Category Archives: Geschiedenis

Hare Excellentie beschrijft klassiek emancipatieproces

Hare Excellentie is hét boek om te lezen nu de formatiebesprekingen lopen. In acht soepel geschreven hoofdstukken neemt hoogleraar Monique Leyenaar de lezer mee langs de 33 ministers die Nederland tot nu toe heeft gehad. Hoe verliep de selectie van vrouwelijke ministers? Wat waren hun ervaringen? Leyenaar beschrijft een klassiek emancipatieproces. Van complete buitenstaander naar Excuustruus naar nieuweling op de ministeries met de laagste status, tot aan een hopelijk hoopvollere toekomst van volwaardig meedraaien en uitzicht op het premierschap.

De huidige formatiebesprekingen laten weer eens zien dat politiek nog altijd een mannenzaak is. Jesse Klaver van GroenLinks is de enige die zijn vrouwelijke nummer twee mee neemt naar de onderhandelingen. De andere partijleiders negeerden de vrouw op de tweede plek en kozen voor lager op de kieslijst geplaatste mannen. CDA-er Sybrand Buma zit met Pieter Heerma aan tafel, terwijl D’66-er Alexander Pechtold voor Wouter Koolmees koos. En Rutte neemt Halbe Zijlstra mee, de man van de foute opmerkingen over borstvergroting-operaties voor vluchtelingen en aanvallen op moslims.

Het enige lichtpuntje is dat een vrouw de formatiebesprekingen leidt: Edith Schippers. Els Borst ging haar voor. Daarna moesten we negentien jaar wachten op de tweede vrouwelijke formateur in de Nederlandse parlementaire geschiedenis.

Maar vrouwen komen van ver. We moesten decennia lang vechten om het kiesrecht te krijgen. Het loont absoluut de moeite het gratis e-boek Vrouwenkiesrecht te downloaden. Aletta Jacobs en F.S. Van Balen-Klaar ontmantelen in dat betoog alle argumenten tegen het kiesrecht. Het zijn er véél. En, erger nog: een heel aantal tegenwerpingen klinken akelig actueel. Vrouwen willen X zelf niet, vrouwen missen de kwaliteiten om X te bereiken, vrouwen zijn te goed en te hoogstaand om X te willen, dat zou hun feminiene kwaliteiten aantasten, en huuuuu wat zijn die eisende vrouwen eng.

Na het kiesrecht duurde het nog tot 1956 voordat de Nederlandse regering de handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen ophief en de eerste vrouwelijke minister gekozen kon worden. Dat was Marga Klompé. Leyenaar beschrijft duidelijk hoe vreemd mensen tegen die eerste vrouw op een ministersstoel aankeken. En dat Klompé Maatschappelijk Werk onder haar hoede kreeg omdat deze revolutie alleen acceptabel was als deze vrouw een ”vrouwelijk ministerie” nam – de post met de minste status, ver verwijderd van het centrum van de macht (ministeries als Financien, Binnenlandse Zaken enz.)

Leyenaar signaleert dat mannen er in de dertig jaar na Klompé mee wegkwamen om hooguit één vrouw als minister te benoemen. Premiers zeiden letterlijk tegen vrouwelijke ministers dat er wat hen betreft geen tweede hoefde te komen, de deur ging dicht. Pas in de jaren zeventig en tachtig maken ze meer ruimte voor vrouwen, omdat er steeds meer kritiek vanuit de samenleving komt als de heren de baantjes onder elkaar verdelen. Dat tijdvak is geen toeval: de jaren zeventig en tachtig kent Nederland een sterke feministische beweging, die de afwezigheid van vrouwen problematiseert en scherpe analyses over de machtsverhoudingen tussen de seksen produceert.

De hoogleraar eindigt hoopvol. Vrouwelijke ministers worden steeds gewoner en ze krijgen ook steeds vaker de ministeries met veel status. Op naar de volgende stap? Sinds 1901, toen de baan ontstond, zijn premiers altijd mannen geweest. Maar Leyenaar schrijft:

De tijd dat Nederland ‘niet rijp’ zou zijn voor een vrouwelijke premier is voorbij. Net zoals de norm voor het aandeel vrouwen in een kabinet met de tijd is verschoven van excuustruus naar tenminste een derde, is ook het stereotiepe beeld dat een minister-president per definitie een man moet zijn aan het vervagen. […] In een tijd van sterke polarisering […] is er veel behoefte aan charismatisch, bindend en competent leiderschap, eigenschappen die vrouwen bij uitstek hebben, zoals uit dit boek is gebleken

Ik help het Leyenaar hopen. Voorlopig denkt Mark Rutte nog niet aan vertrek. Dat leidt tot speculaties dat Schippers mede daarom de politiek verlaat. Zij gold als mogelijke premier maar zou geen kansen zien. Mannen uit de Randstad domineren de Nederlandse politiek. Vrouwen worden in Nederland alleen, en dan nog zelden, partijleider. Vaak gebeurt dat alleen bij de kleine oppositiepartijen, zonder veel invloed en zonder uitzicht op een ministerspost, laat staan het premierschap.

Bovendien zorgt Jesse Klaver anno 2017 voor ophef als hij publiekelijk aangeeft tijd aan zijn kinderen te willen besteden, ook tijdens formatie-onderhandelingen. Het conservatieve rolmodel (moeder de vrouw zorgt thuis voor de kinderen, vaders hebben betaalde banen en claimen de leidersposities) blijkt nog springlevend in Nederland. Mannen hebben daar last van, zoals Klaver merkt, maar vrouwen nog meer, want het belemmert ons in onze ontplooiing op alle andere terreinen dan moederschap en huishouden.

Maar wie weet!

Vrouwelijke chirurgen laten zich zien

Een door een vrouw getekende cover van tijdschrift The New Yorker inspireert vrouwen wereldwijd om trots en zelfverzekerd zichzelf te laten zien. Het gaat om een illustratie van de Franse kunstenares Malika Favre, van een paar vrouwelijke chirurgen die zich over een patiënt buigen. De tekening inspireerde ”echte” vrouwelijke chirurgen om zichzelf op dezelfde manier op de foto te zetten en deze beelden te delen via Twitter en andere sociale media.

Vrouwelijke professionals voelen zich geïnspireerd en verbonden met elkaar, door deze actie:

Dr. Haneen Gomawi, of Saudi Arabia, who posted a photo (above) with two of her female colleagues, told us, via Twitter, “We (lady surgeons) face lots of challenges, in the surgical field & in life; despite the difference in countries.” It felt “empowering, bonding & reassuring” to participate in the challenge

Dat is belangrijk, want zoals Gomawi al aanhaalt hebben vrouwen het niet makkelijk. Chirurgie geldt als een macho mannenberoep. Ook in Nederland. Ons land telde rond 1900 slechts dertien vrouwelijke artsen, onder andere omdat vrouwen eeuwenlang niet mochten studeren aan universiteiten. Nadat Aletta Jacobs via de regering toegang tot de universiteit afdwong, nam het aantal vrouwelijke artsen langzaam toe. Maar tot op de dag van vandaag blijven mannen een vak als chirurgie domineren. Hun aandeel schommelt rond de 90%.

Vrouwen die door weten te dringen tot de beroepsgroep, zijn als absolute minderheid een ”token”. Zoals W. Mulder en E. de Jong samenvatten in hun onderzoek naar vrouwelijke chirurgen betekent dit dat de veelal mannelijke collega’s vrouwen zien als een vertegenwoordigster van haar sekse. Ze moet zich gedragen zoals de rest van de beroepsgroep maar tegelijkertijd krijgt ze allerlei signalen dat ze de kat in het vreemde pakhuis is. Als uitzonderingsgeval is ze bovendien kwetsbaar voor stereotypering. Mulder en De Jong onderscheiden onder andere rollen als moeder, verleidster, mascotte of ijzeren maagd.

Daarnaast zijn mannen bang dat het aanzien van hun beroep en de kwaliteit van het werk afnemen als er ”teveel” vrouwen komen. Zijn vrouwen wel gebouwd op het werk? En wat als ze ziek, zwanger en misselijk worden? Dat ondervond onder andere Anne Marie Knot-ten Belt, die in een interview vertelde:

‘De heren daar vonden mijn zwangerschappen erg onhandig en vervelend. Dat vond ik tamelijk kinderachtig, want ik heb tot twee weken voor mijn bevallingen diensten gedraaid.’ Knottenbelt is geen meegaand type. ‘Ik ga ervan uit dat je van elkaar kunt leren. Maar de heren algemeen-chirurgen stonden daar niet voor open. Je hoort het te doen zoals zij het gewend zijn, ambitieuze mannen van in de veertig waren het vervelendst.’ Door haar slechte ervaringen besloot ze een opleiding voor plastisch chirurg te doen, een vak dat ze aanvankelijk graag had willen combineren met de algemene chirurgie. […] ”waren mijn ervaringen beter geweest, dan was ik all round chirurg geworden.”

Kortom, in zo’n klimaat vol vijandigheid, twijfel en angst dat vrouwen de boel verpesten, is het des te belangrijker dat vrouwen zichtbaar worden en elkaar kunnen inspireren en aanmoedigen. Vrouwen kunnen prima opereren, op mensen en dieren, en vaak wordt de kwaliteit van de patientenzorg er juist beter van. Zo wijst onderzoek uit dat een borstkankerpatiënte vaker de juiste behandeling krijgt als haar chirurg een vrouw is. Dat er nog maar veel vrouwelijke chirurgen mogen volgen!

Feministische SF is de plek waar hét gebeurt

Feministische SF maakt op dit moment een bloeiperiode door. De verkoopcijfers voor Het Verhaal van de Dienstmaagd rijzen de pan uit sinds president Trump de Amerikaanse verkiezingen won en vrouwen berooft van hun reproductieve rechten. De roman The Power van Naomi Alderman haalde de shortlist van de Baileys prijs. Ontregeld, van Charlotte Wood, won in Australië de Stella prijs. En de James Tiptree jr. prijs weet ieder jaar opnieuw prachtige romans te eren die alles wat je dacht te weten over man, vrouw en rolpatronen overhoop gooien. Zoals When the Moon Was Ours van Anna-Marie McLemore, over een transgender.

Schrijfster Naomi Alderman denkt dat juist een kritische, feministische insteek SF-auteurs helpt om scherp naar zichzelf, mensen en de wereld te kijken:

Feminist – or let’s say gender-questioning – science fiction asks insistently, through careful construction of different societies, how much of what we think now, today, in generic western culture about men and women is innate in the human species and how much is just invented. And if we’ve invented it then could we, for better or worse, invent it differently?

Die zoektocht eindigt soms in utopische beelden. Margaret Cavendish schiep een ideale wereld in haar roman The Blazing World, geschreven in 1666. Charlotte Perkins Gilman creëerde in Herland een beschaving waarin vrouwen vrij kunnen zijn. Andere keren eindigen die toekomst-speculaties in nachtmerries. Die draaien vaak om de lichamen en de seksualiteit van vrouwen. Niet zo vreemd, want veel orthodoxe samenlevingen en fundamentalistische religies hebben een ongezonde fascinatie voor vrouwen, hun lijven en wat ze daar mee doen. Dat roept spanningen op, waar o.a. schrijvers een creatieve vorm voor vinden.

