Monthly Archives: maart 2013

De Gereedschapskist: seksisme-moeheid

Wetenschapster Linda Duits besteedde onlangs aandacht aan de volautomatische ‘je zeurt, hou je kop’ reactie die de kop op steekt wanneer iemand over seksisme en de structurele achterstelling van vrouwen begint. Die houding tref je wereldwijd aan, dus ook in Nederland. Dat heeft gevolgen voor personen die kritisch willen blijven. Tegen de stroom in roeien is vermoeiend. Tegelijkertijd krijg je iedere dag nieuwe voorbeelden van seksisme voorgeschoteld, op de televisie en in de echte wereld. Geen wonder dat je ten prooi kunt vallen aan seksisme moeheid.

“sexism fatigue” – I wouldn’t be surprised if another term for this already exists in the academic literature.  And if it doesn’t, it should.

Het gaat bij seksisme moeheid om verschillende aspecten. Ten eerste de moedeloos makende alomtegenwoordigheid van seksisme. Het gaat vaak om structurele ongelijkheid, ingebed in een ingewikkelde structuur van elkaar onderling versterkende factoren. Zie ook de aflevering van de gereedschapskist over intersectionaliteit.  Waar moet je in hemelsnaam beginnen?

Wat beslist niet helpt zijn, ten tweede, de de eindeloze herhalingen van steeds weer dezelfde kulargumenten, die steeds opnieuw de kop opsteken zodra je seksisme bespreekbaar wil maken. Het gaat om zulke afgezaagde dooddoeners dat mensen bingokaarten konden ontwikkelden, a la de managementbingo. En een site als feminism 101 ontwikkelden zodat je tijd wint – nee, vrouwen zijn geen omgekeerde seksisten, zie hier, lees en kom maar terug als begrijpt waar het over gaat.

De stroom mythes en onzinargumenten maken een nuttige discussie over vrouwendiscriminatie bijna onmogelijk. Ja, Midas Dekkers, we kijken onder andere naar jou. Het vergt moed om iedere keer opnieuw te proberen toch de discussie te openen.

Want niet alleen waad je door een zee van repeterend geneuzel, maar je loopt ook, ten derde, het riciso in je hok teruggeslagen te worden door middel van seksistische aanvallen, al dan niet verpakt als ‘humor’:

Can’t you take a joke? Yes, I can take a joke. I can take a bunch! A thousand, 10,000, maybe even more! But after 30 or so years, this stuff doesn’t feel like joking. It’s dehumanizing and humiliating, and as if every single one of those jokes is an ostensibly gentler way of saying, “I don’t think you belong here.” All those little instances add up, grain of sand by grain of sand until I’m stranded in a desert of every “tits or GTFO” joke I’ve ever tried to ignore.

Ondertussen word je vanwege zulke patronen monddood gemaakt. En fungeren de vele voorbeelden van vrouwen die vijandig weggehoond worden, al snel als waarschuwing. Wees braaf, anders overkomt jou hetzelfde. Die automatische haat leidde tot een fel opiniestuk van Joyce Brekelmans:

Voor een land waar seksisme geen probleem is, worden mensen wel heel erg boos als een vrouw haar mond open doet. Als Asha ten Broeke een dappere en eerlijke column over haar eigen verkrachting schrijft en zich afvraagt of we niet meer met jongens over verkrachting moeten gaan praten dan met meisjes, dan weet heel Nederland dat ze dik, lelijk en een aansteller is. […] Is het niet een beetje gek dat wanneer we overal belangengroepen voor hebben, van de korenwolf tot tegenstanders van horrorfilms, dat die paar feministen ineens overbodige aanstellers zijn? Want als het echt allemaal wel meevalt, als ons betoog kant noch wal raakt, als het niet meer is dan het archetype van het klagende wijf, waarom ben je dan zo boos?

De drempel om in het openbaar je mening te geven wordt zo steeds hoger. Dat geldt niet alleen voor individuen, maar ook voor groepen. Zo heb je een levendige website, Rock, Paper, Shotgun, over games en de gamesindustrie. Deze organisatie voelde zich genoodzaakt stelling te nemen tegen trollen, omdat artikelen over seksisme te vaak strandden op vijandige reacties en dooddoeners.

Seksisme moeheid is ook een natuurlijke reactie op, ten vierde, de talloze mensen die boude stellingen poneren met als enige onderbouwing ‘we weten allemaal dat dit zo is’, maar die tegelijkertijd van feministes een uitgebreide lijst wetenschappelijke onderzoeken eisen om hun uitspraken over seksisme te bewijzen:

I am tired of being called a shrieking harridan for pointing out inequalities so tangible and blatant that they are regularly codified into law. I am tired of being told to provide documentation of inequality in the comments sections of a website where a staff of smart women documents inequality as fast as our fingers can move. Like, you might as well write me a note on a banana peel demanding that I prove to you that bananas exist. I am tired of being asked to “cite sources” proving that sexism is real (that RAPE is real, even!), because there is no way to concisely cite decades and decades of rigorous academia. Allow me to point at the fucking library. We can’t cite “everything,” and our challengers know that. It’s an insulting diversionary tactic, it’s an attempt to drag us all backwards, and fuck it. Do your own research like the rest of the grown-ups.

Tot slot is seksisme persoonlijk. Voor mannen die zich uitspreken tegen seksisme is het soms al ongemakkelijk. Laat staan hoe het is voor de groep die de volle kracht van seksisme moet incasseren. Als vrouw behoor je tot de groep die ongestraft publiekelijk afgezeken kan worden, en dus voelen vrouwen zich vaak extra ongemakkelijk als ze voor de zoveelste keer het doelwit zijn. Zo reageerde een vrouw op een seksistisch optreden op het Oscar gala:

it’s insanely hard for actresses to find film work, period. Too often, stupid movies that exploit them are the only roles available. It’s been true for decades, and it’s still true – three-fourths of the speaking parts in movies and television go to men. To pigeonhole any actress for doing her job perpetuates the idea that titillation is all women are “good for,” which in turn perpetuates the scarcity of other kinds of roles. Honestly, watching half of humankind suffer from incessant marginalization and denigration is dispiriting and exhausting.

Seksisme-moeheid kan ingrijpende gevolgen hebben. Op de eerste plaats kan het er toe leiden dat seksisten de vrije hand krijgen. Het valt niet meer op. En als het al opvalt, kun je de energie niet opbrengen om er iets van te zeggen. Onder andere een auteur van de site Jezebel stak de hand in eigen boezem naar aanleiding van het hoge gehalte seksisme in het afgelopen Oscar gala:

Seth MacFarlane will go on the television and make a joke about George Clooney having sex with a 9-year-old girl who is sitting right there, and your first reaction will be, “Well. At least he didn’t literally say she should get raped. Pass the cheese.” That’s bad. A famous man making sexist jokes on a primetime awards show watched by millions of people is so banal and status-quo in our culture, that to me—a woman professionally committed to detecting and calling bullshit on sexism—it just feels like a drop in the bucket.

Seksisme-moeheid kan er daarnaast toe leiden dat mensen passief op de bank blijven zitten als anderen alsnog proberen iets te doen tegen de structurele achterstelling van vrouwen.

Zo deed Duits haar uitspraken naar aanleiding van een rechtszaak tegen de Universiteit van Amsterdam, waarin een econome de UvA aanklaagt voor verboden onderscheid maken op basis van geslacht. De aanklaagster krijgt de wind van voren als dank voor haar moeite. Duits:

…sekseongelijkheid wordt in Nederland ontkend en zij die het aan de kaak stellen worden beschimpt. Wanneer je hier zegt dat iets seksisme is, gaan mensen steigeren. Terwijl allerlei andere zaken vooral benoemd moeten worden, is seksisme net als racisme een verboden woord. Bij seksisme komt daar nog eens bij dat Nederlanders vooraan staan om andere landen de maat te nemen. Deze hypocrisie is een gotspe.

Het kan ook leiden tot zelfcensuur. Wetende dat mensen het moe worden om steeds opnieuw te lezen dat vrouwen er weer eens slecht vanaf komen, hou je je mond. Bovendien, was het wel erg genoeg om aandacht aan te besteden? Hoe moet je het zoveelste incident eigenlijk duiden? Nah, laat maar zitten. Onder andere tijdschrift Lover was eerlijk over dit soort mechanismen:

Een aantal maanden geleden hebben we binnen de redactie van LOVER besproken of we een artikel zouden wijden aan de vervelende en seksistische opmerkingen via social media waarmee Ingeborg Beugel te maken kreeg naar aanleiding van haar aanwezigheid bij Pauw&Witteman. Allerlei berichten werden er verstuurd over haar televisieoptreden en te vaak ging het niet over de inhoud, maar over het uiterlijk van Ingeborg waar velen aanstoot aan namen. Het kwam er op neer dat die feeks haar mond maar moest houden. Uiteindelijk heeft de redactie besloten hier (nog) geen artikel aan te wijden, omdat we nog onvoldoende mogelijkheden zagen om deze gebeurtenis te duiden.

Onverschilligheid, afstomping, je hoofd in het zand steken om niet te hoeven voelen hoeveel vrouwenhaat de wereld op je afvuurt, dat alles is het gevolg van sexism fatigue.

Hoe ga je om met deze oververmoeidheid? Eén techniek is om je eigen verwachtingen te temperen en haalbare doelen te formuleren. Zo schrijft Margaret Lyons voor de site Vulture:

I dream of someday watching women win all the non-performance categories, of women making as many films as men do, of women and men being nominated for a comparable number of awards. There are a lot of reasons why that day is far, far in the future. But I’ll tell you what’s not helping: the biggest night in film being dedicated to alienating, excluding, and debasing women. Actual gender equality is a ways away, but I’d settle for one four-hour ceremony where women aren’t being actively degraded.

Een tweede methode is: tot je door laten dringen wat het betekent, dat je oververmoeid wordt van alle haat, en dit inzicht gebruiken om jezelf opnieuw op te laden. Jezebel, in vervolg op het eerdere citaat:

A famous man making sexist jokes on a primetime awards show watched by millions of people is so banal and status-quo in our culture, that to me—a woman professionally committed to detecting and calling bullshit on sexism—it just feels like a drop in the bucket. Luckily, there’s nothing better than a depressing dose of apathy to remind you to FUCK THE BUCKET. If I’m not fatigued, I’m not caring enough. So fuck that stupid bucket.

Samen demonstreren en opkomen voor je basale rechten. Het werkt!

Een derde methode is: steun zoeken bij anderen. Als je in je uppie ten strijde trekt, loop je een groter risico om aan seksisme-moeheid ten prooi te vallen. Door op te treden als collectief heb je een grotere kans van slagen, en krijg je opnieuw plezier in het leven. Zo kwamen recent overal ter wereld vrouwen (en mannen) bijeen voor de campagne One Billion Rising, om te dansen en geweld tegen vrouwen op de agenda te zetten. Dat geeft enorm veel energie.

Een vierde manier is: beschouw de gebeurtenissen in het licht van de geschiedenis. Vrouwen kregen eeuwenlang te maken met een dominante groep mannen die hen afschilderde als zondaressen, emotioneel zwakke tweederangs wezens, die vanwege hun natuurlijke aard totaal ongeschikt waren voor alles behalve trouwen en kinderen opvoeden. Het duurde tot 1956 voordat de Nederlandse wetgevers de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw uit het wetboek haalden. Tot die tijd had je toestemming van je man nodig als je een bankrekening wilde openen of zonder hem een paar weken op vakantie wilde.

Tot op de dag van vandaag hebben veel mensen er alle belang bij als vrouwen braaf thuis bij de kindertjes blijven en hooguit parttime betaald werk buitenshuis verrichten. Daarnaast zijn vrouwen, net als mannen, sociale wezens. We willen bij de groep horen en maatschappelijke afkeuring voorkomen. Zodoende luisteren we braaf naar de boodschappen van een conservatieve samenleving. Pak ‘m beet tweeduizend jaar vrouwenhaat heeft bovendien psychologische gevolgen, die we nu pas aan kunnen pakken. Het zit tussen onze oortjes dat we tweederangs wezens zijn, en dat van je afschudden lukt niet in een week.

