Tag Archives: heldin

Resident Evil laat verrassend feministische erfenis na

”Jovovich heeft haar niche gevonden als de Brünnhilde van de film, de schildmaagd, de sterke en alerte Walküre die geen enkele man nodig heeft om de wereld te redden, tot de volgende apocalypse”. Met die woorden vat filmrecensente Thelma Adams het werk samen van actrice Milla Jovovich en de Resident Evil serie. Die bereikt met deel zes een einde – hoewel je dat nooit zeker kunt weten met zombies. Tijd voor een terugblik, met vrouwen centraal en een focus op gender. Hoe pulperig ook, de reeks films bevat verrassend veel feministische elementen.

Resident Evil begon als een computerspel. Een sinistere onderneming, de Umbrella Corporation, voert experimenten uit die leiden tot een zombieplaag en (bijna) het einde van de wereld. Slechts een paar mensen hebben door wat er gebeurt en proberen de Umbrella Company te bestrijden, terwijl ze zich tegelijkertijd de zombies van het lijf moeten houden. Deze beknopte samenvatting doet absoluut geen recht aan de serie games, dus lees vooral dit type dossier over het hoe en wat, met alle details.

Regisseur Paul Anderson besloot de succesvolle games in 2002 om te zetten naar een film. Met een vrouw in de hoofdrol. Dat beschouwden Amerikaanse studiobazen, ondanks de Alien reeks met Sigourney Weaver, als een te groot risico. Anderson produceerde deel 1 daarom buiten het Hollywood systeem om.

Dat een vrouw centraal staat in de Resident Evil films mag bijzonder heten, want zoals Gender and Genre constateert, begon de zombiefilm als een nogal vrouwvijandig genre. De verhalen straften getrouwde vrouwen die vreemd gingen met andere mannen. Op naar zombieland, slet! Regisseur George Romero gaf vrouwelijke personages meer ruimte, maar volgens Gender en Genre moesten ze hun vrouw-zijn grotendeels bij de voordeur achterlaten, net zoals moderne loopbaanexperts nog steeds adviseren.

Met de Resident Evil serie kreeg je op het eerste gezicht een ander stereotype. De films kregen een vrouwelijke hoofdpersoon, Alice, die er op het eerste gezicht uitziet als de sterotiepe sexy chick die zombies bevecht met allerhande wapentuig, gekleed in zoiets als een rode jurk en laarzen met hoge hakken. Tussen de bedrijven door deden de films echter wel degelijk iets wat je niet vaak ziet. Het verhaal van de eerste aflevering in de serie draaide bijvoorbeeld om twee vrouwen:

The conventional wisdom has always been that video games pull a male audience, and the movies would, too. Anderson, a teenage admirer of Sigourney Weaver’s Ripley, simply ignored that old saw, reasoning that men liked an adventurous heroine as much as women did. He described the first movie as being driven “the relationship between two women, Alice and Rain,” the commando leader played by Michelle Rodriguez.

De serie zette die lijn voort in de daaropvolgende delen. Vrouwen spelen belangrijke rollen, en de centrale heldin opereert in een zeer divers universum. Niet alleen telt haar team meestal meerdere vrouwen, maar ook meerdere mannen met een niet-blanke huidkleur. Bovendien maken de films zich niet schuldig aan het kwetsbare vrouwen syndroom. In iedere film sneuvelen personages, maar vaak gaan er meer mannen dan vrouwen dood.

De serie haalt vanwege de verfrissende diversiteit van de cast meerdere mijlpalen. De Bechtel test: de verhalen kennen meerdere bij naam genoemde vrouwelijke personages, die over iets anders praten dan een man. De Sarkeesian Corollary: als hierboven, met de toevoeging dat de vrouwen langer dan een minuut aan het woord zijn. En de toevoeging dat ditzelfde gebeurt rondom personages met een niet-blanke huidkleur. Tot slot haalt de serie ook de Ripley Test, namelijk dat de sekse van personages er in de kern niet toe doet voor hun functie in het verhaal. Ze doen hun werk, proberen te overleven, ze gedragen zich ‘gewoon’, als mensen.

