaarten bij het College voor de Rechten van de Mens om een oordeel vellen. En dan houdt het in wezen op.

Op die manier krijgen vrouwen de verantwoordelijkheid voor de loonkloof in hun mik geschoven en moeten ze, iedere keer per persoon, in hun uppie uitzoeken dat ze achtergesteld zijn, alleen onderhandelen, als individu naar het CVRM stappen, waarna er een individueel oordeel komt en een bedrijf misschien voor die ene vrouw een hoger salaris moet uitbetalen. Die eventuele persoonlijke successen veranderen niets aan de structurele achterstelling van vrouwen.

Of het recent aangekondigde Actieplan tegen discriminatie hoop biedt, valt nog maar te bezien. Dat plan voorziet vooral in voorlichting, verkennend onderzoek, en meer personeel voor de Inspectie SZW om te analyseren hoe bedrijven personeel werven, en of dat eerlijk gaat. Als ik dit lees zakt de moed me al in de schoenen. Het klinkt allemaal boterzacht, met eventuele maatregelen die pas na al die verkenningen en onderzoeken misschien over tien jaar wellicht een beetje merkbaar worden voor bedrijven, maar nu in ieder geval nog niet.

Dit alles in een situatie waarbij we dondersgoed weten wat er gebeurt en dus helemaal niet meer zoveel hoeven te onderzoeken. Vier Nederlandse hoogleraren zetten op hun site Athena’s Angels alles op een rij over vooroordelen, vrouwendiscriminatie en hoe dat in elkaar zit. Iris Bohnet schreef met What Works de definitieve gids om organisaties zo in te richten dat man, vrouw, witte mensen en mensen met een gekleurde huid gelijkwaardig behandeld worden en gelijke kansen krijgen – inclusief gelijk loon voor gelijk werk. Organisaties als het Amerikaanse kenniscentrum Catalyst beschikken over talloze inzichten, rapporten en adviezen om situaties zoals de loonkloof uit te bannen. Toch blijft iedereen maar verkennen en onderzoeken en bedenken hoe die loonkloof toch zo hardnekkig kan blijven bestaan, en tja, misschien moeten vrouwen gewoon beter onderhandelen over hun salaris….? Toch?

Bedrijven wéten dat ze vrouwen minder loon kunnen betalen en bij zwangerschap straffeloos op straat kunnen zetten, zeker als het gaat om werkneemsters met flex- en tijdelijke contracten. Het scheelt ze per jaar miljoenen. Waarom extra geld uitgeven als dat niet hoeft? Zolang bedrijven nauwelijks risico lopen als ze vrouwen discrimineren, kunnen we er op rekenen dat toekomstige salaris onderzoeken opnieuw dezelfde of een ergere loonkloof laten zien. Hoe lang accepteren we dit nog?

Mannen profiteren van de glazen lift

Mannen worden volgens Van Eck vaker gevraagd voor leidinggevende en beleidsfuncties in het onderwijs en ze worden eerder gekozen als ze er op solliciteren. “Mannen in het basisonderwijs, dat wordt toch vaak als bijzonder gezien en dat geeft ze net een streepje voor op andere kandidaten.”

Dat schreef de NOS in een artikel over mannen in het onderwijs. De omroep interviewde onder andere Edith van Eck, senior onderzoeker van het Kohnstamm Instituut. Wat zij beschrijft noemen feministen de glazen lift: de structuren en opvattingen die ervoor zorgen dat mannen baat hebben bij hun sekse om in het werk vooruit te komen. En dat gebeurt niet alleen bij mannen in het onderwijs.

Onlangs kon het brede publiek kennis maken met nieuw onderzoek dat het bestaan van deze glazen lift bewijst. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Financieel Dagblad wijst uit dat recruiters mannen veel vaker benaderen dan vrouwen, ongeacht de sector op de arbeidsmarkt. Het nieuws haalde alle landelijke media.

Maar het is geen nieuws. Intermediair schreef twee jaar geleden al over de voorkeur voor mannen (- en vroeg in één adem door wat vrouwen moeten doen om uit de dode hoek te komen. Alsof vrouwen het probleem zijn en zelf voor een oplossing moeten zorgen.) Nog eerder, in 2011, toonde  Marieke van den Brink al aan hoe mannen andere mannen benaderen en voordragen voor hoogleraarsfuncties. Vrouwen konden op hun kop staan, maar kwamen er niet tussen.

De omgeving schat de ervaring en kennis van mannen ook stelselmatig hoger in dan dat van vrouwen, ontdekte Julia Wouters in haar studie De Zijkant van de Macht. Ook als uit objectieve feiten blijkt dat hij eigenlijk minder ervaring heeft dan zij, zien anderen hem tóch als sterker en beter. Het is een soort collectieve verdwazing, die voortvloeit uit de status van de man als de Eerste Sekse.

Dat heeft allerlei effecten. Beroemd en berucht zijn wat dat betreft onderzoeken waarbij de betrokken wetenschappers dezelfde cv’s versturen, en alleen de naam veranderen. Keer op keer blijkt dan dat mensen de fictieve mannelijke kandidaat liever aannemen dan de fictieve vrouw. Daarnaast bieden ze de mannelijke kandidaat (nogmaals: op basis van hetzelfde cv) structureel een hoger startsalaris en betere secundaire arbeidsvoorwaarden. Deze praktijk zet vrouwen op achterstand en vergroot de loonkloof.

Zelfs als je een plekje aan tafel verovert, wil dat niet zeggen dat je als vrouw eindelijk gezien wordt. Zo merkten hoog opgeleide, assertieve, vrouwelijke stafleden van president Obama dat ze niet werden uitgenodigd voor belangrijke vergaderingen en dat ze, bij de vergaderingen waar ze wel aan deelnamen, niet gehoord werden door de mannelijke deelnemers. Ook dit is een veel vertoonde dynamiek, waar meerdere onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken het bewijs voor leveren. Vrouwen niet zien en horen, ongeacht hoe ze iets zeggen en wat ze doen om gehoord te worden, is zo’n wijd verbreid fenomeen dat er zelfs een cartoon over bestaat:

Wat helpt is om te beginnen om de juiste woorden te gebruiken. Mannen bonuspunten geven, puur en alleen omdat ze een man zijn, is seksistisch. Vrouwen niet zien, overslaan, en achterstellen, is discriminatie, en daar hebben we in Nederland wetten voor omdat het niet mag. Als opnieuw blijkt dat wij als land nog steeds seksistisch zijn, vooroordelen hebben en zodoende vrouwen benadelen, moeten we actie ondernemen. Niet door vrouwen op te zadelen met nog meer werk, maar door als recruiter, als werkgever, en als overheid, op te treden en de structuren zodanig te veranderen, dat vrouwen gelijke kansen krijgen.

Verder moeten recruiters, werkgevers en organisaties aan de bak. Die moeten hun houding veranderen en vrouwen beter in beeld krijgen. Want het gaat niet alleen om recruiters. Ook op andere manieren komen banen veel vaker bij mannen dan bij vrouwen terecht – en soms kunnen vrouwen dat niet weten en kunnen ze er (dus) ook weinig aan doen. Zo discrimineren algoritmes vrouwen, zodat vacatures alleen op het scherm van mannen verschijnen.  Amazon schrapte bijvoorbeeld eind 2018 een programma, omdat het vrouwen oversloeg bij het geautomatiseerd zoeken naar geschikte kandidaten voor ict functies:

In effect, Amazon’s system taught itself that male candidates were preferable. It penalized resumes that included the word “women’s,” as in “women’s chess club captain.” And it downgraded graduates of two all-women’s colleges, according to people familiar with the matter. They did not specify the names of the schools. […] The Seattle company ultimately disbanded the team by the start of last year because executives lost hope for the project, according to the people, who spoke on condition of anonymity.

Meer weten? Het College voor de Rechten van de Mens deed verschillende onderzoeken naar de discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt – waaronder de loonkloof, zwangerschapsdiscriminatie en andere zaken – en heeft vast en zeker aanbevelingen om dit aan te pakken. De vier hoogleraren van Athena’s Angels verzamelden talloze onderzoeken die mensen kunnen lezen om zichzelf te scholen in gender, seksisme en de manieren waarop bewuste en onbewuste vooroordelen mannen sterken en vrouwen achterstellen. En laten we de achterstelling van vrouwen aub eens wat harder aanpakken, met boetes, in plaats van steeds maar weer te zeggen dat bedrijven zichzelf moeten reguleren. Dat doen ze niet – zie de beschamende resultaten van het beleid om dertig procent vrouwen in topfuncties te bereiken. Zelfs de Sociaal Economische Raad wil nu een hard quotum met sancties, wat dit onderwerp betreft.

De Gereedschapskist: ‘aversive sexism’ en de empathie-kloof

Twee begrippen voor de prijs van één. Aversive sexism, oftewel ‘Vermijdend seksisme’ en de empathie-kloof. In beide gevallen gaat het om termen die sociologen in eerste instantie gebruikten voor kwesties die te maken hebben met racisme en andere vormen van discriminatie op basis van etniciteit. Maar ze zijn ook prima toepasbaar op genderkwesties.

De empathiekloof heeft te maken met beeldvorming. Wiens verhalen vinden we belangrijk, wie horen we niet of nauwelijks? Als je een witte man bent zie je vooral jouw verhalen terug in films, romans en videogames. Je kunt je makkelijk identificeren als de hoofdrol wordt vertolkt door iemand die veel op jou lijkt. Komt er opeens een ander perspectief, dan is het flink slikken. Je bent dat niet gewend, het voelt vreemd aan, misschien zelfs wel ongemakkelijk.