Methode nummer vijf: vier successen waar ze zich voordoen. Anne Vegter gekozen tot Dichter des Vaderlands! Negentien miljoen euro voor emancipatiebeleid behouden, waarbij het SGP en ChristenUnie niet lukte dit budget op te heffen en door te geven aan Defensie! Iedereen verliest de moed weleens. Zeker bij een taai, structureel probleem als vrouwendiscriminatie. Verwen jezelf als je in een dip zit, houdt moed, en morgen weer een dag. Kortom, geniet van je vrije dagen, en: Vrolijk Pasen!!!!

Culturele patronen hullen zich in vanzelfsprekendheid

Ooit gelet op de figuren op waarschuwings- en verkeersborden? Of de houding waarin mannen en vrouwen op posters en flyers staan? De website Sociological Images brengt al jaren in kaart hoe culturele fenomenen mannelijkheid en vrouwelijkheid tonen. Het gaat om patronen die zich vermommen in vanzelfsprekendheid. Ze vallen niet op, maar ondertussen nestelen de beelden zich in je geheugen. Van daaruit fluisteren ze boodschappen als ‘vrouwen zorgen voor kinderen, mannen niet’.

Voorbeelden te over. Neem waarschuwingen- en verkeersbordjes in de openbare ruimte. Vaak staan daar primitief getekende figuurtjes op die laten zien wat je moet doen of laten. Ze geven boodschappen als ‘hou de reling vast’ of ‘invaliden zitplaats’. Tegelijkertijd zeggen ze echter nog iets anders. Zo zijn de poppetjes meestal mannelijk, tenzij het bord iets zegt over omgaan met kinderen. Dan krijgt het poppetje opeens een rok aan:

In case you doubted it, the fact that the fourth panel includes a stick figure in a skirt (1) proves that the non-skirted stick figures are implicitly men and, on an entirely different note, (2) reminds us that men do not take care of children. Similarly, these two pictures of warning signs for moving sidewalks (snapped in the Dublin airport) feature “neutral” stick figures, unless a child is involved

Nederland krijgt een aparte vermelding omdat wij zonder poppetje tóch duidelijk weten te maken wie actief is en wie niet. Onze borden en stoplichten voor fietsers tonen namelijk een herenfiets.

Hetzelfde gebeurt met sites die je de mogelijkheid geven een foto in je profiel op te nemen. Zolang je dat niet doet toont de site een geanonimiseerde avatar. Dat is opvallend vaak een mannelijk silhouet. Terwijl dat niet zo hoeft te zijn, want er zijn ook voorbeelden van neutrale of vrouwelijke avatars.

Nog een voorbeeld: de manier waarop mannen en vrouwen op posters, flyers en reclames getoond worden. Opvallend vaak staat de man rechtop, terwijl de vrouw zich in allerlei bochten wringt. Hij kijkt direct naar de kijker, zij toont een silhouet of kijkt schalks opzij. Hij staat, zij poseert. Vaak in een houding die borsten en billen accentueert. Zo’n houding seksualiseert een vrouw niet alleen, het kan bovendien nog andere boodschappen overbrengen:

As these types of images add up in our subconscious, they tell us a story about masculinity and femininity.  It’s a complicated one, but might include lessons like this: men face things head on, while women are uncertain; women pose and men take action;  men are straightforward, women sly.

Waren deze voorbeelden nog redelijk impliciet, als het gaat om de marketing van consumentenproducten worden de signalen explicieter. Fabrikanten laten duidelijk merken of hun spullen voor een jongen / man of meisje / vrouw zijn. Door de verpakking roze of blauw te maken. Door piraten voor de jongens en prinsessen voor de meisjes te tonen. Of door de naamgeving van het product. Zo verkoopt Albert Heijn jongenspasta en meisjespasta. Uiteraard in een roze en blauwe verpakking.

Wat veel van deze culturele patronen uiteindelijk tonen is dat ‘man’ de neutrale algemene basis vormt. ‘Vrouw’ wijkt af. Je hebt poppetjes op verkeerstekens, en je hebt bordjes die vrouwen vertellen dat ze in deze trein hun kind op schoot moeten houden. Je hebt deodorant, en deodorant voor vrouwen. Die boodschap versterkt ongelijkheden in de samenleving. Gelukkig kan het ook anders!

Ik kies mijn keuze!

De Volkskrant geeft ruim baan aan een tekstschrijver, Noortje Pelikaan, en historica Lotte Schouten, om aan te geven dat vrouwen volkomen vrij zij om te doen wat ze willen. Wat ze willen is een traditioneel bestaan. U weet wel, huisje boompje beestje, een flitsende loopbaan is niet belangrijk. Moet vooral zo blijven, want dat willen vrouwen. Of toch niet? Want opvallend genoeg doen beide dames een oproep. Vrouwen moeten vrij zijn om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon.

Zo weinig tijd, zoveel te kiezen! Oh, je zou er hoofdpijn van krijgen…

De Zesde Clan bleef haken op deze oproep. Vrijheid krijgen om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon. Hét traditionele rollenpatroon zelfs. Oooo jeeeee. Is het dan zo moeilijk om in Nederland als vrouw traditioneel te leven? Volgens zo’n duidelijk afgebakend patroon dat beide dames dat niet eens uit hoeven te leggen, alleen maar hoeven te verwijzen naar hét patroon? Hebben we als rechtgeaarde feministen een structureel probleem gemist, een pijnlijke beperking in de keuzevrijheid, waar miljoenen vrouwen onder zuchten? Dat zou vreselijk zijn.

Laten we eens even kijken hoeveel duwtjes in de richting van ‘dé’ traditionele rol vrouwen eigenlijk ontvangen:

  1. Mocht je een baan hebben, dan loop je een grote kans dat de werkgever je ontslaat of degradeert zodra je meldt dat je zwanger bent. Zeker met een tijdelijk contract is het risico groot dat je de laan uitvliegt. De schatten van werkgevers geven vrouwen op die manier alle ruimte om zich voor te bereiden op de komst van hun kindje. Wat naar van Europa dat ze Nederland voor de rechter slepen vanwege de gebrekkige bescherming van aanstaande ouders….Onnodig hoor, want stiekem wilden al die vrouwen best werkloos worden.
  2. Een conservatieve mentaliteit die ervan uit gaat dat vrouwen voor kinderen zorgen. Moeders die meer dan drie dagen betaald werk willen verrichten, zijn egoïstische powerfeministen. En dames, je krijgt geen kinderen om ze vervolgens in de crèche te dumpen. Zorg voor ze! (over de mannelijke verwekker van het kind geen woord).
  3. Alleenstaande vrouw? Neeeeeeeeeeeeee!!!! Eng! Kan niet, mag niet! Je MOET een heteroseksuele relatie aangaan! Maakt niet uit met wat voor soort man, als het maar een man is! Zo niet dan eindig je gefrustreerd, verzuurd, vereenzaamd en doodongelukkig, en zul je in je uppie sterven temidden van je vijftig katten!
  4. Kinderloze vrouw? Neeeeeeeeeee!! Eng! Kan niet! Je zult spijt krijgen als haren op je hoofd dat je het geweldige wonder van nieuw leven mist! Een schat van een kind waar je de rest van je leven voor mag zorgen! Zelfopoffering is nobel, het maakt een echte vrouw van je, en je krijgt er zoveel voor terug!
  5. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap, structureel minder loon krijgen voor hetzelfde werk, danwel het nadeel ondervinden van laag betaalde (lees: ondergewaardeerde) vrouwenberoepen.
  6. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap en loonkloof, structureel minder kans maken op promotie, gespot worden als talent, een mentor toegewezen krijgen, een klimaat tegenkomen waarin je je welkom voelt.
  7. Punten 1, 5 en 6 komen neer op: vrouw, blijf thuis! Liefst bij de kinderen! (punt 2, 3, 4 etc.) Want het gezin is het belangrijkste, zonder dat ben je niks en niemand. En zie, vrouwen passen hun ambities aan. Die vangen zulke signalen namelijk op en trekken inderdaad conclusies.
  8. Damesbladen die vrouwen zand in de ogen strooien. Vindt een vent, wordt gelukkig met hem, praat vooral niet over geld en onderhandel niet over de onbetaalde (zorg)arbeid in huis. Wat er gebeurt als manlief sterft, wil scheiden, en/of er vandoor gaat met een 18-jarige blondine…. Ah nee, daar hebben we het niet over, dat verstoort de droom op een nare manier.
  9. Onderwijs waarbij meiden al vroeg leren dat ze beter geen vak zoals wiskunde kunnen kiezen, en dat een loopbaan als fotomodel echt geweldig is, want dan kun je de wereld veranderen en ga je vast en zeker een glorieuze toekomst tegemoet.
  10. Kom je op de televisie? Geef je je mening op internet? Anonieme trollen maken je af. Discussies over partneralimentatie? Pleiten voor een representatiever aantal vrouwelijke gasten bij programma’s die van ons belastinggeld betaald worden? Maak je borst maar nat. Haat, haat! Vrouwen, vraag niets, zwijg, blijf thuis, de openbaarheid is niks voor je.
  11. Vrouwen zijn gelijkwaardig aan mannen, echt waar! Hij maakt de plannen, zij maakt het eten. Zij heeft haar geheel eigen plek, waardoor het voor haar bijvoorbeeld niet goed is om zich kandidaat te stellen voor politieke functies. Officieel moet dat nu wel, maar we weten allemaal: daar is ze niet geschikt voor. De overheid vindt die houding prima en blijft een politieke partij steunen die zulke standpunten uitdraagt.
  12. Belastingstelsel en inkomenspolitiek die het voor vrouwen economisch aantrekkelijk maken om een traditioneel rollenpatroon te volgen. Vooral stelletjes en klassieke gezinnen met één kostwinner (man) hebben baat bij het inkomensbeleid van de regering. Zelfstandig levende vrouwen merken geen enkel voordeel, hun inkomen ontwikkelt zich met 0% dankzij de inspanningen van de regering.
  13. Bezuinigingen op emancipatie, afschaffen van emancipatiebeleid, en kunnen we het laatste beetje budget voor emancipatie niet beter opheffen en overhevelen naar Defensie?

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Vrouwen krijgen in Nederland zoveel kansen om vrij te kiezen voor een traditioneel vrouwelijke rol, dat je bijna zou gaan vermoeden dat de keuze voor een niet-traditionele rol enigszins ontmoedigd wordt. Pelikaan en Schouten menen echter van niet. Wat nemen zij mee om de vrijheid, blijheid cultuur aan te tonen?

Opvallend genoeg allereerst minachtende taalgebruik voor pogingen om eens iets niet-traditioneels te doen. Traditioneel gezien domineren blanke mannen de talkshows op televisie. Dit is de manier waarop het duo de poging beschrijft om voor de verandering een talkshow met vrouwen te maken:

…een groepje geforceerd kletsende vrouwen bleek geen succesformule. Hoongelach alom.

Zou er echt geen neutralere manier zijn om dit te omschrijven? Geforceerd kletsende vrouwen! Mannen praten, vrouwen kletsen. De Zesde Clan moet dankbaar zijn dat Schouten en Pelikaan niet vervielen in termen als mekkeren en kakelen.

Schouten en Pelikaan negeren verder hoe snel de zogenaamd vrije keuze van vrouwen verandert als de omstandigheden veranderen. Daarnaast verwijzen ze voor hun onderbouwing dat vrouwen in het werk alle kansen krijgen naar welgeteld één (1) boek, over de mythe van het glazen plafond. Documentatiecentrum Rosa analyseerde dit boek en laat geen spaan heel van de inhoud ervan. Zo begrijpt de auteur het begrip ‘glazen plafond’ niet eens goed. Geen handige bron om naar te verwijzen…

O, en de historica van het tweetal kent haar geschiedenis niet. Dat verhaal over ‘vrouwen kiezen zelf’ voor hun eigen situatie komt uit de oude doos. Hetzelfde documentatiecentrum Rosa:

Zo kreeg Harriet Taylor Mill al in 1851 tijdens discussies  over vrouwenrechten te horen dat vrouwen deze rechten zelf niet willen: “Women, it is said, do not desire – do not seek, what is called their emancipation” (Mill & Mill 1970). 

De strijd om het vrouwenkiesrecht leidde tot hetzelfde soort argumenten. Zo publiceerde de North American Review in 1939 een artikel over suffe vrouwen. Hebben ze eindelijk het stemrecht, kiezen ze niet voor vrouwelijke politici en blijven ze liever thuis:

its arguments have been eroded by the passage of time and the rise of political science. Really, the article is just a very early version of a favorite anti-feminist argument: that feminists, being silly bubbleheads like all the other ladies, have worked day and night to push for equality only to find out that women don’t want it! Oh, the hubris of the female mind!