Wat ook opvalt is dat de meeste vrouwelijke personages samenwerken en elkaar steunen in de strijd – meestal een strijd tegen mannelijke schurken. Actrice Ali Larter hierover in een interview:

“Milla has really spearheaded, and was one of the first women to frontline any action movies,” Larter continues. The fact that we’re now in our sixth one and still female-led, that’s the real story for me. And the fact that we haven’t been pitted against each other, that we haven’t fallen into those traps. We build each other up. We’re there to support each other. And I think that’s something that makes it different and really special.”

Kortom, bloederige pulp van soms twijfelachtige kwaliteit, maar met het hart op de juiste plek en zeer vrouwvriendelijke casts en verhaallijnen. Je kunt het slechter treffen in Hollywood. Om al die redenen tonen filmrecensenten zich enigszins weemoedig, nu het laatste deel in de bioscopen komt:

We all probably wish they were a bit better; that there was better character drama to go with the immersive visuals and bonkers action, but the films deserve some credit too. Not just for the spectacle, but for delivering some good zombie action before it was a commercial craze and for delivering one kickass action heroine after the next. Sure, Alice always has her thighs out for some reason (Alice’s Road Warrior garters in Extinction are an all-timer of stupid sexy costuming) and it would be nice to see women with that kind of training dress a bit more tactically, but you’d be hard-pressed to find another franchise that is overflowing with so many female characters who call the shots and save the day.

Je kon er op wachten: de Rey-haat begint

StarWars….Jaaaaaa, daar zijn we weer…. Kleine SPOILERS dus als je de film nog niet hebt gezien, kun je beter even wachten.

Dus. Rey. Dé vrouwelijke hoofdpersoon van de zevende editie van de Star Wars saga. Een vrouw die niet geseksualiseerd wordt, zelfstandig handelt, zichzelf verdedigt, een ruimteschip vliegt zonder dat ze daar veel ervaring mee heeft, en die de film draagt, samen met een zwarte acteur. Hulde voor diversiteit en vrouwelijke personages als integraal onderdeel van de gebeurtenissen in de filmwereld. Maar natuuuuuurlijk kon dat niet zo blijven. Wil je zo’n sterke heldin kunnen accepteren, dan moet er zowel in je binnenste als in de buitenwereld een omwenteling komen.

Wat betreft het innerlijk: vrouwen moeten in hun hok blijven, ook als ze een fictief personage zijn. Tasha Robinson van website The Verge signaleert dan ook dat er een tegenreactie ontstaat: Rey is te perfect. En daardoor ongeloofwaardig. Irritant zelfs. Iemand die zonder training Jedi trucjes ontdekt en succesvol toepast? Kom nou. Iemand die als enige het échte recht heeft op de lightsaber van Luke Skywalker? En dan ook nog een steengoede techneut en een natuurtalent in het vliegen met ruimteschepen? Tenenkrommend. Weg met haar!

Waarom is dit opeens een probleem nu het om Rey gaat, vraagt Robinson zich af. Ze gaat te rade bij Caitlin Moran’s boek Vrouw zijn, hoe doe je dat. Moran gebruikt bij twijfel een supersnelle test, die neerkomt op: zeggen we dit ook over mannen? Maken mannen zich er zorgen over of moeten die iets doen of laten? Nee? Het treft alleen vrouwen? Dan speelt er waarschijnlijk iets seksistisch.

Zo ook hier, concludeert Robinson:

We wouldn’t be worrying about Rey’s excessive coolness if she were Ray, standard-issue white male hero with all the skills and all the luck. So maybe the most radical, feminist, subversive thing the cultural community can do is accept and enjoy her, instead of interrogating her right to be perfect — and our right to feel represented by her.

Naast deze omwenteling in gevoel, hebben we ook duidelijk een omwenteling nodig in de buitenwereld. In de film mag Rey dan een sterke hoofdpersoon zijn, maar als je daarbuiten verder wil als fan, bots je al snel tegen vreemde lacunes aan. Zo ontbrak onze heldin in een StarWars-versie van Monopolie. Pas na furieuze protesten bond fabrikant Hasbro in. Rey komt er alsnog bij, in de volgende editie van het spel. Rey ontbreekt ook bij de series actiefiguurtjes en Millennium Falcon speelsets.