Als je bestaande tendenzen doorzet krijg je bijvoorbeeld Margaret Atwood’s Het Verhaal van de Dienstmaagd. Zij schetst daarin een angstwekkend toekomstbeeld waarin Christelijke fundamentalisten de macht grijpen en vrouwen reduceren tot wandelende baarmoeders. Nu president Trump aan de macht is en vrouwen probeert te beroven van hun reproductieve rechten, komt deze fantasie opeens angstig dichtbij. De verkoopcijfers van haar roman stijgen enorm sinds de Amerikaanse verkiezingen.

Charlotte Wood benadert de neiging om vrouwen te stigmatiseren en te domineren op een andere manier. In haar roman Ontregeld (oorspronkelijke titel: The Natural Way of Things) schetst ze een grimmig beeld van een wereld waar vrouwen die, al dan niet gewenst, een relatie met een machtig man kregen, in een strafkamp verdwijnen. Wood baseerde haar verhaal op het Hay Institution for Girls, een berucht geworden Australische staatsgevangenis waar tienermeisjes van 1961 tot 1974 in belandden wegens ‘losbandig gedrag’. Hetzelfde gebeurde in Ierland, waar ‘ontuchtige’ meisjes tot in de jaren negentig in nonnenkloosters verdwenen en daar slavenarbeid moesten verrichten in wasserijen.

Gaandeweg in Wood’s verhaal blijkt dat de mannelijke bewakers zelf ook niet meer weg kunnen uit het strafkamp. Er is iets ergs gebeurt en beide seksen moeten zien te overleven zonder hulp van buiten. Met dit SF verhaal snijdt Wood kwesties aan als vrouwelijke seksualiteit, waardeoordelen daarover, en wat er mis gaat als wij als samenleving vrouwen onderdrukken. Ze won er de Stella Prijs mee, een Australische onderscheiding voor de beste literatuur van schrijfsters. De jury:

The Natural Way of Things is a novel of – and for – our times, explosive yet written with artful, incisive coolness. It parodies, with steely seriousness, the state of being visible and female in contemporary Western society. “With an unflinching eye and audacious imagination, Charlotte Wood carries us from a nightmare of helplessness and despair to a fantasy of revenge and reckoning. The Natural Way of Things is a riveting and necessary act of critique.

In The Power van Naomi Alderman worden meisjes en vrouwen juist de sterkste partij. Tijdens hun puberteit ontwikkelen ze de mogelijkheid om met een krachtige elektrische schok mannen van zich af te slaan of zelfs te doden. Opeens wordt het voor mannen levensgevaarlijk om meisjes aan te randen of te verkrachten. Bovendien gebruiken veel vrouwen hun nieuw verworven macht op een verantwoordelijke manier, maar sommigen slaan door.

Deze meditatie over macht en de verhoudingen tussen de seksen belandde op de shortlist voor de Baileys prijs voor fictie. De jury:

Alderman’s book is unusual in that it can happily be called a sci-fi thriller – a genre rarely seen on literary fiction prize lists. “Yes I think that’s true, that’s an exciting thought,” said Tessa Ross, the film and TV producer who is chairing this year’s judging panel. “She comes from a tradition that I suppose is represented by someone like Margaret Atwood. It is a very exciting, bold, accessible, beautifully written sci-fi book.”

Tot slot maakte Louise O’Neill indruk met haar roman Only Ever Yours. Ze schets een wereld waarin het schoonheidsideaal volledig is doorgeslagen. Mannen kunnen doen en laten wat ze willen, maar meisjes worden opgevoed tot ideale eva’s die zich houden aan hun streefgewicht en alleen maar bezig zijn met zo mooi en aantrekkelijk mogelijk worden voor mannen. In het gunstigste geval kiest een man uit de elite hen daarna tot echtgenote, zodat ze kunnen trouwen en kinderen baren. Na hun veertigste moeten ze ”vrijwillig” zelfmoord plegen. De enige andere opties zijn hoer worden of kuise juf.

O’Neill won met deze feministische dystopia de Bookseller YA prijs. De jury:

The judges praised O’Neill for her “startling and refreshing” take on the dystopian genre. Melissa Cox, head of range and children’s at Waterstones, said Only Ever Yours is a “fantastic and challenging book that pulls no punches”.  Another judge, Rick O’Shea, presenter at Irish broadcaster RTE, said: “Only Ever Yours is as far as I’m concerned, not just a worthy winner of the prize but one of the best speculative fiction books I’ve read in years. It pushes the boundaries of contemporary YA. I’ll be pressing it into the hands of anyone who might read it”

Kortom, er valt veel te lezen, te huiveren en te genieten als je van goede boeken houdt, met verhalen die je aan het denken zetten.

Heldinnencollectief brengt vrouwen terug in de herinnering

Wist je dat auteur Alice Walker schrijfster Zora Neale Hurston van de vergetelheid redde? Walker kwam erachter dat ze in armoede stierf en in een anoniem graf lag. Ze vroeg aandacht voor Hurston in een essay voor Ms Magazine en betaalde een grafsteen om haar laatste rustplaats te markeren. Dit verhaal en meer kun je lezen bij Het Heldinnencollectief (the heroine collective).

De aangesloten auteurs doen wat mensen zoals historica Els Kloek voor het Nederlandstalige gebied doen: vergeten vrouwen terug in de herinnering brengen en hun levens opnieuw zichtbaar maken. The Heroine Collective bevat biografieën van mensen zoals Makiko Futaki, één van de belangrijkste tekenaressen van Studio Ghibli. Of een pionier zoals Maud Wagner, de eerste vrouwelijke tattoo artieste in de V.S. (en dan praten we over de periode rond 1900!) Ruchira Gupta, een mensenrechtenactiviste die een einde probeerde te maken aan vrouwenhandel. Of Mae Jemison, de eerste Afro-Amerikaanse vrouw in de ruimte.

Dus, zoek je (half) vergeten vrouwen die wel degelijk iets betekenden voor de wereld, waag dan eens een kansje bij The Heroine Collective. Veel plezier met ontdekken! Meer vergeten vrouwen? Deze lijst met 14 wetenschapsters helpt je verder, met op de eerste plaats Vera Rubin, de astronome die al in de jaren zeventig het bestaan van zwarte materie bewees en eigenlijk een Nobelprijs had moeten winnen. Of 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Verzetsheldin verandert in ‘de vrouw van’

De vrouw van de dierentuin-houder. Als je de filmtitel ‘The Zookeeper’s Wife‘ naar je eigen taal omzet, voel je pas goed wat er gebeurt. Een Poolse verzetsheldin, die in de tweede wereldoorlog enorme risico’s nam door Joden te redden via de dierentuin die zij en haar echtgenoot samen hadden, verandert in het wormvormige aanhangsel van een man-met-een-functie. Dit incident staat niet op zichzelf.

De echte Antonina Zabinski, met olifant

Zoals gewoonlijk zijn het kritische feministische denkers die afstand nemen van situaties die iedereen normaal vindt, vragen stellen en lekker gaan tellen. Zoals Shana Mlawski van website Overthinking It. Zij trof in boektitels vele dochters en vrouwen van aan. Uit haar analyse van boektitels op Amazon blijkt dat ‘dochter van’ het meest populair is, gevolgd door ‘de vrouw van’. Als het gaat om een mannelijke echtgenoot in de titel, heeft een vrouw meestal de hoofdrol. De verhalen draaien vooral om het krijgen van een man – de plicht van iedere vrouw zodat ze braaf kan trouwen en ‘vrouw van’ kan worden – of om een vrouw die wraak wil nemen op ‘haar’ man.

Niet alleen in boeken, ook in films wemelt het van ‘vrouw van‘/’echtgenote van’ in de titel. Met als belangrijke subgroep films waarbij deze echtgenote het aanlegt met een andere man. Het omgekeerde komt nauwelijks voor. Als het woord echtgenoot al in de filmtitel voorkomt, staat de relatie tussen man én vrouw centraal. Eigenlijk draait het in die gevallen nog steeds om een man en zijn vrouw.

Of het nou gaat om dochters of echtgenotes van, zulke titels definiëren volwassen vrouwen in termen van hun relatie met een man. Het zijn geen zelfstandige individuen, maar onderdelen van een relatie. In het geval van een verzetsheldin zoals Antonina Zabinski is die afhankelijke status nog eens extra irritant. Zabinski leidde met haar man een dierentuin in de Poolse stad Warsaw. Bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog wist ze circa 300 joden via de dierentuin naar de vrijheid te smokkelen. Toen de Duitsers haar echtgenoot arresteerden, ging zij door met Joden redden. Maar haar huwelijkse staat is in de film- en boektitel belangrijker dan haar daden. Ze is de zoveelste ‘vrouw van’.

Dit soort patronen geven een blik in het onbewuste van ons mensen.  Het gaat om taal, en om de beelden en associaties die deze woorden volautomatisch oproepen. De woorden vormen dan de bril waardoor we naar de wereld kijken. Dat heeft gevolgen in de echte wereld. Zo praten mannelijke politici in de V.S. routinematig over vrouwen in de zin van ‘dochter/echtgenote van’. Ze reduceren vrouwen tot een onderdeel van een relatie met een man. Alleen als het gaat om een dochter of vrouw van, kunnen deze mannen zich voorstellen dat het erg is als deze vrouw het slachtoffer wordt van een misdaad of in de knel komt door hardvochtig beleid. Ben je als vrouw geen familie van ze? Dan maakt het blijkbaar niet uit.

Dit soort denkbeelden scheppen afstand tussen zulk soort mannen en vrouwen in het algemeen. Zolang hun dochter of hun echtgenote het goed heeft, mogen andere vrouwen verrekken. Zo’n houding leidt ertoe dat mannen belangen van vrouwen makkelijk weggeven aan de onderhandeltafel. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij de nieuwe ziektewet, die de Republikeinen door hun versie van de tweede kamer wilden loodsen. Mannen spraken over specifieke zorg voor vrouwen, bijvoorbeeld rondom zwangerschap, abortus en geboorte. En besloten daarna dat vrouwen wel zonder konden.

Dus, praten over vrouwen alsof we alleen bestaan in relatie tot een man lijkt onschuldig, totdat je ziet wat dat wereldbeeld doet in de ”echte” wereld. Hopelijk stopt de trend snel. Je kunt ook boeken en films verkopen zonder te vervallen in makkelijke cliché-titels met de dochter/vrouw van X in de titel. Hopelijk helpt dat om vrouwen vaker te zien als mensen, met eigen levens, meningen, gevoelens en behoeftes.

Uitslag verkiezingen wisselend voor vrouwen

Een vrouw, Edith Schippers, mag namens de VVD als verkenner onderzoeken welke formaties een kans maken. Maar de voorlopige uitslag betekent helaas dat het aantal vrouwen in de Tweede Kamer daalt. We krijgen een onervaren, nogal mannelijke kamer, vatte het Montesquieu-instituut samen. Toch zijn er ook hier lichtpuntjes. Zo haalde PvdA-ster Lilianne Ploumen, nummer tien op de kandidatenlijst, dankzij voorkeursstemmen tóch de Tweede Kamer.

Beeld: nos.nl

Hopelijk leveren de laatste bijstellingen van de uitslag, en de voorkeursstemmen, nóg meer vrouwelijke kamerleden op.

UPDATE: voorkeursstemmen brachten drie vrouwen extra in de tweede kamer. Naast Ploumen kregen twee GroenLinks vrouwen een plek, te weten Isabelle Diks en Lisa Westerveld.

