Monthly Archives: december 2014

Jaaroverzichten: vrouwen centraal

Jaaaaa, rond de jaarwisseling verschijnen de overzichten. Jaarhoroscopen, de Belangrijkste Momenten, mijlpalen, gezichtsbepalende gebeurtenissen, enz enz. Bij de Zesde Clan staan vrouwen centraal. Dus verzamelden we jaaroverzichten die gender en/of vrouwen als leidraad nemen. Plus: de grootste feministische staking ooit (en geen krant schreef erover).

Feministische opstand ‘Vaga de Totes’ in Barcelona, 2014. Met deelname van 600 vrouwenorganisaties.

Op naar de overzichten! Tijdschrift Opzij stelde een feministisch jaaroverzicht samen met veel aandacht voor het buitenland, zoals de misdaden van Boko Haram, maar ook nieuws uit eigen land. Zoals de Opzij Literatuurprijs voor Saskia de Coster en de controverse rondom Thierry Baudet, een volgeling van dating-goeroe Julien Blanc.

Ook tijdschrift Lover besteedde aandacht aan een overzicht van feministische hoogtepunten in 2014. Nederland komt nog (stavaza 30 december), maar het blad constateert alvast dat het een goed jaar was voor het Britse feminisme. UPDATE: Het Lover-jaaroverzicht. Het tijdschrift kon maar vier hoogtepunten bedenken, waarvan één het eigen jubileum betrof. Voor de rest:

een lijst met feministische dieptepunten in Nederland schreef zichzelf bijna.

2014 was ook het jaar waarin vrouwenemancipatie best ruimte kreeg in Nederlandse media, als het maar ging om kritiek op ‘het’ feminisme. (Iedere keer als iemand praat over ‘het’ feminisme denkt De Zesde Clan: snel, waar ligt hét Feministische Hoofdkwartier? Waar is hét Ultieme Handboek? Waar kan ik dé Zestien Principes van de Enige Ware Feministe ondertekenen? Maar goed, ‘het’ feminisme dus). Feminisme is gevaarlijk, volgens Marije Vonk. Het feminisme is tandeloos, riep Sebastien Valkenberg. Feministen zijn laf en apologetisch, aldus Sophie Merle. Oh, en wisten we al dat de emancipatie af is? Klaar, voltooid, punt.

Boodschap begrepen. ‘Het’ feminisme was in 2014 weer eens helemaal kapot. En totaal overbodig geworden, want mannen zeggen dat de emancipatie voltooid is. Dus dan is dat zo. Aan diverse helder denkende mensen de taak om de stinkende brei van misdaden tegen de logica in te dammen. En gelukkig redde Beyoncé de situatie. Zodat Het Parool eind oktober een pleidooi kon publiceren over scholen. Die moeten aandacht besteden aan het belang van feminisme:

Ik leerde tot mijn verbazing dat zowel mannen als vrouwen feminist kunnen zijn en dat het feminisme niets anders betekent dan sociale, politieke en economische gelijkheid voor mannen en vrouwen. Zoals Emma Watson ons laatst duidelijk uitlegde: ‘Het feminisme gaat niet over vrouwen die mannen haten, het gaat over gelijkwaardigheid voor zowel mannen als vrouwen.’

Ja, echte eye-openers, mensen… Zie ook: Feminisme is voor iedereen, van bell hooks.

Enfin, jaaroverzichten. Women&Hollywood richtte zich op het witte doek. Wat waren de beste films over vrouwen in 2014? Het weblog opent de lijst met 1.000 times good night, een film over een oorlogsverslaggeefster. Ook rolprenten zoals Maleficent, horrorfilm The Babadook en tekenfilm The Tale of Princess Kaguya haalden het.  Naast films maakte Women&Hollywood ook een overzicht van de beste, door vrouwen geregisseerde documentaires van 2014.

Literair tijdschrift Tzum stelde een overzicht samen van de beste boeken van 2014. Tzum is een van de weinige bladen die oog heeft voor gender en schrijfsters een serieuze kans geeft. Dat blijkt ook uit dit overzicht. Veel schrijfsters mogen hun favoriet noemen, en onder de voorgedragen werken komen relatief veel boeken van schrijfsters voor. Zoals Roxy van Esther Gerritsen, Niña Weijers‘ debuutroman De consequenties (meerdere keren genoemd), en Honderd uur nacht van Anna Woltz.

Nog meer cultuur bij Buzzfeed. Wat waren de beste feministische nummers van 2014? Op 1 komen Beyoncé en Nicki Minay met Flawless (remix). Ook Mary J. Blige, Lorde en Taylor Swift scoren hoog. Natuurlijk kan een rebels lied over taboe-onderwerp menstruatie niet ontbreken:

Engelstalige media zoals Mic bekeken het jaar door een Amerikaanse lens en maakten een overzicht van de 39 meest iconische feministische momenten. Net als Opzij hier veel aandacht voor de Nobelprijs voor Malala Yousafzai, maar ook de honderdste vrouw in het Amerikaanse congres en een vent die vrouwen naroepen op straat probeerde goed te praten op een Amerikaanse televisiezender. Hij kreeg fantastisch weerwoord van cabaretier Amanda Seales.

Beheers je het Spaans? Neem dan eens een kijkje bij mannen die zich in 2014 aan de zijde van het feminisme schaarden, zoals Miguel del Arco, een lijstje met de nieuwe gezichten van het Spaanse feminisme, zoals Nerea Loron, feministisch actievoeren via internet. Oh, en ook in Spanje moeten mensen moeite doen om akelige vooroordelen een halt toe te roepen.

Tegelijkertijd, ondanks die vooroordelen, was Spanje het toneel van de grootste feministische staking ooit. In Barcelona gingen dit jaar tienduizenden mensen de straat op:

it literally affects half the Spanish population, and not many news sources thought it was “newsworthy”. We first saw the story on Mic and then on the Demotix. But we were hard pressed to find it elsewhere on the web. These groups were protesting for women’s rights such as maternity leave and abortion clinics, violence against women, labor reforms that deepen inequality already faced by women, and the cuts to social welfare and utilities that increase the hours women devote to the care and attention of people. The protesters were made up of over 600 feminist organizations, which took place after a recent 3-day student strike.