Die empathiekloof stak bijvoorbeeld de kop op in heisa om vrouwelijke voetbalcommentatoren. In landen als Engeland en Duitsland, waar vrouwen WK wedstrijden live versloegen, liepen vooral mannen te hoop tegen hun optreden. Ze vonden de stemmen van vrouwen te schril, wat wisten zij nou van voetbal, en konden die vrouwen niet beter thuis in de keuken blijven en vrouwendingen doen, zoals vloeren dweilen? Kortom nul sympathie voor deze hardwerkende professionals.

Vermijdend seksisme (aversive sexism) steekt de kop op bij mensen die zichzelf liberaal en eerlijk vinden. Ze keuren seksisme in principe af. Als ze iemand anders openlijk seksistische dingen horen zeggen, zoals ‘vrouwen zijn te hysterisch om een land te regeren’, stuit dit hen tegen de borst. Maar stiekem vinden ze vrouwen aan de top ook he-le-maal niks.

Feministisch blad Ms publiceert regelmatig stukken over de analyses van de Gender Watch, en voegt daar eigen analyses aan toe. Zo meent Melanye Price dat een vorm van ontkennend seksisme een rol speelt bij de intense haat die Clinton bij teveel mensen oproept. Ms geeft drie checks om te achterhalen of vermijdend seksisme een rol speelt bij je afkeer van een vrouwelijke leider of een andere vrouw die ergens opduikt waar ze volgens seksistische normen niet thuishoort:

  • Val je haar hard aan maar vind je een mannelijke leider die precies dezelfde dingen deed en zei nog steeds een toffe gast? Zo ja, dan kan vermijdend seksisme een factor zijn in je hekel aan de vrouw die macht heeft of macht wil
  • Haatte je haar eerst en zocht je pas daarna naar argumenten om die haat te rechtvaardigen? Zo ja, dan kan vermijdend seksisme een factor zijn.
  • Reken je haar genadeloos af op beslissingen, waar je andere politici die precies hetzelfde besloten allang voor vergaf? Zo ja, dan kan vermijdend seksisme een factor zijn.

Het kost moeite om je kunstmatige haat af te leren. Russ Belville kan erover meepraten. Hij begon pas kritisch over zijn eigen houding na te denken nadat hij een vraag las aan iemand die Hillary Clinton aanviel toen zij streed om het presidentschap. Wat had ‘die bitch Hillary’ de klager eigenlijk aangedaan? Belville, die zijn artikel publiceerde voordat Ms Magazine de analyse van vermijdend seksisme op internet zette, vertelt over zijn houding en noemt daarbij precies de soorten irrationele weerzin die het feministische blad opsomde. Hillary afrekenen op kwesties waar anderen net zo goed een aandeel in hadden. Van iedere mug een olifant maken:

Maybe Hillary Clinton is what she is because only those qualities and decisions would propel a woman far enough against the current of institutionalized sexism to make it to the presidency. Maybe the grandstanding lies and the political calculations only seem so heinous when they’re done “backwards and in heels”. Hillary Clinton is still not a politician I can say I like, but I think I’m beginning to see her now as simply a compromised corporate-owned centrist Democrat (like a lot of them) and not as evil incarnate.

Je ziet het vermijdend seksisme ook terug in de huidige Democratische race, waar kandidaat Elizabeth Warren gestaag meer steun verzamelt. In 2016 betreurden veel mensen het feit dat Hillary Clinton de Democratische kandidaat voor het presidentschap was geworden. Ze wezen op allerlei minpunten en haastten ze zich om te zeggen dat ze niets tegen een vrouwelijke kandidaat hadden, maar Clinton… Waarom niet iemand anders gekozen, zoals Elizabeth Warren? Die was veel sympathieker en toegankelijker en vriendelijker.

Nu, drie jaar later, doet Warren mee en zoals gezegd doet ze het tot nu toe goed in de race om de Democratische afgevaardigde voor de presidentsverkiezingen te worden. Prompt staan diezelfde mensen op om te betreuren dat Warren kans maakt. Ze hebben op zich niks tegen vrouwelijke kandidaten, maar Warren…. was er nou echt geen andere vrouw? Journalist Ashton Pittman verzamelde een hele reeks voorbeelden van politici, opiniemakers en andere influencers die zich op deze manier in bochten wringen. Ze zijn niet tegen vrouwen, alleen deze ene vrouw. Zo houden ze hun zelfbeeld intact, terwijl ze vrouwen in machtsposities nog steeds in de praktijk afkeuren. Geen enkele vrouw is in hun ogen goed genoeg.

Doe er je voordeel mee…

Ontkennen van vooroordelen heeft averechts effect

Wie ontkent dat hij of zij vooroordelen heeft over vrouwen (en mannen), gedraagt zich daarna seksistischer dan mensen die zich wel rekenschap geven van vooroordelen. Dat blijkt uit onderzoek van een team Franse onderzoekers, geleid door Isabelle Régner en Pascal Huguet van de Aix-Marseille Université. Ze namen sollicitatiecommissies onder de loep en telden hoeveel vrouwelijke kandidaten een baan kregen. Hoe sterker commissies van zichzelf dachten open en eerlijk te kiezen, hoe minder vrouwelijke kandidaten ze benoemden.

Eerdere studies naar de rol van sollicitatiecommissies richtten zich vooral op fictieve situaties. Of testten de rol van vooroordelen door bijvoorbeeld cv’s te laten beoordelen, waarbij boven het ene CV toevallig de naam van een man stond, en bij de andere een vrouw. Die onderzoeken lieten al zien dat mensen de voorkeur geven aan mannen. Degenen die bijvoorbeeld kandidaten voor een baan bij een laboratorium moesten beoordelen, namen bij precies hetzelfde CV vaker de man aan. Dat niet alleen, maar ze boden deze fictieve man ook een hoger startsalaris, mentoring en betere secundaire arbeidsvoorwaarden aan, dan de keren dat ze de fictieve vrouw aan wilden nemen.

De Franse studie bestudeerde echter wat er in de praktijk gebeurt, met echte sollicitaties en echte kandidaten. Ze bestudeerden de besluiten van commissies die bepalen welke wetenschappers een elite onderzoeksplek krijgen bij the National Committee for Scientific Research (CNRS). In twee jaar tijd vond die afweging veertig keer plaats. Wat bleek? Hoe meer leden van sollicitatiecommissies meenden dat ze volledig neutraal en eerlijk waren, hoe meer mannen ze aannamen voor de prestigieuze baan bij de CNRS. Commissies die zich wel bewust waren van de seksistische obstakels die vrouwen tegen komen, namen vaker een vrouw aan.

De studie schetst zodoende een profiel van mensen waar je als sollicitante bij voorbaat al 1-0 achter staat. Wie het bestaan van vooroordelen ontkende, ontdekten Isabelle Régner en Pascal Huguet, onderschrijft vaker theorieën dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen en dan komt alles goed. Ook leefden bij de leden van die commissies een duidelijker beeld van vrouwen die nou eenmaal minder ambitieus zijn en meer aandacht hebben voor kinderen. Vervolgens gaven ze vaker de voorkeur aan een man.

Commissies die zich wél bewust waren van eigen vooroordelen, hadden scherper zicht op obstakels waar vrouwen mee te maken hebben, en deden hun best om vrouwen gelijke kansen te geven. Vervolgens namen ze mannen aan, maar ook vrouwen, en meer vrouwen dan de commissies die zich van geen kwaad bewust waren.

In interviews verklaarde Régner dat de uitkomst van het onderzoek haar niet verbaasde, en dat het hoop biedt. Namelijk dat bewustwording effect heeft. Het helpt mensen vooroordelen te overwinnen en vrouwen een eerlijke kans te geven:

“We were not surprised by the result since we already knew that such implicit gender stereotypes are present in the general population. As women are underrepresented in science, we inherently conclude that science is simply not for women,” says Régner. “The result does bring with it a solution though — when we realize that we have an intrinsic bias, we will make a conscious effort to block this bias.” Régner and colleagues point out that education and training is required to overcome such biases. “We must train evaluators and not simply inform of the existence of discrimination and intrinsic bias,” she says. “We need to explain to them that their behaviour involves memory, and how they themselves are victims of this so that they can effectively counteract it.”

Onzichtbare vrouwen wint belangrijke prijs

De Royal Society, een van de oudste academische organisaties in Engeland, heeft feministe en auteur Caroline Criado Perez geëerd met de prijs voor het beste wetenschappelijke boek van 2019. Ze versloeg vier mannelijke genomineerden met haar boek Onzichtbare Vrouwen, over het gebrek aan data en feiten over de situatie van vrouwen, en de vaak zeer schadelijke gevolgen van die blinde vlek. Aan de prijs is een bedrag verbonden van 25.000 pond.

De jury loofde haar boek omdat het een enorm probleem in kaart brengt. Stel je voor dat je in een wereld woont waar je telefoon niet in je hand past, aldus de Society op haar website. Waar je arts je pillen voorschrijft die niet effectief zijn voor jouw lijf, dat je bij een auto-ongeluk 47% meer risico loopt om ernstig gewond te raken, waar je iedere week uren lang in touw bent met werk wat geen waardering krijgt, nou, grote kans dat je dan een vrouw bent. Perez laat precies zien hoe de wereld een gevaarlijk, discriminerend oord wordt als overal de man als norm geldt en we geen idee hebben wat er met vrouwen gebeurt.

