Monthly Archives: december 2015

Seksisme alarm: troostmeisjes

Japan biedt excuses aan voor troostmeisjes, kopt het AD. Japan en Zuid-Korea sluiten akkoord over troostmeisjes, kopt NRC Handelsblad. Voormalige troostmeisjes ontevreden over deal met Japan, meldt De Volkskrant. Ook Nederlandse troostmeisjes willen nu excuses, bericht de NOS. De afgelopen dagen staan de media bol van het woord, meestal tussen aanhalingstekens: ‘troostmeisjes’. Wat gebeurt hier, en waarom schaar ik dit in de categorie seksisme alarm?

Het woord troostmeisjes komt oorspronkelijk uit het Japanse en Chinese taalgebied. Het betreft een samentrekking van woorden voor vrouw/echtgenote (fu) en i an (troosten, verzachting bieden) tot ian-fu of Ianfu, wat weer vertaald wordt naar  het engelse comfort women en ‘troostmeisjes’.

In de oorspronkelijke taal was ian-fu al een eufemisme, voor prostituee.  Vervolgens gebruikte het Japanse leger dat eufemisme tijdens de tweede wereldoorlog weer als eufemisme voor iets nog ergers: seksslavernij. Want dat is het, als je meisjes en vrouwen gevangen zet en Japanse soldaten op hen afstuurt voor potjes serieverkrachtingen.

Als je, als mens en/of als media, het woord ‘troostmeisjes’ overneemt, al dan niet met die kommaatjes om aan te geven dat het een soort citaat is, doe je drie dingen. 1. Je neemt het taalgebruik van de dader over, en gaan daarmee akkoord met diens standpunt of visie. 2: door dit dader-taalgebruik verhul je wat er eigenlijk speelt. Dat leidt tot 3: het bagatelliseren van de situatie, het wegkijken bij het leed van de vrouwen die het slachtoffer werden van dit systematische seksuele geweld in oorlogstijd.

Om al die redenen hebben de vrouwen om wie het gaat, het woord altijd verworpen:

De naam die ze kregen was die van ‘comfort women’. Maar die benaming is volstrekt verkeerd, aldus Jan Ruff-O’Herne. “Want comfort women veronderstelt iets zachts en warms en vertrouwds. Dat was absoluut niet het geval. We waren de gevangenen van de Japanners, die ons bruut verkrachtten.’

Ad van Liempt deed in 2010 als journalist, van binnen uit, een poging om het gebruik van het woord ‘troostmeisje’ tegen te gaan. Ook hij wilde benadrukken waar het eigenlijk om gaat:

Het woord ‘troostmeisje’ is op zich al een gruwel – het is een totaal misplaatst eufemisme. Een veel te licht woord voor wat het moet uitdrukken: weerloze vrouwen die zijn verkracht en misbruikt, om het moreel van de Japanse troepen hoog te houden.

Blijkbaar heeft dat allemaal niet geholpen. Een verklaring, die ik wel eens heb gehoord in een gesprek over troostmeisjes, is dat kranten graag korte, aansprekende woorden voor hun koppen willen. Daarom keert die term steeds terug in koppen boven artikelen. Ook dan klopt er echter geen moer van dit taalgebruik. ‘Troostmeisje’ telt dertien letters. Seksslavin telt slechts tien letters – drie letters minder, zeker weten een factor voor gehaaste koppenmakers. En minstens even duidelijk.

Maar misschien is dat wel het probleem. Seksslavin is té duidelijk. Té naar. Té recht voor z’n raap. Stel je voor dat je tot je door laat dringen dat het gaat om seksueel geweld. Om massale verkrachtingen in oorlogstijd. Om oorlogsmisdrijven. De meeste mensen deinzen daarvoor terug. Liever wegkijken en eufemismen gebruiken, dan bescherm je jezelf en kun je blij aan je volgende boekje over positieve psychologie beginnen.

Wie je daar ook mee steunt, niet het slachtoffer. Pas in 1992 kregen de slachtoffers officieel het woord, in het zogenaamde Tokio Tribunaal. Nog dit jaar, in 2015 dus, klaagden Japanners over berichten over dwang. De vrouwen zouden destijds uit vrije wil seks hebben gehad met Japanse soldaten, beweerden deze aanhangers van het woord ‘troostmeisje’. Zulke ideeën kunnen alleen voort blijven bestaan door misdaden niet te benoemen en de hele smerige toestand toe te dekken met een eufemistisch, gezellig klinkend woord.