600 feministische organisaties. Die met hun tienduizenden in actie kwamen rondom zaken zoals bezuinigingen, geweld tegen vrouwen, reproductieve rechten, de situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en in de zorg. Maar nee, niet nieuwswaardig…..?????

Kortom, er is nog veel werk aan de winkel. Op naar een feministisch 2015!

Advertenties

Vrouwen, mannen en literatuur

In de aanloop naar Lees Vrouwen 2015 brengt De Zesde Clan graag wat achtergronden onder de aandacht. Waaronder discussies over schrijfsters en de mannelijke canon, en een boeiend essay over literatuur, wie we identificeren als serieuze auteur, wie niet, en wat gender daar mee te maken heeft.

Dat vrouwen mensen zijn, moet steeds opnieuw herhaald worden. Want mensen, vrouwen dus ook, zijn sociale wezens. Waarom is dat van belang voor Lees Vrouwen 2015? Nou, mensen worden psychologisch en sociaal beïnvloed door machtsverhoudingen, vooroordelen en tradities. Dat uit zich vervolgens in hun gedrag. Ook als het gaat om lezen, schrijven en wie er meestal vandoor gaan met de lof, eer en prijzen (hint: meestal geen vrouwen. En al helemaal geen vrouwen met een getinte huidskleur).

De literaire wereld probeert bovenstaande genderkwestie in de regel angstvallig buiten de deur te houden. Zo begon eind jaren negentig een project om een nieuwe literatuurgeschiedenis te produceren, die de officiële normen weer decennia lang vast legt. In het Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde stonden prompt mensen op – in 2001, niet 1950, mocht je dat denken – om ervoor te pleiten dat gender eindelijk meegenomen zou worden als integraal onderdeel van deze afwegingen.

Dat was namelijk niet eerder op een fatsoenlijke manier gebeurd. Terwijl uit alles blijkt dat de sekse van de auteur een cruciale rol speelde in de literatuurgeschiedenis:

…de bijdragen die vrouwen hebben geleverd aan het literaire productie-proces blijken bepaald te zijn door allerhande factoren, die onlosmakelijk verbonden zijn met middeleeuwse machtsstructuren. […] Poëticale opvattingen – en in het kielzog hiervan canonvorming en literatuurgeschiedschrijving – zijn subjectief en cultureel. Niet alleen geletterdheid (in het Latijn) is een factor die vrouwelijke auteurs aan de zijlijn plaatst, maar ook de opvattingen over de vrouwelijke natuur in het middeleeuwse waardenstelsel zijn strijdig met het optreden van een vrouw als auteur.

Dat was in de middeleeuwen zo, en nu nog steeds. Als je hier geen aandacht aan besteed, kom je uit op een kritiekloze herhaling van bestaande machtsverhoudingen.

Die machtsverhoudingen zijn er namelijk nog steeds. Niet zo expliciet als in voorgaande eeuwen, maar misschien daarom juist moeilijker te zien en moeilijker te bestrijden. Zeker als mensen een wetenschappelijk sausje gieten over aloude stereotypen.

In die culturele en psychologische mannenwereld krijgen vrouwen nog steeds signalen dat zij niet voldoen aan de norm van ‘schrijver’. Nog steeds merken vrouwen regelmatig dat anderen hen niet serieus hoeven te nemen. Auteur Katherine Angel geeft deze context weer in een essay met de ironische titel Gender, Blah Blah Blah:

Being underestimated — by men, by women, by themselves — is something most women have in common. We have to work harder from the outset to resist being dismissed, to attain equal footing, and then to maintain it. It’s endless, repetitive work, cut across and intensified by yet other assumptions based on accent, skin color, class, education, dress. And it’s a powerful thing, the learnt reflex to look at a woman and see someone who is by definition unaccomplished, a novice; someone’s disciple, companion, muse; someone with no power or expertise of her own.

Niet zo vreemd dus, dat vrouwen moeite hebben om zichzelf een plek te geven in de literaire traditie. Vanaf Bijbelse tijden ontnamen mannelijke machthebbers vrouwen het recht om dingen een naam te geven en een visie op de wereld te vormen. Wees stil, hou je mond, gehoorzaam, was eeuwenlang de boodschap.

De wereld draaide en draait om mannen. Tot op de dag van vandaag moeten critici benadrukken dat het altijd een keuze van de auteur is, als die een fictief verhaal schrijft zónder relevante vrouwelijke personages, en/of seksistische cliché’s gebruikt.

Christine de Pizan, een van de moedigen die de pen oppakte.

Weten vrouwen desondanks genoeg zelfvertrouwen op te bouwen om toch de pen ter hand te nemen, dan moeten ze maar hopen dat anderen hun werk op waarde weten te schatten. Want ook die anderen zitten vast aan een mannelijke canon, de man als norm voor het universum. Hun keuzes maken dat regelmatig pijnlijk duidelijk. Beroemd voorbeeld: de jury van de Libris Literatuurprijs, die eerst vrouwen afserveert omdat ze teveel over persoonlijke wissewasjes zouden schrijven. Om daarna een man te bekronen voor een roman over zijn kinderen:

De jury stelde: “Je moet het maar durven. Schrijven over het aller, allergewoonste, dat tegelijkertijd het meest dierbare is: je eigen kinderen”, aldus het juryrapport.

Schrijven over huiselijke of persoonlijke dingen is dus helemaal niet erg. Als je een man bent. Als vrouw kun je je er echter maar beter verre van houden. Anders schrijf je vrouwenboeken, die een specifiek soort kaft krijgen en per definitie buiten de literatuur vallen.

Deze dubbele moraal leidt ertoe dat vrouwen die willen schrijven, voor een moeilijke opgave staan. Ze moeten hun vrouw-zijn symbolisch afschaffen om mee te kunnen doen. Mannen niet:

De mannelijke schrijvers, intussen, hielden ferm vast aan hun geslacht. Hier geen literaire critici en juryvoorzitters die hen opriepen eraan te ontsnappen. Hier geen gemopper op de beperkte thematiek van de liefde en op ‘de onverbloemde weergave van de werkelijkheid’, maar lof voor de durf om persoonlijke onderwerpen te kiezen. ‘Zijn zoektocht naar liefde, seks en intellectuele negerinnen doet ijzingwekkend authentiek aan.’