Nederland kon er ook wat van. Tussen 1894 en 1922 probeerden onze mannelijke landgenoten het vrouwenkiesrecht tegen te houden, onder andere met als argument:

  • ‘kiesrecht zou onvrouwelijk zijn en dus zou een ‘echte’ vrouw nooit kiesrecht willen bezitten’
  • ‘de man zou van nature verstandiger zijn dan de vrouw of was al zo geschapen door God’
  • ‘de Nederlandse vrouw’ was vast tevreden zonder kiesrecht

Enzovoorts, enzovoorts.

In Engelstalige kringen wordt dit verhaal over vrouwen die zelf lekker traditioneel willen blijven, tegenwoordig ook wel sardonisch omschreven als I Choose My Choice. Oftewel ‘ik kies mijn keuze’. Waarbij iedere context weg valt. Let maar niet op systematische achterstelling, vooroordelen en vrouwenhaat. Nee, vrijheid, blijheid. Volgens de ik-kies-mijn-keuze ideologie kiezen vrouwen in alle vrijheid, zonder enige vorm van sociale of culturele druk, voor pijnlijke, medisch onnodige operaties aan hun vagina, het anderhalf verdienersmodel waarbij zij de halve zijn, gemiddeld 8% minder salaris (want onderhandelen is zo vermoeiend), etc etc.

Daarnaast komen Schouten en Pelikaan aanzetten met de huishoudbeurs. In een week ruim 245.000 bezoekers, waarvan negentig procent vrouwen!  Zie je wel, dé Nederlandse vrouw vindt een traditionele rol prima. Tsja, sinds wanneer vormt dit aantal op een bevolking van 16,7 miljoen een meerderheid, of zelfs maar een representatieve groep?

Daarnaast vergeten de twee dames opnieuw de geschiedenis. Bij emancipatiebewegingen gaat het altijd om een minderheid. Het vergt enorm veel moed om kritisch te zijn, je mond open te doen en verandering te eisen. In Nederland waren het minderheden die  ijverden voor het kiesrecht voor vrouwen, de mogelijkheid om betaald werk te verrichten, het schrappen van de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw, en die anno nu protesteren tegen een verstikkend schoonheidsideaal en nare stereotypering in de populaire cultuur.

De meerderheid vindt die minderheid vaak lastig. Te grof, te boos, te strijdbaar. Of, met de individualistische Happinez mentaliteit van tegenwoordig: die activisten brengen negatieve energie, neee, je moet je vooral focussen op je eigen geluk. Niks mis mee, maar na het roepen van ‘huuuuh, enge feministen’ zijn dit soort mensen vaak maar al te blij dat ze baas in eigen buik zijn, geld mogen verdienen en zelfstandig kunnen reizen. En ’s avonds kunnen genieten van een mooie film of theaterstuk waarin vrouwen een fatsoenlijke rol spelen, net alsof het echte mensen zijn.

Ongelofelijk dat de Volkskrant zo’n rammelend geschreven en aantoonbaar op onzin gebaseerd stuk alle ruimte geeft. Je zou bijna denken dat ook deze krant vrouwen graag in vrijheid hun traditionele rol wil laten kiezen.

Wereld van computerspelletjes heeft anno 2013 nog steeds moeite met vrouwelijke hoofdpersoon

In welk jaar leven we eigenlijk? Dat vraagt de Zesde Clan zich wel eens af. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het bericht dat ontwikkelaars van computerspelletjes zich totaal niet kunnen voorstellen dat een vrouwelijk personage een hoofdrol heeft in het verhaal. Het moet een man zijn, omdat het altijd een man is, en een vrouwelijk personage is gewoon ondenkbaar.

Assassin’s Creed 3, waar vrouwen natuurlijk wel welkom zijn voor wat eye candy en een leuk decolleté.

Website The Border House geldt als een kritische volger van trends en ontwikkelingen in de gamerwereld. Waar ze een computerspel de hemel in kunnen prijzen doen ze dat, want het zijn liefhebbers. Maar de kritische houding maakt dat ze geregeld op de barricades klimmen. Bijvoorbeeld als vrouwen er in games bekaaid vanaf komen. Sterker nog, ze tellen niet mee:

Grand Theft Auto V will have three protagonists, all of them men. Adding to the trend, Chris Perna from Epic said that it would be “tough to justify” having a female lead in a Gears game given sales expectations. And Ashraf Ismail from Ubisoft told IGN that, when designing the lead character for the upcoming Assassin’s Creed IV: Black Flag, his team “actually never thought, ‘could this be a woman?’”

Letterlijke citaten uit interviews. Border House is er klaar mee, met al die excuses. Want sommige games schenden nota bene hun eigen fantasie-universum door vrouwen buiten te sluiten. Een commentator bij het artikel van Border House signaleert bijvoorbeeld dat de slogan voor de Assassin’s Creed spelletjes neerkomt op ‘niets is waar, alles is geoorloofd’. Alles, behalve een vrouwelijke hoofdrol blijkbaar. Dan verdwijnt prompt dat gevoel van vrijheid, eindeloze mogelijkheden en nieuwe ontdekkingen.

Ubisoft voelde die tegenstrijdigheden blijkbaar, want de producent deed een beroep op de historische context van de Amerikaanse Revolutie als smoes om af te zien van een vrouwelijke hoofdrol in Assassin’s Creed. Dat excuus kennen we. Die dook laatst nog op om het gebrek aan fatsoenlijke vrouwelijke personages in de film Argo goed te praten. Net als bij die film gebeurde, zijn het ook nu weer kritische buitenstaanders die signaleren dat er van alles gebeurt wat niet past in de tijdgeest, zonder dat iemand er van op kijkt. De historische context is geen probleem, totdat het gaat om de plek die vrouwen in kunnen nemen. Dat geeft te denken.

Gameproducenten negeren bovendien succesvolle voorbeelden. De serie Mass Effect geeft spelers bijvoorbeeld de mogelijkheid een vrouw of een man te kiezen. De vrouwelijke variant van de hoofdrolspeler, ‘FemShep’, kan op veel enthousiasme rekenen. Een scenarioschrijver van Mass Effect deed onlangs dan ook een oproep aan collega’s om meer vrouwen de hoofdrol te geven. Geloofwaardige, complexe karakters, net zoals bij mannelijke personages gebeurt. Dat kan prima.

Spelers kunnen kiezen voor een vrouwelijke hoofdpersoon. Deze optie is populair, omdat je dan een daadkrachtig handelende heldin krijgt die het spel probleemloos draagt.

Ook de marketing smoezen blijken een mythe. Games met een vrouw in de hoofdrol halen lagere verkoopcijfers, heet het. Soms klopt dat, maar als je kijkt wat er precies gebeurt wordt het verschil vooral verklaard doordat het budget voor marketing in het niet valt bij de lancering van computerspelletjes met een man in de hoofdrol. Ook zijn het vaak de kleinere bedrijven die het spel ontwikkelen, waardoor de kwaliteit soms minder wordt.

Zo noemt Border House het voorbeeld van Velvet Assassin, een spel gebaseerd op het leven van Violette Szabo, die in de tweede wereldoorlog in het verzet ging en tegen de Duitsers vocht. Kun je een prachtspel van maken, maar helaas:

Despite this strong premise, Velvet Assassin didn’t get picked up by Electronic Arts or Activision or Ubisoft; it was produced by a team of “about 35 people” (according to a developer interview) and published by Southpeak Interactive. With those financial limitations in mind, it’s a miracle that Velvet Assassin was playable

Logisch dat het Formule 1 team met de Ferrari het op de weg wint van de gewone burger in een Suzuki Alto. Dat heeft niks te maken met personen, maar met geld en middelen.

Kortom, het is nogal ongelijk verdeeld in de gamer-wereld. Mythes en vooroordelen tieren welig. Veel betrokkenen zijn mannen die in teams van mannen werken, en glazig gaan kijken bij het idee van een vrouw die het spel draagt. Dan droogt de creativiteit opeens op. Het enige wat helpt is zelf ervaren dat er veel meer mogelijk is, en blijven wijzen op de talloze positieve voorbeelden. Dan krijgen Lara Croft en FemShep hopelijk gezelschap van meer heldinnen.

Boek 1001 Vrouwen nu al toe aan tweede druk

Het boek 1001 Vrouwen is nog niet uit, of uitgeverij VanTilt kan al een tweede druk van de persen laten rollen. Het project van historica Els Kloek om vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis aan de vergetelheid te ontrukken, is aan alle kanten een succes. Crowdfunding bracht 76.000 euro in het laatje om het boek te bekostigen. Behalve een tweede druk verschijnen bovendien zes vrouwenportretten op een serie speciale postzegels.

De postzegels tonen de ontdekkingsreizigster Alexandrine Tinne, de schrijfster Belle van Zuylen, de Utrechtse heldin uit de Tachtigjarige Oorlog Trijn van Leemput, de schilderes Maria van Oosterwijck, de landsvrouwe Maria van Bourgondië en de theologe Anna Zernike. Prinses en straks koningin Máxima neemt het eerste setje zegels in ontvangst.

Dat iemand als Máxima de postzegels ontvangt, tekent de populariteit en de hoge aaibaarheidsfactor van 1001 Vrouwen. Niet alleen kan projectleidster Els Kloek rekenen op steun in woord en daad van talloze donateurs, maar het project biedt ook een explosie aan creativiteit. Zo zijn de postzegels een ontwerp van Roosje Klap, terwijl Irma Boom tekende voor het bijzondere design van het boek. Zij bedacht onder andere het gebruik van licht roze gekleurd papier en de bijzondere belettering op de rug van het boek.

1001 Vrouwen zorgde ook voor een uitstapje naar de mode. Mensen kunnen bijvoorbeeld een speciale editie van het boek kopen, die je als een handtasje mee kunt nemen. Bovendien ontwierpen Arlette van Laar en Yolet Wefers Bettink een aantal papieren jurken op basis van het ontwerp van boek en expositie.

Wie meer wil weten kan tot en met 14 mei 2013 terecht bij een serie lezingen van Els Kloek en collega’s, in steden zoals Amsterdam, Nijmegen en Bergen. Sprekers behandelen thema’s zoals vrouwen in de politiek, of individuele vrouwen, zoals architecte Margaret Staal Kropholler (13 mei 2013) en verzetsheldin Kenau Hasselaar, over wiens leven momenteel een film in de maak is. De tentoonstelling 1001 Vrouwen loopt nog tot 20 mei 2013 (Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt in Amsterdam).

Openlijk seksisme, het is bijna een opluchting

Het is bijna verfrissend als mensen of organisaties hun seksisme openlijk etaleren. Dan wordt het veel moeilijker minachting voor vrouwen te ontkennen. Alex Blimes, hoofdredacteur van de Britse editie van het tijdschrift Esquire, zei bijvoorbeeld hardop wat hij dacht. Vrouwen vervullen in dit blad de rol van ornament. Het blad publiceert foto’s van vrouwen op dezelfde manier als foto’s voor luxe auto’s en andere consumptiegoederen. Ondertussen besloot de Nederlandse bioloog Midas Dekkers de zuiderburen te shockeren met zijn verklaring van de loonkloof, en passant iedere serieuze discussie over het beschamende salarisverschol tussen mannen en vrouwen dood slaand.

Esquire ziet geen verschil tussen een lekkere vrouw en een lekkere auto. Het zijn beide consumptiegoederen.

Hoofdredacteur Blimes maakte zijn opmerkingen over vrouwen tijdens een Advertising Week Europe conferentie in London. Er bestaan opnames van zijn optreden, dus ontkennen zit er niet in voor de hoofdredacteur. De krant Globe and Mail meldt dat hij zelfs nog olie op het vuur gooide:

Bilmes digs his grave right up to the end of the video, boasting that Esquire, unlike fashion magazines, publishes photos of “older women” – by which he means 40. That statement draws audible gasps from the audience. No man would deny he likes to look at women because they’re sexy, but few would celebrate the objectification of women and boast of contributing to it. Bilmes never offers a counterpoint to the tangible harm done by treating women as objects similar to cars or offers any proof at all that he sees them any other way. His only response is, well, other people do it too, and some of those are women! His entire talk is a fatuous putdown.