Behalve slecht hanteerbaar gereedschap, slecht zittende werkkleding, onveilige auto’s en software die moeite heeft met een vrouwenstem, kost die blinde vlek letterlijk levens. Zo sterven meer vrouwen dan mannen aan bijwerkingen van medicijnen en sturen artsen vrouwen naar huis terwijl ze midden in een hartaanval zitten, omdat artsen vooral de symptomen van mannen herkennen. Het is niet voor niets dat in Nederland een cardiologe als Angela Maas erop staat dat artsen beter opgeleid worden en gaan herkennen hoe ziektes zichtbaar worden in een vrouwenlijf. Ze publiceerde het boek Hart voor Vrouwen zodat vrouwen beter bewapend met kennis de spreekkamer in kunnen lopen. En hopelijk een hartaanval wat vaker overleven. Zo hoog is de nood, zo erg de schade als deskundigen geen idee hebben wat er aan de hand is zodra het niet in mannelijke vorm voor hun neus staat.

In interviews vertelde Perez dat ze zeer goed weet dat ze met haar werk een knuppel in een hoenderhok gooide. Ze kwam weerstand tegen:

When she began writing, she said, she gave a talk at the launch of the women’s health all-party parliamentary group, during which she said “very innocuous things that are very well-known, like how women are more likely to be misdiagnosed with a heart attack, how female animals are not being included in studies, how women are having adverse drug reactions”. She received an angry response from some of the male doctors present.“It was a real shock to me. As someone who doesn’t have a science background, I’ve always looked up to scientists as objective and rational. Even though I knew there was this bias in medical science, I thought that hearing the evidence, they would react in a ‘We need to fix this’ kind of way rather than a ‘What is this stupid woman talking about?’ kind of way,” she said.

Ze is daarom extra blij met de prijs van de Royal Society. Het is een blijk van erkenning van de wetenschappelijke wereld en een steun in de rug om veranderingen te bereiken.

Bergen data leggen seksistische patronen bloot

Amerikaanse partijprogramma’s bevatten gemiddeld slechts 3% tekst specifiek over vrouwen. Kledingvoorschriften op school zijn vooral tegen meisjes gericht en seksualiseren hun lichaam. Wij mensen staan bevooroordeeld tegenover boeken van schrijfsters, en beoordelen hun werk stelselmatig als minder literarair en minder belangrijk dan het werk van schrijvers. Hoe weten we dat? Omdat mensen open data en grote bergen gegevens kunnen analyseren met behulp van computers. Die bergen data leggen seksistische patronen genadeloos bloot. Wetenschappers en sites zoals The Pudding doen leuke dingen met de verzamelde inzichten.

Open data en het analyseren van grote hoeveelheden onderzoeksgegevens rukken op. Het CBS omschrijft open data als ‘vrij toegankelijke datasets die eenvoudig door computers verwerkt kunnen worden’. Daarnaast verzamelen wetenschappers grote hoeveelheden informatie, waar ze daarna software op los laten. Beide methodes maken inzichtelijk hoe wij mensen denken en handelen. De resultaten zijn, als het gaat om gender, meestal niet fraai. Maar hoe confronterend ook, ze helpen wel om zichtbaar te maken wat er gebeurt, en bevorderen het bewustzijn. Daarna kun je er hopelijk iets aan doen….

Voorbeelden? Neem taalkundige Corina Koolen. Zij onderzocht met behulp van computers de oordelen die lezers geven over de literaire kwaliteit van romans. In een heel interessant artikel legt ze de methode uit, en zet ze een aantal uitkomsten op een rijtje. Zo kan software bepaalde woorden herkennen, die vaak samen voorkomen in de context van een beter of minder goed beoordeelde roman. Koolen: ” ‘mobiele telefoon’ is meer typisch voor romans met een lage score, ‘de oorlog’ voor romans met een hoge score. Los doen deze elementen niet altijd veel, maar opgeteld kunnen ze aardig de gemiddelde scoren voorspellen.”

Kijk je op die manier naar een dataset, dan blijkt al snel dat auteurs veel overeenkomsten vertonen. Een los stuk tekst geeft geen enkel inzicht in de sekse van de auteur. Maar als de naam van de auteur bekend is bij de lezer, zodat die weet of het een man of een vrouw is, beoordelen lezers het werk van die vrouwelijke auteur prompt als lager, minder:

Uit de computeranalyses blijkt dat de stijl van een tekst veel meer wordt bepaald door het genre, dialoog en narratief dan door het gender van de auteur. ‘Het gaat dus vooral om perceptie: vrouwelijke auteurs zijn geen andere soort, zij schrijven – net als mannelijke auteurs – in de stijl van het genre dat zij beoefenen. Er wordt vaak een ‘idee van vrouwelijkheid’ in teksten van vrouwelijke auteurs gelegd. Bovendien kunnen lezers niet uitleggen waarom ‘vrouwelijk’ gelijk staat aan laag-literair en ‘mannelijk’ niet. Een man die op zoek is naar zichzelf, is het onderwerp van een bildungsroman. Een roman over een vrouw die dat doet, is in de perceptie van de lezer sneller een ‘vrouwenboek’. Het is allemaal heel subtiel en alle lezers doen er – vaak onbewust – aan mee. Blijkbaar haakt de lezer bij het beoordelen van de tekst onbewust te veel in op die elementen die stereotypen bevestigen.’

Wat Corina Koolen doet met literair onderzoek, verheft een site als The Pudding tot grote hoogte. De mensen achter deze Amerikaanse website benutten open data, zoals verkiezingsprogramma’s van politieke partijen in de V.S., of kledingvoorschriften op scholen, om er vervolgens visuele essays van te maken. Zo bleek uit de analyse van de teksten van verkiezingsprogramma’s dat Amerikaanse partijen specifieke vrouwenkwesties compleet negeren. Zelfs in jaren waarin je zou mogen verwachten dat er aandacht voor is, zoals tijdens de Seneca Falls conferentie, de strijd voor het kiesrecht, campagnes om vrouwen naar de fabriek te lokken tijdens de tweede wereld oorlog, en de strijd voor legale abortus, schitteren vrouwenkwesties door afwezigheid. Zie ook de youtube video van The Pudding hierboven in de tekst.

The Pudding heeft nog veel meer van dit soort mooie producties. Hoe zit het bijvoorbeeld met die kledingvoorschriften? In de meeste gevallen blijken de ge- en verboden meisjes harder te treffen dan jongens. En brengen veel scholen een seksistisch verband aan tussen het sexy uiterlijk van meisjes, en het schaden van de concentratie van mannelijke leerlingen en docenten met hun  te sexy aanwezigheid. Bedek jezelf, slet, anders leid je mannen af van hun Belangrijke Taken! Geen boodschap die je een elfjarige wil geven, maar het gebeurt. En meisjes pikken die boodschap op en gaan zich schamen voor hun lijf. Niet goed.

Andere interessante en leuke visuele essays die de moeite waard zijn om te bekijken: Het lijkt erop alsof mannen met hogere stemmen zingen dan vroeger. Klopt dat? LGBTQ mensen trokken vaak naar steden om te ontsnappen aan strikte sociale controle in kleine dorpen. Welke rol speelt gender in de keuze voor een stadswijk? Onder andere de loonkloof – doordat vrouwen minder inkomen verdienen, zijn lesbische stellen veroordeeld tot de goedkopere buurten. Homoseksuele stellen concentreren zich in exclusievere wijken. Lees verder in Mannen zijn van Chelsea, Vrouwen zijn van Park Slope. En hoe lang moet een vrouw gemiddeld reizen om in de V.S. een abortuskliniek te bereiken? Die vorm van medische zorg blijkt steeds ontoegankelijker te worden…

The Pudding, van harte aanbevolen.

Voorbeeld Turkije kan wetenschapsters helpen

Europese universiteiten zouden het voorbeeld van… jawel… Turkije moeten volgen, om academische vrouwen eerlijke kansen te geven. Dat stelt N plus One magazine in een wetenschappelijk onderbouwde analyse van seksisme op universiteiten, plakkende vloeren, glazen plafonds, en wat daaraan te doen. In Turkije heeft ‘wetenschap’ geen mannelijke lading, stelt het blad, zijn werving- en selectieprocedures openbaar en strak georganiseerd, en werd weerstand bij mannelijke academici verzacht door de personeelspool uit te breiden, zodat een man niet de indruk kreeg dat hij kansen mis liep omdat een universiteit per se een vrouw wilde benoemen.

N plus One magazine dringt aan op actie, omdat vrouwen nu massaal uitvallen in een hindernisloop waarbij factoren die hen benadelen, mannen juist bevoordelen. Door allerlei mechanismen krijgen mannen zo vaak kansen, het voordeel van de twijfel, of toegang tot de juiste personen, dat een onevenredig aantal van hen doorstoot tot de top. Onderbouwd met allerlei goed uitgevoerd onderzoek toont de auteur van het artikel aan dat vrouwen, die een loopbaan in de wetenschap willen,  in de marge belanden vanwege drie hoofdoorzaken: mannelijke romantische partners, mannelijke medestudenten en de vooroordelen van mannelijke poortwachters op universiteiten, laboratoria en onderzoekscentra.