Kortom, een dubbele moraal. Bovendien, als vrouwen ‘moeten ontsnappen aan hun eigen geslacht’, raken ze afgesneden van hun eigen ervaringen en hun eigen stem. Het kost heel veel moeite om die spagaat om te vormen tot iets werkbaars. Schrijfsters moeten, letterlijk, hun ‘moedertaal’ uitgraven onder een berg mannelijke beelden, normen, waarden en tradities. Ze moeten vechten voor het recht om zichzelf te mogen definiëren.

Wat te doen? Deze systematische marginalisering van schrijfsters kun je niet alleen aanpakken op het niveau van intellectuele analyses, cijfers en aanklachten. Lezen en schrijven hebben namelijk óók te maken met emoties, met half onbewuste beelden over  kwaliteit, wat we een goed boek vinden, wiens stem we willen erkennen, wie we automatisch als auteur zien.

Het gaat daarom om bewustwording en traditievorming. Als lezer moet je wennen aan de manier waarop vrouwen, die hele andere ervaringen opdoen dan hun mannelijke leeftijdsgenoten, de wereld beschrijven.

Cue Lees Vrouwen 2015. Deze campagne geeft iedereen de kans zijn of haar horizon te verbreden en ervaring op te doen met die andere stemmen. Op gevoelsmatig en psychologisch niveau kan dat veranderingen bewerkstelligen en schrijfsters een gelijkwaardige plek in de canon geven.

Daarom steunt De Zesde Clan dit project. Lees Vrouwen!

Nieuwsronde

De seksist van het jaar 2014 is bekend! En heb je goede voornemens om volgend jaar écht te onderhandelen over je salaris? Amanda Hess heeft allerlei tips voor je. En wat zijn de cijfers achter Serious Request? Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Vrouw en moeten onderhandelen over je salaris? Pfffffft… Gelukkig heeft Amanda Hess tips om de kans van slagen te vergroten. Ook Wall Street Journal boog zich over dit fenomeen en heeft adviezen om vrouwen door te laten stromen. Bonus: tips voor het omgaan met klootzakken op het werk. Succes met je loopbaan in 2015!
  • Verder over werk: fijn dat Nederlandse meiden het zo goed doen op school. Ook kiezen meisjes vaker voor technische studies. Maar welke inspanning ze ook leveren, eenmaal aan het werk hebben ze er weinig baat bij. De Volkskrant noemt de emancipatie van vrouwen ‘fragiel’ en signaleert dat traditionele rollenpatronen nog steeds een sterke druk uitoefenen. Betere perspectieven op de arbeidsmarkt blijven uit en de top van het bedrijfsleven blijft hardnekkig bezet door blanke mannen.
  • Serious Request richt zich dit jaar op het tegengaan van seksueel geweld tegen vrouwen in conflictgebieden. Dat leidt tot veel terechte aandacht voor de problematiek, inclusief schattingen over cijfers. Project Unbreakable sloot zich bij de campagne aan en Het Rode Kruis, samenwerkingspartner van Serious Request/3FM, kwam met een overzicht van de meest gestelde vragen over seksueel geweld in conflictgebieden.
  • Laten we vooral de gevolgen niet vergeten. Seksueel geweld kan leiden tot aids en andere seksueel overdraagbare ziekten. Vrouwen uit conflictgebieden hebben de grootste moeite om medische zorg te vinden om deze negatieve gevolgen op te vangen. Daarnaast kreeg Amnesty International veel kritiek, vooral uit kringen van gelovigen, toen deze organisatie een standpunt innam over abortus. Vrouwen mogen niet voor de tweede keer onderworpen worden aan een schending van hun mensenrechten, stelde Amnesty, dus het afbreken van een ongewenste zwangerschap moet mogen en mogelijk zijn. De organisatie begon dit jaar ook een campagne tegen seksueel geweld, omdat de problematiek zo indringend is en vrouwen zo vaak in de steek worden gelaten als ze slachtoffer worden.
  • Daarnaast merken mensen op dat het lekker veilig is, je druk maken over geweld tegen vrouwen in verre buitenlanden. Maar ook in Nederland is seksueel geweld tegen vrouwen helaas systematisch, structureel en gemeengoed, iets wat je niet uitwist door verhullend taalgebruik.
  • Mocht Serious Request teveel nare herinneringen oproepen: Nederland kent een Hulplijn Seksueel Misbruik waar je, ook anoniem, naar kunt bellen: 0900-9999-001 (ma-vr 09.00 – 17.00 uur).
  • Phew, wat een opluchting! Het Vaticaan vindt Amerikaanse nonnen geen radicale feministen. Gelukkig maar. Er loopt vanuit Vaticaanstad echter nog een onderzoek naar hun overkoepelende organisatie. De conclusies van die inquisitie zouden wel eens heel anders kunnen luiden, waarschuwen insiders.
  • En de seksist van het jaar is…. de uitgever van The Sun! Deze Britse krant benutte onder andere blote ‘pagina 3 vrouwen’ om campagnes tegen borstkanker te vermengen met porno. Geweldig idee. De makers van computerspel Grand Theft Auto 5 wisten een tweede plaats te behalen. Gamers kunnen in dit spel onder andere punten scoren door “vrouwen in de prostitutie” te vermoorden. Gaaf!
  • De emancipatie is voltooid! Alweer! Jammer alleen dat zulke kreten iedere keer weer nergens op blijken te slaan, waarschuwt wetenschapsjournaliste Asha ten Broeke. Dat er ergens wat positief nieuws opduikt, doet namelijk weinig af aan structurele problemen en de hardnekkige voortzetting van de blanke man als norm. Met de blanke vrouw als goede tweede, want wat alle hoera-journalistiek niet kan verhullen is dit: ,,’zegevieren van de emancipatie’, dat gaat vooral over witte, hoogopgeleide vrouwen.” De rest heeft pech.