In de commentaren barstte de gebruikelijke discussie los. Blimes sprak de waarheid, wat vervelend nou dat sommige overgevoelige types hier niet tegen kunnen. Je mag er niks van zeggen want mannen worden ook als object behandeld (het  klassieke ‘ja maar de mannen dan’ argument). Vrouwen zijn geniepige wezens: er mooi uitzien en naar complimenten vissen, maar doe je dat dan maak je een seksobject van ze en gaan ze klagen. Enzovoorts. Je kunt er zo een feministische bingokaart mee vullen.

Midas Dekkers ging ondertussen in debat met de Belgische minister Freya Van den Bossche. Onderwerp van discussie was de loonkloof tussen mannen en vrouwen. De verschillen in salaris zijn zo groot dat vrouwen tot gisteren nodig hadden om net zo veel te verdienen als een man in 2012. Dekkers sloeg Van en Bossche om de oren met een verklaring die als volgt luidde:

er zijn nogal wat vakken waarin vrouwen minder goed werk leveren dan mannen. Dat komt omdat er tussen mannen en vrouwen verschillen bestaan. En wat is het belangrijkste verschil? […]… je kan ook zeggen dat mannen wél vier weken op vier gesteld zijn, en dat vrouwen dus eigenlijk maar driekwart van hun loon zouden mogen verdienen. Maar als je grapjes gaat maken over de hormonen van vrouwen, dan krijg je de wind van voren. Dus dat zeg ik niet.’ Maar hij zei het lekker tóch. En ging meteen nog een stap verder. ‘Als ik in een meeting zit met vier vrouwen, dan weet ik statistisch zeker dat één van die vier vrouwen niet helemaal in haar element is. Maar ik weet niet dewelke. Dat is toch een probleem?’

Hormonen! Menstruatie! Inderdaad, de vrouw als tweederangs wezen op de werkvloer, slaaf van haar biologie. En bedankt. Was het satire? Een provocatie? De Standaard probeerde Dekkers aan de telefoon te krijgen voor een nadere toelichting, maar dat lukte niet. Ondertussen slaagde hij er wél in een serieuze discussie over een ernstig probleem volkomen te traineren.

Zelfs als het om ‘humor’ zou gaan, bereikte de bioloog hetzelfde effect als internettrollen. Die slaan iedere discussie ook dood door extreme dingen te roepen. Als het klinkt als seksisme, ruikt als seksisme, hetzelfde effect heeft als seksisme.… wat zou het dan zijn? Seksisme. Ook als Dekkers van zichzelf vindt dat hij helemaal niet seksistisch is, richtte hij schade aan.

En dan hebben we het nog niet gehad over een geruchtmakende verkrachtingszaak in de Verenigde Staten, waar de focus vooral lag op het ‘feit’ dat het zo zielig is voor verkrachters als ze veroordeeld worden voor verkrachting, en had het slachtoffer niet beter op moeten letten. Of de trailer van de komende Star Trek film, die halverwege zonder enige aanleiding een wijdbeens staande, bijna naakte vrouw toont. Verborgen in dat beeld zat een link naar een tot nu toe niet gepubliceerde poster. Op die manier belonen de reclamejongens fans die op halfnaakte vrouwen geilen. Weten we meteen ook weer voor welke doelgroep de film gemaakt werd – sorry, vrouwelijke Star Trek fans, het gaat niet om jullie!

Tsja. Het was weer een zware week voor de helft van de mensheid, maar in ieder geval helpt het als vrouwenhaters openlijk optreden. Dan worden ze zichtbaar, net zoals bij de VN conferentie om geweld tegen vrouwen aan te pakken. Dat helpt bij het bestrijden van ondergronds voortwoekerende vrouwendiscriminatie. Het zorgt voor verandering. Dus, heren, bedankt daarvoor!

De vagina als slagveld

Meisjesbesnijdenis geldt volgens iedereen die mensenrechten een warm hart toedraagt als genitale verminking. In het Westen blijft deze ingreep de meeste vrouwen bespaard, maar hebben plastische chirurgen in plaats daarvan vrij spel om cosmetische ingrepen aan de vagina te verkopen. De zogenaamde ‘designer vagina’ of Barbievagina rukt op, ook in Nederland. Artsen snijden daarbij onder andere je schaamlippen geheel of gedeeltelijk weg, zonder medische noodzaak. Is dat dan geen verminking? Hoe moeten we zulke ingrepen plaatsen? En waarom is het slagveld deze keer de vagina?

Vrouwenlichamen zijn door de eeuwen heen altijd onderworpen geweest aan nare ingrepen. Denk aan de opgebonden voeten van Chinese vrouwen uit welgestelde families. Of korsetten, die vrouwen een wespentaille gaven, maar ook hun adem afsneden en schade toebrachten aan interne organen. Naarmate de tijd vorderde, werden meer onderdelen van het vrouwelijk lichaam bespreekbaar. Was in de Victoriaanse tijd het tonen van een stukje enkel al taboe, tegenwoordig kun je rustig praten over modetrends op het gebied van schaamhaar.

Deze sociale verandering maakte de opkomst mogelijk van openlijk reclame maken voor cosmetische ingrepen daar beneden. Begin dit jaar meldde het AD zodoende dat de Barbievagina oprukt in Nederland. Klinieken adverteren op hun sites met een keur aan mogelijkheden: vagina verkleinen, versmallen, verjongen, strakker maken. Het loont de moeite prijzen te vergelijken en eventueel af te reizen naar België, omdat operaties daar vaak goedkoper zijn. Voor een kleine tweeduizend euro kunnen vrouwen hun kleine schaamlippen laten verkleinen met ‘een V-incisie, inclusief behoud van de kleur van je huid’. Toe maar.

Overzichten van cijfers zijn lastig te vinden, omdat voornamelijk privéklinieken dit soort ingrepen uitvoeren en vrouwen de operaties zelf moeten betalen. Maar iedereen houdt het erop dat het wegsnijden van schaamlippen steeds populairder wordt. In 2011 bood de site Groupon zelfs kortingen aan voor dit soort cosmetische chirurgie. Als een aanbieding uit de supermarkt.

Hoe moet je dit alles plaatsen? Het Tijdschrift voor Seksuologie besteedde in 2006 al aandacht aan de designer vagina. Dat vakblad signaleerde een dubbele moraal. Wel meisjesbesnijdenis (FMG) veroordelen als verminkend, maar geen uitspraken doen over medisch onnodige operaties voor het verkrijgen van een Barbievagina. Zodoende blijft het in Nederland verdacht stil. In buurland Engeland gaan echter stemmen op die uitspreken dat ze de Barbievagina-trend verontrustend vinden. Deze mensen zien de overeenkomsten met meisjesbesnijdenis wel:

Whilst I think forced mutilation is infinitely worse, what connects both procedures is the fact that women’s bodies are being made to conform to some kind of cultural norm. With FGM, the norm is to repress sexuality to ensure that a girl remains a virgin until she marries, and is imposed on its victims by the expectations of the church and the family. With FGCS, the aim is not to repress sexuality, but to enhance it, as its willing victims believe they would look more attractive or would have better sex if they are somehow altered “downstairs”. Instead of the church and family, we have marketing and the media to tell us how we ought to look.

Ook weblog De Tweede Sekse verwijst naar sociale druk en culturele normen als het gaat om de neiging vagina’s aan allerlei ingrepen te onderwerpen.

Prima, maar waar komt die sociale druk vandaan? Wat maakt dat de vagina het moet ontgelden? Een sociologe van de universiteit van Columbia vindt antwoorden in de psychologie:

The male psyche played a critical role in perpetuating the myth that the vagina is dangerous and erratic; a metaphorical part of the woman to be controlled. The vagina is seen as a hole of uncertainty –mysterious, fleshy, devouring the male penis (Galvin, 1994). Additionally, the vagina physically is not physically seen as easily as the penis, nor has it been represented as often in media and social dialogue around genetalia. Thus the vagina (that we aren’t as familiar with) is unpredictable (Braun & Wilkinson, 2001; Braun, 2005).

Seks is alomtegenwoordig en de porno industrie ontwikkelde zich razendsnel. Dit leidde echter niet tot het verdwijnen van taboes. De angst voor en weerzin tegen de vagina rommelde gewoon door, en kreeg nieuw elan dankzij steun van de massa media en de reclamewereld:

Women are inundated with derogatory cultural attitudes surrounding vaginas, which are portrayed as dirty, unhygienic, and even dangerous (Braun & Wilkinson, 2001). The media perpetuates this stigmatization of female anatomy by asserting that women need to clean and hide their vaginas to maintain some level of decorum. […] The vagina consistently has been portrayed as problematic. Popular teen and women’s magazines are rampant with questions from readers about how to improve the look, smell, tone, even taste of their vaginas (Kane, 1997).

Het resultaat? Meer angst, meer weerzin, minder accurate kennis over vagina’s en normale variaties in het uiterlijk van deze intieme delen, onzekerheden en voor een minderheid de gang naar een cosmetisch chirurg om een betere vagina te krijgen. Want:

The message is clear: women must conform to what the male authority of popular culture dictates as acceptable, so that men can feel some amount of control over women and their sexuality (Braun, 2005).

De run op een Barbievagina lijkt in eerste instantie onverklaarbaar en buitenissig, maar past bij nader inzien in een lange traditie van vrouwen controleren via hun lichaam. Het past bij een moderne cultuur waarbij niemand met z’n ogen knippert als conservatieven zeggen dat mannen hun oude rol als bewaker van vrouwen weer op zich moeten nemen, en de teloorgang van traditionele rolpatronen bewenen – met feministen in de rol van vijand, want hun verstoring van de oude orde is de oorzaak van allerlei maatschappelijke problemen.

Gelukkig zijn er tegengeluiden. Steeds meer mensen vinden dat vrouwen ook mensen zijn, en bekritiseren de genadeloze druk op de helft van de wereldbevolking om een goedgekeurd lijf te tonen. Daarnaast maakte regisseuse Ellie Land vorig jaar Centrefold, een documentaire over vrouwen die een designervagina willen hebben. Het werd een genuanceerd verhaal over een beladen onderwerp. Daarnaast wijzen feministische weblogs erop dat er ook pijnloze alternatieven zijn als je per se een Barbie vagina wil hebben.

Dat zullen de cosmetische chirurgen je echter niet vertellen. Die zijn veel te druk met het houden van lezingen voor collega’s, om hen te wijzen op nieuwe manieren om geld te verdienen aan de weerzin van vrouwen tegenover hun eigen lijf. Het zou goed zijn als deze commerciële jongens meer verantwoordelijkheidsgevoel aan de dag zouden leggen. Als reclamemakers ophouden met de al dan niet bedekte vrouwenhaat. En vrouwen openlijker met elkaar zouden praten over dit soort ingrepen aan je eigen lijf. Samen kunnen we onze cultuur vrouwvriendelijker maken!

1001 Vrouwen brengt geschiedenis tot leven

Ontroerend: een klein potlood met een de boodschap dat vrouwen óók moeten kunnen stemmen bij verkiezingen. Misschien niet zo spectaculair als de versierde show-BH van Mata Hari, maar wél een mijlpaal in de geschiedenis. Want met het stemrecht kregen vrouwen eindelijk toegang tot het democratische proces. Het kiespotlood is te zien in een expositie rondom het boek 1001 vrouwen, bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, aan de Oude Turfmarkt. Tentoonstelling en boek prikkelen de geest. Els Kloek, pionier van de vrouwengeschiedenis in Nederland, kan tevreden zijn.

Ooit van Teuntje Straetmans gehoord? Deze Culemborgse kwam als koloniste terecht in Brazilië en voer daarna naar New York. Trijn Rembrandts dan? Heldin die tijdens het beleg van Alkmaar in 1573 de stad verdedigde. Maria Margaretha van Os? Schilderde stillevens. 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis brengt het ene na het andere onbekende verhaal. De portretten bieden unieke inkijkjes in het leven van eeuwen terug en brengen ten onrechte vergeten vrouwen terug in de belangstelling.

Door het boek bladerend vallen vanzelf patronen op. De middeleeuwen staan in het teken van religie en adel, met veel oorlog. Veel vrouwen vallen in een van de drie categorieën die daar mee te maken hebben. Als ze iets doen wat niet behoort tot kerk, politiek en oorlog, zijn vrouwen vooral te vinden in de handel, of treden ze op als weldoenster.