Wat betreft romantische partners wijst onderzoek uit dat veel mannen er automatisch vanuit gaan dat hun carrière belangrijker is dan die van hun echtgenote. Wil ‘de echtgenote van’ ook iets, dan stuit zij al snel op mokkende mannen die klagen, emotionele chantage uitoefenen, en de situatie saboteren, net zolang totdat zij inschikt. De ‘partners van’ geven vervolgens eigen banen op om voor het werk van hun man te verhuizen naar zijn nieuwe werkplek. En draaien thuis op voor de zorg voor kinderen en huishouden, terwijl hij ongehinderd onderzoek doet en blijft publiceren. Wat dat betreft kunnen vrouwen maar beter niet trouwen, als ze hun eigen dromen waar willen maken. Een deprimerende situatie, die het gevolg is van een complex samengaan van opvoeding, verwachtingen, sociale druk, discriminatie, machtsstructuren enz. enz.

Wat betreft mannelijke medestudenten: die ontmoedigen hun vrouwelijke mede studenten en geven hun vrouwelijke docenten en professoren op seksistische gronden lagere waarderingen dan hun mannelijke docenten en professoren. In beide gevallen schaden ze de motivatie, kansen en vooruitzichten van de vrouwen met wie zij in aanraking komen.

Wat betreft de mannen met macht op universiteiten, laboratoria en onderzoekscentra: deze mannen houden een old boys network in stand waar vrouwen niet doorheen komen. Het blad citeert onder andere het baanbrekende onderzoek van Marieke van den Brink, naar de gang van zaken rond benoemingen op universiteiten. Ze bewijst dat witte mannen witte mannen als hoogleraar recruteren en vrouwen niet zien staan. N plus One constateert dat dit netwerk de reden is waarom diversiteitscampagnes zo vaak falen. Zo lang mannen mannen benoemen en elkaars positie beschermen, is de rest dekstoelen recht zetten op de Titanic.

De mannen met macht en status beïnvloeden ook de wetenschappelijke positie van hun vrouwelijke collega’s. Bij veel universiteiten hangt promotie af van publicaties en het effect van je publicaties. Daarom is het voor wetenschapsters erg schadelijk dat mannelijke wetenschappers hun werk niet lezen, en vooral zichzelf en werk van mannelijke collega’s citeren. N plus One:

The gendering of citation practices combined with the rarity of women in the upper echelons of the academy mean that fewer women are in a position to influence the shape of the discipline itself, leaving such power overwhelmingly in the hands of men. In a study of the five hundred most influential recent philosophy articles and the citation networks connecting them, only 3.5 percent were by female scholars, leaving whole islands of debate networks totally bereft of women

Dit leidt tot eenzijdige wetenschap, waarbij zogenaamd universeel geldige conclusies eigenlijk alleen gelden voor mannen, en je een groot deel van de probleemanalyse en mogelijke oplossingen mist. Neem bijvoorbeeld de Franse wetenschapper Piketty. Die schreef een boek over toenemende ongelijkheid door een concentratie van kapitaal in de handen van een kleine elite, maar negeerde gender als categorie, negeerde het werk van feministische economen, en miste zodoende allerlei oorzaken van die ongelijkheid, en mogelijke oplossingen.

Vrouwen botsen daarnaast aan tegen twee vijandige praktijken. Ten eerste een structureel wantrouwen jegens wetenschapsters. Keer op keer moeten ze bewijzen dat ze hun vak beheersen, dat ze écht weten waar ze het over hebben. Dit zorgt ervoor dat vrouwen onder hoge druk staan, perfectie moeten leveren, en bijvoorbeeld langer schaven aan publicaties omdat redacties van vakbladen hun artikelen anders weigeren. De tweede vijandige praktijk is seksuele intimidatie. Dat jaagt vrouwen letterlijk de wetenschap uit. Blijven ze, dan kampen ze met trauma’s en wordt het voor hen lastiger om zich thuis te voelen in het academische milieu. Ze hebben aan den lijve ervaren dat ze moeten werken in een seksistisch systeem, waarbij mannen stelselmatig het voordeel van de twijfel krijgen terwijl zij in de kou blijven staan.

Al die mechanismen en hindernissen zorgen ervoor dat het niet uitmaakt dat minder mannen studeren en, als ze gaan studeren, vaak minder presteren dan vrouwen:

The same mechanisms that pull women down are the ones that push men up, compensating for the latter’s initial lack of numbers in undergraduate studies until they become an overwhelming majority among the academic elite. All these various parts, some seemingly innocuous and others quite abominable, operate together, defeating attempts that remediate only a single aspect of the patriarchal machine.

Vandaar dat het magazine de blik werpt op Turkije. Vanuit het verleden heeft wetenschap hier een genderneutrale betekenis. De universiteit geldt als een veilige plek waar vrouwen op een respectabele manier een loopbaan kunnen hebben. Daarnaast verlopen sollicitatieprocedures gecentraliseerd, volgens heldere regels. Het gaat net niet zover als orkesten, die kandidaten achter een gordijn voor laten spelen (en opeens veel meer vrouwelijke muzikanten aannamen), maar het scheelt weinig.

O, en quota instellen, adviseert het vakblad. Want, zoals N plus One magazine constateert: op dit moment genieten mannen zoveel oneigenlijke voordelen, met zo’n sterk old boys network, dat je niet anders kunt dan daar iets krachtigs tegenover zetten.

Hoe gaat dat in de praktijk? In Nederland nam onder andere de TU Eindhoven drastische maatregelen. De komende maanden wil de universiteit alleen vrouwen benoemen. Pas als vacatures langer dan een half jaar open blijven staan, wil de universiteit de cv’s van mannelijke kandidaten zien. Nee, dat leidt niet tot de Apocalypse, zoals Linda Duits grappend schreef. Integendeel, vanwege alle voordelen die mannen genieten, mag je stellen dat universiteiten genoegen namen met minder goede mannelijke kandidaten. Ze misten de excellente vrouwen. Dus heel goed idee om van houding te veranderen en meer te doen om vrouwen een eerlijke kans te geven. Ook al zijn vrouwen in de techniek schaars, onder andere de TU zelf en het het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren zijn optimistisch over de haalbaarheid:

“Er zijn jarenlang mannen van middelmatige kwaliteit  benoemd en zeer hooggekwalificeerde vrouwen gepasseerd, dus het zou heel raar zijn als het niet lukt om vrouwen te vinden”, zegt voorzitter Hanneke Takkenberg, zelf hoogleraar in Rotterdam.

Warhammer neemt vrouwen steeds serieuzer

”Ik moet even een potje verf kopen”. Zo begon een middagje shoppen met een goede vriendin. Er ging een wereld voor mij open. Want wat bleek? ‘Verf’ betrof geen pot verf om in huis een muur te schilderen, maar een piepklein potje verf voor modelbouw. De te beschilderen modellen bleken figuren te zijn van stoere krijgers met enorme geweren, of draken, of een soort gothic tankachtige fantasievoertuigen. En de plek waar je dat allemaal aantreft is een Warhammer speciaalzaak. Met nadruk op Warhammer 40k. Een game kolos die op de een of andere manier de afgelopen vijftien jaar totaal aan mijn aandacht was ontsnapt. Ja, inderdaad, ik leefde onder een steen…

Door een genderlens bekeken beleefde ik een interessante tijd. Allereerst de winkel en de medewerkers. Mijn eerste indruk was mannelijke spierbundels, mannenfiguren, een boekenkast met Warhammer romans over mannen, man man man, en achter de toonbank alleen mannelijke medewerkers.

Als je zo’n omgeving betreedt weten veel vrouwen, waaronder ik, feilloos eventuele neerbuigende ‘o ja het vrouwtje wil ook iets’ ondertonen te herkennen. Ervaring te over. Maar niet in deze winkel. We werden vriendelijk aangesproken, mijn shoppingmaatje legde uit wat ze nodig had, en een van de medewerkers hielp en adviseerde haar vervolgens deskundig en enthousiast. Hij was duidelijk blij om een leuke hobby te delen met iemand die daar ook actief mee bezig is.

Daarna ging ik grasduinen op internet en trof drie rode draden aan. Het spel begon in 1987 nogal macho. De belangrijkste groep vrouwelijke strijders, een leger oorlogsnonnen, waren lange tijd duur en in omvang en spelmogelijkheden beperkter dan de dominante mannen-of onzijdige legers. Maar: Warhammer begint iets te doen met kritiek en feedback van spelers en begint vrouwen eindelijk serieuzer te nemen. Met een aantal concrete acties, ze doen echt iets.

Wat knelpunt één betreft, de macho start, vond ik een aantal gebruikelijke rode vlaggen. Zo kan de belangrijkste groep, de ruimtemariniers, alleen mannelijk zijn. Sorry vrouwtjes. Het spel heeft daar uiteraard een verklaring voor die binnen de wereld van het spel logisch lijkt. Je hoort dit argument vaker. Ja, dokter Who kan in allerlei vormen reïncarneren, maar toevallig zag die vorm er twaalf keer altijd wit en mannelijk uit en liggen vrouwelijke incarnaties moeilijk. Ja een game gaat over magie en mythische moordenaars, maar ‘we willen authentiek blijven voor wat betreft de historische periode’, dus vrouwen spelen geen rol. Als alles faalt beroepen makers zich op techniek: vrouwenfiguren programmeren, zoooooooo moeilijk….

Zelfs als het historisch gezien aantoonbaar zeer verantwoord is, leveren vrouwenfiguren weerstand op. Zoals bij Battlefield V, met allerlei speelscenario’s uit de tweede wereldoorlog. Onderstaande situatie is geen enkel probleem voor gamers:

Maar vrouwelijke soldaten als speelbaar game-figuur? Huuuuu, neeee, ga weg, je verpest alles!!!!!!!