Persoonlijke verhalen die tot nadenken stemmen

Internet opent hele werelden voor je. Met indringende, persoonlijke verhalen over allerlei verschillende situaties en kwesties. Een paar van de meest indrukwekkende:

  • Susan J. Brison, filosofieprof bij Dartmouth College, auteur van het book Aftermath: Violence and the Remaking of a Self, schreef voor Time Magazine een indringend stuk over haar eigen ervaringen met verkrachting. Eentje leidde tot een aangifte – en een veroordeling van de dader. Bij de andere zweeg ze en deed niets. Hoe zit dat?
  • Gerelateerd: een medewerkster van een crisisopvang voor slachtoffers van verkrachting vertelt over haar ervaringen. Sleutelzin: ,,I will tell anyone again and again that I know firsthand rape victims don’t lie. I say this one true thing to a world I know will not fully listen because they are humans, after all, and the reflex to create silence is tempting beyond belief.”
  • BONUS: schokkende statistieken van opinieblad Mother Jones over seksueel geweld tegen vrouwen. De cijfers passen naadloos bij de resultaten van Europees onderzoek.
  • Hoe is het om als vrouwelijke professional (scenarioschrijver) deel te nemen aan het filmfestival van Cannes? Shannon Keating vertelt er alles over.
  • Noord-Amerika correspondent Rudi Rotthier schrijft in Knack.be over de herdenking van een massamoord op studentes van een technische opleiding in Montréal, Canada. De schutter haatte naar eigen zeggen feministen en wilde daarom vrouwen doden. Waarna kranten schreven ‘nee hoor, het gebeurde om allerlei andere redenen, feminisme/vrouwenhaat had er niks mee te maken’. Rotthier gaat in op de achtergrond van de moordenaar, en hoe het de overlevenden verging in de jaren na de schietpartij.
  • Waarom is het problematisch dat Thierry Baudet, tamelijk ongehinderd, op nationale televisie kan zeggen dat vrouwen een man willen ‘die haar op haar plaats zet? Onder andere filosofe Femke Kaulingfreks en literatuurwetenschapper Bodil Kok leggen dat haarscherp uit. Mens, erger je daarover, raden ze aan. Anders verandert er nooit iets in de machtsverhoudingen tussen man en vrouw.
  • Feministe Vivian Gornick schreef een prachtig artikel over het feministische gedachtegoed, naar aanleiding van drie boeken over de staat van de feministische beweging. In Good Feminist gaat ze in op vormen van verzet tegen discriminatie en seksisme, wat lessen uit het verleden kunnen zeggen over de uitdagingen in het heden, en de weerstand tegen verandering: ,,On a good day—when I really remember how slowly movements for social change progress—I am glad to have these books in my possession. On a bad day, I want to cry.” Stof tot nadenken….
  • Acteur Chris Rock schreef een prachtig essay voor de Hollywood Reporter over racisme en seksisme in Hollywood. Hij geeft ook eerlijk aan dat actrices met niet-blanke huidskleur er in het huidige studiosysteem nóg beroerder vanaf komen dan hun mannelijke collega’s met niet-blanke huidskleur. Dit stuk haalde Nederlandse media, zij het bij Nu.nl alleen in de rubriek Achterklap. Tsja.
  • Nederland, let op… wij bezuinigen op precies dezelfde dingen als Engeland. Daar blijkt keer op keer uit onderzoeken en analyses dat de klappen voor 75% terecht komen bij de vrouwen. Zij leveren het meeste in. Met alle gevolgen van dien.

De lessen van Lees Vrouwen 2014

Auteur Joanna Walsh begon dit jaar eigenhandig een campagne, Lees Vrouwen 2014, om nare zaken zoals vooroordelen, (on)bewuste bevoordeling van mannen en seksistische leesgewoonten aan te pakken op een positieve manier. Namelijk door het plezier van lezen te benadrukken, en lezers te tippen over boeken van schrijfsters. Wat kan de Nederlandse campagne Lees Vrouwen 2015 leren van deze actie uit de Engelstalige wereld?

Walsh kijkt in The Guardian terug op een literair jaar waarin veel gebeurde rondom haar campagne. Hashtag #readwomen2014 verzamelde duizenden en nog eens duizenden boekenwurmen. De ontmoetingsplek kreeg internationale dependances, zoals #LeamosAutoras en #SheReadsSouthAsia. Op al deze virtuele locaties kwamen mensen bijeen, die nieuwe romans ontdekten, enthousiast over hun leeservaringen vertelden, en mensen attendeerden op auteurs.

Da’s dus les 1 voor ons land: gebruik Twitter of andere sociale media, en ontmoet elkaar. Voor de Nederlandse campagne, opgezet door journaliste Kerstin van Santen, luiden de hashtag #leesvrouwen2015 en #leesvrouwenDe toekomst zal uitwijzen welke van de twee leidend wordt. Gezien het Nederlandse karakter (doe normaal) zal het wel de kortste van de twee zijn 😉

Verschillende landen organiseerden verder evenementen rondom Read Women2014. Literaire festivals waarbij schrijfsters centraal stonden, maar ook activiteiten van boekwinkels. Gender en schrijven, vrouwen en literatuur, groeiden uit tot een onderwerp waar iedereen het over wilde hebben. Dat zouden we ook in Nederland kunnen doen. Wat ons brengt tot

Les 2: organiseer iets in de praktijk (niet digitaal/virtueel dus, maar in de fysieke wereld). Initiatiefneemster Van Santen en de twee noordelijke dagbladen die bij Lees Vrouwen 2015 betrokken zijn, doen dat inmiddels op twee manieren. Ten eerste krijgen lezers ruimte in de krant om romans van schrijfsters onder de aandacht te brengen.Daarnaast sloegen ze de handen ineen met boekhandel Van de Velde. Op verschillende locaties gaan leesclubs van start. Eerste uitverkoren titel: Misschien wel Niet van Jannah Loontjens

Volgende stap een groots opgezet literair festival? Bibliotheken van Nederland, wat zijn jullie plannen? Het begin is er….