In de zeventiende eeuw verschuiven de classificaties. Nederland beleefde een Gouden Eeuw en ook voor vrouwen lagen hier opeens mogelijkheden. Veel portretten uit dit tijdvak vallen in de categorie beeldende kunst of dicht- en letterkunde. Politiek komt op een goede derde plaats. Nederland was immers een republiek geworden, en vrouwen uit de elite konden soms ook een rol spelen, bijvoorbeeld als regentes. Opvallend: de eerste actrices doen hun intrede, en vrouwen verkleden zich als man om op avontuur uit te gaan. Dat zullen ze daarvoor en daarna ook nog gedaan hebben, maar in de zeventiende eeuw blijkbaar vaker dan anders.

In de achttiende eeuw vormen schrijvende vrouwen de meerderheid, terwijl ‘kerk en godsdienst’, zo alomtegenwoordig in de middeleeuwen, nagenoeg uit beeld verdwijnt. In de negentiende eeuw gaan vrouwen zich voor het eerst actief organiseren om op te komen voor armen en verdrukten. Hier en daar dringt tot sommige vrouwen het pijnlijke besef door, dat zijzelf ook tot de armen en verdrukten horen. Er beginnen voorzichtig geluiden te klinken die je zou kunnen omschrijven als vroeg-feministisch. Vrouwen blijven ook actief schrijven en dichten in deze periode.

De twintigste eeuw brengt de eerste vrouwen die daadwerkelijk, als zelfstandig individu, mee kunnen doen met de maatschappij. Voor het eerst bereiken vrouwen op eigen kracht functies in de politiek. Film, toneel en muziek rukken op, vrouwen mogen studeren en officieel wetenschap bedrijven, en drukken met een eerste en tweede feministische golf een stempel op de samenleving.

Aan de verschuivingen van de rubriek waarbinnen 1001 vrouwen de portretten kan plaatsen, zie je precies hoe de maatschappij verandert en op welke terreinen vrouwen kansen kregen – en grepen. Dan merk je ook hoe ver we gekomen zijn. Tot na 1900 waren vrouwen formeel buitengesloten van instituties als bestuur, kerk, leger, universiteit en handelsbeurs. Ondanks die uitsluiting levert het boek vrouw na vrouw die toch naam wist te maken en invloed uitoefende op een bepaald gebied. Zodra ze wel toegang kregen tot springplanken naar de macht, drongen vrouwen prompt door tot het landsbestuur, de media, de wetenschap, enzovoorts. Het is heel mooi om dat te zien.

Tot 20 mei 2013 kun je dat bescheiden stempotloodje nog zien, plus het pistool van Hannie Schaft, en boeken en dichtbundels van geleerde dames uit de Nederlandse geschiedenis. En als je dan het bijbehorende boek meeneemt kun je daar nog wekenlang in bladeren en kennis maken met talloze voormoeders. Nog meer? De digitale tegenhanger van het boek, het Vrouwenlexicon, biedt alle relevante secundaire literatuur en nieuwe toevoegingen aan de reeks biografieën. Aanbevolen!

Iran, Rusland, Egypte en Vaticaan vinden vrouwenmishandeling wel ok

Geweld tegen vrouwen mag niet. Als het toch gebeurt, moeten regeringen voor vrouwen evenveel moeite doen als in geval van geweld tegen mannen, om het slachtoffer te beschermen en de dader aan te pakken. Alleszins redelijk, zou je zeggen, maar niet voor een coalitie van Iran, Rusland, het Vaticaan en de Moslim broederschap. Tijdens een conferentie van de Verenigde Naties probeerden ze mensenrechten voor vrouwen uit een akkoord te schrappen. Gelukkig mislukte dat. Onder leiding van de Chileense ex-presidente Michelle Bachelet bereikten 193 landen een historisch akkoord.

De feestelijke opening van de conferentie.

De landen legden in een akkoord vast dat vrouwen wereldwijd gelijke rechten als mannen hebben. Ze veroordelen geweld tegen vrouwen en verklaarden duidelijk dat er in de eenentwintigste eeuw geen plaats meer is voor discriminatie en geweld tegen vrouwen. Met andere woorden: vrouwen zijn mensen! Hoera!

Het akkoord was nog op een andere manier nuttig. De twee weken durende onderhandelingen maakten zichtbaar wie anno 2013 nog steeds vindt dat vrouwen een tweederangse Ander zijn. Dat leverde rare taferelen op. Het Vaticaan gebroederlijk, zij aan zij, verenigd met de Moslim Broederschap uit Egypte. Samen met Iran en Rusland streden deze religieuzen voor het behoud van de uitzonderingsgrond religie/cultuur/traditie. Vrouwen vermoorden wegens vermeend overspel mag niet. Maar onze cultuur keurt het goed, dus dan mag het wel. Dat genre. De coalitie verzette zich ook tegen bepalingen die verkrachting binnen het huwelijk strafbaar stellen.

Internationale media struikelden vooral over een verklaring van de Moslim Broederschap, waarin de mannen uitlegden waarom geweld tegen vrouwen niet aangepakt hoeft te worden. Dat zat ‘m waarschijnlijk in de bewoordingen. De broeders maakten de meest expliciete tekst openbaar. Achter de schermen zullen landen als Iran en het Vaticaan waarschijnlijk dezelfde bedoelingen hebben, maar ze verpakten het netter. De broeders schrijven in hun betoog onder andere dat:

This declaration, if ratified, would lead to complete disintegration of society, and would certainly be the final step in the intellectual and cultural invasion of Muslim countries, eliminating the moral specificity that helps preserve cohesion of Islamic societies.

Toe maar! De totale ondergang van de samenleving! Buitenlandse invasies! Onder andere dagblad The Guardian had er geen goed woord voor over. Toen de Moslim Broederschap in Egypte aan de macht wilde komen, bedienden ze zich van mooie woorden over vrouwen en konden ze hun stemmen goed gebruiken. Nu ze eenmaal in het zadel zitten vallen alle maskers af. De broederschap blokkeerde een wet om genitale verminking van meisjes strafbaar te stellen, en pleitte bij de VN conferentie openlijk voor een tandeloze tekst die geweld tegen vrouwen vrolijk verder laat gaan.

Commentator Amira Nowaira vermoedt dat naast vrouwenhaat ook machtspolitiek aan de basis van hun felle verzet ligt:

The Brotherhood probably felt impelled to send a not-so-covert threat to Egyptian women. Throughout the past seven months, Egypt’s rulers have done their utmost to take women out of the political equation, as their active participation in protests has become a real headache for the Morsi regime. The statement seems to have been conceived in response to their mounting pressure and the vocal opposition, and intended to reassert the dominance and power of the Brotherhood.

Dat deze religieuze, conservatieve coalitie de strijd verloor, noemen commentatoren een bitterzoete overwinning. Fijn dat de uiteindelijke overeenkomst vrouwen als mens ziet. Maar de wilskracht bij de haters fungeert als waarschuwing. Krachtige partijen willen heel graag hun recht op vrouwen slaan behouden. Dat het deze keer niet is gelukt, zegt niets over een volgende VN Vrouwenconferentie. Alertheid blijft geboden.

UPDATE: een hoopvol teken is dat vrouwen steeds vaker hun mond open doen en praten over wat hen overkomt. Niet langer zwijgen is het begin van alles, signaleert auteur en journaliste Sally Armstrong:

Probably about three years ago, I began to see the earth shifting. I began to see the curtain lifting. Why did that happen? There’s an increase in education, but mostly there’s an increase in talk. I’ve always felt that if you can’t talk about it, you can’t change it. When you talk, you start asking questions you never asked before. Women are now saying, “Show me where it’s written in the Koran that my daughter can’t go to school.”

Ja, dan krijg je vanzelf een revolutionaire omwenteling 😉

Christelijke organisatie Siriz krijgt steeds meer invloed op hulp aan ongewenst zwangere vrouwen

Het is een publiek geheim dat Siriz vrouwen zoveel mogelijk wil bewegen af te zien van abortus. Toch kan deze Christelijke groepering, voorheen de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind (VBOK) zich meer en meer nestelen in het hart van de zorg aan ongewenst zwangere vrouwen en in de adoptieketen. De overheid bezuinigt neutrale en waardenvrij opererende instanties zoals het FIOM namelijk geleidelijk weg. Vrouwen lopen zo een steeds groter risico onder druk van bevooroordeelde mensen wegen in te slaan die ze eigenlijk niet willen bewandelen.

Niet zo….

Deze ontwikkeling vindt bijna geruisloos plaats. In de gangbare media hoor of lees je hier niets over. Siriz staat bovendien op allerlei sites voor jongeren vermeldt in onschuldige rijtjes. Vacaturebank Den Haag, opvang voor tienermoeders, Siriz. Alsof het één pot nat is. De christelijke organisatie staat ook in het lijstje ketenpartners van de Raad van de Kinderbescherming. De Raad verwijst mensen expliciet door naar deze organisatie: ,,Als de Raad door een ziekenhuis of op andere wijze in kennis wordt gesteld van een voornemen tot afstand dan schakelt de Raad FIOM of Siriz in voor de begeleiding van de moeder en eventueel vader.”

Wie snel scant krijgt alleen neutrale informatie over Siriz. De site van de Kinderbescherming meldt slechts:

Ouders kunnen voor hulp tijdens de zwangerschap maar ook na de bevalling terecht bij de Stichting Ambulante FIOM of Stichting Siriz. Deze organisaties ondersteunen de ouder(s) bij het zoeken naar een oplossing of bij het nemen van de beslissing voor pleegzorg of afstand ter adoptie.

Jongeren zien op sites als het Jeugd Informatie Punt Delft of Jong in Almere ook alleen korte, neutraal geformuleerde teksten staan. Zo staat bij JIP Delft bij Siriz:

Siriz biedt hulp en ondersteuning bij een ongeplande zwangerschap. Voor jonge moeders t/m 25 jaar zijn er opvangmogelijkheden.

… maar zo!

Klinkt onschuldig. Geen woord over het feit dat Siriz geen gewone hulp biedt. De Stichting komt voort uit de nogal radicale Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind. De naam alleen al geeft aan dat we hier te maken hebben met felle anti abortus fanaten. De VBOK kreeg zodoende een nogal negatief imago. Een paar jaar geleden besloot de VBOK dat het tijd werd voor een verandering van naam en uiterlijk, om te ontkomen aan die vervelende beeldvorming.

De Zesde Clan meldde destijds al dat dit een duidelijk gevalletje was van oude wijn in nieuwe zakken. De Raad van Toezicht bestond in 2010 uit mannen die zeer actief waren in kerken, zoals voorzitter A.P. de Boer van de Nederlands Gereformeerde Kerken, tevens presentator van EO radioprogramma ‘Deze Week’. Anno 2013 staan er wat andere namen, maar de kleur blijft hetzelfde. De voorzitter is nu bijvoorbeeld een vrouw die daarnaast bestuurslid is bij de ChristenUnie. Een politieke partij die budget voor vrouwenemancipatie aan defensie wil geven, en het recht op abortus sterk in wil perken.

De Raad van Bestuur van Siriz telde in 2010 slechts 1 persoon, Johan van der Veelen. Deze man bekleedde dezelfde functie bij voorloper VBOK en staat anno 2013 nog steeds als enige naam genoemd. Van der Veelen heeft zich altijd openlijk uitgesproken tegen baas in eigen buik. Voor hem gaat de foetus boven alles. Van der Veelen maakt hierbij rare sprongen, want tegelijkertijd ontkent hij dat hij of Siriz een standpunt over abortus innemen. Dan krijg je dit soort kronkels:

Heeft Siriz een standpunt over abortus?

„Nee, wel over het begin van het leven. Een foetus is geen mens in wording, maar een mens in ontwikkeling. Dat hoef je niet eens direct aan de Bijbel te ontlenen, dat is wetenschappelijk te bewijzen. Mensen die dat ontkennen, moeten beter uit hun doppen kijken.”

De VBOK light kreeg vanwege dit soort draaikonterij kritische reacties vanuit de achterban. Zo interviewde het Reformatorisch Dagblad in 2010 Jan van der Stoep, lector religie in media en publieke ruimte aan de Christelijke Hogeschool Ede. Hij zei:

Met het etiket ”pro life” sta je direct in de lijn van felle demonstraties tegen abortus en aanslagen op abortusklinieken, zoals in Noord-Amerika. Dat is niet prettig. Tegelijk moet de boodschap wat mij betreft wel blijven dat je gáát voor de bescherming van het ongeboren leven. Doe daar niet van af, maar probeer verkeerde associaties rond die boodschap zo veel mogelijk weg te nemen.”

