Monthly Archives: januari 2020

Oscars blijven wit en mannelijk

Wil je zien hoe machtsbolwerken zichzelf in stand houden? Dan hoef je niet verder te kijken dan de Oscars. De veelal witte, mannelijke stemmers nomineerden vooral witte mannen, en sloegen vrouwen opnieuw over voor de hoofdprijs van beste regisseur, de Oscar waarmee Hollywood haar filmgenieën eert en de canon in stand houdt. Van de nominaties voor acteursprijzen ging er slechts eentje naar een persoon met een gekleurde huid: Cynthia Erivo, voor haar rol in “Harriet.”

De Oscars leveren gemengde gevoelens op bij onder andere Dana Stevens, de vaste filmrecensent van webmagazine Slate.com. Ja, de nominaties zijn een Hollywood incrowd feestje. Als regisseur kun je misschien meer genieten van complimenten van de bezoekers die naar de bioscoop gaan om jouw werk te zien. Aan de andere kant, zo benadrukt Stevens, kun je er niet omheen dat de Oscars nog steeds betekenis hebben. De prijzen bepalen welke werken de officiële filmcanon waardig zijn en geven aan welke verhalen we als cultuur belangrijk vinden.

Daarom is het volgens Stevens extra schrijnend dat films van regisseuses wel nominaties kregen in categorieën zoals beste film en beste actrice, maar opnieuw genegeerd werden toen het aankwam op de nominaties voor beste regisseur:

2019 was a year in which the number of mainstream films made by women started to reach critical mass: Lorene Scafaria’s Hustlers, Lulu Wang’s The Farewell, Kasi Lemmons’ Harriet, Marielle Heller’s A Beautiful Day in the Neighborhood, Olivia Wilde’s Booksmart, Joanna Hogg’s The Souvenir, Claire Denis’ High Life, Céline Sciamma’s Portrait of a Lady on Fire, and Mati Diop’s Atlantics were all either well-reviewed, successful at the box office, or both, and several of them were recognized in Monday morning’s nominations in categories other than directing. To respond to a year like that with the studious exclusion of anyone female from the award that above all others confers authorship and authority, the one that attributes a film’s success to the unifying vision of an individual, starts to look like nothing else but rank condescending sexism.

Het overslaan van regisseuses leidde tot cynische commentaren van het kaliber ‘denken mensen soms dat films zichzelf regisseren?’ Dat kaboutertjes, in plaats van vrouwen zoals Greta Gerwig, een meesterwerk zoals Little Women vorm gaven? Time Magazine ziet een eenvoudige reden voor het negeren van vrouwelijk talent. Degenen die bepalen wie de nominaties voor de Oscars krijgen, zijn nog steeds veelal man en wit. Zij herkennen talent en kwaliteit blijkbaar alleen als het in een witte mannelijke vorm verschijnt. De uitzondering bevestigt de regel dat alleen mannen en het mannelijke tellen:

it’s certainly worth pointing out that men can vote for female-directed films. But historically, they have not. Bigelow remains the only woman ever to win Best Director, and she won for Hurt Locker, a war movie that stars primarily men, delves deeply into the male psyche and fits neatly into a long line of Academy-anointed films on that particular topic.

De mannen die de nominaties voor beste regisseur bepaalden, gaven dit jaar opnieuw blijk van die interesse voor verhalen van mannen, over mannen. Kanshebbers zijn Martin Scorsese, “The Irishman”, Todd Phillips, “Joker”, Sam Mendes, “1917”, Quentin Tarantino, “Once Upon a Time in Hollywood” en Bong Joon Ho, “Parasite”. Als Bong Joon Ho zou winnen, is hij de tweede niet-witte man ooit die deze eer te beurt valt. De beste regisseur is en blijft een witte man, volgens de Oscars.

Behalve in Parasite spelen vrouwen geen rol van betekenis in de werken van deze genomineerde meesterregisseurs. 1917 is een door mannen gedomineerde oorlogsfilm met 1 (korte) scene waar een burger in voor komt. Dat is een vrouw en zij treedt vooral op als verzorgster van een baby die niet de hare is. In The Irishman heeft de enige actrice, Anna Paquin, zeven woorden tekst in de hele rolprent. Once Upon a Time draait om mannen en telt wat meer vrouwenrollen, maar die zijn stuk voor stuk problematisch. De vrouwelijke personages dienen respectievelijk als vijand om in elkaar te slaan en in brand te steken, als middel om de mannelijke hoofdrolspeler aan te moedigen zijn vak weer serieus te nemen, en als object om naar te kijken, tevens beloning voor de mannelijke hoofdrolspelers (de mannen verdelgen het kwaad en mogen dan bij haar aanschuiven voor een gezellig diner).