Uit armoede bouwen fans op dit moment Bratz-poppen om tot Rey-figuren. Want als de heersende machten het niet doen, moet je zelf voor je eigen speelgoed zorgen. Die vreemde afwezigheid treft meer heldinnen, zoals Black Widow en Gamora. Bovendien ging Hasbro al eerder de mist in met andere StarWars heldinnen, zoals Leia en de vrouwelijke personages uit de Rebel-serie.

Dit patroon roept steeds meer weerstand op. Met petities, Twittercampagnes (standaard format: #wheresX, invullen welk vrouwelijk personage nu weer ontbreekt), protestbrieven, youtube satires, noem maar op, dwingen fans verandering af. Uiteindelijk komt er beweging in de zaak, en da’s mooi. Maar dat je zoveel moeite moet doen geeft wel aan dat de inclusie van heldinnen niet vanzelf gaat.

Het enige wat helpt is MEER. Meer heldinnen, meer vrouwelijke personages die het verhaal dragen, meer merchandising waarbij de vrouwelijke figuren net zo goed meedoen als de mannelijke. Dan wennen we hopelijk aan het idee van een capabele heldin. Kun je overal mokken, t-shirts, actiefiguren en maskers van zo’n personage vinden. Zonder dat we daar nog raar van opkijken.

Australische media vergeten heldin Sydney

Lees oppervlakkig en het beeld van een gijzelingssituatie in een café in de Australische stad Sydney is duidelijk. De held in dit verhaal is een man. Australische media geven meestal deze lezing:

A hostage situation in Sydney’s Martin Place has ended in the tragic deaths of a mother of three and a heroic hospitality manager. One of the two victims, Lindt store manager Tori Johnson, is being praised for his bravery in a dire situation.  Mr Johnson reportedly died while wrestling a gun from lone gunman Man Haron Monis when he was killed.

 

Bloemenzee bij de plek des onheils in Sydney.

De naam van de vrouw, Katrina Dawson, komt meestal pas achteraan. Ze is voor de media eerst en vooral ‘moeder van drie kinderen’. Nóg zeldzamer is de informatie, diep verborgen in de ronkende krantenartikelen over de heroïsche manager, dat deze vrouw in het café zat om een goede vriendin te ontmoeten. Die was zwanger. Toen de situatie uit de hand liep, wierp de moeder van drie zich voor die zwangere vriendin.

Wacht eens even…. Dus ze gaf haar leven voor haar zwangere vriendin? Ze wierp zichzelf voor haar lijf, om haar leven en dat van de ongeborene te redden. Waarom noemen Australische media de manager een held, en de moeder van drie zelden of nooit een heldin? Het dichtst in de buurt komt nog een kop van het type ‘Slachtoffers van Sidney gijzeling geëerd als helden‘, helden meervoud, maar zelfs dan bevatten de eerste alinea’s vooral lofbetuigingen aan het adres van de man. De heldhaftige actie van de vrouw, Dawson, volgt pas ergens aan het einde.

Die stilte is tekenend voor culturele opvattingen over heldendom. Susan Faludi schreef er al over in haar analyse van de naweeën van de aanslag op de Twin Towers in de V.S. Ook toen wemelde het in de media van de beelden en verhalen over heldhaftige brandweermannen, heldhaftige politiemannen en burgermannen die onbaatzuchtig en krachtig andere mensen hielpen, signaleerde ze in haar boek Terror Dream.

Vrouwen kwamen vooral in beeld als slachtoffers. (Of als dankbare burger: hulde aan onze dappere mannen!) Daarna volgden de mediaverhalen dat vrouwen dolgraag hun baan op wilden geven om thuis kinderen op te voeden en appeltaart te bakken. Klopte geen moer van. Maar het paste in de tijdgeest. Als enge islamieten een crisis veroorzaken, analyseerde Faludi, móeten we mannelijke mannen hebben om vrouwen en kinderen te beschermen.