Da’s hard nodig. Niet alleen werd een mannenpartij als de PVV tweede, maar daarnaast kregen vrouwenhatende clubjes zoals de SGP versterking van nieuwkomer Thierry Baudet. Deze gefrustreerde seksist praat seksueel geweld tegen vrouwen goed. Ondanks zijn seksistische en racistische praat wist hij toch een zetel te veroveren. Voor hemzelf en zijn maatje advocaat Theo Hiddema, die Wilders een echte krijger noemt en een reddingsboei wil zijn voor kiezers die stemmen op de PVV een beetje té vinden. Brrrrrrrr. O ja, Baudet probeert zijn vrouwenhaat inmiddels af te zwakken, maar wie trapt daar in?

Tegenwicht is dus broodnodig. Dat begint hopelijk met het feit dat we voor het eerst in tijden weer een vrouw krijgen als verkenner naar mogelijke formaties. Minister Edith Schippers. Zij geniet het vertrouwen van de gekozen fractieleiders. Het was ook gaaf dat een andere vrouw dit nieuws bekend maakte, namelijk kamervoorzitster Khadija Arib.

Hiervoor waren meestal mannen aan zet. Zo was Henk Kamp in 2012 de verkenner. Daarnaast lieten mannelijke partijleiders bij voorgaande formaties meestal hun vrouwelijke nummer twee thuis. Ze gingen de onderhandelingen liever in met een op henzelf lijkend maatje. Neem 2012, toen Edith en Jetta niet naast Mark en Diederik zaten. Rutte nam liever zijn nummer 3 mee, Stef Blok, degene die daarna als minister huurders financieel uitkleedde en de woningmarkt opblies.

Terug naar positievere ontwikkelingen. De enige zittende partij met een vrouw aan het roer, de Partij voor de Dieren, vond meer vrouwelijke dan mannelijke kandidaten en verdubbelde in omvang. Sterker nog, de PvdD kreeg daarna ook nog een restzetel. Van twee naar vijf plekken dus. De ploeg zal nu twee mannen en drie vrouwen afvaardigen naar de tweede kamer.

Tot slot boekte GroenLinks de grootste overwinning uit haar geschiedenis. Daarmee laten vrouwen hun stem horen, want uit onderzoek blijkt dat bijna tweederde van de GroenLinks stemmers vrouw is. De partij hecht aan feministische standpunten zoals baas in eigen buik. Daarnaast benutte partijleider Klaver zijn podium tijdens de verkiezingen om te pleiten voor een nieuw kabinet met 50% vrouwen:

Volgens hem wordt daarmee niet alleen recht gedaan aan het talent van vrouwen. Klaver vindt dat zulke afspraken ook een signaal naar de samenleving zijn dat uitsluiting en achterstelling niet worden geaccepteerd. “Je moet ervoor zorgen dat iedereen gelijke kansen heeft en je moet als politiek het goede voorbeeld geven.”

Om uitsluiting en achterstelling aan te pakken moet je ergens beginnen. Beginnen met en in de politiek: prima. Dat mogen meer partijen doen!

Van feminisme light tot ‘optimistisch feminisme’, ruimte en vrijheid

Steeds meer feministen waarschuwen voor feminisme light. Het gaat daarbij om een voorwaardelijke vorm van gelijkwaardigheid met een nadruk op individueel consumeren. Onder andere auteur Chimamanda Addictie neemt stelling tegen dit soort krachteloze papieren tijgers. Anderen, zoals Jessa Crispin en Rebecca Solnit, benadrukken juist het vitale karakter van een opstandig soort feminisme. Geholpen door feiten, zoals die geleverd door onderzoekster Cordelia Fine. Die wijzen uit dat wij mensen veel flexibeler zijn dan de Mars en Venus denkers je willen laten geloven.

Feminisme ligt voortdurend onder vuur. In de kern is het een van de meest revolutionaire bewegingen aller tijden. Veel mensen voelen zich daar ongemakkelijk bij en proberen de scherpe kantjes van het basis gedachtegoed af te vijlen. Adichie is duidelijk in haar weerzin tegen het eindresultaat van dat soort verzachtingen, een voorwaardelijk soort feminisme:

Feminisme light bedient zich van parallellen als ‘hij is het hoofd en jij bent de hals’. Of ‘hij rijdt maar jij zit ernaast’. Nog troeblerender in feminisme light is het idee dat mannen van nature superieur zijn maar verwacht worden ‘vrouwen goed te bejegenen’. Nee. Nee.Nee. Aan de basis van het welzijn van een vrouw moet meer liggen dan mannelijke welwillendheid. […] We oordelen harder over machtige vrouwen dan over machtige mannen. En dat wordt mogelijk gemaakt door feminisme light.

Een andere manier waarop we als mensen feminisme reduceren tot een onschadelijk feel-good gebeuren is het vermarkten van de kernboodschap. Dan krijg je reclames voor water met een smaakje, onder het motto ‘women in control’ – waarna je hele slanke, hele blonde, hele blanke vrouwtjes vrolijk in een jurkje rond ziet huppelen.

Ja daaaaag, zo is het feminisme niet begonnen… Het begon met een roep om gelijkwaardigheid en om politieke, economische en sociale rechten, niet met koolzuurhoudend water kopen of een video liken op Facebook terwijl je op een Woman Power yogamat ligt.

Dát is het soort tandeloos feminisme waar Jessa Crispin tegenin gaat. In ‘waarom ik geen feministe ben‘ legt ze uit dat ze zichzelf niet bij zo’n individualistische consumentenbeweging aan kan sluiten. Ze wil terug naar het echte feminisme, een feminisme van vrouwen die boos worden, tegen achterstelling in opstand komen, en weigeren dat revolutionaire elan te verstoppen onder roze strikken en schattige cupcakes.

Crispin’s boek kreeg kritiek omdat ze wel een probleemanalyse geeft, maar geen oplossing biedt. Feministen opereren echter niet in hun uppie. Een andere feministe, Solnit, gaat in een nieuwe essaybundels juist in op wegen naar voren. Het doorbreken van de stilte staat centraal bij haar:

“Silence is forever being broken, and then like waves lapping over the footprints, the sandcastles and washed-up shells and seaweed, silence rises again.” Solnit’s voice shows us what it means to refuse to be drowned out, and how doing so creates the hope that you, along with many others, can change the world. “A free person tells her own story,” Solnit writes. “A valued person lives in a society in which her story has a place.”

Zover zijn we nog lang niet, en juist daarom is het goed als wij vrouwen onze stem blijven verheffen, met elkaar in gesprek gaan, en de wereld opnieuw definiëren op basis van onze eigen ervaringen, inzichten en onderzochte feiten. Wat dat betreft komt het goed uit dat wetenschapster Cordelia Fine een nieuw boek publiceerde. In Testosterone Rex maakt ze korte metten met alles wat je dacht te weten over de invloed van hormonen en genetische aanleg. Zo menen we dat mannen voordeel genieten van een fikse dosis testosteron, maar dat blijkt nergens op gebaseerd.

Ook theorieën over mannen- en vrouwenbreinen vallen in duigen zodra je kritisch onderzoek doet. Het wonder van mensenhersenen is juist dat ze zo flexibel zijn en zich aanpassen aan ervaringen en situaties. Dat geeft lucht en ruimte. Rollenpatronen liggen biologisch gezien veel minder vast dan mensen beweren, en zijn vooral een sociaal-cultureel product. Wat mensen verzonnen, kun je veranderen. Hoera!

Nieuwsronde: internationale vrouwendag

8 maart levert altijd een opleving op in de media-aandacht voor ”vrouwenkwesties”(wat trouwens gewoon mensenkwesties zijn, maar enfin). Daarom een speciale nieuwsronde, helemaal gewijd aan internationale vrouwendag. Enjoy!

  • Dagblad The Guardian opende een live blog met alle stakingen, protesten en acties rondom internationale vrouwendag. Het thema van 2017 is ‘staking’ en dat past helemaal bij het begin van internationale vrouwendag. 8 maart heeft haar wortels in de linkse arbeidersbeweging, met stakingen om meer loon, kortere werkdagen en het stemrecht voor vrouwen. In 1911 vond de eerste officiële internationale vrouwendag plaats, mede dankzij activiste Clara Zetkin.
  • Vrouwen in de V.S. protesteerden op 8 maart tegen Trump, in Latijns-Amerika ging het vooral over vaak dodelijk geweld tegen vrouwen, en in Turkije stonden protesten tegen de brede achterstelling van vrouwen op het programma. Wereldwijd trokken vrouwen uit protest door de straten.
  • Hoe boek je overwinningen? Zes feministen vertellen op welke manier ze ondenkbaar geachte voor uitgang mogelijk maakten. Groepen vormen blijkt cruciaal. Een vrouw alleen kun je nog weghonen, maar als meer vrouwen hun krachten bundelen blijkt alles mogelijk.
  • Zoekmachine Google maakt regelmatig een doodle om internationale vrouwendag te vieren. Websonic zette de doodles van 2005 tot en met 2015 op een rij. In 2016 toonde Google een video met vrouwen uit allerlei landen, die over hun dromen en ambities spraken. Dit jaar is het een animatie, met een terugblik naar allerlei vrouwelijke pioniers.
  • Altijd en eeuwig: goh, internationale vrouwendag, moet dat nou? Vier feministen zorgden voor de jaarlijkse reality-check en gingen voor de Volkskrant het rijtje argumenten met frisse moed langs. Meer diepgang dan die korte interviews kon er blijkbaar niet vanaf bij de redactie. #fail
  • De blanke mannelijke president van Brazilië leek het een goed idee om 8 maart te vieren met een compliment aan de dames. Wat kunnen ze goed shoppen! Wat zijn het toch een experts in het vinden van de laagste prijzen in supermarkten! Het leidde tot een golf van kritiek.
  • Nieuwszender ABC liet 8 maart alleen vrouwelijke presentatoren aan het woord. Redacteur Ben Pojibe hoorde de angstschreeuw van mannen al aankomen, en schreef ter preventie een genadeloze satire op al die ‘vrouwen worden te dominant, mannen hebben het ook moeilijk’ verhalen: ”It’s the children I feel most for. The little boys who have by unfortunate chance decided that today is the day they finally get to grips with current events, today is the day they become a responsible citizen, only to be told in no uncertain terms that this is a woman’s world.  Do they deserve to be exposed to this harsh truth so early in life?”. Inderdaad 😉
  • Belgisch blad Knack vroeg zich af: wat als je een mannelijke academicus was in een universitair vrouwenbastion? Het levert een hilarische omgekeerde werkelijkheid op. Zie hier het overzicht van hun andere artikelen over internationale vrouwendag.
  • Studente Milou Deelen plaatste op 8 maart een filmpje op har Facebook-pagina om te protesteren tegen slutshaming. Deelen werd vorig jaar lid van het Corps (Vindicat). De leden kozen haar prompt als doelwit voor een lied over  het laagste meisje van het jaar en schelden haar uit voor hoer. Na haar protest tegen die behandeling regent het negatieve reacties en sturen mannen foto’s van piemels naar haar mobiele telefoon. Oftewel: bek dicht, lastig wijf. Deelen houdt echter vol.
  • Feminisme is geen stok om vrouwen mee te slaan. Daarmee beantwoordde actrice Emma Watson kritiek op haar fotoreportage in Vanity Fair. Eén foto toont wat bloot en zodoende zou Watson haar werk als VN-ambassadeur en feministe ongeldig maken
  • Het ”schandaal” doet Fortune redactrice Claire Zillman erg denken aan de podcast De Schuldige Feministe, een satire op al die ‘kun je een feministe zijn en  XYZ doen’ verhalen: ,,The show comedically highlights the impossible standards that modern feminists are often held to. Watson knows the feeling. “I’m always just quietly stunned,” she said of criticism of her Vanity Fair shoot. And to her point, we need to lose the but and embrace the and; the multi-faceted nature of women’s lives doesn’t contradict their feminism, but rather complements it.”
  • De Canadese stad Halifax krijgt voor het eerst een openbaar monument voor ”echte” vrouwen. Namelijk vrouwen die tijdens de tweede wereldoorlog vrijwilligerswerk deden. Halifax telt 280 standbeelden en andere gedenktekens, maar die betreffen allemaal mannen. De paar vrouwenfiguren zijn symbolisch, zoals nimfen of uitbeeldingen van Vaderland of De Victorie.
  • Kleren maken de vrouw, maar maakt de vrouw ook de regels? Een gedachtenprikkelende beschouwing over cultuur, religie, de symboliek van kleding, en of kledingvoorschriften voor vrouwen dwingender zijn dan voor mannen. Als je de verhalen uit Engeland hoort, over vrouwen die op straffe van ontslag hoge hakken moesten dragen op het werk, of van hun baas hun haar moesten blonderen want anders dan, zou je zeggen van wel.
  • Mooie timing, zo rond Vrouwendag: IJsland nam als tweede land ter wereld een wet aan tegen de onderbetaling van vrouwen. België had de primeur.
  • Meer lezen, zien en horen? Zie hier, zeven inspirerende TEDtalks, van onder andere journaliste Meera Vijayan, Liberiaanse vredesactiviste Leyman Gbowee, model Cameron Russell en zakenvrouw Sheryl Sandberg. En natuurlijk schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie met haar beroemde speech waarom we allemaal feminist zouden moeten zijn.