Maar laten we wel wezen: het is fantasie. Bordspel Warhammer speelt zich af in exotische werelden met magie en draken en trollen en elven en onsterfelijke zombiesoldaten en weet ik veel wat er allemaal over het speelterrein kan duikelen. Er is echt geen enkele reden waarom de dominantste groep in het spel alleen man kan zijn. Zeggen dat het zo is omdat het in de spelwereld nou eenmaal zo is, is een cirkelredenering. Zie ook het vermakelijke boek Crimes Against Logic.

Doordat de ruimtemariniers zo dominant en mannelijk zijn, kom je ook in de knel bij veel omringende aspecten van Warhammer. De romans, comics en andere publicaties, samengevat de Zwarte Bibliotheek, richten zich ook grotendeels op mannen en de avonturen van mannelijke personages.

Deze man als norm aanpak vloeit voort uit het feit dat de fantasie vooral uit de kokers van mannen komt. Een fan die uitploos wie waar bij betrokken was bij een Warhammer genre, de Chaos periode, telde en turfde en kwam op ruim zestig mensen, waarvan acht vrouwen en de rest mannen. De vrouwen waren niet betrokken bij het schrijven, illustreren of ontwerpen. De romans over het chaos tijdperk bevatten nauwelijks vrouwen. Als vrouwelijke personages al voorkomen, zijn ze slachtoffer of een middel om het verhaal van een man meer kleur te geven. Gezien het enorme Warhammer universum zijn er natuurlijk romans waar vrouwelijke personages een grotere rol spelen. Maar je moet goed zoeken.

Wat me bij twee brengt, de oorlogsnonnen. Bij al die mannelijke spierballen toestanden vormen zij de belangrijkste uitzondering. Lange tijd was het nonnenleger echter alleen verkrijgbaar in metaal en in een verpakking met minder aantal stuks. Kortom, deze figuurtjes waren zwaarder en duurder dan de gewone figuurtjes, die van plastic zijn. Op het veld kan een speler ze goed gebruiken, maar ze hebben wat minder mogelijkheden dan de andere legers. En de nonnen oude stijl droegen een raar sexy soort borsten-borstplaat. Brrrr. Ik kwam dan ook allerlei oproepen tegen, oud en recent, om hier aub iets aan te doen. Meer vrouwenfiguren, meer, andere en makkelijker toegankelijke oorlogsnonnen, meer spelmogelijkheden, minder dominantie van die alom tegenwoordige ruimtemariniers. ‘Warhammer, hallo, willen jullie je vrouwelijke fans aub serieus nemen?’

Wat me tot het punt drie en het voorlopige slot brengt: het lijkt erop dat Warhammer naar deze feedback luistert. Dit jaar lanceerde het spel een hele nieuwe reeks oorlogsnonnen. Daarmee speelt het bedrijf in op al die oproepen en pleidooien van fans. Daarnaast introduceerde Warhammer begin 2019 een nieuw leidersfiguur, Severina Raine. Naast het te beschilderen figuurtje om mee te spelen, heeft dit personage ook de hoofdrol in een nieuwe roman in de Warhammer reeks. Het verhaal komt uit de koker van een schrijfster, Rachel Harrison, die Raine eerder al opvoerde in een aantal korte verhalen. Dat zijn dus twee vliegen in één klap: meer vrouwelijke auteurs en meer vrouwelijke personages in de Zwarte Bibliotheek.

Tot slot weten steeds meer vrouwen zichtbaar hun plek op te eisen in het fancircuit. Magazine Vice publiceerde onlangs een aantal portretten van vrouwen die al jaren meedraaien met de Warhammer games. De een kwam wel seksisme tegen, de andere niet, maar allemaal hebben ze lol en maken ze mooie kunstwerken van de plastic figuren. En zo zijn er meer. Zoals die goeie vriendin met haar potje verf. Zij is ook met veel plezier aan het modelbouwen geslagen, met te beschilderen figuurtjes en een verpakking met plukjes gras om een realistisch veld te maken waar het figuurtje op komt te staan. Superleuk.

Allerlei mooie artikelen en essays

Eén van de redenen waarom ik dit blog begon was om allerlei interessante studies, essays en artikelen te delen met mensen die meer willen weten over de positie van vrouwen. Ik richt me daarbij vooral op buitenlandse, Engelstalige media, omdat ik er vanuit ga dat lezers de Nederlandstalige media prima zelf weten te vinden, en omdat veel mensen Engels kunnen lezen. Maar als ik iets moois tegen kom in een Nederlandse krant of tijdschrift, link ik er ook naar door, hoor 😉 Enfin, de oogst was weer rijk. Met twee artikelen over vrouwen in India, maar dat is toeval. Veel leesplezier en nieuwe inzichten gewenst!

Jezelf serieus nemen en ruimte innemen? Voor veel vrouwen in veel landen een hachelijke zaak. Ook in India krijgen meisjes en vrouwen van jongs af aan ingepeperd dat ze zich moeten schamen en vooral niet moeten denken dat iemand hen als mens serieus zal nemen. Toch komt daar steeds meer verandering in. Indiase vrouwen beginnen openlijk uit te komen voor hun opinies en delen hun ervaringen. Vaarwel, schaamte, hallo, eigen stem vinden, vat Madhuri Sastry deze ontwikkeling samen in een mooi artikel voor Bitch Magazine.

In het persoonlijke essay De Kraanvogel Vrouw deelt C.J. Hauser haar ervaringen met trouw blijven aan jezelf, terwijl de omgeving iets heel anders van je verwacht. Zoals genoegen nemen met een emotioneel kille man, trouwen, kindjes krijgen, de ideale schoondochter spelen. Is dat echt alles wat het leven een vrouw te bieden heeft? En wat zou je écht willen, als je die druk laat voor wat het is? Hint: kraanvogels spelen daarbij een rol.

Mooi weer, hitte, nou, dan weet je het als vrouw wel. Zodra je je op straat begeeft, bijvoorbeeld om bij de winkel om de hoek een verfrissend drankje te kopen, ben je vrij wild voor mannen die je naroepen en iets van je willen. Maakt niet uit waar je woont, het gebeurt. Zoë Ettinger schrijft erover in The Independent, en voor de Nederlandstalige editie van VICE klom Lauren O’Neill in de pen. De boodschap van beide vrouwen is echter dezelfde: mannen, stop aub met dit gedoe, het is vervelend en hinderlijk. Oftewel, stop asjeblieft met naar mijn tieten te staren, ik heb het fucking warm. Laat ons!

De Groene Amsterdammer publiceerde de afgelopen maanden een paar mooie artikelen over feminisme, vrouwenhaat, terloops seksisme, het voetbalpatriarchaat, enzovoorts. Filosofe Kate Manne (ik ben fan) krijgt een eervolle vermelding, hoera! Daarnaast dook De Groene in de situatie van vrouwen in Brazilië. Sinds de rechts-extremistische populist Bolsonaro aan de macht kwam, nam geweld tegen vrouwen toe…

Lyz Lenz schreef een persoonlijk artikel over haar ervaringen in Evangelische kringen. Het bleek moeilijk, zo niet onmogelijk, voor haar en haar partner om een kerkgemeenschap te vinden waar zij als vrouw gezien kon worden als mens. Ze bleef de aan haar man gehoorzaamheid verschuldigde echtgenote van, en dat knaagde steeds meer aan haar. Ze hunkert naar een kerk waar ze meetelt als mens, en waar vrouwen ook gewoon op de kansel kunnen staan.

Ook in Nederland ligt dat lastig. Er zijn verschillende stromingen waar vrouwen het goddelijke kunnen vertegenwoordigen en kunnen preken. Bij de remonstranten is het al ruim honderd jaar gebruikelijk dat vrouwen serieus meetellen, en de Oud Katholieke kerk heeft vrouwelijke priesters – kom daar maar eens om bij de R.K. Kerk. Maar bij Christelijk Gereformeerde Kerken blijft de rol van de vrouw zo’n heikel punt, dat kerkscheuringen dreigen.

Een witte Nederlandse jongeman won een miljoen dollar door tweede te worden in een Fortnite toernooi. Op papier staan zulke game-evenementen open voor iedereen, maar in de praktijk komen vrouwen (en mensen met een gekleurde huid) zoveel sociale, psychologische en financiële hindernissen tegen, dat voornamelijk witte en een paar Aziatische jongemannen overblijven. The Guardian geeft een goede analyse over de situatie, want deze monocultuur ontstaat niet vanzelf.

Voor meer verdieping: vrouwen maken bijna de helft, namelijk 46%, van de gamers uit. Vrouwen gamen even goed als mannen. Maar zodra ze verder willen dan onder een mannelijk pseudoniem voor de lol vanuit huis een potje gamen, slaan poortwachters toe. Driekwart van spelers van online games ervaren agressie, en vrouwen worden het hardst getroffen. Zodra ze het wagen om in een toernooi een goede mannelijke speler te verslaan, hebben fans van die jongen of man het op hen gemunt. Bedreigingen, agressie, gedoe, het zorgt ervoor dat vrouwen zich terugtrekken. Daarnaast botsen professionele vrouwelijke gamers aan tegen een enorme loonkloof. Kortom, hoog tijd dat de mannelijke poortwachters stoppen met het agressief bejegenen, onderbetalen en niet serieus nemen van vrouwelijke gamers, en de poort open zetten.