Als vrouwen zelf vrouwen en kinderen redden, raken mensen in de war. De situatie is al schokkend genoeg. Aan nóg meer kantelende wereldbeelden heeft niemand behoefte. Hij is de held! Want de held is een man! Altijd. Omdat hij een sterke man is! Daarom! Ondertussen zien we heldhaftige vrouwen niet, terwijl hun daden niet onderdoen voor die van mannen:

The authors examine heroism by women and men in 2 extremely dangerous settings: the emergency situations in which Carnegie medalists rescued others and the holocaust in which some non-Jews risked their lives to rescue Jews. The authors also consider 3 risky but less dangerous prosocial actions: living kidney donations, volunteering for the Peace Corps, and volunteering for Doctors of the World. Although the Carnegie medalists were disproportionately men, the other actions yielded representations of women that were at least equal to and in most cases higher than those of men.

”Deze onderzoeksresultaten hebben belangwekkende implicaties voor de psychologie van heroïek en gender”, concluderen de auteurs van dit onderzoek.

Inderdaad. Maar hun bevindingen zijn niet doorgedrongen tot het brede publiek. MTV maakt filmmontages over fictieve helden, en neemt alleen mannen op in die lijst. Als in de V.S. veteranen afzwaaien, gaat alle aandacht uit naar de mannen. Met als gevolg dat de veteranes zich onzichtbaar en afgedankt voelen. Mannelijke muzikanten die ‘aan de rand van de afgrond’ leven gelden als heldhaftig en stoer. Meet een vrouw zich die rock&roll levenswijze aan, dan is dat vooral ziekelijk en zielig. Enzovoorts, enzovoorts.

Daarom speciale aandacht voor heldinnen. Zoals Katrina Dawson. Zij  offerde zich op om twee levens te redden. Zij is een held.

Geweldige heldin domineert Hunger Games

De Zesde Clan had rond de Paasdagen eindelijk tijd om The Hunger Games in de bioscoop te zien. De film is lovend ontvangen, en dat is niet voor niets. Voor een Hollywood blockbuster vertoont de film arthouse-achtige trekken. De camera neemt de tijd, maar zelfs in stille scènes is de dreiging van overleven onder een autoritair regime voelbaar. Plus, actrice Jennifer Lawrence maakt van Katniss Everdeen een sterke vrouwelijke hoofdpersoon. Iets wat we te lang niet meer gezien hebben in de bioscoop.

Tuurlijk valt er altijd een kritische noot te kraken. Zo ook hier. Sommige elementen uit het verhaal komen zo impliciet aan bod, dat een kijker het waarschijnlijk alleen snapt als-ie het gelijknamige boek, deel 1 uit een trilogie van schrijfster Suzanne Collins, gelezen heeft. Ook klopt het ritme van de film soms niet. Hier te snel, daar te langzaam. Maar een film is meer dan onderdelen, en het geheel staat als een huis. Onder andere dankzij actrice Jennifer Lawrence, die eerder al indruk maakte met Winter’s Bone. Maar ook dankzij het verhaal. Op het moment dat een van de personages stierf, zat de halve zaal zachtjes te snikken. De film raakt mensen.

Hunger Games valt op in het huidige filmlandschap, omdat daarin mannen domineren. Kranten en websites in de V.S. staan daarom bol van de genderanalyses. Iemand als Katniss Everdeen vertegenwoordigt een type heldin die we in lange tijd niet gezien hebben:

Katniss is the first young female lead audiences have seen in a long time that is the spotlight of her show. She is a beacon of hope for young girls that don’t buy into the princess and Barbie shtick. She is intelligent, brave, and not afraid to kill if the Games require it. The boys fall for her, she does not fall for them. […] Finally young girls have a literary and film role model. Let’s just hope it’s not too little too late.

Ook Wired hecht veel belang aan de sekse van de hoofdpersoon, en wat dat betekent voor vrouwen en de filmindustrie:

First, The Hunger Games must bring in the kind of box office numbers that prove to Hollywood that a film led by a young female heroine who’s not cast as a sex symbol can bring in audiences. And second, for Katniss to truly triumph, she must embody the type of female heroine — smart, tough, compassionate — that has been sorely lacking in the popular culture landscape for so very long. […] the movie could prove revolutionary for portraying a true female hero who is emotionally and physically strong, and isn’t romantically involved with a male hero counterpart. (Katniss also doesn’t fall into the troubling pattern of women in action movies who sacrifice themselves.)