Hidden Figures: wiskunde op leven en dood

Een goed verhaal. 67 nominaties en 27 onderscheidingen daadwerkelijk in de wacht gesleept. En een geschiedenis die een lang verborgen gebleven rol van vrouwen eindelijk zichtbaar maakt. Wat wil een mens nog meer? Hidden Figures, een film over de zwarte vrouwelijke wetenschappers van NASA die reizen rond de maan mogelijk maakten, was dé feministische verrassing van 2016. Eindelijk ook te zien in Nederland, vanaf 9 maart.

Eén van de (ironische) definities van feminisme luidt: de overtuiging dat vrouwen mensen zijn. In het V.S. van de jaren dertig golden zwarte vrouwen niet als mensen. Ze hadden weinig burgerrechten en leden onder een systeem van Apartheid – aparte toiletten, aparte scholen, achter in de bus zitten, enzovoorts. De wetenschap in gaan en bijvoorbeeld ingenieur worden? Ondenkbaar.

Toch deden zich hier en daar mogelijkheden voor. Nieuwe takken van wetenschap waren nog niet helemaal dichtgetimmerd voor en door blanke mannen, dus vrouwen hadden een kans. Wat ook hielp was dat de V.S. betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, zodat er meer werknemers nodig waren. Onder andere NASA besloot vrouwen aan te nemen voor hun ruimteprogramma. Met als voordeel dat ze die vrouwen niet zoveel hoefden te betalen als mannen.

Onderbetaald en ondergewaardeerd gingen vrouwen aan de slag in ondergewaardeerde, nieuwe onderdelen van de wetenschap. Ze kregen bijvoorbeeld banen als ‘computer‘: rekenwonders. Onder hen Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson. Ze programmeerden de eerste computersystemen van IBM en berekenden uit het hoofd banen om de aarde en van de aarde naar de maan. Het was wiskunde op leven en dood. Fouten zouden resulteren in uit elkaar spattende raketten en dode astronauten.

Deze vrouwen deden pionierswerk. Samen met andere computers, bijvoorbeeld werkzaam bij de universiteit van Harvard, stonden ze aan de basis van de ruimtewetenschap, maakten de ontwikkeling van machinale computers mogelijk, en zorgden ervoor dat de eerste Amerikaanse blanke man de ruimte in kon. Hoe het afliep laat zich echter raden: geen standbeelden, geen vuistdikke boekwerken over hun heroïsche bijdrage, en zodra de apparaten status kregen en ICT een goed betaald beroep werd, zorgden machtsverhoudingen en sociale normen ervoor dat mannen gingen domineren en opeens gelden als dé norm in de ICT-sector:

male programmers wanted to elevate their job out of the “women’s work” category. They created professional associations and discouraged the hiring of women. Ads began to connect women staffers with error and inefficiency. They instituted math puzzle tests for hiring purposes that gave men who had taken math classes an advantage, and personality tests that purported to find the ideal “programming type.

De rol van de zwarte wetenschapsters bleef alleen bekend in een klein kringetje NASA-medewerkers en geschiedkundige specialisten. De rest van de samenleving vergat hen. Voor de actrices die de rollen van Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson kregen, ging zodoende een wereld open toen ze het op ware feiten gebaseerde script ontvingen. Zwarte vrouwen? Die de wetenschap voor altijd veranderden? Aan de basis stonden van de computerrevolutie? Waarom had niemand hen dat ooit verteld? De ontdekking van deze verborgen geschiedenis hakte erin, onder andere bij Janelle Monae:

they were mystified by how little they knew. […]Monae dropped all her other projects to become part of this film once she learned the story was real. “I had a plethora of feelings I went through — one being shock,” she said. “I had no clue who Mary Jackson was, or Katherine Johnson or Dorothy Vaughan or any of the ‘colored computers’ who worked at NASA during that era. I had no idea who these women were. So I made it a personal responsibility to stop what I was doing and portray Ms. Mary Jackson. I didn’t want any other girl, any other American, to not know about this history.”

Hidden Figures zorgt voor een meeslepend verhaal, maar neemt daarbij geen blad voor de mond als het gaat om racisme en seksisme. Zo mochten vrouwen geen vergaderingen bijwonen rondom de lancering van de eerste bemande raket. Daar was geen protocol voor. En moesten de vrouwen naar het kleurlingentoilet, helemaal aan de andere kant van het NASA-terrein.

De Groene Amsterdammer noemt de film een voorbeeld van cinematografische rechtstelling: ”wat lang verzwegen werd – de rol van de zwarte vrouwen – wordt nu uitgeschreeuwd op de meest krachtige manier denkbaar, namelijk via de populaire verbeelding”, schrijft het magazine.

Dat blijft niet zonder gevolgen. Zo produceert Lego een reeks poppetjes van vrouwelijke wetenschapsters, waaronder een aantal heldinnen van Hidden Figures. Aanleiding vormt een jaarlijkse wedstrijd, waarbij mensen ideeën bij Lego aan kunnen dragen. Een tot twee plannen per jaar krijgen genoeg handen op elkaar om werkelijkheid te worden, Waaronder het voorstel om deze vrouwen te eren met een Lego-set. Meisjes kunnen straks hun fantasie gebruiken en spannende missies bedenken voor deze pioniersters.

Enfin, vanaf 9 maart in de bioscoop. Komt dat zien:

 a whole generation of girls are going to see how their foremothers were vital to the Space Race. I can’t wait to see what they do now.

Nieuwe generatie popjournalisten stelt geschiedenis bij

Blanke mannen die het werk van blanke mannen ophemelen. Je treft dat patroon aan in de literatuur, in de kunst, in de muziek…. Maar zo hoeft het niet te gaan. Een nieuwe generatie popjournalisten stelt de geschiedenis bij. Met als gevolg een enorme toename van de diversiteit, in stijlen en in aandacht voor makers. Waaronder talloze vergeten vrouwelijke artiesten. Daarnaast herkennen journalisten racisme en seksisme sneller dan voorheen. En maken ze er een probleem van als de jury van de Grammy’s een artiest zoals Beyoncé achter stelt.

De New Statesman zet het geijkte popmuziek-geschiedenisboek op een rij. Elvis Presley start de rock/popmuziek, waarna de Beatles, volgen, de Beach Boys, de Rolling Stones en Bob Dylan. Dan volgt een terugval, met een kleine opleving als de punkmuziek het toneel betreedt, en daarna weer een lange rij blanke mannelijke popmusici die het stokje aan elkaar doorgeven.

Dat lijkt verdacht veel op het patroon dat filosofe Vigis Songe-Møller identificeert in het gedachtegoed van de oude Griekse beschaving: mannen die mannen voortbrengen, waarna nog meer mannen volgen in een ononderbroken harmonieuze lijn van perfectie en eenheid, zonder dat mislukte mannen (= vrouwen) de boel verstoren.

Gaaaaaaaaaaap, en bovendien niet waar. Dat type geschiedschrijving negeert talloze muziekstijlen en de mensen die in dat genre opereerden. Met name vrouwen. Onder andere de Amerikaanse recensent David Hajdu schreef daarom een alternatieve muziekgeschiedenis, met een focus op zijn eigen land, de V.S. Hij besteedt onder andere aandacht aan vaudeville zangeres Eva Tanguay. Hij noemt haar de Lady Gaga of Madonna van haar tijd:

“utterly defiant and radical … turned the whole ideal of Victorian femininity upside down and inside out. … and changed the way young women and many young people thought about sex roles, about gender roles, and about behavior.”

Anderen nemen een specifiek genre en richten dan hun aandacht op vrouwen. Zoals Amy Oden’s documentaire From the Back of the Room. Ze laat zien hoe punk begon als een revolutionaire beweging, met vrijheid en diversiteit. Maar omdat de sociale omgeving nog steeds dacht in oude rolpatronen, ontwikkelde punk al snel een vrouwenprobleem. Direct betrokkenen ondervonden dat direct:

As LA punk veteran Alice Bag has pointed out, punk started out as an inclusive and diverse movement, but was quickly annexed by white dudes. Women have had to fight for space and recognition in punk ever since.

Door te kijken naar de bijdragen van vrouwen en hen met elkaar in verband te brengen, kun je ook gouden tijdperken op het spoor komen. Zo benadrukt poprecensent Jon Lisi van Pop Matters dat 2000-2010 gewoonlijk in het teken staat van mannelijke sterren en bands zoals Radiohead, de White Stripes en Eminem. Maar als je goed kijkt domineerden vrouwelijke popsterren dat decennium. Pink, Beyoncé, Kylie Minogue, Christina Aguilera, Kelly Clarkson, Avril Lavigne, Rihanna, de lijst is langer dan je denkt.

Als je let op sekse, vallen nog andere zaken op. De gendersituatie verschilt per genre. Zo geldt Country als een door mannen gedomineerde muziekstijl, maar het zou wel eens het meest inclusieve genre van 2016 kunnen zijn. Vrouwen sleepten belangrijke prijzen in de wacht en een verrassingsoptreden van de Dixie Chicks met zangeres Beyoncé sloeg in als een bom. Veel mensen vonden het geweldig. Anderen riepen radiostations op om minder vrouwelijke artiesten te draaien, omdat Countrymuziek teveel zou feministen.