In haar terugblik op Read Women 2014 signaleert Walsh tenslotte dat mensen zich bewuster werden van de manier waarop gender een rol speelt in de literaire wereld. Kwantitatieve gegevens ontbreken, want dit kwalitatieve effect rondom leesgewoonten en opvattingen over kwaliteit is lastig te meten. Maar wie besloot om een jaar lang vaker, of alleen maar, romans van schrijfsters te lezen, merkte dat zijn of haar wereldbeeld kantelde. Zo ontdekte een man:

At the time, I was a student at Wesleyan, taking a course on modernity, and how the mechanization of war changes the roles of men and women. We were reading Paul Fussell, Rupert Brooke, Robert Graves, Marguerite Duras, Simone Weil and Christa Wolf. This course was also something of an education in male privilege. The evidence, once it was pointed out to me, appeared everywhere — I felt like a character in a science fiction novel who discovers he’s living in a dystopia.

Zo ver kan het gaan. Vrouwen bekleden een andere positie in de samenleving dan mannen, en hun verhalen leveren daardoor inzichten op die je niet krijgt als je dieet bestaat uit een constante stroom verhalen van blanke mannen uit gegoede milieus. Zie ook de geweldige speech van schrijfster Chimamanda Adichie, over het belang van diversiteit in de stemmen die je hoort.

Dat lijkt les 3 te zijn: ervaar het effect van Lees Vrouwen 2014/2015 zelf. En vertel erover. Zodat anderen ook gaan vertellen, en je stapje voor stapje komt tot meer bewustwording, meer gelijkheid en andere leesgewoonten.

Misschien leidt dat alles wel tot allerlei inspirerende gebeurtenissen. Zo gaf Read Women 2014 de aanzet tot initiatieven zoals de oprichting van een literaire agenda en project Vrouwen in Druk (women in print). Hoe dan ook, Walsh, over haar campagne:

#Readwomen2014 has been part of a mostly internet-focused feminist groundswell. It’s been a year in which women online, as well as in print, have refused to keep quiet. This is the year that women have insisted that#yesallwomen experience @everydaysexism; the year that Roxane Gay made good out of being a Bad Feminist; the year Rebecca Solnit explained “mansplaining” to us, and Chimamanda Ngozi Adichie called herself a feminist without need for qualifications. Much of this speaking out has been written, in books, in articles and online. At the end of 2014, the world we live in may not have changed radically, but does look a little different. The writing’s on the (Facebook) wall.

Zie verder onder andere ‘mijn tien favoriete vrouwelijke auteurs‘, Jannah Loontjens over cliché’s rondom schrijfsters, en tips van tijdschrift Opzij om je eenzijdige boekenkast wat meer in balans te brengen. Voor wie Engels leest: de tien beste boeken van 2014. Ook aardig wat schrijfsters in deze lijst van boeken uit 2014 die tot nu toe ondergewaardeerd werden. Hoort zegt het voort!

Australische media vergeten heldin Sydney

Lees oppervlakkig en het beeld van een gijzelingssituatie in een café in de Australische stad Sydney is duidelijk. De held in dit verhaal is een man. Australische media geven meestal deze lezing:

A hostage situation in Sydney’s Martin Place has ended in the tragic deaths of a mother of three and a heroic hospitality manager. One of the two victims, Lindt store manager Tori Johnson, is being praised for his bravery in a dire situation.  Mr Johnson reportedly died while wrestling a gun from lone gunman Man Haron Monis when he was killed.

 

Bloemenzee bij de plek des onheils in Sydney.

De naam van de vrouw, Katrina Dawson, komt meestal pas achteraan. Ze is voor de media eerst en vooral ‘moeder van drie kinderen’. Nóg zeldzamer is de informatie, diep verborgen in de ronkende krantenartikelen over de heroïsche manager, dat deze vrouw in het café zat om een goede vriendin te ontmoeten. Die was zwanger. Toen de situatie uit de hand liep, wierp de moeder van drie zich voor die zwangere vriendin.

Wacht eens even…. Dus ze gaf haar leven voor haar zwangere vriendin? Ze wierp zichzelf voor haar lijf, om haar leven en dat van de ongeborene te redden. Waarom noemen Australische media de manager een held, en de moeder van drie zelden of nooit een heldin? Het dichtst in de buurt komt nog een kop van het type ‘Slachtoffers van Sidney gijzeling geëerd als helden‘, helden meervoud, maar zelfs dan bevatten de eerste alinea’s vooral lofbetuigingen aan het adres van de man. De heldhaftige actie van de vrouw, Dawson, volgt pas ergens aan het einde.

Die stilte is tekenend voor culturele opvattingen over heldendom. Susan Faludi schreef er al over in haar analyse van de naweeën van de aanslag op de Twin Towers in de V.S. Ook toen wemelde het in de media van de beelden en verhalen over heldhaftige brandweermannen, heldhaftige politiemannen en burgermannen die onbaatzuchtig en krachtig andere mensen hielpen, signaleerde ze in haar boek Terror Dream.

Vrouwen kwamen vooral in beeld als slachtoffers. (Of als dankbare burger: hulde aan onze dappere mannen!) Daarna volgden de mediaverhalen dat vrouwen dolgraag hun baan op wilden geven om thuis kinderen op te voeden en appeltaart te bakken. Klopte geen moer van. Maar het paste in de tijdgeest. Als enge islamieten een crisis veroorzaken, analyseerde Faludi, móeten we mannelijke mannen hebben om vrouwen en kinderen te beschermen.

Als vrouwen zelf vrouwen en kinderen redden, raken mensen in de war. De situatie is al schokkend genoeg. Aan nóg meer kantelende wereldbeelden heeft niemand behoefte. Hij is de held! Want de held is een man! Altijd. Omdat hij een sterke man is! Daarom! Ondertussen zien we heldhaftige vrouwen niet, terwijl hun daden niet onderdoen voor die van mannen:

The authors examine heroism by women and men in 2 extremely dangerous settings: the emergency situations in which Carnegie medalists rescued others and the holocaust in which some non-Jews risked their lives to rescue Jews. The authors also consider 3 risky but less dangerous prosocial actions: living kidney donations, volunteering for the Peace Corps, and volunteering for Doctors of the World. Although the Carnegie medalists were disproportionately men, the other actions yielded representations of women that were at least equal to and in most cases higher than those of men.

”Deze onderzoeksresultaten hebben belangwekkende implicaties voor de psychologie van heroïek en gender”, concluderen de auteurs van dit onderzoek.