De huren en prijzen van een koopwoning stijgen zo hard, dat steeds meer alleenstaande vrouwen geen dak boven hun hoofd kunnen vinden. Ze moeten ergens op kamers wonen, slapen in een auto of bij vrienden op de bank, of raken dakloos. Ondertussen kunnen alleenstaande mannen zich de hogere prijzen nog net veroorloven: ze profiteren van de loonkloof (of: overbetaling van mannen ten opzichte van vrouwen, overwaardering van ‘mannenwerk’ ten opzichte van ‘vrouwenwerk’). Zie voor Engeland deze reportage, voor Australië deze  en deze, voor België dit artikel.

Nederland lijkt een uitzondering, maar met de enorme stijging van huren en hypotheken zouden we Engeland en Australië snel achterna kunnen gaan. In 2016 meldde het CBS dat de m/v verhouding bij daklozen al jaren op 85%-15% ligt. Maar dat is 2016. Voor alleenstaande is een koopwoning sinds een jaar of twee effectief onbereikbaar geworden, en met een middeninkomen een kale huur van duizend euro moeten ophoesten lijkt op de lange duur ook niet houdbaar te zijn. Daarnaast lijkt het erop dat moeders met kinderen zwaar in de problemen komen, vooral als ze bij hun partner weg willen. NRC Handelsblad noemt, als je geen zin hebt in een hospita en/of huisgenotenin je eentje huren in een woontoren de enige optie die nog open ligt voor een alleenstaande met een baan. Waarbij de man weer profiteert van de loonkloof en dus eerder zo’n appartement zal kunnen betalen dan de alleenstaande vrouw.

Vrouwen lijden het vaakst honger in de wereld. Veel landen met voedselschaarste hebben een patriarchale cultuur. Mannen eten vaak als eerste, en gezinnen investeren in de jongens. Meisjes en vrouwen komen als laatste, met eten, en worden als eerste opgeofferd als de middelen van bestaan schaars worden. Bijvoorbeeld door meisjes veel te jong gedwongen uit te huwelijken, zodat het gezin die mond niet meer hoeft te voeden. Hier en daar ontstaan initiatieven om een einde te maken aan de ondervoeding bij vrouwen. Zo ontstond in India een initiatief om het hele gezin gezamenlijk aan de maaltijd te zetten. Dat maakte een enorm verschil: vrouwen kregen een gelijk deel van het beschikbare voedsel, in plaats van achteraf de schamele restjes te eten die man en kinderen over lieten.

Zoals eerder gezegd ben ik een fan van website Literary Hub. Een fijne vindplaats voor mooie essays, interessante boeken en inzichten over vanalles en nog wat rond literatuur, gender, taal, vrouwen in de wereld. Lees bijvoorbeeld dit hoofdstuk van Hannah Allam uit een nieuw boek, Our Women on the Ground, over vrouwelijke oorlogscorrespondenten in Irak. Of de revolutionaire effecten van de pil voor vrouwen, op de levens en het werk van vrouwelijke auteurs. Of de manieren waarop internet en feminisme elkaar kunnen versterken. Of een mooi artikel over de ongenadige weerzin tegen ongetrouwde vrouwen bij de vroege witte kolonies in de V.S., en hoe die hatelijke erfenis tot op de dag van vandaag invloed heeft. Of dit mooie artikel over het werk van Nobelprijs winnares Svetlana Alexievich.

Hieraan gerelateerd: bereid je voor om de ogen uit je hoofd te lachen – of te huilen – van de manieren waarop mannelijke auteurs vrouwen beschrijven in hun romans en andersoortige boeken. Twitteraccount Men Writing Women, echt, lezen is geloven. Niet alleen levert het bodyhorror op (personage bewaart een kleine beurs met haar pinpas in haar vagina?!? Alle porieën in de huid veranderen in kleine clitorissen?!?) maar ook de karakterbeschrijvingen van vrouwelijke personages leiden regelmatig tot kotsneigingen. Deze twitterdraad is in zekere zin een vervolg van een actie uit 2018, waarbij Lucy Huber vrouwen uitdaagde om zichzelf te beschrijven zoals een mannelijke auteur dat waarschijnlijk zou doen, als je in zijn boek voor zou komen. Vele hilarische inzendingen volgden.

Voor het Duitstalige gebied: #dichterdran, een satire waarbij mensen over mannen schrijven en praten zoals er vaak over vrouwen wordt gesproken en geschreven. Lichte nadruk op literatuur, maar het gaat alle kanten op.

Enfin, veel leesplezier….

Nieuwe kledingdwang voor vrouwen

Geert Wilders krijgt zijn zin: Nederland kent vanaf 1 augustus 2019 een nieuwe kledingdwang, speciaal voor vrouwen. Vanaf die datum verbiedt de Nederlandse overheid de Nikab en de Boerka (en, later als schaamlap toegevoegd, bivakmutsen en integraalhelmen). Vrouwen die zich daar niet aan houden kunnen 150 euro boete krijgen en onder andere uit ziekenhuizen, het openbaar vervoer, scholen en gemeentehuizen geweerd worden.

Vrouwen en de kleding die ze dragen, het is al eeuwenlang een favoriet gespreksonderwerp. Het wemelt van de formele en informele ge- en verboden. Maar of ze nu afgedwongen worden met een formele wet, met een beroep op religie, of onder sociale druk van de omgeving, voorop blijft staan dat er sprake is van dwang en dat er straf volgt als je je als vrouw je niet houdt aan de voorschriften.

Zo is er geen enkele wet die landelijk voorschrijft dat vrouwen verplicht hoge hakken moeten dragen zodra ze iets ondernemen. Veel bedrijven mogen echter hun eigen regels opstellen, evenals organisatoren van evenementen, met alle gevolgen van dien. Draag je als vrouw geen hoge hakken, dan kan het gebeuren dat een bedrijf je na één dag de laan uit stuurt, of dat een filmfestival je niet binnen laat bij een premiere.

Mannen, even voor de duidelijkheid: hoge hakken zijn de hel. En leiden tot allerlei fysieke ongemakken en problemen.  Daarom komen steeds meer vrouwen in verzet tegen die hoge hakken plicht. Van Japan tot aan België (enigszins ironisch) en Canada.

Zodra vrouwen zich willen ontworstelen aan een dwingend kledingvoorschrift regent het redenen waarom ze zich er toch aan moeten houden. Zo verklaarde de Japanse minister van Arbeid officieel dat hoge hakken moeten, omdat ze noodzakelijk zouden zijn voor het werk van vrouwen. Het is ‘sociaal geaccepteerd’ en ‘gepast’, beweerde hij – een cirkelredenering waarbij iets moet omdat ‘we’ vinden dat het moet, omdat het moet want het is gepast. Ook Cannes beriep zich op argumenten van het type ‘sociaal gepast’, passend bij de uitstraling van het filmfestival, oftewel het moet omdat het moet omdat ‘we’ het sociaal geaccepteerd en gepast vinden.

Het wordt eng als vrouwen zich in allerlei bochten moeten wringen met als argument dat ze anders jongens en mannen afleiden van onderwijs, gebed en bezinning. Het leidt gegarandeerd tot seksistische toestanden waarbij zelfs jonge meisjes al gedwongen worden in de rol van poortwachters voor mannelijke neigingen. Bonuspunten als ook religie mee gaat spelen – jij als vrouw moet je zus en zo kleden, anders verzet je je tegen een heilig boek of een godheid (en het aloude ‘je stoort mannen met je zondige want sexy lijf’, speelt vaak mee). Laat die al dan niet religieuze jongens en mannen effe zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun lusten en gedachten, zeg!

Wat al die ge- en verboden voor vrouwenkleding gemeen hebben met elkaar, is dwang – vrouwen ondervinden schade als ze iets wel of niet doen, wat niet ‘mag’ of juist ‘moet’. De schade uit zich in sociale afkeuring, buitengesloten worden, ergens niet mogen zijn, weggestuurd worden, boetes krijgen en in extreme gevallen celstraffen, zweepslagen en ander geweld, zoals door een woedende groep mannen een woonwijk uitgejaagd worden.

Er zijn weinig voorbeelden waarbij mannen vanwege hun kleding zo structureel in de problemen komen. Ja, Cannes ‘dwingt’ mannen om een vlinderdasje te dragen bij premières, maar dat staat niet in verhouding tot de hoge hakken dwang. Vlinderdasjes richten geen blijvende fysieke schade aan en beperken je ook niet in je bewegingen. De keren dat dwang ernstigere vormen aan kan nemen, zoals bij de Taliban, die mannen met geweld dwongen om hun baard te laten groeien, vallen in het niet bij de massale vervolging van vrouwen wereldwijd voor wat ze wel en niet dragen.

Dat Nederland er nu voor kiest om als landelijke overheid mee te doen met dwingende kledingvoorschriften, specifiek gericht tegen vrouwen, vind ik dieptriest. De wet komt voort uit hatelijke overtuigingen van een extreem rechtse politicus, alleen dat al zou mensen zeer hard aan het denken moeten zetten. Zo wijst onderzoek uit dat voorstanders van boerka- en hoofddoekverboden een beroep doen op emancipatie. In werkelijkheid vinden ze andere redenen veel belangrijker:

Subtiele vooroordelen verklaren de negatieve houding voor een belangrijke deel, zo vonden de onderzoekers. Vooroordelen werden getest met stellingen als ‘Buitenlanders leren hun kinderen andere waarden en vaardigheden dan die nodig zijn om te slagen in België’ en ‘De westerse beschaving is verder ontwikkeld dat de Arabisch-islamitische beschaving.’ Mensen die het eens waren met zulke stellingen, waren ook negatiever over de hoofddoek.