Van der Stoep snijdt ook de manier van hulp verlenen aan. Hij benoemd daarbij eerst een niet denkbeeldig gevaar, en komt vervolgens met een betere werkwijze op de proppen:

Proberen in de hulpverlening tot het uiterste te gaan om daarmee een abortus te voorkomen, klinkt Van der Stoep niet goed in de oren. „Daarmee loop je het gevaar dat je om de vrouw in nood heen gaat. Je hebt te maken met mensen in een kwetsbare situatie, die je nooit mag misbruiken om je eigen doelen te realiseren. Ook als een ongewenst zwangere vrouw voor een abortus kiest, blijft zij een mens die hulp nodig heeft.” […] „Vergelijk het met een ouderling die met een echtpaar spreekt dat wil gaan scheiden. Hij kan wijzen op alternatieven, op de Bijbelse lijn, moet dat ook doen, maar het blijft de verantwoordelijkheid van het echtpaar of het gaat scheiden of niet. In die zin heeft ook een organisatie als de VBOK een beperkte verantwoordelijkheid.”

Fijn! Dus je krijgt te maken met een soort ouderling, die op een ‘we zijn niet boos maar wel verdrietig’ toontje een zwaar beroep doet op je morele plicht. Zalvende woorden als zou de vrouw ‘natuuuuurlijk’ zelf mogen beslissen, klinken in deze context nogal hol.

Ondertussen kunnen vrouwen niet geloven dat ze nog steeds moeten demonstreren voor basale rechten…

Kortom, Siriz doet meer aan p.r. en verpakt de boodschap beter, zoals woordvoerders ook zelf toegeven:

Dus niet allereerst: abortus mag niet, maar: abortus hoeft niet. Want we gaan met jou op weg en willen graag de nood die je ervaart op een andere manier oplossen. Niet met een waarschuwende vinger (want dan komen vrouwen en meiden niet eens), maar met open armen.

Het zijn echter nog steeds mensen die vrouwen in een kwetsbare positie lastig vallen met hun Bijbelse boodschap, en een vrije keuze moeilijk maken. Ondertussen moet een professionele, waardenvrije organisatie als het FIOM de hulpverlening juist afbouwen en kantoren sluiten. Waarom hoor je niemand hierover?

Rechter geeft definitie van discriminatie bij sollicitaties

Discriminatie bij een sollicitatieprocedure bewijzen? Ga er maar aan staan. Zelfs als de Commissie Gelijke Behandeling (nu: College voor de Rechten van de Mens CVRM) oordeelt dat er sprake is van verboden onderscheid naar geslacht, kan een rechter later alsnog vinden dat er niks aan de hand is. Dat blijkt uit een uitspraak van de rechter in een zaak tegen de Universiteit van Amsterdam. Proefprocessenfonds Clara Wickmann is ondertussen wel blij met het feit dat er eindelijk een heldere definitie van vrouwendiscriminatie aan universiteiten op tafel ligt.

De rechter gaf namelijk in meer algemene zin toe dat er wel degelijk stront aan de knikker kan zijn. Eenzijdig samengestelde selectiecommissie? Ontbreken van een objectieve buitenstaander? Veranderingen gedurende de sollicitatieprocedure en ondervertegenwoordiging van vrouwelijke wetenschappers? Dat zijn duidelijke aanwijzingen voor discriminatie. Universiteiten die op deze manier wetenschappelijk personeel werven, moeten op hun tellen passen. De volgende keer zou het vonnis zomaar eens in het nadeel van de universiteit uit kunnen pakken. In die zin staan vrouwen bij volgende rechtszaken sterker dan voorheen.

Wat was er aan de hand? Econome Edith Kuiper maakte rare dingen mee toen ze bij de Universiteit van Amsterdam solliciteerde. Uiteindelijk bleek dat de selectiecommissie een deel van haar wetenschappelijke werk niet had laten meetellen, tijdens de procedure de criteria veranderde, en uiteindelijk een lager gekwalificeerde kandidaat aan nam. Een man. De CGB oordeelde dat de UvA discrimineerde. De universiteit trok zich daar niets van aan.

Samen met proefprocessenfonds Clara Wichmann besloot Kuiper de UvA voor de rechter te dagen. Want:

Uit onderzoek van Marieke Van den Brink ( 2010) blijkt dat de achterstand van vrouwelijke wetenschappers wordt veroorzaakt door onder meer de (louter mannelijke) samenstelling van beoordelingscommissies, schuivende selectiecriteria (die worden aangepast aan de kandidaat die de commissie toch al op het oog heeft) en het feit dat vrouwen veelal niet worden gezien bij de acquisitie van wetenschappers (“old boys’ network”). In de zaak van Edith Kuiper waren precies deze elementen aanwezig in de benoemingsprocedure die zij doorliep voor een aanstelling van universitair docent.

Dat de rechter het bewijs in dit ene geval blijkbaar niet overtuigend genoeg vond, kan. Dit gebeurt ook vaak zat met vrouwen die een tijdelijk contract hebben, melden dat ze zwanger zijn, en dan opeens geen verlenging van hun contract krijgen – en dus op straat staan. De ene keer oordeelt het CVRM wel verboden onderscheid naar geslacht, de andere keer niet. Maar in alle gevallen zie je hetzelfde patroon: de zwangere vrouw voldoet opeens niet meer, krijgt opeens negatieve beoordelingen, opeens moet het bedrijf bezuinigen, och gut, toevallig neemt een man of een niet-zwangere vrouw het werk over. Keer op keer hetzelfde liedje. Maar er moet maar net een werkgever zijn die net iets te openlijk is over z’n ware motieven, om discriminatie hard genoeg te maken.

Het proefprocessenfonds is het er overigens niet mee eens dat de UvA voldoende aannemelijk gemaakt zou hebben dat Kuiper net de uitzondering op de door Van den Brink vastgelegde regel was. Het fonds beraadt zich nog op een hoger beroep.

Nieuwe paus brengt vrouwen geen hoop

Abortus mag nooit, ook niet als een vrouw zwanger werd na verkrachting, als ze geestelijk gehandicapt is, of als haar eigen leven in gevaar is. Voorbehoedsmiddelen mogen ook niet. Oh, en over homoseksuelen en lesbiennes heeft de nieuwe Paus Franciscus ook nare uitspraken gedaan. De verpakking is misschien wel nieuw, maar onder andere NBC News omschrijft hem als een status quo paus. Vrouwen hebben nog steeds niks aan de geestelijk leider van de Katholieke Kerk als het gaat om hun lijf en leven.

Onder andere The New Yorker maakt duidelijk dat de nieuwe Paus vrouwen, homo’s en lesbiennes weinig brengt:

That means that you will not see women in the priesthood anytime soon; or married clergy; or an end to the bans on divorce, abortion, and contraception; or a reprieve for the nuns in trousers who go forth to give food, music, and solace to the poor; or even an acknowledgement that “unrepentant” gay and lesbian Catholic men and women might, conceivably, get to heaven. (The best that the church has managed to come up with by way of reform of its social doctrine is to “permit” the use of condoms—not for contraception, but in cases where one partner in a married couple is H.I.V.-positive, to prevent the spread of the disease).

Dat is niks nieuws. Zodra een godsdienst institutioneel wordt en een hiërarchie krijgt, heet het dat de heilige boeken uitmaken dat mannen de leiding moeten hebben. En komen vrouwen terecht in een tweederangs positie, gekenmerkt door geen of alleen lage ambten in religieuze organisaties, soms aparte ingangen of bidruimtes, vaak achterin of bovenin het heilige gebouw, en een lange, lange reeks ge- en verboden om hun seksualiteit aan banden te leggen, hun uiterlijk te controleren, en hun geestelijk leven in te perken.

Op dit punt roept een of andere trol meestal ‘bewijs het’. Nou, hier kunnen ontelbare links volgen, zie de rest van dit weblog waar talloze voorbeelden staan uit alle delen van de wereld. Of sla eens een krant open. Dus sorry als de Zesde Clan niet deelt in de opwinding en lofprijzingen rondom de sobere, nederige uitstraling van de nieuwe paus. Been there, done that, bought the t-shirt, gaaaaaaap, volgende!

Wij veren pas op als een geestelijk leider vrouwen als zelfstandige mensen ziet, hen laat delen in de macht, en hen baas in eigen buik laat zijn. Dat zouden we pas revolutionair en vernieuwend vinden.

”Vrouwen, doe iets aan al je problemen,” anders krijg je een ePad Femme!

Hahahahaha, briljante satire op de inhoud van het gemiddelde reclame aanbod tijdens een avondje zappen:

En dan hebben we het nog niet over een nieuwe tablet, de ePad Femme, geproduceerd door de  Eurostar Group. Speciaal voor de vrouwtjes, en omdat die apps downloaden echt verschrikkelijk ingewikkeld vinden, hebben de producenten er alvast alles opgezet wat je als vrouw ooit nodig hebt. In de samenvatting van webmagazine Jezebel:

So, just to be clear, that’s four yoga/fitness apps, three make-me-a-sandwich apps, three bitches-be-shoppin’ apps, one app for women too stupid to understand how perfume works, and something about a log. Here you go, ladies! Don’t strain your vaginas trying to figure out how to turn it on!

Volgens de producent is kritiek op de ePad Femme als een seksistisch stuk roze rotzooi schromelijk overdreven. De Eurostar Group wil alleen behulpzaam zijn. Jaja, reageert Jezebel daarop:

It’s not sexist—ePad Femme goes out of its way to provide all the services that women need, such as weight loss tips, skinniness assistants, svelte-boday tools, and buns managers. There’s even an “invisible fence” option that provides a helpful “reminder shock” if you accidentally wander out of the kitchen and get lost! And isn’t thinking about women’s needs actually the opposite of sexist? Think about it, girls. Try a little gratitude for once.

Zou de Eurostar Group Miss Marketing hebben gelezen? Krijgen we nu nog meer op vrouwen aangepaste spullen?? Nachtmerrie!!!

Lean In minder erg dan gedacht

Facebook topvrouw Sheryl Sandberg kreeg er ongenadig van langs toen het nieuws uitlekte van Lean In, een boek over hoe vrouwen vooruit kunnen komen in het werk, met bijbehorende website vol tips en voorbeelden. Ze zou teveel privileges hebben om te weten waar ze over sprak, een bitch zijn, niet weten wat vrouwen tegenkomen op de werkvloer, enzovoorts. Nu het boek in de schappen ligt en mensen haar verhaal eindelijk lézen, blijkt het mee te vallen. Sandberg verandert de wereld niet, maar ze heeft wel degelijk nuttige adviezen. Misschien waren al die aanvallen een tikkeltje oneerlijk…?

Katha Pollit van The Nation vergelijkt Sandberg met iemand die net het feminisme heeft ontdekt, en haar enthousiasme deelt met vrienden:

She cites study after study showing that the deck is stacked against women: discrimination is real, the old boy network is real, the difficulties of raising children while working full time are real. She constantly talks about the need for men to be equal partners at home and to support women at work. Yes, Sandberg emphasizes individual initiative: Given the pervasiveness of sexism, how can women help themselves? Her critics don’t want to hear from psychology, and yet it’s true enough that women put themselves down in order to be liked, don’t speak up in public, wait to be asked. Much of what she says struck me as applicable to many women I know, including myself.

Wired wijst erop dat Sandberg de voorbarige hoon zelf al voorspelde:

Most of the attacks centered on Sandberg’s persona rather than the content of the book, and some alleged that the Lean In was more about building up the “Sheryl Sandberg” brand than starting a genuine a conversation about women at work. What was so, so disappointing, as Anna Holmes notes at The New Yorker, is that several of the writers lashing out at Sandberg hadn’t even read the book. To her credit, Sandberg predicted the backlash in the very beginning of Lean In. “I have heard these criticisms in the past and I know that I will hear them — and others — in the future,” she writes. “My hope is that my message will be judged on its merits.”