Inderdaad. Maar hun bevindingen zijn niet doorgedrongen tot het brede publiek. MTV maakt filmmontages over fictieve helden, en neemt alleen mannen op in die lijst. Als in de V.S. veteranen afzwaaien, gaat alle aandacht uit naar de mannen. Met als gevolg dat de veteranes zich onzichtbaar en afgedankt voelen. Mannelijke muzikanten die ‘aan de rand van de afgrond’ leven gelden als heldhaftig en stoer. Meet een vrouw zich die rock&roll levenswijze aan, dan is dat vooral ziekelijk en zielig. Enzovoorts, enzovoorts.

Daarom speciale aandacht voor heldinnen. Zoals Katrina Dawson. Zij  offerde zich op om twee levens te redden. Zij is een held.

Overheid helpt vader een handje

Goh, dus al die tijd konden die briesende mannen, die weeklaagden over torenhoge alimentaties, de bedragen voor een groot deel aftrekken van de belastingen. Als ze al betaalden. Nu die gunstige regeling verdwijnt komt er een nieuwe wet, die opnieuw vaders bevooroordeeld terwijl de financieel veel minder draagkrachtige moeders er honderden euro’s per maand op achteruit gaan. Wat is dit?

Voedselbank in Brabant. Vrouwen zijn veel vaker arm dan mannen. Bron: CBS.

Het ministerie van Sociale Zaken wilde wetten vereenvoudigen. In principe natuurlijk een prima idee. Alleen leiden de nieuwe regels rondom alimentatie ertoe dat vaders vrijuit gaan. Het ministerie erkent dat zelf ook, signaleert De Volkskrant. Een advocaat, Hanneke Moons, vat de effecten van de nieuwe regels als volgt samen: ‘De overheid geeft de boodschap: vaders, wij betalen uw alimentatie wel.’

Een rekenvoorbeeld geeft aan op welke manier dat kan gebeuren. De Volkskrant:

Stel dat de moeder een inkomen had van 1.300 euro netto in de maand en dat ze verder een heffingskorting van 250 euro en nog eens kinderalimentatie van 250 euro ontving: 1.800 euro in de maand, bij elkaar. In de nieuwe situatie vervalt de heffingskorting; dat wordt gecompenseerd door het kindgebonden budget. Maar dat gaat in mindering op de alimentatiebehoefte van de kinderen. De moeder houdt 1.550 euro in de maand over, de vader hoeft geen alimentatie meer te betalen.

Alimentatie betalen, of het nou is voor de óók door de man verwekte kinderen, of voor de partner, of allebei, geldt al jaren als hét onderwerp voor activistische mannen. Arme mannen worden uitgebuit door wraakzuchtige exen, heet het. Met flinke porties vrouwenhaat volgen dan klachten over wraakzuchtige vrouwen die zijn portemonnee leegeten en de kinderen misbruiken als wapen, om hem op zijn knieën te dwingen.

De overheid heeft daar deels naar die klachten geluisterd en sleutelt al enige tijd aan alimentatieregelingen. Zoals de partneralimentatie. Dat alimentatiegeld stroomde meestal van man naar vrouw, omdat vrouwen in Nederland hun ambities op dienen te geven zodra er kinderen komen. In plaats van die sociale druk op vrouwen aan te pakken, vond de regering het makkelijker om te zeggen dat vrouwen niet meer op de zak van hun man mogen teren.

Dit taalgebruik betekent dat de overheid meedoet aan het scheppen van vijandbeelden. Op basis van zulke vijandbeelden veranderde de wet rondom partneralimentatie. Prompt kunnen vrouwen vaker dan voorheen fluiten naar die bijdrage. Deze nieuwe benadeling, nu via de kinderalimentatie, komt daar bovenop. Het zorgt voor extra stress en een berg juridische procedure.

Dit alles in een context van vaders die ook voor de invoering van al deze wijzigingen het er vaak bij lieten zitten. En een situatie waarbij veel meer vrouwen dan mannen in armoede leven.

Bijbelse films grossieren in blanke mannen

Weten jullie nog, de epische film Noach? Er ontstond een rel omdat de scenarioschrijver opmerkte dat de blanke mannelijke hoofdrolspeler (Russell Crowe) mag gelden als dé vertegenwoordiger voor de hele mensheid. Nu hebben we Exodus, een epische film over Moses. Met in de hoofdrollen opnieuw allemaal blanke acteurs, Christian Bale voorop, die een zogenaamd universeel menselijk verhaal brengen.

Nu Exodus in premiere gaat, proberen de makers hun recht te verdedigen om een film te maken over ‘de mensheid’, met voornamelijk blanken in de hoofdrollen. Verdedigen, inderdaad. Steeds meer mensen hebben kritiek op de manier waarop blanke mannen het witte doek domineren. Ook prikken steeds meer mensen gaten in de hulpeloze houding die betrokkenen aannemen. Zoals bij de hoofdverantwoordelijken voor Moses:

 I wanted to take the time to point out how both Ridley Scott and Christian Bale are both effectively throwing their hands in the air like they were helpless. Scott asserts he couldn’t have gotten funding if he didn’t use white actors: “What was I supposed to do?!” Bale asserts he was offered the role and did his best: “What was I supposed to do?!”

Tsja, succesregisseur Ridley Scott en miljoenen dollars verdienende acteur Christian Bale zijn nou niet bepaalt machteloze mensen. In de hiërarchie van Hollywood staan ze boven aan de piramide top. Vreemd dat ze in deze situatie opeens niks voor elkaar kunnen krijgen. Het was gewoon te moeilijk! (Net zoals het te moeilijk is om vrouwelijke personages in computerspelletjes op te nemen. Lukt technisch gewoon niet. Sorry.)

Anderen proberen het met excuses van het type ‘Moses speelt in Egypte en Egyptenaren waren toch ook blank?’ Nou nee. We beschikken uiteraard niet over foto’s, maar archeologisch onderzoek wijst uit dat de gemiddelde Egyptenaar zeer waarschijnlijk een gekleurde huid had. Ook kreeg Nubië steeds meer invloed, inclusief zwarte farao’s.