In Joker dienen de paar vrouwenrollen opnieuw vooral als middel om de mannelijke hoofdpersoon motieven voor zijn handelen te geven, of als contrast – hij verdient sympathie omdat hij psychische aandoeningen heeft, maar zijn moeder, die ook duidelijk psychisch niet in orde is, blijft een tweedimensionale karikatuur, de Slechte Moederfiguur die je openlijk mag haten omdat ze haar zoon verpestte. Daarnaast presenteert de film een man die een vrouw stalkt als iets onschuldigs en romantisch. Yikes. Het is opvallend hoeveel mannelijke filmrecensenten blind bleven voor het seksistische gehalte van deze film. Ze prezen Joker de hemel in, terwijl vrouwelijke filmrecensenten met afschuw reageerden. Zij zijn echter zodanig in de minderheid, dat de mening van de mannelijke recensenten domineert.

Tot slot Parasite. Dit is de enige film van een man met een gekleurde huid/nietwesterse achtergrond, en ook de enige film waarin vrouwen volwaardige rollen spelen. De actrices spelen personages met een eigen identiteit, een eigen verhaal. Ze hebben hun eigen problemen en handelen op eigen initiatief. Het is niet voor niets dat de Alliance of Women Film Journalists Parasite uitriep tot beste film van 2019.

Al met al kun je opnieuw stellen dat de leden van de organisatie die de Oscarnominaties bepaalt, geen zin hebben in verhalen met, over of van vrouwen. Ze hebben ook geen zin in mensen m/v/x met een andere huidskleur. Dieptriest.

De Gereedschapskist: Double Bind

Een double bind. De klos als je het doet, de klos als je het niet doet. Allemaal namen voor hetzelfde fenomeen: wat je ook doet, het pakt negatief voor je uit. Als gediscrimineerde groep komen vrouwen opvallend vaak terecht in zulke catch-22 situaties.

Een paar voorbeelden. Journalistes ervaren routinematige seksuele agressie tijdens hun werk. Bedreigingen met verkrachting online vloeien al te vaak over in seksuele intimidatie, aanranding en verkrachting in de echte wereld. De meeste journalistes zwijgen hier echter over:

When asked why she spoke out, Logan said that she wanted to break the silence “on what all of us have experienced but never talk about.”One key reason that many journalists do not speak out is the fear of being pulled out of reporting because of their gender or sexual orientation. “It’s a catch-22,” said Rageh to participants. “I don’t want to reinforce this idea of who I am or what I am is going to curtail my ability to cover the story, but of course there’s an issue that needs to be addressed,” she continued.

Journalistes zijn bang dat werkgevers hen geen opdrachten meer geven, en dat ze alleen nog achter hun bureau persberichten over mogen tikken, als ze openlijk praten over de risico’s van seksueel geweld. Maar als ze zwijgen, blijft de agressie voortbestaan en blijven journalistes het slachtoffer worden. Catch-22: seksueel geweld of gemarginaliseerd worden op je werk. Een dilemma op dinsdag, maar dan totaal niet grappig.

Stelselmatige discriminatie aan de kaak stellen zorgt eveneens voor een Catch-22 voor vrouwen. Zoals de Lezeres des Vaderlands op haar inmiddels opgeheven weblog samenvatte als het gaat om de structurele ondervertegenwoordiging van recensentes en schrijfsters in boekenbijlagen:

De redeneringen van Grunberg en Van Mersbergen – en vrees ik, ook van Sicking – plaatst vrouwen in een Catch-22: je mag het niet over de maker achter het boek hebben want dan doe je aan ‘slachtofferdenken’ en ‘groepsdenken’ en negeren van ‘literaire kwaliteit’, en ondertussen is er een groep individuen die consequent twee keer zo weinig besproken wordt in de boekenbijlagen en ook twee keer zo weinig zelf de pen ter hand neemt in die bijlagen.

De recente discussies over de loonkloof bieden ook een mooi voorbeeld. Zodra de onderbetaling van vrouwen aan de orde komt, roepen teveel mensen veel te gemakkelijk dat vrouwen gewoon assertiever moeten zijn en beter moeten onderhandelen. Natuurlijk kunnen vrouwen dat doen, maar uit onderzoek blijkt dat de omgeving in dat geval negatief op hen reageert. Vrouwen die assertief en vakkundig over hun salaris onderhandelen, komen te boek te staan als moeilijke bitches, arrogante types die een toontje lager moeten zingen. Als vervolgens promotie in zicht komt, geven werkgevers de voorkeur aan de toffe peer Jan dan die naast haar schoenen lopende bitch Jannie. Double Bind: als je niet assertief voor je recht op komt word je onderbetaald, kom je wel op voor je recht dan krijg je sociaal straf.

Het enige wat helpt is structurele verandering (en meer feminisme ;)). Pas als mensen hun mentaliteit updaten naar 2020, organisatieculturen ruimte bieden voor meer mensen dan allleen gezonde, heteroseksuele witte mannen, en de maatschappij vrouwen gelijkwaardig gaat behandelen, kunnen we vrouwen verlossen van de knellende double bind.  Hopelijk biedt het komende decennium duidelijk zichtbare vooruitgang!