Ook je gezonde verstand wijst erop dat een emancipatie argument verdacht is. Als je zegt dat bepaalde kleding vrouwen tegenhoudt om te emanciperen, helpt het dan om ze buiten te sluiten en te dreigen met boetes? Gaan ze dan eerder hun huis uit, op naar hun werk? Stappen ze dan makkelijker naar het buurthuis, of naar de huisarts? ‘k Dacht het niet.

Naast zeer dubieuze rechtse gedachten is de wet ook nog eens duidelijk gemaakt zonder inspraak van de vrouwen die het betreft, en er is ook veel te weinig rekening gehouden met de uitvoerbaarheid. Ziekenhuizen kondigen al aan dat ze er niks mee gaan doen: wie medische hulp nodig heeft, krijgt die, ongeacht het uiterlijk of de kleding.

Feminisme staat voor vrijheid. Al vrouw zelf keuzes maken, zelf bepalen wat je doet en waarom, opkomen voor gelijke rechten en kansen. Dwang past op geen enkele manier in dit plaatje. Dit artikel is daarom ook geen pleidooi voor de boerka, maar een pleidooi om af te zien van dwang. Al die geboden en verboden gericht op vrouwen leiden alleen tot meer druk op vrouwen – en geloof me, we staan al genoeg onder druk met een cultuur die bol staat van bewust en onbewust seksisme, vooroordelen, loonkloven, ondervertegenwoordiging in de openbaarheid in combinatie met de hoofdverantwoordelijkheid voor huishouden en kinderen. We hoeven er geen kledingverbod bovenop, het is zo al genoeg, dank u.

Eerste man op de maan had een vrouw moeten zijn

In een rechtvaardige wereld was de eerste man op de maan een vrouw geweest. Amerikaanse astronautes die vijftig jaar geleden voor de missie trainden, onder de noemer Mercury 13, vertoonden een fysiek betere conditie, presteerden beter, en toonden zich stressbestendiger. Toch gaf NASA de voorkeur aan witte mannen, die minder goed presteerden. De reden bleef vaag. In 1962 sleepten de betrokken vrouwen NASA voor de rechter wegens discriminatie, maar toen maakte het al niet meer uit. Hun droom om ooit op de maan te staan, was voor altijd in rook opgegaan.

Eén van de deelnemers aan Mercury 13 was Jerrie Cobb. Cobb werd geboren in 1931 en speelde bij softballteam Oklahoma City Queens. Maar haar echte passie lag bij vliegen. Ze spaarde haar prijzengeld op en kocht op haar zestiende een vliegtuigje. Daarna was er geen houden meer aan. Ze ontwikkelde zich tot een goede pilote en vloog onder andere in de prestigieuze luchtshow van Parijs.

Haar prestaties brachten haar in contact met wetenschappers van een particuliere organisatie, die testen ontwikkelden voor potentiële astronauten. Terwijl NASA in een officieel alleen voor mannen programma de mannen testten, ondergingen Cobb en twaalf andere vrouwen van de Mercury 13 dezelfde testen. Al snel bleek dat de vrouwen beter waren. Maar daar stopte het. De particuliere organisatie ontving geen fondsen om het programma voort te zetten. NASA concentreerde zich op de mannenploeg en stuurde een man naar de maan. Tot groot verdriet van de vrouwen:

The pilots’ lingering disappointment over the lack of support from NASA and Congress is still evident more than half a century later. “It was a good old boy network, and there was no such thing as a good old girl network,” Funk tells her interviewer. Ratley’s voice cracks as she recounts the story. Bob Steadman is clearly still irritated with the male astronauts who testified that women couldn’t possibly go to space; he thinks they didn’t want the Mercury 13 as colleagues because they feared being overshadowed. “One beautiful woman as an astronaut would have just dominated the news,” he argues.

Pas vanaf 1978 gaf NASA vrouwen een plek in het astronautenprogramma, waarna vijf jaar later Sally Ride de eerste Amerikaanse vrouw op de maan werd. Tegen die tijd had Rusland allang een vrouw naar de maan gestuurd: Valentina Tereshkova. Niks mis met haar, maar ze had minder ervaring dan Jerrie Cobb destijds. Nog een aanwijzing dat NASA in die tijd echt oogkleppen op had. (Sterker: zelfs de juiste sekse was niet genoeg, je moest ook de juiste huidskleur hebben. Zo was zwarte man Ed Dwight een serieuze kandidaat voor latere maanmissies, maar NASA schoof ook hem terzijde. Hij nam in de jaren zestig ontslag omdat hij door had dat zijn ambities geen ruimte kregen.)

Kortom, als je juichverhalen hoort over Neil Armstrong en consorten, weet dan dat hij en zijn maten alleen op de maan konden staan omdat NASA alle vrouwen en zwarte mannen zorgvuldig buiten boord hield. In een rechtvaardige wereld zou hij het niet gered hebben.

Verder kijken en meer weten? De documentaire Mercury 13 is te zien op Netflix

Gereedschapskist: ‘manslamming’

Charlotte Riley voerde een experiment uit. Wat zou er gebeuren als ze op straat en in het openbaar vervoer niet automatisch aan de kant zou gaan voor mannen? Haar verslag in The New Statesman is hilarisch, maar maakt een ding pijnlijk duidelijk: mannen verwachten bewust of onbewust dat vrouwen en andere wezens ruimte voor hen maken. Doen vrouwen dat niet, dan volgen botsingen. Oftewel: manslamming.

Dit persoonlijke experiment staat niet op zichzelf. Een vakbondsorganisator uit New York, Beth Breslaw, hield het een paar weken vol om stug rechtdoor te lopen als ze tegenliggers kreeg. Vele botsingen met mannelijke voetgangers waren het vervolg. Ze kwam op het idee voor dit experiment door de ervaringen van een vrouwelijke kennis:

“She would get on the train and have nowhere to sit because men were all spread out on the seats,” Breslaw told me with a laugh. “Then she’d get off the train and have nowhere to walk because men don’t get out of the way.” It’s a phenomenon that perhaps we could call manslamming: the sidewalk M.O. of men who remain apparently oblivious to the personal space of those around them. Should you choose not to yield to these men, they will walk directly into you without even acknowledging it.

Naast Riley herhaalde ook de Canadese journaliste Kelli Korducki dat experiment, nu in Toronto. Ook zij zag zich geconfronteerd met mannen die niet uit wilden wijken omdat ze er klakkeloos vanuit gingen dat zij gewoon door kunnen lopen en dat vrouwen wel opzij zullen gaan. Ook in dit geval waren vele botsingen het gevolg. Kortom, of je nou kijkt naar Londen, New York of Toronto, besluit als vrouw om over straat te lopen ‘als een man’ en je krijgt vele, vele botsingen/manslamming.

In Nederland fietsland heb ik zelf ook een paar keer gekeken wat er gebeurt als je in een rechte lijn doorfietst met mannelijke tegenliggers. Opeens valt dan op hoeveel mannelijke weggebruikers het ruim nemen met hun rij-laan. Bijna botsingen met scheldende mannen op fietsen en brommertjes (‘kijk uit je doppen, stomme doos’) waren het gevolg. Zoveel dat ik het experiment stopte omdat ik ongelukken vreesde. Voortaan hou ik me weer aan het allerrechtste rechter buitenkantje van ‘mijn’ deel van de rij-laan. Dan blijf ik veilig voor breeduit fietsende heren. (En senioren m/v op elektrische fietsen, want dat is ook een groep waarvan opvallend veel leden denken dat er niemand anders te bekennen is op de weg.)

Enfin. Waarom manslamming? Mannen geven desgevraagd zelf toe dat zij gesocialiseerd zijn om ruimte in te nemen in het openbaar. Ze denken er verder niet over na – tenzij lastige vrouwen hen confronteren met hun gedrag.

Maar als je wat breder en dieper kijkt, is het niet zo gek dat mannen als vanzelfsprekend door de openbare ruimte bewegen en hun gang gaan zonder verder bewust ergens op te letten. De Heinrich Böll stichting signaleert bijvoorbeeld dat alles in de openbare ruimte de boodschap afgeeft dat dit het terrein is van mannen. Denk bijvoorbeeld aan straatnamen: als het gaat om een mensennaam dragen straten, lanen en pleinen bijna altijd de naam van een man. Of denk aan stoplichten met een mannelijk symbool – zo vanzelfsprekend dat als een stad besluit om een vrouwelijk figuurtje in de straatlamp in te bouwen, daar grote koppen in kranten op volgen. Ook standbeelden tonen meestal al dan niet foute mannelijke figuren.

Sterker, de hele inrichting van de openbare ruimte is gericht op mannen. Trappen en roltrappen op plaatsen waar je zou kunnen wéten dat er veel vrouwen met kinderwagens komen. Onverlichte fietstunnels. Plaveisel waar je gegarandeerd op blijft steken of je enkels verstuikt als je schoenen met een hak draagt. Openbare toiletten die zo ontworpen zijn, dat alleen mannen er staande in kunnen urineren – als vrouw zoek je het maar uit, met boetes voor wildplassen tot gevolg. Hoogtes, lengtes en breedtes zijn afgestemd op ‘de gemiddelde man’, alle anderen moeten rekken, strekken, reiken en wringen.