Over gender zullen we het maar niet hebben – vrouwen spelen geen rol van betekenis in Exodus. Misschien moeten we daar blij mee zijn, want als iemand met goede bedoelingen vrouwen een grotere rol probeert te geven, krijg je meestal tenenkrommende ellende van het type De Rode Tent. De meeste bijbelverhalen zijn namelijk zo grimmig als het om vrouwen gaat, dat je er met de beste wil van de wereld niks moois meer van kunt maken.

Exodus ging recent in premiere en krijgt gemengde kritieken. Wie een vreselijk eerste uur voor lief neemt krijgt daarna spektakel, beloven recensenten. Anderen koppen ‘eigenlijk zou je niet moeten kijken naar Ridley Scott’s behoorlijk racistische Exodus’. Of gebruiken Twitter voor komische handleidingen:

Patrick Greene @PatEqualsBest Hollywood Make-up Tutorial For: “Egyptian Character” 1. Find a White Person 2. Apply Eyeliner The end.

NRC marginaliseert schrijfsters

NRC, dank jullie wel! Jullie lijst met vijftig mooiste klassiekers uit de wereldliteratuur telt bijna geen schrijfsters. De eerste vrouwelijke auteur staat pas op de zeventiende plek. Daarmee tonen jullie als zoveelste medium de noodzaak aan van de campagne Lees Vrouwen 2015. Een lezeres van De Zesde Clan roept op tot actie. NRC vraagt om reacties op de lijst, ”omdat u [er] ongetwijfeld hiaten in ziet”. No shit, Sherlock! Dus mail hen, dan leren ze misschien nog iets.

Dat gevestigde media en ‘de literaire wereld’ schrijfsters links laten liggen, is uitentreuren bekend. Dit patroon is zowel in kwalitatieve als in kwantitatieve zin geanalyseerd, in kaart gebracht en bewezen. In binnen- en buitenland.

Leren mensen er iets van? Slechts mondjesmaat. Want inderdaad, smoesjes te over. Te beginnen met ‘Het is onze persoonlijke lijst/we noemden dat wat we zelf leuk vonden’. Zo vaak gebruikt als schaamlap, dat onder andere de lezeres van De Zesde Clan die smoes als eerste noemde, met het verzoek NRC daar niet mee weg te laten komen.

Tsja, meten met twee maten en kwaliteit niet herkennen blijven hardnekkige mechanismen. Het NRC is de zoveelste die schrijfsters marginaliseert. En weet je wat? Laat ze stikken in hun monocultuur van (blanke) mannen. Stem met je voeten en doe mee met Lees Vrouwen 2015. Een Nederlandse actie van journaliste Kirsten van Santen, inmiddels enthousiast omarmt door liefhebbers van goede verhalen.

Net zoals het succesvolle Read Women 2014 is die actie gebaseerd op liefde voor lezen. Lezers tippen andere lezers over boeken van schrijfsters, zodat mensen de kans krijgen nieuwe auteurs te ontdekken en zichzelf los te weken uit de traditionele mannelijke canon. Lees Vrouwen 2015 betekent dat je die eenzijdige mannenlijst van NRC kunt negeren. Hou Hella S. Haasse met Het Woud der Verwachting en Emily Brontë met Woeste Hoogten. En vul aan met:

  • Amanda N. Adichie, onder andere Paarse Hibiscus en Een Halve Gele Zon
  • Elena Poniatowska, vorig jaar nog onderscheiden met de Cervantes Prijs, met romans zoals Leonora, Lieve Diego en Dit Leven is een Leugen.
  • Helen Oyeyemi met onder andere Het Andere Huis, Wit is voor Toveren, en Het Icarus-meisje
  • Ida Simons met Een Dwaze Maagd – herontdekt, opnieuw uitgegeven, en schande dat die roman niet in jullie lijst van vijftig klassiekers staat, NRC
  • Eleanor Catton met Al Wat Schittert (Man Booker Prize 2013)
  • Alles uit de reeks Artemis Classics. Eind 2013 verschenen de eerste twee titels van schrijfsters in Nederlandse vertaling: Daphne du Mauriers Rebecca en Alice Walkers De kleur paars.

Enz. enz. En NRC, wat bezielde jullie? Wel de Goddelijke Komedie van Dante Alighieri (14e eeuw), maar niet klassiekers zoals Het Hoofdkussenboek van Sei Shonagon (rond het jaar 1000) of Het Boek van de Stad der Vrouwen van Christine de Pizan (1403)? Sorry hoor, dan heb je toch echt iets gemist.

Mocht het argument voor die leemtes luiden ‘we deden alleen goed verkrijgbare vertalingen in het Nederlands, dus De Stad der Vrouwen viel af’, dan luidt het antwoord: uitgevers, breng slecht verkrijgbaar werk van schrijfsters opnieuw in omloop. Wij willen verhalen van vrouwen lezen. Wij willen diversiteit, andere stemmen, andere perspectieven, nieuwe horizonten. Omdat we van boeken houden, en van kwaliteit. Maak van 2015 het jaar van de Schrijfster, en ontdek onvergetelijke romans die je nog lang bij blijven. Veel leesplezier!

FOAM laat Vivian Maier stralen

Museum FOAM in Amsterdam laat bezoekers door middel van een liefdevol opgezette tentoonstelling kennis maken met het werk van Vivian Maier, de vrouw die pas na haar dood erkenning kreeg als fotografe. Grijp die kans! De expositie loopt door tot 1 februari 2015.

 

Net als voetbalster Vivianne Miedema valt Maier de hoogste eer te beurt: mensen vergelijken haar met mannen. Het FOAM noemt beroemde tijdgenoten, zoals de fotografen Joel Sternfeld en Garry Winogrand.

Bij leven wist echter bijna niemand dat Maier in haar vrije tijd, als ze niet als nanny werkte, het straatleven vastlegde in steden als New York en Chicago. Ze moest woekeren met middelen. Zo toverde ze een badkamer om tot donkere kamer. Later had ze geen geld en geen ruimte meer om haar fotorolletjes te ontwikkelen. Zodoende kon ze haar eigen werk niet terugzien.

Het fotomateriaal stapelde zich op. Na haar dood, in 2009, trof een makelaar een deel van die berg rolletjes aan. Uit nieuwsgierigheid liet hij de rolletjes afdrukken – en stond versteld van wat hij zag. Ook enkele andere mensen kochten Maier’s foto’s per toeval bij veilingen. Inmiddels wijdt een groepje mensen zich aan de taak het werk van Maier alsnog te ontwikkelen, af te drukken en aan de wereld te tonen.