Een typisch gevalletje backlash, gedreven door de angst dat wat meer aandacht voor vrouwen prompt betekent dat mannen in de marge zouden verdwijnen. Nou nee. Er komt steeds meer tegenwicht voor zulke hysterische tegenreacties. Eén van de wapens om vrouwen terug in hun hok te douwen is door te stellen dat het werk van vrouwelijke artiesten inferieur zou zijn. Om hun aandeel op waarde te schatten vinden conferenties plaats over gender en geschiedschrijving rondom popmuziek. Vorig jaar kwamen bijvoorbeeld talloze wetenschappers, popjournalisten, redacteuren en direct betrokkenen bijeen in Duitsland, voor een conferentie georganiseerd door de Hochschule für Musik und Theater van Hamburg. Of studies naar het werk van vrouwelijke jazzartiesten tussen 1928 en 1959.

Op die manier krijgt het streven naar een evenwichtiger beeld van de populaire muziekgeschiedenis zelfs academische status. Hoog tijd. Vrouwen doen veel meer dan wij als samenleving bereid zijn om te zien. Maar als je de weerstand opzij zet, wemelt het opeens van de artiestes en kan het proces van erkenning geven een aanvang nemen. Hoera!

En de Oscar gaat naar….. een man

Jaarlijks reikt de Amerikaanse filmindustrie Oscars uit, en jaarlijks blijkt welke verhalen, personages en makers de dominante cultuur belangrijk vindt: het werk van blanke mannen en de verhalen van blanke mannen. Vrouwen maken slechts 20% van de genomineerden uit. Het protest groeit, onder de noemer Oscars So Male. Hollywood heeft een enorm mannenprobleem, waardoor mannen kansen en werk aan andere mannen geven en vrouwen buiten in de kou staan.

Vakblad Variety signaleert dat de diversiteit op het gebied van huidkleur een beetje toenam en, na een aantal zeer magere jaren, nu weer opklom naar het niveau van 2007. Onder andere Octavia Spencer, Denzel Washington en Viola Davis maken dit jaar kans op een Oscar en in de categorie ‘beste film’  staan Moonlight, Hidden Figures en Fences, drie films met ras en etniciteit als belangrijk thema.

Deze relatieve vooruitgang strekt zich echter niet uit tot de seksen. Als je de acteurscategorieën even buiten beschouwing laat, domineren mannen in hoge mate. Dit jaar nomineerde de Academy of Motion Picture Arts and Sciences geen enkele vrouw voor beste regisseur of cinematograaf. De categorie scenarioschrijver leverde slechts 1 vrouw op uit een groep van minstens 10 genomineerden. Bij producenten ziet het beeld er iets gunstiger uit: negen van de 30 genomineerden zijn vrouw.

Al met al komen mannen op 80% van de genomineerden. De Academy nomineert liever een jodenhater als Mel Gibson dan een vrouw, aldus actrice Lena Dunham:

“It’s so crazy that Mel Gibson gets to make those insane movies and like scream about Jewish people on the street and then he gets to make a movie and everyone’s like, ‘But he’s an artist!’” Dunham is confident that, “If a woman went on a rant about Jews she would literally be like put in a dungeon.” Robinson inserted that, adding insult to injury, Gibson was nominated for “fucking Hacksaw Ridge,” a film she places in the cinematic genre of a “white dude jerking off about the heroism of another white man—I could not be less interested in that.”

De mannelijke dominantie is hardnekkig. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen in de periode van 2005 tot 2016 gemiddeld nooit verder kwamen dan 19% van de Oscarnominaties. Dit jaar biedt meer van hetzelfde. Alleen in de categorie ‘korte documentaires’ bevat de lijst evenveel mannen als vrouwen. Heel toevallig gaat het dan om relatief goedkope films, die je zelfstandig kunt maken met weinig middelen.

Bij de acteurscategorieën kom je altijd 50-50 uit, maar ook dan zie je opvallende verschillen. Zo hebben vrouwen in de categorie ‘beste ondersteunende actrice’ opvallend vaak rollen waarin ze een mannelijke hoofdpersoon helpen. Bijvoorbeeld als loyale echtgenote van of als de moeder van. Omgekeerd gaat het bij ondersteunende acteurs meestal om schurkenrollen, of zelfstandig opererende personages die het pad van een mannelijke hoofdpersoon kruisen, signaleert website Goldderby.

Waarom zijn lof en eer voor vrouwen en ‘vrouwenverhalen’ belangrijk? Welnu:

Because what we choose to honour doesn’t only tell us who excelled; it tells us who we are. If women aren’t integral to our storytelling, it skews the perspective of which stories are “worth” hearing, and how they’re told. At this point, you’re likely smacking your head, thinking you’ve heard all this before. Listen, I would give anything not to be still writing it. But the statistics keep forcing me to, like some film-columnist Ancient Mariner with a dead Oscar hanging around my neck.

Dus is het veelbetekenend dat wij als cultuur vrouwen marginaliseren. Het ontneemt vrouwen kansen en sluit deuren voor ze. Zo pikte Steven Spielberg het werk op van Colin Trevorrow omdat hij zichzelf in deze regisseur herkende. Hij gaf hem een miljoenenbudget en de kans om Jurassic World te regisseren. Dit gebeurde in hetzelfde jaar waarin Kathryn Bigelow Zero Dark Thirty uitbracht (omzet ruim 95 miljoen dollar). Maar, zoals Johanna Schneller van dagblad de Globe and Mail constateert:

Bigelow is the only woman to have ever won a best director Oscar, for 2008’s The Hurt Locker. But if Spielberg saw himself in her, he hasn’t said so. And she’s not directing Star Wars: Episode IX, either. Colin Trevorrow is.

Zo houd je de status quo in stand en kom je vanzelf op baggercijfers zoals 7% regisseuses in de top 250 van meest succesvolle films uit 2016. En weet je vrij zeker dat Oscars naar een man gaan.

Feministen roeren zich met symbolische en echte strijd

President Donald Trump verhoogde met 1 pennenstreek de drempel voor vrouwen uit arme landen om baas in eigen buik te zijn. Hij tekende zijn decreet omringd door welvarende blanke mannen in pak. De Franse feministische groep 52 maakte prompt een parodie met presidente Clinton die, omringd door andere vrouwen, een wet tekent die het mannen verbiedt om te ejaculeren, tenzij het de voortplanting dient. Nu volgt de Zweedse regering met de ondertekening van een klimaatverdrag door een vrouw, omringd door vrouwen. Deze symbolische strijd loopt parallel aan harde actie in de ‘echte’ wereld: een algemene staking van Amerikaanse vrouwen. Een dag zonder vrouwen.

Feministen strijden altijd op twee niveau’s: het gebied van symbolen en de ‘echte’ wereld. Op beide terreinen proberen dominante groepen namelijk hun territorium af te bakenen en hun macht vast te houden. Beide niveau’s versterken elkaar. Daarom had het zo’n grote symbolische impact toen Trump  arme vrouwen onder de bus gooide toen het gaat om hun reproductieve rechten, omringd door mannen:

Het Franse Collectif 52 besloot tegenwicht te bieden aan dit beeld. Ze produceerden een fictieve ondertekening van een fictieve wet om mannen te vertellen wat ze met hun lijf mogen doen. Door Clinton, omringd door vrouwen:

De Zweedse milieuminister Isabella Levin versterkte deze beeldenstrijd in de ‘echte’ wereld toen ze, omringd door vrouwen uit haar ministerie, een klimaatovereenkomst tekent om de uitstoot van schadelijke stoffen in 2045 terug te brengen tot nul. Fictie werd werkelijkheid met deze foto:

De Zweedse minister ensceneerde de ondertekening expres net zoals Trump zichzelf graag afgebeeld ziet. Slate magazine over deze beeldenstrijd:

The photo is striking in part because there are rarely, if ever, images of all-female groups making rules and laws. Women are disproportionately affected by the whims of legislators, but their whims often don’t even make it to the discussion table; women still make up a tiny minority of public officials in the U.S. and around the world. Watching a committee of men rule on the most intimate goings-on of women’s bodies may cause some viewers to boil with rage, but just as many others won’t bat an eye. It’s the status quo.

Zeker als vrouwenlevens op het spel staan, zoals bij pogingen van mannen om vrouwen te dwingen tot baren, mag die status quo niet vanzelfsprekend zijn. Vrouwen zijn ook mensen. Vrouwen hebben ook een kloppend hartje. Vrouwen voelen ook pijn. Als je niet eens kunt beslissen over je lijf, heb je geen poot meer om op te staan. Persoonlijker dan een gedwongen zwangerschap met baarplicht wordt het niet.

Extra motivatie dus voor vrouwenorganisaties in allerlei landen, waaronder de V.S., om te protesteren en verandering te eisen. Naast allerlei demonstraties willen de organisatoren van de Women’s March naar Washington een algemene staking uitroepen. De datum is nog niet bekend, maar hun oproep krijgt inmiddels veel bijval. Het is een krachtig middel. Onder andere vrouwen uit IJsland en Spanje gingen de Amerikaanse vrouwen voor, met succesvolle stakingen die hele steden en landen lam legden. Zodra er een datum is laat ik het weten….

Vrouwen leiden verzet tegen Donald Trump

Vrouwelijke juristen en rechters leiden het verzet tegen Donald Trump. Zijn decreet om de grenzen te sluiten voor mensen uit zeven landen schendt de grondwet, stellen ze, en daarom tekenen ze beroep en bezwaar aan. Nee zeggen tegen Trump is niet zonder risico. Het kostte interim minister van Justitie Sally Yates haar baan. Haar ontslag maakt haar de vijand voor het Trump-kamp, maar een heldin in de ogen van de vele mensen die het optreden van de president van de V.S. ten diepste afkeuren. Dankzij dit verzet heeft een rechter Trump’s inreisverbod nu tijdelijk geblokkeerd.

Het ontslag van Yates heeft een ironische lading. Tijdens de benoemingsprocedure kreeg ze een preek van ene Jeff Sessions over het belang van nee zeggen tegen een president. Als je als rechter twijfelt aan de wettelijke onderbouwing van een maatregel, moet je stelling durven nemen, zelfs als het om de president gaat. Kon en zou ze nee zeggen? Nou? Nou?

Yates gaf het goede antwoord en kreeg de baan. Nu zegt ze nee, omdat ze wijfelen aan de wettelijke onderbouwing van dit inreisverbod, en prompt beschuldigt Trump haar van verraad en stuurt haar de laan uit. En Sessions? Die vindt dat prima. Heel toevallig koos Trump deze racistische seksist bovendien als de beoogde nieuwe minister van Justitie.

Het is ook ironisch dat Trump vrouwen tot nu toe behandelde als vee, maar dat juist vrouwen hem nu het vuur aan de schenen leggen. Vier vrouwen leiden het verzet. Federale rechter Ann Donnelly, district court judge Allison Burroughs, rechter Leonie Brinkema, magistraat Gail Dein, allemaal ondertekenden ze bevelen om het inreisverbod tijdelijk te blokkeren totdat er duidelijkheid komt over de wettelijke status van Trump’s decreet. Na hun actie tekende ook een mannelijke rechter verzet aan:

For those of you scoring at home, that’s four female judges and one male judge pushing back in a 12-hour span. Those four women aren’t pushing back because of their gender. It’s hard to imagine any judge reading this executive order, which was seemingly reviewed by Lionel Hutz at a bar in Springfield, without enjoining it. But it seems wonderfully fitting, just a week after the Women’s March on Washington, that the fight against Trump will be taken up by female lawyers, advocates, and jurists, and that they’ll be fighting alongside men.