2020 wens: minder agressie tegen vrouwen

Gelukkig nieuw jaar lieve lezeressen van dit weblog! En als ik één wens mag uitspreken voor 2020, dan is het deze: minder agressie tegen vrouwen. Verbaal, psychologisch, fysiek, seksueel, het maakt niet uit, maar laat 2020 het jaar worden waarin we allemaal beseffen dat vrouwen mensen zijn, met gevoel en verstand. Als we keer op keer gebombardeerd worden met vijandigheden, doet dat iets met ons. Het tast ons gevoel van eigenwaarde en veiligheid aan. Dus, kan het een onsje minder?

Voor agressie tegen vrouwen hoef je de krant maar open te slaan of radio te luisteren, of de minachting slaat in je gezicht. Loonkloof of te weinig vrouwen aan de top? ‘Vrouwen, kom van die yogamat af en ga presteren‘, aldus de vette kop in dagblad Trouw van 18 december 2019. Of mediapersoonlijkheid Jort Kelder, die in zijn programma op radio 1 beweert dat vrouwen zich zodanig aan hem opdringen, dat ze er om vragen om verkracht te worden. Of het vrouwenvoetbal, waarbij ondanks de behaalde successen teveel mensen, opvallend vaak mannen, het niet konden laten om te benadrukken dat zij geen ‘echt voetbal’ spelen, maar een inferieure variant van de sport beoefenen. Wijvenvoetbal, waar mannen niet naar kunnen kijken omdat het teveel gebreken vertoont. Zo verschrikkelijk slecht, dat het nergens op slaat.

Deze verbale agressie, waarbij vrouwen worden afgeschilderd als respectievelijk ambitieloze trutjes, wezens met zaadvragende ogen, of inferieure types die niet kunnen voetballen (of andere activiteiten beoefenen op het hoogste niveau) gaat hand in hand met discriminerende praktijken zoals vrouwen onderbetalen, afserveren zodra ze zwanger worden, over het hoofd zien bij de erkenning van kwaliteit en het uitdelen van de lof, eer en prijzen. Deze verbale agressie en discriminatie gaan ook hand in hand met fysieke en seksuele agressie tegen vrouwen.

Zo is het veelzeggend dat de algemene misdaadcijfers een dalende trend vertonen, behalve als het gaat om geweld tegen vrouwen. Zo kwamen er in vergelijking met piekjaar 2017 minder mannen om het leven door geweld, maar bij vrouwen blijft het cijfer al jaren stabiel hangen rond de 43 moorden per jaar. In driekwart van de gevallen kenden deze dode vrouwen hun moordenaar: het was de partner of ex-partner. Hun eigen huis is voor vrouwen de gevaarlijkste plek die je maar kunt bedenken: ”Gedode vrouwen zijn veelal in hun eigen woning met een steekwapen of door wurging omgebracht”, meldt het Ministerie van VWS, in passief taalgebruik waarbij de mannelijke dader zorgvuldig buiten beeld blijft.

Als het gaat om seksuele intimidatie, straatintimidatie, aanranding en verkrachting hebben we niet eens betrouwbare cijfers, want de meeste vrouwen melden de misdaad niet. Wangedrag zoals straatintimidatie was decennia lang iets waar vrouwen in stilte mee moesten dealen. Zedenzaken blijven in overgrote meerderheid ongeteld – slechts zestien procent van de verkrachte vrouwen doet bijvoorbeeld aangifte, becijferde onderzoeksbureau Regioplan in 2017. De zaken die wél naar de rechter gaan, duren lang en zorgen vaak voor verdere traumatisering van het slachtoffer. Hulp zoeken na seksueel geweld is lastig, want de net opgezette centra voor seksueel geweld kampen met geldnood, een probleem waar de Nederlandse regering niets aan wil doen.

Kortom, vrouwen raken beschadigd door verbale, fysieke en seksuele agressie. Kunnen we daar in 2020 beter op letten? Mannen, spreek je maten aan als die vrouwen naroepen op straat of op het werk ongepast gedrag tegenover hun vrouwelijke collega’s vertonen. Mannen die moeite hebben met grenzen en begrippen zoals instemming, lees deze eenvoudige tips om verkrachting te voorkomen. Mensen m/v/x, laten we stoppen met vrouwen beschrijven in termen van ambitieloze trutjes die niet genoeg hun best doen, inferieure stuntelaars en leeghoofden die erom vrágen om door types zoals Keldert of Baudet ‘overweldigd’ te worden. Het is niet onschuldig of grappig of prikkelend. Het zijn vormen van vrouwenhaat, en zulke verbale minachting schept de mindset die daarna de weg vrij kan maken voor escalatie (en daarna: het slachtoffer de schuld geven.)

Ik wens iedereen een vredig, respectvol, veilig 2020!