Sterker nog, omdat ze de hoon voorspelde, doet ze erg haar best op haar persoon gerichte kritiek voor te zijn. Ze is geen wetenschapper, ze kan niet voor iedere vrouw spreken, ze heeft hier en daar inderdaad geluk gehad. The Globe and Mail werd zelfs een beetje moe van al die excuses, maar ziet hierin terug dat vrouwen het inderdaad nooit goed kunnen doen:

She falls into the very trap she cautions her readers to watch out for: worrying too much about being popular, to the detriment of their ambitions. I don’t care if I like Sandberg, I want to read what she has to say. I don’t want her to waste words feeling awkward for being talented and lucky. Why do we expect successful women to speak for every woman? That’s impossible. […] The reaction to her book proves her thesis – women are stuck either way. If Steve Jobs (the last guy to have worried about his likeability factor) had offered to guide a mentorship program, the crowds would have lined up.

Dit mechanisme valt op. Zelfs een massamedium als CNN besteedt inmiddels aandacht aan de dubbele moraal. Een machtige man, prima, maar een vrouw? Dat zijn enge uitzonderingen. Als ze opvallen (wat ze doen, want het is nog steeds niet normaal een vrouw op een hoge post tegen te komen) krijgen ze vooral negatieve reacties – ze zijn onbetrouwbaar. Het klopt niet, een machtige vrouw. Geen kunst om vanuit dat soort vooroordelen alles af te kraken wat iemand als Sandberg eventueel zou willen zeggen.

Terwijl CNN dit probleem uitdiept, zet zakenblad Forbes in een grote kop ronduit dat Sandberg gelijk heeft. Je mag vrouwen best aanmoedigen om zich minder als bescheiden muurbloempjes te gedragen, en meer ruimte in te nemen. Niks mis mee, want Sandberg plaatst die oproep in de context van systematische achterstelling. Ze besteedt expliciet aandacht aan seksisme en machtsongelijkheden, en wil gegeven die situatie vrouwen aanmoedigen er het maximale uit te halen.

Het verhaal van Sandberg en andere buitenlandse deskundigen is heel anders van toon en aard dan de zure Nederlandse opgeheven vingertjes. Wat bij ons vaak gebeurt is dat vrouwen losgekoppeld worden van hun omgeving,  de samenleving. Vervolgens ontstaat ongegrip en volgen er berispingen omdat ‘ze’ het er bij laten zitten – vrouwen zouden niet ambitieus zijn, niet willen, liever thuis voor kinderen willen zorgen. Goh, hoe zou dat komen… Zulke veroordelingen zijn veel lastiger als je vrouwen wél plaatst in een context van een vijandige omgeving en een dubbele moraal. Je moet eerlijk zijn over de obstakels die je tegenkomt, puur omdat je de verkeerde sekse hebt.

Deze discussie blijft van levensbelang. Nederland bungelt niet voor niets onderaan als het gaat om vrouwen op machtige posities. Als het gaat om topvrouwen in het bedrijfsleven kunnen we alleen Saudi Arabië en Japan achter ons laten, bleek onlangs. Ook in de wetenschap toont Nederland zich behoorlijk ouderwets. Binnen die feodale situatie moeten vrouwen er het beste van maken. Daar mag je ze best bij aanmoedigen en inspireren. Maar de rest moet wél mee willen veranderen. Want de enkeling kan niet de hele groep veranderen. Erken je dat niet, dan bouw je het falen al in…

Geniale vader geeft dochter actieve heldin

Makers van computerspelletjes grijpen te pas en te onpas naar het cliché van het hulpeloze wicht. De held van het verhaal moet de prinses/zijn liefje redden. Hij kan dappere daden verrichten, terwijl zij passief afwacht. Letterlijk, want de hulpeloze vrouw die gered moet worden, levert zelden een bespeelbaar personage op. Een meisje protesteerde. Ze speelde graag Donkey Kong, maar moest iedere keer aanzien hoe ‘Pauline’ in de marge verdween. Zij wilde zelf iemand redden, Mario bevrijden. Dus verbouwde haar vader de programmering en zorgde ervoor dat Pauline een actief karakter werd. Via haar kon zijn dochter zelf op heldenpad gaan en Mario redden. Leve deze twee feministen en hun inspirerende actie!

UPDATE: Vorig jaar paste een andere vader voor zijn dochter de programmering van computerspel Zelda aan, zodat in de dialoog hoofdpersoon Link van een jongen in een meisje veranderde. De motivatie van deze vader:

all of the dialog insists that Link is a boy, and there’s apparently nothing to be done about it. Well, there wasn’t anything to be done about it, certainly not anything easy, but as you might imagine I’m not having my daughter growing up thinking girls don’t get to be the hero and rescue their little brothers.

Op basis van dit soort voorbeelden concludeert webmagazine Jezebel:

Game makers, it appears the people of the world have spoken, and they want some change. Girls don’t just want to dress-up real and virtual Barbie; they want to slay dragons, too. And maybe some boys want to dress up Barbie, too. I know my brother sure did. These games need points of access for all genders.

Inderdaad.

Stereotypen in computerspelletjes: het hulpeloze wicht

Anita Sarkeesian van Feminist Frequency kreeg er ongenadig van langs toen ze een plan aankondigde voor een serie over vrouwelijke personages in computerspelletjes. Ze zette echter door, zamelde genoeg geld in, en voilà, ondanks nog meer kritiek (zoals: ze had het werk voor niks moeten doen!) zag de eerste film het levenslicht. Wie liever leest: de uitgeschreven Engelse tekst staat hier.

Het vergde moed om deze video te maken en te tonen. Wie zich afvraagt ‘goh, waarom geven vrouwen hun mening niet zo snel in het openbaar’, moet misschien even stil staan bij de opeenvolgende golven van op de persoon gerichte agressie. De haat barstte los, nog voordat Sarkeesian ook maar 1 filmpje had gemaakt. Het idee opperen was al genoeg reden voor bedreigingen en beledigingen:

This wasn’t about trying to have a reasoned, even passionate debate about her views on games, this was about telling a woman that she was not allowed to have an opinion on the matter. The mere idea that she might express an opinion about the way that women are portrayed in games is apparently so abhorrent to some people that they felt that the only appropriate way to respond was to take away her voice. If they couldn’t intimidate her into silence with threats of sexual violence and online harassment then by cracky they were going to try to sabotage any attempt to make this happen.

Sarkeesian ging er desondanks goed voor zitten. Als eerste analyseert ze het stereotype van’het hulpeloze wicht’. Videospelletjes wemelen van zulke zwakke vrouwen. Ze zit gevangen, enge kerels bedreigen en ontvoeren haar, de mannelijke held moet haar redden!!!! Dit stereotype reduceert vrouwen tot bezit. Ze is een prijs die de man kan winnen, een schat die hij moet vinden, een reden om aan een avontuur te beginnen. Zelf speelt de vrouw echter geen actieve rol. Zij verliest aan macht en handelingsvrijheid, zodat de mannelijke held kan schitteren.

Het zijn geen incidenten. Keer op keer krijgen vrouwen geen plek in het verhaal. Dat heeft gevolgen in de praktijk. Want keer op keer zien dat vrouwen hulpeloos zijn, nestelt zich tussen de oortjes. Het maakt de wereld vijandiger voor meisjes (en vrouwen). Neem bijvoorbeeld een gebeurtenis op school, waarbij het dochtertje van een blogster een spreekbeurt hield over elven:

A couple first grade boys yelled out, “Stupid! Boring!” The boys wanted to be clear that they wouldn’t be interested in something as uncool and girlie as fairy, Fairies, are sadly, on eof the few images we can find in our culture of magical females. Unfortunately, the boys’s reaction isn’t a rare reaction when girls show and tell “girl” stuff. How’s that for an early lesson in public speaking? What if fairies flew out of the Pink Ghetto? What if kids saw fairies go on exciting adventures in narratives marketed to all kids? What if fairies didn’t look coy, with short skirts and shy smiles? What happens when kids learn, from the moment they exit the womb, that there are girl toys and boy toys, and that girls are less important than boys? How does it affect who our kids grow up to be?

Dus je ziet, computerspelletjes, films, verhalen in het algemeen, het gaat over ons en het vertelt ons iets over hoe het hoort. Die boodschap is tot op de dag van vandaag: meisjes, blijf in je hok. Jongens, voel je vrij om meisjes te minachten en de wereld te veroveren. Dat is niet handig voor een goede persoonlijke ontwikkeling.

Proefprocessenfonds Clara Wichmann opent klokkenluiders website

Vrouw, studerend aan of werkzaam bij een Nederlandse universiteit, en ervaring met seksisme? Vanaf nu kun je je ervaringen, ook anoniem, melden bij een klokkenluiderssite van Proefprocessenfonds Clara Wichmann. Het fonds sluit aan bij soortgelijke sites, zoals seksisme in en om het huis. Of buitenlandse initiatieven, zoals wat mensen zeggen tegen vrouwelijke journalisten, het Engelse every day sexism en het Amerikaanse what’s it like to be a woman in philosophy. Daar maken vrouwen al ruim een jaar melding van de minachting die ze ervaren, puur op basis van hun sekse.

Discriminatie van vrouwen aan universiteiten vindt structureel plaats, maar krijgt nauwelijks aandacht. Zo interviewde DUB, het onafhankelijke medium van de Universiteit Utrecht, vorig jaar vertrekkend hoogleraar theoretische fysica Renate Loll. Zij zei bij die gelegenheid:

Loll is altijd zeer uitgesproken geweest over het feit dat in de Nederlandse wetenschap te weinig vrouwelijk talent doorgroeit naar de top. Volgens haar wordt bovendien onvoldoende beseft dat dit wijst op een structureel probleem. Universiteitsbesturen mogen luid tamboereren over hun voornemens om meer vrouwen als hoofddocent en hoogleraar aan te stellen, in de praktijk is daar volgens haar op de meeste plekken nog weinig te merken. “Het blijft vaak bij mooie woorden. Als er stappen in de goede richting worden gezet, dan is dat te danken aan verder denkende personen die toevallig op dat moment op de juiste plek zitten. In de structuren verandert weinig en het thema leeft op de werkvloer ook niet echt als het erop aankomt. Eenzelfde probleem kom je trouwens ook in het bedrijfsleven tegen.”

Hoe pakt dat algemene beeld uit in de praktijk, bij studenten en werkneemsters? Via de site seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl, kunnen vrouwen hun eigen ervaringen delen, al dan niet anoniem. Op die manier krijgen abstracte termen als ‘seksisme’ of ‘glazen plafond’ een menselijk gezicht en een concrete, alledaagse inhoud. Iedereen kan recente en minder recente voorvallen opsturen naar info@seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl.

Structurele achterstelling aan de kaak stellen is een positieve daad. Het geeft gewicht aan bestaande kritiek op de bestaande discriminatie van vrouwen. Door hardop te zeggen waar je tegenaan loopt als vrouw, werk je mee aan een meer rechtvaardige samenleving. Een nobel streven, kortom. Daarom steunt ook een respectabele organisatie als het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren het initiatief.

In Engeland en de V.S. hebben mensen positieve ervaringen met dit type actie. Zo ontving site en Twitter hashtag Everyday Sexism onlangs de 20.000ste reactie. Actrice en schrijfster Laura Bates richtte de site vorig jaar op omdat ze merkte dat vrouwen geen stem hadden. Ze konden geen kant op. Je gaat geen rechtszaak beginnen omdat een man in je billen knijpt terwijl je dat niet wilt, maar ondertussen voel je je wel rot en op je plaats gezet.

Everyday Sexism doorbreekt de stilte:

Before social networks came along, specifically Twitter, there was no easy place for women to catalogue these fairly regular and annoying sexist occurrences en masse. […] I set up the project as I felt everyday sexism was a really invisible problem. So many women I knew were having similar experiences and were repeatedly being told “not to complain” and “have a sense of humour” if they brought up what had happened to them,” Laura, a freelance writer, tutor and actress, explains. Even just being able to share your frustrations at a sexist jibe or exclusion in the workplace because of your gender […]  is incredibly liberating – for both women, and I imagine men too. Social media has made it possible to do it at large scale.

Nu dus ook in Nederland, in ieder geval voor de universitaire wereld. Grijp je kans, zwijg niet langer, en maak zichtbaar wat er gebeurt!