Trump werkt ondertussen gestaag verder aan het verpesten van de situatie voor alles wat niet blank en mannelijk is. Behalve de mensen uit Syrië, Irak, Iran, Jemen, Libië, Sudan en Somalië, die zwaar getroffen worden door het inreisverbod, heeft Trump bekend gemaakt wie hij wil benoemen tot rechter in het Hoogste Gerechtshof van de V.S. Het is de conservatieve rechter Neil Gorsuch. Hij stemde in het verleden diverse keren vóór vrouwvijandige maatregelen.

Gelukkig vormde hij toen een minderheid en konden andere rechters voorkomen dat vrouwen zonder voorbehoedsmiddelen en andere reproductieve rechten kwamen te zitten. In het Hoogste Gerechtshof zou hij echter levenslang schade aan kunnen richten. Andere rechters zijn oud, en als die wegvallen kan Trump meer van dit soort conservatieven benoemen. Met als einddoel het (opnieuw) verbieden van abortus. Iets waar voorstanders van de baarplicht zich nu al op verheugen, en iets wat voor voorstanders van vrije keuze een waar schrikbeeld is. Onder andere omdat het dode en gewonde vrouwen oplevert.

Resident Evil laat verrassend feministische erfenis na

”Jovovich heeft haar niche gevonden als de Brünnhilde van de film, de schildmaagd, de sterke en alerte Walküre die geen enkele man nodig heeft om de wereld te redden, tot de volgende apocalypse”. Met die woorden vat filmrecensente Thelma Adams het werk samen van actrice Milla Jovovich en de Resident Evil serie. Die bereikt met deel zes een einde – hoewel je dat nooit zeker kunt weten met zombies. Tijd voor een terugblik, met vrouwen centraal en een focus op gender. Hoe pulperig ook, de reeks films bevat verrassend veel feministische elementen.

Resident Evil begon als een computerspel. Een sinistere onderneming, de Umbrella Corporation, voert experimenten uit die leiden tot een zombieplaag en (bijna) het einde van de wereld. Slechts een paar mensen hebben door wat er gebeurt en proberen de Umbrella Company te bestrijden, terwijl ze zich tegelijkertijd de zombies van het lijf moeten houden. Deze beknopte samenvatting doet absoluut geen recht aan de serie games, dus lees vooral dit type dossier over het hoe en wat, met alle details.

Regisseur Paul Anderson besloot de succesvolle games in 2002 om te zetten naar een film. Met een vrouw in de hoofdrol. Dat beschouwden Amerikaanse studiobazen, ondanks de Alien reeks met Sigourney Weaver, als een te groot risico. Anderson produceerde deel 1 daarom buiten het Hollywood systeem om.

Dat een vrouw centraal staat in de Resident Evil films mag bijzonder heten, want zoals Gender and Genre constateert, begon de zombiefilm als een nogal vrouwvijandig genre. De verhalen straften getrouwde vrouwen die vreemd gingen met andere mannen. Op naar zombieland, slet! Regisseur George Romero gaf vrouwelijke personages meer ruimte, maar volgens Gender en Genre moesten ze hun vrouw-zijn grotendeels bij de voordeur achterlaten, net zoals moderne loopbaanexperts nog steeds adviseren.

Met de Resident Evil serie kreeg je op het eerste gezicht een ander stereotype. De films kregen een vrouwelijke hoofdpersoon, Alice, die er op het eerste gezicht uitziet als de sterotiepe sexy chick die zombies bevecht met allerhande wapentuig, gekleed in zoiets als een rode jurk en laarzen met hoge hakken. Tussen de bedrijven door deden de films echter wel degelijk iets wat je niet vaak ziet. Het verhaal van de eerste aflevering in de serie draaide bijvoorbeeld om twee vrouwen:

The conventional wisdom has always been that video games pull a male audience, and the movies would, too. Anderson, a teenage admirer of Sigourney Weaver’s Ripley, simply ignored that old saw, reasoning that men liked an adventurous heroine as much as women did. He described the first movie as being driven “the relationship between two women, Alice and Rain,” the commando leader played by Michelle Rodriguez.

De serie zette die lijn voort in de daaropvolgende delen. Vrouwen spelen belangrijke rollen, en de centrale heldin opereert in een zeer divers universum. Niet alleen telt haar team meestal meerdere vrouwen, maar ook meerdere mannen met een niet-blanke huidkleur. Bovendien maken de films zich niet schuldig aan het kwetsbare vrouwen syndroom. In iedere film sneuvelen personages, maar vaak gaan er meer mannen dan vrouwen dood.

De serie haalt vanwege de verfrissende diversiteit van de cast meerdere mijlpalen. De Bechtel test: de verhalen kennen meerdere bij naam genoemde vrouwelijke personages, die over iets anders praten dan een man. De Sarkeesian Corollary: als hierboven, met de toevoeging dat de vrouwen langer dan een minuut aan het woord zijn. En de toevoeging dat ditzelfde gebeurt rondom personages met een niet-blanke huidkleur. Tot slot haalt de serie ook de Ripley Test, namelijk dat de sekse van personages er in de kern niet toe doet voor hun functie in het verhaal. Ze doen hun werk, proberen te overleven, ze gedragen zich ‘gewoon’, als mensen.

Wat ook opvalt is dat de meeste vrouwelijke personages samenwerken en elkaar steunen in de strijd – meestal een strijd tegen mannelijke schurken. Actrice Ali Larter hierover in een interview:

“Milla has really spearheaded, and was one of the first women to frontline any action movies,” Larter continues. The fact that we’re now in our sixth one and still female-led, that’s the real story for me. And the fact that we haven’t been pitted against each other, that we haven’t fallen into those traps. We build each other up. We’re there to support each other. And I think that’s something that makes it different and really special.”

Kortom, bloederige pulp van soms twijfelachtige kwaliteit, maar met het hart op de juiste plek en zeer vrouwvriendelijke casts en verhaallijnen. Je kunt het slechter treffen in Hollywood. Om al die redenen tonen filmrecensenten zich enigszins weemoedig, nu het laatste deel in de bioscopen komt:

We all probably wish they were a bit better; that there was better character drama to go with the immersive visuals and bonkers action, but the films deserve some credit too. Not just for the spectacle, but for delivering some good zombie action before it was a commercial craze and for delivering one kickass action heroine after the next. Sure, Alice always has her thighs out for some reason (Alice’s Road Warrior garters in Extinction are an all-timer of stupid sexy costuming) and it would be nice to see women with that kind of training dress a bit more tactically, but you’d be hard-pressed to find another franchise that is overflowing with so many female characters who call the shots and save the day.

Seksisme alarm: Forge of Empires

Terug naar de jaren vijftig met een Flintstones-achtige oertijd! Dat was het eerste wat ik dacht bij het zien van een reclame voor een nieuw online spel. In Forge of Empires kun je als speler een beschaving opbouwen – niks nieuws onder de zon, vele games doen hetzelfde. Maar de reclamespot laat het spel zien aan de hand van een heterostelletje, en geeft daarin blijk van een oerconservatieve, seksistische visie:

Wat opvalt bij dit reclamefilmpje is dat de mannelijke handelaar de primitieve man bij de hut benadert. Zij onderhandelen als mannen onder elkaar. De vrouw komt er pas bij als er een misverstand ontstaat: de handelaar lijkt de man om de/’zijn’ vrouw te vragen, waarop zij duidelijk schrikt, naar haar man rent en de man haar beschermt met agressief dreigend gedrag.

Met andere woorden: in deze wereld kan een vrouw bezit zijn, iets wat de ene man aan een andere man kan verkopen. Pardon? Dat de handelaar het misverstand recht zet, doet niets af aan deze seksistische situatie. De schrik van de vrouw en agressie van ‘haar’ man geven duidelijk aan dat vrouwenhandel een optie is in deze oertijd.

In dit geval niet: de handelaar heeft zijn oog laten vallen op de mooie ketting van de vrouw. De vrouw geeft haar ketting af aan ‘haar’ man, waarna de mannen onderling de deal sluiten. De man ruilt de ketting voor gereedschap voor hemzelf. De vrouw speelt in dit scenario een zeer passieve rol. Zelf doet ze niks, alleen mooi zijn en een ketting weggeven. In een context van vrouwenhandel en een duidelijk verschil tussen tengere sexy poppetje en agressieve, grotere, sterkere man, is het maar de vraag hoe vrijwillig ze dit doet. Wat als ze zou weigeren? Kan ze dat? Of heeft de man dan het ‘recht’ zijn vrouw te slaan en de ketting met geweld af te pakken?

Vanaf daar gaat het snel: een montage toont hoe het alfamannetje in hoog tempo overduidelijk vrouwelijke sieraden ruilt voor allerlei mannelijke gereedschappen. Daarna zie je dat hij een middeleeuws huis bouwt. Zijn sexy poppetje mag de ladder vasthouden zodat hij niet valt. Zelfs in een verre toekomst, vol ruimtewagens en hologrammen, is er niks veranderd in de jaren vijftig rolpatronen: zij hangt slank en sexy aan zijn arm, terwijl hij een nieuwe ruil doet met een man. Mannen zijn de handelaar, de bouwer, de uitvinder en ontdekker. Het vrouwtje staat erbij, kijkt ernaar en poseert sexy.

Ik vind het echt verbijsterend dat dit eind 2016, begin 2017, zo klakkeloos in Nederlandse huiskamers op de televisie verschijnt. Wat is de boodschap aan meisjes en vrouwen? Wees sexy en strik de juiste vent, dan kun je passief meeliften en krijg je vanzelf meer sieraden, een mooier huis en betere spullen. Willen we dat als cultuur echt meegeven aan de helft van de bevolking?

Wil je weten hoe het echt zit met vrouwen in de oertijd en verder? Zie onder andere deze twee artikelen van mijn blog. Of boeken zoals Vrouwenwerk, de eerste 20.000 jaar , en onderzoeken die uitwijzen dat jagers-verzamelaars culturen meestal behoorlijk egalitair waren. En als het gaat om toekomstbeelden? Naast de visie van Forge of Empires plaats ik graag de beelden van allerlei auteurs die met hele andere werelden op de proppen kwamen, en projecten rondom feministische utopia’s. Er kan zo veel meer….

Trouw legt eenheidsworst Tweede Kamer bloot

Fijn dat dagblad Trouw lekker ging tellen. Feit: de politieke kandidatenlijsten bestaan voor tweederde uit welvarende, blanke mannen uit de Randstad. Partijen willen geen risico nemen, signaleert de krant. Alleen voorkeursstemmen kunnen het tij enigszins keren. Op die manier kunnen kiezers lager geplaatste kandidaten alsnog in de Kamer krijgen. Laten we dat massaal doen om te gedenken dat vrouwen honderd jaar geleden het passieve kiesrecht kregen.

Laat dat even tot je doordringen. Als de redactie van Trouw het goed zag (en ik heb geen reden daaraan te twijfelen) geldt alles wat niet blank, man en uit een bepaalde klasse komt, als risico. Niet doen, tenzij. Dit past bij allerlei onderzoeken naar benoemingen. Vrouwen krijgen pas een kans als het blanke mannelijke model overduidelijk niet meer werkt en de zaak bijna verloren is. De zogenaamde glazen klif.