Manslamming is het logische eindresultaat van al die concrete feitelijke situaties en symbolische signalen die uitroepen dat het om mannen gaat. Het topje van de ijsberg, concreet gedrag waar veel meer achter zit dan je denkt. Doe er je voordeel mee…

Wetenschap legt achterstelling vrouwen bloot

Weblog De Zesde Clan houdt van feiten. We kunnen roeptoeteren wat we willen, maar gedegen uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek biedt feiten en analyses waar je als weldenkend mens niet omheen kunt. Daarom besteed ik graag aandacht aan een aantal onderzoeken, die de Nederlandse algemene media nauwelijks haalden, maar die wel degelijk van belang zijn om beter te begrijpen waarom vrouwen en meiden nog steeds geen gelijke kansen hebben. Komen ze:

SPORT. Eveline Pels dook in 2016 voor haar Masterthesis sportbeleid & sportmanagement, Universiteit Utrecht, in de belevingswereld van meisjes tussen de 10 en 12 jaar. Dit om te achterhalen waarom meisjes in Amsterdam veel minder vaak deelnemen aan sport dan jongens van diezelfde leeftijd. Haar conclusies liegen er niet om.

Het niet voldoen aan de norm, zowel op het gebied van gender als lichamelijk, brengt kritiek, pesterijen en onzekerheid met zich mee wat vervolgens invloed heeft op de sportparticipatie van meisjes. Masculiniteit is binnen veel sport- en beweegactiviteiten leidend, waardoor meisjes zich niet altijd prettig en geaccepteerd voelen tijdens sport- en beweegactiviteiten. Ook is de zichtbaarheid van het afwijkende lichaam een reden voor meisjes om niet te sporten, of om zich anders te gedragen, omdat zij het gevoel hebben dat ze bekeken worden. Voornamelijk de zogenoemde ‘male gaze’, het gevoel bekeken te worden door mannen, heeft invloed op het handelen van meisjes tijdens sport.

GEWELD: Maar liefst 22% van de Nederlandse vrouwen heeft ervaring met seksueel geweld. 52% van de meisjes voelt zich zo onder druk gezet door jongens, dat ze aan seks beginnen voordat ze er zelf klaar voor zijn. Hoofdonderzoeker Melissa Palmer van de London School of Hygiene and Tropical Medicine pleit voor betere voorlichting op school. Daarnaast rapporteert een kwart van de vrouwen dwang rond hun reproductieve rechten. In een kwalitatieve studie van de Bournemouth University bleek dat partners condooms doorprikken of stiekem afdoen om hun vriendin ongewild zwanger te maken. En hoewel de cijfers rond dodelijk geweld in het algemeen dalen, vertoont fataal geweld tegen vrouwen juist een flinke stijging. In bijna alle gevallen betrof het mannen die het nodig vonden hun partner of ex-partner te vermoorden.

VOOROORDELEN: Vrouwen navigeren even goed als mannen in het verkeer. Toch leven mannen in de waan dat zij het beter doen dan vrouwen. Dat ontdekten onderzoekers van de Universiteit Leiden. De feiten wijzen uit dat gender niet uit maakt voor je gedrag in het verkeer. Wat wél uitmaakt is leeftijd: hoe ouder, hoe vaker het mis gaat.

POLITIEK: Hoe rechtser de politieke partij, hoe minder vrouwelijke kandidaten op lokale kieslijsten. De SGP trekt de cijfers behoorlijk naar beneden, omdat deze partij zo vijandig staat tegenover politiek actieve vrouwen. Voor de lijsten bij de aanstaande Provinciale Statenverkiezingen staat de teller bij de mannenbroeders bijvoorbeeld op nul vrouwen. Veel partijen, zoals de VVD, hebben daarnaast geen specifiek beleid om het aandeel vrouwen te vergroten. Druk komt van de kiezers. De actie Stem op een Vrouw was de vorige keer zeer succesvol. Zo kruipt het percentage vrouwen in de Nederlandse politiek tóch langzaam omhoog.

BONUS: deze handige woordenlijst, zodat je weet wat iemand bedoelt als die zegt dat iemand ‘woke‘ is geworden

Vergeten vrouwen komen terug in beeld

Decennia lang stonden de vrouwen anoniem op foto’s van opgravingen van het prehistorische dorp Skara Brae. Het waren toeristen, heette het. Dagjesmensen die het leuk vonden om de beroemde archeoloog Gordon Childe aan het werk te zien.  Nu pas, anno 2019, krijgen de vrouwen een naam. En blijkt dat zij net als Childe archeoloog waren, en als professionals meewerkten aan de opgravingen.

Professor Dan Hicks, van de universiteit van Oxford, gebruikte social media om de vrouwen op de foto’s een identiteit te geven. Via Twitter vroeg hij of iemand de vrouwen herkende. Dat beroep op collectieve wijsheid werkte. Familieleden gaven de namen: Margaret Simpson, die genoemd wordt door Childe in zijn verslag van het onderzoek naar Skara Brae, Margaret Mitchell en Mary Kennedy, afgestudeerde archeologen, en Dame Margaret Cole, die als archeologe werkte voordat ze begon aan een carrière als schrijfster van misdaadromans.

Dat de vrouwen weggezet werden als toeristen is opmerkelijk, omdat de foto’s duidelijke aanwijzingen geven dat ze aan het werk waren. Verblind door de overtuiging dat alleen mannen als archeoloog meewerkten aan de opgravingen van 1929, zag iedereen over het hoofd dat een van de vrouwen gereedschap vasthoudt. En dat er een laag modder op hun stevige schoenen zit, zodanig dat ze overduidelijk dag in dag uit in de kuil hadden gestaan.

Dit geval van ziende blind zijn staat helaas niet op zichzelf. Zo gingen archeologen er decennia lang klakkeloos vanuit dat het skelet in een Vikinggraf van een man moest zijn, als er een zwaard bij lag. Zwaard = man, duidelijk. Pas toen jaren later serieus onderzoek plaats vond naar de skeletten, bleek ongeveer de helft van de graven met zwaard van een vrouw te zijn. Opeens kantelde het beeld – de helft van de stoere Vikingkrijgers was vrouw. Vrouwen deden gewoon mee aan invasies.

Hetzelfde gebeurde in versterkte mate met een beroemde vondst uit Zweden. In de late negentiende eeuw vonden archeologen het graf van een overduidelijk belangrijk persoon. Het skelet lag begraven met twee paarden, prachtig bewerkte schilden, een strijdbijl, zwaarden, pijl en boog. Dit moest wel een grootse Vikingleider (m) zijn geweest. Rond 1970 vond botonderzoek plaats en ontstond voor de eerste keer twijfel. Misschien was het een vrouw. Dat kon niet:

But the grave goods! Forget the physical characteristics of the skeleton itself, the occupant had to be male.

Het duurde tot 2017 voordat verder onderzoek onomstotelijk bewees dat deze Vikingkrijger een krijgster was. Met grote krantenkoppen tot gevolg.

Je vraagt je af hoeveel andere vrouwen de geschiedenis uitgeschreven zijn. Wie kent Gwerful Mechain nog? Deze dichteres uit Wales schreef in circa 1480 een ode aan de vagina, en componeerde een poëtische vloek om vrouwenmishandelaars schrik aan te jagen:

A dagger through your heart’s ire—on a slant
To reach your breast bone
May your knee break, your hand wither
And your weapons go to your enemies.

Je kunt zó de lijn doortrekken van de middeleeuwen naar de Vagina Monologen van Eve Ensler, en werken over mannelijke agressie en (seksueel) geweld tegen vrouwen van de eerste, tweede, derde, vierde, vijfde feministische golf. Zolang de situatie niet fundamenteel verandert, blijven vrouwen protesteren tegen misstanden en minachting. We hebben wat dat betreft een zeer lange geschiedenis van verzet en revolutie.

In ieder geval zorgt de huidige generatie ervoor dat steeds meer vergeten vrouwen terug in beeld komen. Ook in Nederland. Dankzij historica Els Kloek en collega’s beschikken we nu over een overzicht van 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Superhandig als een straatnamen commissie voor de zoveelste keer niet verder komt dan oude witte mannen – het percentage van slechts 12% straten vernoemd naar een vrouw kan probleemloos stijgen naar 50%. Kijk maar in het boek van 1001 vrouwen en het vervolg, 1001 vrouwen uit de twintigste eeuw. Zo krijgen vrouwen opnieuw een gezicht, herinneren we hun namen weer. Els Kloek:

“Vrouwen waren betrokken bij grote gebeurtenissen zoals de kiesrechtstrijd, de Tweede Wereldoorlog, de wederopbouw en de jeugdrevolte. Maar ook minder bekende gebeurtenissen komen aan bod. Zo weten weinig mensen dat Beatrix de Rijk als eerste Nederlandse vrouw in 1911 een vliegbrevet haalde en dat vanaf 1958 een vrouw, Jakoba Mulder, als directrice van de Dienst Publieke Werken jarenlang alle stedenbouwkundige beslissingen in Amsterdam nam.”

Ook in andere landen schrikken mensen wakker. Zo kreeg de Amerikaanse krant New York Times kritiek omdat de door de redactie geschreven overlijdensberichten – in de V.S. een gezaghebbend genre journalistiek – zich voornamelijk op mannen richtte. Alsof vrouwen niks betekenden.

De redactie begon daarop project Overlooked – over het hoofd gezien. Lezers konden kandidaten aandragen voor een postuum bericht over hun leven en werk, en de redactie dook in de eigen archieven. Nu, een jaar later, blijkt dat de rubriek een belangrijke rol speelt in de bewustwording. Mensen zijn alerter op de prestaties van vrouwen, aandacht voor hun rol verbreed je horizon, en het project vergroot de betrokkenheid van lezers bij de krant. Win-win-win. Dat er nog maar vele ontdekkingen mogen volgen.