Facebook topvrouw belandt in mijnenveld

’t Boek is nog niet uit of mensen buitelen al over elkaar heen om Facebook-topvrouw Sheryl Sandberg fel te bekritiseren. Op 11 maart 2013 publiceert ze Lean In, een analyse van vrouwen op de werkvloer, adviezen om je ambities waar te maken, en een oproep aan vrouwen om zichzelf over hun angst heen te zetten en hun mond open te doen. Met bijbehorende website. Had ze niet moeten doen. Wie is zij om dit te vertellen, zij met haar miljoenen op de bank, grote villa, betaalde hulptroepen en braaf meewerkende echtgenoot?

Sandberg tijdens een toespraak voor het World Economic Forum.

Wat zegt Sandberg eigenlijk? Voorpublicaties uit het boek doen de ronde, en dan lees je stellingen zoals dit:

“We hold ourselves back in ways both big and small, by lacking self-confidence, by not raising our hands, and by pulling back when we should be leaning in,” Sandberg writes, according to a preview in the New York Times. “We internalise the negative messages we get throughout our lives, the messages that say it’s wrong to be outspoken, aggressive, more powerful than men. We lower our own expectations of what we can achieve.” As a result, she says many women are quietly checking out of their careers, years before they actually start a family. She believes women rarely make a sweeping decision to give up work to look after children, but instead make a string of choices from early on that propel them towards that end result, none the less.

Op zich is er niets mis mee dat Sandberg erop wijst dat vrouwen negatieve boodschappen over zichzelf internaliseren, en vervolgens zichzelf saboteren. De Zesde Clan stelde dit onderwerp op een wat andere manier aan de orde bij een analyse over zelfhaat. Het is een legitiem punt, een belangrijk probleem. Vanwaar dus die ophef? Welke open zenuw raakt Sandberg?

The New York Times schat in dat het verzet ontstond, omdat Sandberg in haar analyse de nadruk teveel legt op individuele vrouwen.  Juist vrouwen die negatieve boodschappen tussen de oortjes hebben zitten, constant te horen krijgen dat ze niet voldoen, dat ze zelf schuld zijn aan hun eigen ontslag/verkrachting/man die te weinig in het huishouden doet etc., etc., kunnen terecht de hakken in het zand zetten als er nog iemand komt die alweer uitspraken doet die neerkomen op ‘vrouwen moeten beter hun best doen’. Het moet een keer ophouden met al die verwijten. Ga weg!

Bovendien kan een zoveelste oproep aan vrouwen ervoor zorgen, dat alle andere partijen die deel uitmaken van het probleem, lekker achterover blijven leunen:

Ms. Sandberg “does what too many successful women before her have done: blaming other women for not trying hard enough,” wrote Avivah Wittenberg-Cox, a consultant who works with companies to improve their gender balance, after watching a video of Ms. Sandberg speaking on the topic at the World Economic Forum in Davos last month. “Every resistant man on the planet will be able to quote her” saying that women simply must become more ambitious, Ms. Cox continued. (Ms. Sandberg writes that she focuses on internal barriers because the external ones get more attention.)

Daarnaast plaatsen sommigen de voorbarige kritiek in een bredere context:

Feminist icon Gloria Steinem, whom Ms. Sandberg thanks in the acknowledgements and cites as inspiration, praises Lean In on her Facebook page, saying that it “addresses internalized oppression, opposes external barriers that create it and urges women to support each other to fight both.” She adds that even the book’s critics “are making a deep if inadvertent point: Only in women is success viewed as a barrier to giving advice.”

Dit kan ook verklaren waarom zoveel kritiek op de inhoud van het boek, eigenlijk neerkomt op persoonlijke verwijten aan het adres van de auteur. Wat weet Sandberg nou van haar onderwerp af? Ze heeft teveel privileges, ze weet niks af van gewone vrouwen. Weg met dat succesvolle wijf, Sandberg moet haar mond houden. The Atlantic wijst er terecht op dat hier iets geks gebeurt:

Sandberg is an easy target: she is successful and extraordinarily rich and is preaching the power of personal ambition and overcoming professional barriers at a time when most Americans – including the high-gloss, Ivy League set – feel they are stomping through molasses to get ahead despite their most determined efforts. But how about commenting on the merits of her argument rather than her class? When was the last time people asked Warren Buffett if it was appropriate to talk about the tax bracket of his secretary? Or Bill Gates if it was appropriate for a billionaire to talk about entrenched global poverty? Or is talking to the really wealthy and the really poor okay, but talking to working-class people not?

Sandberg komt met haar boek zodoende terecht in een mijnenveld waar minachting voor vrouwen, angst voor succesvolle vrouwen, de spanning tussen individu en instituut, en diepgevoelde zelftwijfel zorgen voor een explosieve situatie. Het resultaat? The New Yorker spreekt van een heuse backlash.

Sandberg schaart zich hierdoor in een rijtje van vrouwen die bij voorbaat aangevallen worden om wat ze willen doen of zeggen. Activiste Anita Sarkeesian, die het plan opvatte een serie videofilmpjes te maken over stereotiepe vrouwbeelden in computerspelletjes, en bedolven werd onder haat. Actrice Ashley Judd, die mogelijk de politiek in gaat en er nu al van langs krijgt van conservatieven. Een samenleving die vrouwen in hun hok wil houden, rukt bij voorbaat al uit met hooivorken en brandende fakkels om die enge wijven het zwijgen op te leggen, nog voordat we weten wat ze zouden willen zeggen.

Geen wonder dat zoveel vrouwen wel drie keer nadenken voordat ze willen doen wat Sandberg adviseert. Publiekelijk zichtbaar zijn en ruimte claimen kan vrouwen op zoveel haat komen te staan, dat alleen de allersterksten het aankunnen. Dit mechanisme kun je niet bij vrouwen alleen neerleggen:

A culture where the only people able to contribute to the national conversation are thick-skinned, insensitive, white, straight males who can repel or ignore this ugly trench of abuse is not a culture any thinking person should want to live in.

De samenleving als geheel moet veiliger worden voor vrouwen, zodat zij zich vrijer kunnen bewegen en zich openlijker kunnen uiten. Want zoals de mentaliteit nu is, kunnen vrouwen het nooit goed doen. We zijn met ons allen verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat vrouwen meer speelruimte krijgen. Op 11 maart zullen we zien of Sandberg dit element ook heeft meegenomen in haar analyse.

De Zesde Clan wenst je een inspirerende internationale vrouwendag

Ja, Nederlandse media, we kijken naar jullie, waar internationale vrouwendag in één adem genoemd wordt (en impliciet gelijk gesteld aan) internationale dagen voor autisten, mantelzorgers en warme truien. Daarmee een geschiedenis van politieke strijd verdonkeremanend. Uiteraard gebeurt dit onder de noemer ‘humor’, en gaan zulke zinsneden vergezeld van advies om de loonkloof aan te pakken. Anders krijgen ‘ze’ je misschien door… Tsja. Gemiste kans. Wij gaan in ieder geval vanavond als vrouwen onder elkaar feest vieren.

Mocht je ondertussen nog iets fijns willen lezen: het gezaghebbende tijdschrift Nature besteedt in een speciale bijlage aandacht aan vrouwen in de wetenschap. Veel plezier!

Nieuwsronde – internationale editie

Nederland is slechts een klein landje. Hoe gaat het er elders aan toe in de wereld? Zeker rond 8 maart een belangrijke vraag. In deze internationale editie van de nieuwsronde zodoende onder andere een kaart met de politieke rechten van vrouwen wereldwijd, Afghaanse meisjes voor wie een huwelijk regelmatig een voorbode van de dood is (sorry als dit dramatisch klinkt, maar de feiten spreken voor zich), journalisten in Sri Lanka, Keniase mannen die nee zeggen tegen meisjesbesnijdenis, en documentaires.

  • Vrouwen komen nauwelijks aan het woord in de media. Problematisch, want als je de helft van de bevolking mist, kun je onmogelijk recht doen aan je verhaal. Nog zeldzamer is het als vrouwen zelf het nieuws halen. Onder andere in Sri Lanka merken journalistes dat ze op eieren moeten lopen. Vanwege het politieke klimaat censureert de pers zichzelf, en krijgen journalisten bedreigingen. Ben je echter een vrouw, dan kan die bedreiging grimmigere vormen aannemen. In plaats van dood, óók bedreiging met verkrachting, bijvoorbeeld.
  • Welke politieke rechten hebben vrouwen wereldwijd? Deze kaart geeft alle informatie. Enkele interessante weetjes: Saudi-Arabië is één van de laatste landen ter wereld waar vrouwen nog steeds geen stemrecht hebben in landelijke verkiezingen, pas sinds 1975 kun je in Angola op een vrouwelijke politicus stemmen, en in China kozen bewoners in 1954 voor het eerst een vrouw in de regering.
  • SheDocs grijpt maart (en internationale vrouwendag 8 maart) aan om mensen een maand lang toegang te geven tot tien documentaires over de situatie van vrouwen in diverse landen. Via je computer kun je gratis kijken naar onder andere Makers, over de Amerikaanse vrouwenbeweging, Solar Mamas, over een vrouw uit Jordanië die naar India gaat voor een training tot zonne energie techneute, Welcome to the World, over moedersterfte, en Women, War and Peace, over de rol van vrouwen tijdens vredesonderhandelingen.
  • Officieel pakt Japan vrouwendiscriminatie aan. Onofficieel gebeurt er niets. Vrouwen botsen tegen allerlei beperkingen aan, alleen wordt het minder zichtbaar omdat de discriminatie subtieler gebeurt dan vroeger. Zonde, want de economie kan niet op één been vooruit komen, signaleert persbureau IPS.
  • Half the Sky, een succesvol Amerikaans boek over het verbeteren van de positie van vrouwen en meisjes wereldwijd, is door Games for Change omgezet naar een computerspel. Via Facebook kan iedereen meeleven met de avonturen van de Indiase vrouw Radhika. Het spel begint als ze in een krot leeft en met haar man moet onderhandelen over medische zorg aan haar zieke dochter. Games for Change wil mensen op die manier bewust maken van de situatie van vrouwen, keuzes die je kunt maken, en de gevolgen van die keuzes.
  • Keniase mannen zeggen steeds vaker nee tegen het besnijden van meisjes. Zij hoeven niet zonodig een ‘pure’ bruid, en beginnen in te zien dat besnijdenis een verminking betreft, met zwaarwegende gevolgen voor de gezondheid van hun beoogde partner. Daarmee valt een van de argumenten voor besnijdenis weg – tot nu toe heette het immers dat een onbesneden meisje nooit aan de man kan komen, en dan heb je als vrouw sociaal gezien een vet probleem. In Senegal nemen grootmoeders het voortouw om de samenleving te veranderen. Deze ontwikkeling past in een bredere trend. Steeds meer mensen zien in dat het verminken van meisjes niet verstandig is, en in steeds meer landen winnen organisaties die deze praktijk willen stoppen, aan kracht.
  • Brazilië kent een levendige feministische beweging. Dat kun je letterlijk zien, want onder andere in Rio de Janeiro verdwijnen grauwe muren onder bonte schilderingen over politieke thema’s, zoals huiselijk geweld, inclusief telefoonnummer van een hulporganisatie. Op die manier vragen feministes aandacht voor problemen in hun land, wijzen ze vrouwen op mogelijkheden om hulp te zoeken, en maken ze moeilijke onderwerpen bespreekbaar. Zodat je ze kunt aanpakken.
  • Nog een nare gewoonte: meisjes veel te jong uithuwelijken. Onder andere in Afghanistan leiden kinderhuwelijken ertoe dat meisjes op  hun dertiende al een kind moeten baren. Ze overleven dat lang niet altijd. In die zin geven meisjes niet alleen hun hand, maar ook hun leven in het huwelijk. In Senegal beginnen families erachter te komen dat het beter is te wachten met trouwen. Het scheelt moedersterfte (meisjessterfte) en verbetert de economische situatie van huishoudens. Onder andere imams spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van kindhuwelijken.
  • Slechts drie procent van de parlementariërs in de Pacific is vrouw. Het gebied vormt een negatieve uitzondering in de wereld. Zelfs in zuidoost Azië tellen regeringen rond de 18 procent vrouwen. Daarentegen kon Samoa bij verkiezingen in 2011 slechts bogen op negen vrouwen onder de 158 verkiesbare kandidaten. Fiji heeft helemaal geen vrouwen in de regering. Verandering is moeizaam. Zo pleitte een parlementariër voor een vrouwenquotum van tien procent in de regering van Somoa. Het voorstel haalde het niet.