De film doet daarmee ook in deze zin recht aan het eerste deel uit de trilogie. In het boek komt Katniss even sterk naar voren:

I also really love how Katniss is this super strong, independent, no-nonsense heroine but also clearly needs Peeta and Gale. It’s refreshing to see a female hero be painted as strong but also dependent on others–not in a weak, “girlie”, damsel-in-distress way but in a way that is just real about the fact that human beings need each other to get through tough shit.

Jennifer Lawrence als Katniss Everdeen.

Wat dat betreft is het geweldig om te zien dat de boeken nog steeds als een gek verkopen. Collins is onder andere bij Amazon de best verkopende auteur ooit. Als film staat de Hunger Games al weken op de eerste plaats. De inkomsten overtroffen kort geleden de magische grens van 300 miljoen. Niet gek voor een productie met een prijskaartje van 78 miljoen dollar. Als de Hunger Games veel winst oplevert, zou Hollywood dan eindelijk weer eens films willen produceren waarin sterke vrouwen centraal staan? De Zesde Clan hoopt van wel. Al was het alleen al omdat vrouwen toch echt de helft van het totale aantal bioscoopkaartjes kopen in de V.S.

UPDATE: Suzanne Collins voert niet alleen bestseller lijstjes aan. Haar trilogie blijkt de meeste klachten van ouders op te leveren. Ze willen dat bibliotheken de romans niet meer uitlenen, met als meest voorkomende klachten: anti-gezin, satanistisch, te gewelddadig, vuile taal. Eigenlijk een enorm compliment, merkt webmagazine Jezebel op:

In what basically amounts to proof positive that a book is worth reading, The Hunger Games trilogy has cracked the top three on the American Library Association’s list of themost frequently challenged books of 2011—which means they’re among the books that parents and educators have most often complained about being inappropriate for America’s delicate youth. […] Suzanne Collins can take comfort in the fact that she’s got some very classic (and classy) company on this list of “objectionable” literature: The number seven spot belongs to Aldous Huxley’s A Brave New World and To Kill a Mockingbird by Harper Lee rounds out the top ten.

Sien doet dingen die net over de grens gaan in nieuwe kleuterserie

Nederland heeft iets met dappere meisjes en vrouwen. Na de Chinese heldin van de film Het Paard van Sinterklaas en de vervolgfilm, en na de film Nynke, of Zwartboek, waarin Carice van Houten de sterren van de hemel speelt, is er nu Sien. Sien is de heldin van een nieuwe televisieserie gericht op kleuters. Kinderen kunnen vanaf 3 januari al haar avonturen zien op Nederland 3.

Isabelle Smit speelt als Sien de hoofdrol in de nieuwe serie 'Sien van Sellingen'

Janneke van der Pal schreef het scenario van de serie. In een aflevering wil Sien voetballer worden, dus haar prinsessenjurk belandt aan het lijf van een vogelverschrikker. Het meisje helpt bij de geboorte van een kalfje, en probeert haar oma te troosten die verdrietig is omdat haar man is overleden. Regisseur Pieter Verhoeff is in de krant Trouw vol lof over de manier waarop Van der Pal deze verhalen vorm gaf:

Hij ging aan de slag omdat de scenario’s van Janneke van der Pal hem verrasten. „Door de heldere toon van de vertelling. Mooi ingehouden humor en een ontroering die niet sentimenteel is. Lief maar niet lievig. Het deed me haast denken aan Annie MG Schmidt. „Sien lijkt niet op de brave Sien van Ot, maar is een wat anarchistisch meisje. Ze doet dingen die net over de grens gaan en dat komt doordat ze iets in haar hoofd heeft. Ze is een kleine heldin die weet wat ze wil.”

Sien is van 3 tot en met 8 januari 2011 iedere ochtend om 8.00 uur te zien op Nederland 3.