Op deze manier ontstaat een hardnekkige vicieuze cirkel. Als cultuur zien we ‘politiek’  als iets van mannen, iets waar vrouwen niet bij horen en niet aan moeten beginnen. En inderdaad, of het nou gaat om provincies, gemeentes, de groep burgemeesters of de waterschappen: het is man, man, man. En blank. Partijleider Marianne Thieme hierover:

Ik loop inmiddels tien jaar op het Binnenhof rond, heb in die periode veel vrouwen zien komen, maar er meer nog zien gaan. Een eeuw nadat Aletta Jacobs en de haren hun strijd wisten te verzilveren, is het aantal vrouwen in de Tweede Kamer nog altijd minder dan de helft, 56 om precies te zijn. Fors minder dan de 64 die er na de vorige verkiezing zaten. Van de 17 fractievoorzitters ben ik de enige vrouwelijke lijsttrekker. Dat is ronduit kwalijk. Het beeld dat de kiezer van de politiek heeft, is een masculiene arena waarin mannen elkaar overtroeven in een verbaal wedstrijdje ver-plassen.

Zo krijg je bolwerken waar je als vrouw nauwelijks tussen komt, onder andere omdat je de afwijkende Ander bent en je je misschien niet thuis voelt bij macho ver-plas wedstrijden. Krijg je toch een kans, dan is het risico op falen groter. Wat weer alle vooroordelen over vrouwen bevestigt. Kip, zie ei. Ei, zie kip.

Het Parlementair Documentatie Centrum van de Universiteit van Leiden, die de kandidatenlijsten op verzoek van Trouw doornam, constateert dat partijen binnen die behoudende voorkeur voor blanke mannen nog op andere manieren op veilig spelen. Er staan opvallend veel militairen, agenten, officieren van justitie en rechters op verkiesbare plaatsen. De ‘law and order‘ types zeg maar, stoere jongens die de eerste de beste crisis met enge asielzoekers of radicale moslims wel eens even flink zullen aanpakken. Bovendien ontbreken jongeren onder de dertig bijna geheel, evenals ouderen boven de zestig.

Wil je als kiezer met je voorkeursstem meer diversiteit bereiken, dan moet je het slim aanpakken. Vrouwenbelangen signaleert dat je als kiezer, om effect te hebben, je stem ‘moet’ geven op een vrouw die nét buiten de boot dreigt te vallen. Dat betekent dat je

  • de meest recente peiling neemt om het aantal zetels te weten
  • Stel, partij X zou volgens de prognose 6 zetels krijgen. De vrouw op de zevende of achtste plek zou dan nét buiten de boot vallen.
  • Stemmen op die vrouwelijke kandidaat vergroot de kans dat er meer vrouwen in de kamer komen (de kandidate op plek drie of vier haalt het toch wel)

Ook als het niet lukt, heeft het zin om je voorkeursstem aan een lager geplaatste vrouw op de kandidatenlijst te geven. Je stem blijft behouden voor de partij die jouw voorkeur heeft, dus er gaat niks verloren. Maar je geeft een signaal af: meer vrouwen aub. Partij X, doe niet zo behoudend.

Vrouwenmars trekt meer mensen dan inauguratie Trump

De Vrouwenmars in Washington, tegen Trump en alles waar hij voor staat, trok 500.000 demonstranten, twee keer zoveel mensen als de inauguratie. UPDATE: de teller staat nu op een miljoen. Het protest overschaduwde Trump’s eerste werkdag. Ook in honderden andere steden trokken mensen de straat op om te demonstreren tegen de nieuwe president. In Nederland onder andere in Amsterdam en Den Haag. Bij deze marsen was de opkomst óók groter dan verwacht. Een geweldig succes. Vreedzaam, met nul arrestaties, en mét een zee van roze gebreide pussyhats. Zelfs bij de politie.

Vrouwenmarsen hebben de geschiedenis al eerder drastisch veranderd. Trump en zijn team zouden er goed aan doen te luisteren naar de woorden van de vrouwen en mannen die een speech hielden. In Washington onder andere actrice Ashley Judd, die veel lol had met Trump’s nare vrouw-uitspraken, het optreden van Alicia Keys, America Ferrera, de 6-jarige Sophie Cruz en haar familie, filmmaker Michael Moore, actrice Scarlett Johansson, enzovoorts. Buiten Washington maakte senator Elizabeth Warren indruk met haar vurige toespraak in Boston, evenals presidentskandidaat Bernie Sanders in Vermont.

Diverse media gaven de uitgeschreven versies van de speeches, dus je kunt hun woorden nalezen als je wil. Onder andere die van Gloria Steinem, Janet Mock over transgenders en de rechten van prostituees, Madonna die ophef veroorzaakte met een paar fikse krachttermen, en Angela Davis, activiste pur sang.

Vox analyseerde de uitgangspunten van de Women’s March en signaleert dat de organisatoren zich stevig neerzetten als intersectionele feministen. Dat betekent dat gender meetelt, maar ook huidkleur, sociale ”klasse” en andere factoren die van invloed zijn op je positie binnen een hiërarchie. Door dit uitgangspunt te hanteren denken de organisatoren aan de langere termijn:

“If your short-term goal is to get as many people as possible at the march, maybe you don’t want to alienate people,” Anne Valk, the author of Radical Sisters, said in the same article. “But if your longer-term goal is to use the march as a catalyst for progressive social and political change, then that has to include thinking about race and class privilege.” Cooper says a key point to remember amid debates about intersectionality is simply that “when we organize under the banner of shared womanhood, acknowledging all these moving parts makes our collective work not weaker but stronger.”

Zie ook mijn uitleg over intersectionaliteit binnen de veelkleurige wereld van het feminisme. En dit interview met een Afro-Amerikaanse demonstrante.

Vanwege de duidelijke feministische inslag gold de Vrouwenmars bij voorbaat al als controversieel. New York Magazine signaleert dat dit grotendeels ligt aan negatieve beeldvorming in de media. Die schepten in de aanloop naar de protesten een beeld van feminisme in crisis en gedoe binnen de organisatoren en tussen vrouwen onderling. Net als bij Clinton kon er niks positiefs over de demonstratie gezegd worden. Ook besteedden diverse kranten en sites buitensporig veel aandacht aan discussies rondom ras en racisme. Alsof dat verkeerd is. Je zou ook kunnen zeggen dat zulke discussies juist essentieel zijn:

“When you make something that accounts for the most oppressed, everybody’s life tends to get better.” But that process may have bumps from time to time. UCLA’s Grace Hong believes the discord around today’s marches may, in the end, be good for feminism: “Maybe the point is to not all agree,” she says. “Maybe the point is to do these kinds of things so that you can have the tough conversations.” And maybe, she says, these marches are the next step toward having those tough, but necessary, talks.

Na de Mars lijken alle zorgen vergeten. Website Politicus USA noemt de demonstratie het grootste protest ooit in de V.S., met alleen al in Amerikaanse steden bijna drie miljoen deelnemers. Volgens zakenblad Forbes vormen de organisatoren een perfect voorbeeld van sociaal ondernemerschap. Daarnaast ziet onder andere de Boston Globe een directe lijn tussen heden en verleden. Honderd jaar geleden trokken zoveel vrouwen door de straten van Washington om het stemrecht te eisen, dat kandidaat Woodrow Wilson bijna Washington niet inkomen voor zijn inauguratie.

Nu, een eeuw later, moeten vrouwen nog steeds actie voeren om een sterkere positie in de samenleving te veroveren. Veel speeches, in Washington en andere steden, gingen over misstanden, inperkingen van vrouwenrechten, achterstand en alle andere manieren waarop vrouwen nog steeds tweederangs burgers zijn. Het speelveld is nog steeds niet gelijk, vrouwen trekken nog steeds aan het korte eind. Dus: protest!

Dat deden vrouwen en mannen 21 januari 2017 (opnieuw) met verve. Zakenblad Business Insider signaleert dat de succesvolle marsen een boodschap van eenheid afgeven. Het blad citeert feministe Gloria Steinem, een van de sprekers tijdens de Women’s March in Washington:

“Sometimes we must put our bodies where our beliefs are. Sometimes pressing send is not enough,” Steinem said, making a subtle dig at the Twitter-obsessed President Trump. “This unifies us with the many in the world who do not have electricity or computers … but do have the same hopes, the same dreams.” “This is an outpouring of energy and true democracy like I have never seen in my very long life. It is wide in age, it is deep in diversity. And remember, the Constitution does not begin with “I, the President,’ it begins with ‘We, the people,’” Steinem said.

Dus, Trump, pas maar op.

UPDATE: de mannen van de Vrouwenmars. En als je inspiratie zoekt voor feministische slogans: webmagazine Jezebel verzamelde de favoriete plakkaten. Ook de Huffington Post zette veel mensen met hun protestbord op de foto.

Belangstelling groeit voor Octavia Butler’s vooruitziende blik

Octavia Butler schreef genuanceerde science fiction over racisme, seksisme, het milieu, de Ander. Nu, dankzij het oprukkende conservatieve populisme, krijgen deze vraagstukken een nieuwe urgentie. En neemt de belangstelling voor de ideeën van deze auteur toe. ‘Alles wat je aanraakt, verander je’, schreef Butler, en met die hoopvolle boodschap kunnen mensen wellicht verder in het tijdperk Trump (en bij ons Wilders? Of die seksistische Trump-sympathisant Thierry Baudet???)

De hernieuwde aandacht voor Butler uit zich op allerlei manieren. Non-profit organisatie Clock Shop organiseerde vorig jaar een evenement rondom de auteur. Onder de noemer Radio Imagination vonden het hele jaar door performances, filmavonden en literaire bijeenkomsten plaats.  Clock Shop zelf produceerde bovendien een reeks podcasts over haar leven en werk.

Daarnaast houdt de Huntington Library, trotse beheerder van Butler’s archief, vanaf april 2017 een tentoonstelling, zodat mensen haar brieven, schetsen, aantekeningen enz. met eigen ogen kunnen zien. Oktober vorig jaar nam een journalist uit Los Angeles bovendien het instagram-kanaal van de Huntington Library over om haar nalatenschap digitaal te ontginnen. En haar roman Kindred (geestverwant) werd bewerkt tot een literair stripboek, met een voorwoord van SF auteur Nnedi Okorafor. Recensenten noemen dit album essentieel leesvoer en een prima introductie tot haar werk.

Butler’s ideeën en inzichten krijgen op die manier de kans om breder bekend te raken bij een groter publiek. Een hoopvol teken, zeker in de V.S., waar blanken met een abonnement op Fox News een seksistische, racistische president kozen, die op dit moment allemaal racistische, seksistische mannen aanstelt die de rechten van vrouwen en niet-blanke mensen in willen perken.

Hoe kun je in zo’n verhard klimaat verder? Hoe navigeer je dit soort troebele wateren? Butler zelf kan een voorbeeld vormen, met haar pure wilskracht. Daarnaast biedt ze inzicht in situaties (kennis is macht). Ze snapte precies hoe conservatief populisme werkt en hoe ras, gender en sociale klasse op elkaar inwerken. Zo voorspelde ze Trump’s campagneslogan al in de jaren negentig. In Parable of the Talents staat een figuur op die, in een tijd van crisis, religieuze intolerantie en een toenemende hang naar isolationisme, campagne voert onder het uitroepen van ‘maak Amerika weer groot’.