Wat Maier overkwam, gebeurt vaker bij kunstenaressen. Neem bijvoorbeeld componiste Mel (Mélanie) Bonis (1858-1937). Ze had duidelijk talent en orkesten speelden haar composities af en toe. Toch lukte het haar niet een nalatenschap op te bouwen:

Na haar dood in 1937 bekommerde niemand zich om haar muziek. In de familiesagen werd haar rol als componist afgedaan als “niet slecht, maar gedateerd. Niet de moeite om op te nemen”. Begin ’90 echter ging haar achterkleindochter Christine Géliot, nadat ze een concert met de muziek van Mel Bonis had gehoord, op zoek in de familiearchieven. In de kelder vond ze een grote koffer vol manuscripten. Het was het begin van de herlancering van Mel Bonis.

Op die manier doen mensen wel vaker herontdekkingen. Charlotte Salomon (gestorven in 1943) herontdekt als autonoom kunstenares. Vergeten Dordtse illustratrice Ella Riemersma (1903-1993) herontdekt. Enzovoorts.

Uiteraard speculeren mensen over de oorzaken van die onzichtbaarheid. Toch komt er langzaam verandering in de situatie. Tegenover musea waar werk van kunstenaressen nog steeds verstoft in een depot, komen steeds meer musa te staan die kunstenaressen een podium gunnen.

Foto: Vivian Maier.

Waaronder dus het FOAM. Hun expositie maakt duidelijk waarom Maier’s werk, eenmaal bekend, zo snel furore maakte. Kinderen kijken je vanaf de hoge muren indringend aan. Een in het wit geklede vrouw loopt van de kijker weg, het nachtelijke duister in. Potige immigrantenvrouwen in de Lower East Side van New York praten met elkaar, omringd door spelende kinderen. Dronkelappen liggen bij elkaar in een portiek. Het leven spat van de beelden af. Met alle hoogte- en dieptepunten die daarbij horen. Komt dat zien!

BONUS: Bekijk deze documentaire over Maier (uitgezonden door de NPO, 80 minuten). Zie ook hier: Finding Vivian Maier.

Laten we een mannenquotum instellen

Oei, Niraï Melis kreeg de wind van voren. Ze schreef in Trouw dat een vrouwenquotum voor topfuncties wel eens zeer nuttig zou kunnen zijn: het dwingt mannen tot uitblinken. Ze krijgen namelijk meer concurrentie, en dat betekent dat de zesjes onder de mannen vaker plaats moeten maken voor een vrouw die wél gekwalificeerd is.

Sorry, dit is zooooo 2013!

 

Dat had ze niet moeten zeggen. Het regende kritiek, vaak op de persoon gericht:

Uniekalias – Zou Naraï Melis deze stelling ook kunnen onderbouwen met feiten of wilde ze gewoon lekker uithalen naar die gemene mannen die er de schuld van zijn dat zij nog niet eenzaam aan de top staat? Oh, wacht, sociologe… Laat maar.

Of van de categorie vrouwen de schuld geven:

Sisyphus Lacht – Laat de politiek, mevrouw Bussemaker voorop, maar eens laten zien hoe het moet dan. Voorlopig hebben ALLE vrouwen in het kabinet gewoon braaf toegelaten dat op elke lijst de hoogste vrouw pas op 2 kwam. Allemaal braaf genoegen genomen met een 2e plaats.

Spartuijn – Het zijn inderdaad meestal vrouwen die er voor zorgen dat de man moet uitblinken op zijn werk….Voor de meeste vrouwen zelf hoeft dat allemaal niet zo…Kinderen opvoeden en het huishouden doen verdragen ook geen zesjes cultuur….

Toch komt Melis’ idee niet uit de lucht vallen. Onder andere magazine The Atlantic besteedde onlangs aandacht aan quota, met de kop: heeft de politiek een mannenquotum nodig? Het opinieblad citeerde Rainbow Murray, een politicoloog van de Queen Mary University in London. Ook hij stelt dat het probleem ligt bij de oververtegenwoordiging van mannen. Het zijn er teveel. En net als Melis signaleert hij dat daardoor onder andere teveel matige mannen een plekje krijgen en houden. Murray:

“We cannot automatically assume that men are present in these proportions because they were the best representatives available,” Murray said. “Anthony Weiner? Todd Akin?  Did those guys really get elected because they were the best society had to offer?”

Een mannenquotum heeft volgens Murray nog een ander effect. Bij praten over een vrouwenquotum geldt de man impliciet als norm. Hij is er, niks aan de hand. Vrouwen zijn de buitenstaanders, waar je al dan niet iets mee ‘moet’. Een mannenquotum keert die beeldvorming om. Er moet iets met mannen gebeuren, er is iets met hen aan de hand – en er is iets aan de hand met het systeem waardoor mannen steeds opnieuw mannen benoemen, en vrouwen buiten de deur houden. Zie hier, hier, hier, hier…. enz.

De Engelse krant The Guardian wijdde zelfs een Van de Redactiestuk aan het idee van een mannenquotum. Dat lijkt ondenkbaar, maar deze krant vindt het hoog tijd om het eens te hebben over de bizarre oververtegenwoordiging van blanke mannen. Die dominantie effectief aanpakken met harde quota is volgens steeds meer mensen de enige manier om het bolwerk van al die omhooggevallen old boys-netwerkers open te breken. Vrijwilligheid hielp namelijk niet.

Kortom, verlaag het huidige mannenquotum van 90%. Maak van de huidige papieren tijger regeling in Nederland – een lachertje, zegt het bedrijfsleven zelf – een serieuze maatregel. En heren en dames politici, ga in godsnaam eens aan het werk. Ook al is de huidige regeling zo slap als wat, ook die moet je handhaven:

“Misschien moeten we dáár eerst eens mee beginnen”, zegt hoogleraar Lückerath. “Als de wet zegt dat bedrijven het moeten uitleggen als zij het streefgetal niet halen, moet de wetgever ervoor zorgen dat die wet wordt nageleefd.”