Literair tijdschrift ZYZZYVA nam dit boek dan ook prompt op in een leeslijst voor het Trump tijdperk:

While Butler tackles the issues of white supremacy, misogyny, and exploitative capitalism that climax in a post-apocalyptic America, her real concern is the novel’s empathic protagonist. Lauren turns her burden into the foundation for a religious community based in empathy; in doing so, she lets us imagine what a society organized according to human need might look like.

Naast medemenselijkheid stelt Butler in haar verhalen een vorm van holistische spiritualiteit voor, samen met een politiek gebaseerd op ecologie en de gemeenschap, zoals collectieven en coöperaties. Ze plaatst zichzelf daarbij in een lange traditie van feministische utopieën en dystopieën, signaleert magazine FemSpec. Cruciaal daarbij is het vermogen van mensen om te kunnen veranderen:

Butler in the end opts for the pragmatic solution within her utopian vision, and with that speaks to concerns within feminist grassroots movements: With whom to ally? What compromises are acceptable, what is not open for negotiation? And above all, she addresses issues of agency and the potential to seize the moment and change the world around us, the promise of “All that you touch, you change.”

Dat kan op een negatieve manier zijn, maar ook op een positieve wijze. Butler laat zien hoe je aan de positieve kant uit kunt komen. Mensheid, doe er je voordeel mee.

PS.: In Nederland is alleen De Patroonmeester tweedehands verkrijgbaar, de rest van haar werk bleef zo te zien onvertaald in het Nederlands. Uitgeverijen…..?!?

Seksisme alarm: afspiegeling van de bevolking

Is het goed of juist onbelangrijk als de beoefenaars van een vak een afspiegeling van de bevolking vormen? Het antwoord van die vraag hangt af van de situatie. Versterkt het argument de positie van mannen, dan is het cruciaal dat een beroepsgroep een afspiegeling van de samenleving vormt. Gaat het om vrouwen, dan is precies datzelfde argument opeens waardeloos en onmogelijk uit te voeren.

Neem hoogleraren. Die beroepsgroep bestaat, nog steeds, voornamelijk uit mannen. Minister Bussemaker (en velen met haar) problematiseert die scheve situatie en wil dat universiteiten in 2017 honderd vrouwelijke hoogleraren aannemen. Wat vindt filosoof Sebastien Valkenberg daar van? De Volkskrant geeft deze man een podium om het volgende te zeggen:

Ik was ook niet onder de indruk van de argumentatie van de drie vrouwelijke wetenschappers binnenin de krant. Een van die hoogleraren zei bijvoorbeeld dat het goed is dat de wetenschap een afspiegeling is van de samenleving. Ik zou eerlijk gezegd niet weten waarom een universiteit een afspiegeling zou moeten zijn van de samenleving. Dat brengt grote praktische problemen met zich mee. Want hoe moet dat er in de praktijk dan uitzien? Een stad als Amsterdam heeft 188 nationaliteiten; moet dit dan allemaal vertaald worden naar de samenstelling van de onderwijspopulatie en misschien wel het curriculum?

Afspiegeling van de samenleving, waardeloos argument, niet doen! Prima als de gemiddelde hoogleraar gewoon, zoals eeuwenlang het geval was, een oudere blanke man blijft. Ook als allang duidelijk is dat die eenheidsworst de wetenschap geen goed doet.

Maar dan, als het gaat om mannen. Eeuwenlang was de rechterlijke macht ferm in mannenhanden. Tot de jaren vijftig werden vrouwen niet eens toegelaten: ”ongeschikt vanwege hun “natuurlijke aanleg en geestelijke eigenschappen”, noteert tijdschrift Opzij. De afgelopen jaren komen er echter steeds meer vrouwen bij. Ook de topfunctionarissen, de rechters, zijn steeds vaker een vrouw.

En kijk: opeens is het zeer belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving:

Vrouwen vonnissen niet anders, zegt ook een woordvoerder van de Haagse rechtbank. Maar het gaat haar om de beeldvorming, nu haar rechtbank 68 procent vrouwelijke rechters heeft. „We zouden een afspiegeling moeten zijn van de maatschappij. Als een verdachte man in een verkrachtingszaak drie vrouwelijke rechters treft, kan hij denken: ik ben al veroordeeld. Dat is niet zo, maar dat gevoel kan er wel zijn.”

Over de gevoelens van vrouwen als ze, bijvoorbeeld in zaken rond alimentatie en seksueel geweld een louter mannelijke rechtbank aantreffen, natuurlijk geen woord. Waarna rechtbanken plannen opperen om het aantal vrouwen in te perken en extra hun best te doen om meer mannen aan te nemen. In 2010 zong het idee van een quotum al rond, om het aantal vrouwen te beperken, en de Haagse rechtbank wilde positieve discriminatie van en voor mannen instellen, om maar wat voorbeelden te noemen. Duidelijke effecten van een knap staaltje framing.

Kortom, ik concludeer dat de dubbele moraal in Nederland springlevend is. We meten met twee maten. Meer mannen = goed. Meer vrouwen = slecht. De argumenten daarvoor slepen we er met de haren bij, al naar gelang de situatie en om welke sekse het gaat. UPDATE: zoals weblog Stellingdames de positie van filosoof Sebastien Valkenberg verklaart (na eerst gehakt te hebben gemaakt van zijn redenaties):

Het is goed mogelijk dat Valkenberg zich wegens deze maatregel van Bussemaker bedreigd voelt in zijn eigen positie als witte man. Gelijkheid voelt voor geprivilegieerden vaak als onderdrukking. Of zoals Obama het in zijn afscheidsspeech verwoordde over antiracisme-activisten in zijn land: “They’re not demanding special treatment, but the equal treatment that our founders promised”.

Hear, hear.

UPDATE 2: dit erudiete weerwoord op het stuk van Valkenberg, door filosofe Chantal Bax.

Mannen hebben geen trek in vrouwenwerk

Een aantal ‘typisch mannelijke’ banen verdwijnt snel, terwijl ‘vrouwelijke’ sectoren zoals de zorg juist groeien. Toch deinzen veel mannen er voor terug om vrouwenwerk te doen, blijkt uit ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De mannen voelen zich gestigmatiseerd, vrouwenwerk betaalt fors minder, en ze denken dat ze de benodigde kwaliteiten missen. Nederlandse opiniemakers spreken al van zorgelijke ontwikkelingen waarbij (jonge) mannen massaal afhaken en buiten spel staan op de arbeidsmarkt.

Mannen zouden er goed aan doen te kijken naar wat vrouwen doen, en van vrouwen te leren. De economische crisis kostte veel mensen hun baan. Vrouwen werden, volgens de New York Times, zelfs harder getroffen door werkloosheid dan mannen. De toekomst ziet er al evenmin florissant uit: zo verwacht de SER dat vooral vrouwen de dupe worden van toenemende automatisering. Zo verdwijnen talloze administratieve kantoorbanen als computers dat werk over nemen.

Vrouwen hebben veel ervaring met het opvangen van dit soort klappen. Rond de vorige eeuwwisseling maakten we een soortgelijke leegloop mee, signaleerden feministes van de eerste golf. Allerlei vrouwenwerk, zoals kaas maken, kleding naaien en kaarsen produceren, verdween met de industrialisering naar fabrieken buitenshuis. Daar gingen mannen dat werk doen. Voor vrouwen zat er niets anders op dan zich aan te passen en nieuwe wegen te zoeken.

Op dit moment doen vrouwen hetzelfde. Ze verliezen hun baan en zoeken nieuwe wegen. Ze zorgen ervoor dat ze hoog opgeleid zijn, signaleert de New York Times. Ze tonen zich flexibeler in hun gedrag dan mannen, scholen zich om, pakken aan wat ze kunnen.

Mannen daarentegen halen hun neus op voor laag vrouwenwerk. Zodoende beperken ze zichzelf en lopen ze kansen mis. Natuurlijk hebben mannen daar hun redenen voor. Naast een stigma levert vrouwenwerk minder salaris op. Een lasser (man) verdient in de V.S. 18 dollar per uur, stelt de New York Times. Zou hij in de zorg gaan werken, dan haalt hij waarschijnlijk niet meer dan tien dollar per uur. Bijna een halvering. In Nederland is het net zo: werkgevers onthouden vrouwen drie ton gedurende hun loopbaan.

Daarnaast vinden mannen zichzelf vaak niet geschikt voor vrouwenwerk:

“I ain’t gonna be a nurse; I don’t have the tolerance for people,” he said. “I don’t want it to sound bad, but I’ve always seen a woman in the position of a nurse or some kind of health care worker. I see it as more of a woman’s touch.” […]  Lawrence Katz, an economist at Harvard, has a term for this: “retrospective wait unemployment,” or “looking for the job you used to have.” “It’s not a skill mismatch, but an identity mismatch,” he said. “It’s not that they couldn’t become a health worker, it’s that people have backward views of what their identity is.”

Om het tij te keren doen werkgevers pogingen die identiteit bij te stellen. De zorg slap vrouwenwerk? Welnee. Ziekenhuizen doen hun best om de zorg als iets stoers te promoten. De adrenaline die door je heen jaagt als operatieverpleegkundige treedt ook op als je gaat bergbeklimmen, stellen pr-mensen. Bergbeklimmen is supermannelijk sportief en macho, kortom werken in een operatiekamer is macho. Ook in Nederland doen mensen hun best het vrouwelijke imago te verminderen en mannen te lokken.

Als mannen toehappen en een vrouwenbaan accepteren, belonen werkgevers hen. Mannen krijgen meer salaris. Het College voor de Rechten van de Mens kwam er bijvoorbeeld achter dat mannen, werkzaam in algemene ziekenhuizen, in alle onderzochte functiegroepen meer loon krijgen dan vrouwen. Ze nemen enkele tientjes tot tweehonderd euro per maand meer mee naar huis. Ook krijgen mannen sneller promotie dan hun vrouwelijke collega’s. Een fenomeen wat bekend staat als de ‘glazen lift’. Hoe meer mannen een beroep oppakken, hoe hoger de status (en het loon).

Het omgekeerde gebeurt niet. Als meer vrouwen mannenwerk oppakken, schieten hogere managers in de weerstand en vinden ‘we’ al die vrouwen een probleem. Bij de rechtelijke macht vinden we het bijvoorbeeld opeens belangrijk dat rechters een afspiegeling vormen van de samenleving en dan is het erg als er ‘teveel’ vrouwen komen. Ook denken mensen dat de kwaliteit zal dalen als er meer vrouwen in de beroepsgroep komen. Voordat je het weet veranderen activiteiten op die manier in vrouwenwerk met een lage status. Met de bijbehorende lagere lonen. Waarna de cyclus opnieuw kan beginnen.

Deze kloof is mensenwerk: het zijn mannen die op basis van stereotiepe veronderstellingen vrouwenwerk mijden. Het zijn wij mensen die vrouwenwerk onderwaarderen en kinderen opvoeden met allerlei rare ideeën over ‘echte’ mannen en ‘echte’ vrouwen. Zolang we vrouwen blijven zien als de minderwaardige Ander, blijft wat ze doen besmet werk waar ‘echte mensen’ hun vingers niet aan willen branden. Met alle problemen van dien. Maar het voordeel is: wijzelf kunnen die opvattingen veranderen. Als we willen.