Laten we het T-woord aub niet meer gebruiken. Laten we zeggen waar het om gaat: om seksueel geweld, een oorlogsmisdrijf, seksslavernij. Dan weten we tenminste waar we over praten.

Advertenties

Ierse creatieven starten nieuwe feministische revolutie

Toneelschrijfsters, actrices, theaterproducentes, allemaal hebben ze genoeg van de structurele discriminatie van vrouwen in de Ierse culturele sector. De druppel die de emmer deed overlopen is het honderdjarig jubileum van de Paasopstand van 1916, toen revolutionairen de Ierse onafhankelijkheid afkondigden. Het nationale theater, The Abbey in Dublin, viert in 2016 het honderdjarig jubileum van deze historische mijlpaal met speciaal programma. Onder de noemer Waking the Nation presenteert het theater tien stukken. Daarvan is er slechts een van een vrouw.

waking the feminists

WAT?!? De golf van kritiek op die ongelofelijke eenzijdigheid leidde tot een discussieavond, Waking the Feminists, en een landelijke beweging die verandering eist. Nu. Eén van de betrokken culturele opstandelingen, Lisa Tierny-Keogh, beschrijft hoe de het komt dat dit incident zoveel losmaakte. Zij en andere vrouwen ploeteren al hun hele leven om iets te maken van hun artistieke loopbaan. Ze krijgen echter geen eer noch loon naar werken:

As a playwright now moving into TV and film, I learned over the years to suppress the pain of being overlooked and ignored, the pain of being constantly pushed back. I’ve watched my male contemporaries being produced and celebrated, as I kept plugging away, trying to hush that quiet voice inside me that kept saying, “This is wrong. What I’ve seen, time and time again, is that tired reality of men receiving the “He’s got potential, let’s take a risk” treatment and women receiving the “She isn’t ready yet” brush-off.

Voor haar, en velen met haar, was de programmering van het nationale theater, bij zo’n belangrijke nationale gelegenheid, een klap teveel. Het gaat niet alleen om individuele ervaringen van uitsluiting. Cijfers rond de bittere resultaten van structurele discriminatie spreken boekdelen. Of het nou gaat om de krantensector, het theater, het aanbod in Ierse musea, of de Ierse literatuur, de incrowd ziet vrouwen niet staan. Verder dan een aandeel van rond de 20% komen vrouwelijke creatieven niet.

Het mannenprogramma van Waking the Nation paste dus in een bekend patroon. De uitsluiting deed extra pijn omdat The Abbey bestaat dankzij overheidssubsidie – alleen al het jubileumprogramma kon rekenen op vijf ton gemeenschapsgeld. Bovendien zou dit theater niet hebben bestaan zonder vrouwen. Toneelschrijfster Augusta Gregory stond aan de wieg van The Abbey en actrices en medewerkers zoals Máire Nic Shiubhlaigh, Helena Moloney en Ellen Bushell waren actief bij de opstand van 1916. Bovendien gaat het om ‘de natie’ – zonder vrouwen?!?

Geen wonder dat vrouwen stopten met stug doorwerken, beleefd vragen en geduld oefenen. Binnen een paar dagen organiseerden Lilian Bell en andere Ierse creatievelingen de bijeenkomst Waking the Feminists – in hetzelfde Abbey Theater. Deze avond in november was een enorm succes. Allerlei beroemdheden sloten zich bij het protest aan. Brian F. O’Byrne, Debra Messing, Martha Plimpton, Cherry Jones, Amy Ryan, Gabriel Byrne, Dana Delany, Wim Wenders, Phylida Lloyd, Emma Donoghue, Christine Baranski, en natuurlijk Meryl Streep, van de Suffragette film.

De protestbeweging begint resultaten te boeken. Waking the Feminists is inmiddels een organisatie met een eigen website. Er circuleert een petitie, in korte tijd ondertekend door bijna zesduizend mensen. De Irish Film Board publiceerde een officiële verklaring en beloofde vrouwendiscriminatie in de filmindustrie écht aan te pakken. Het Abbey theater formeerde een commissie om diversiteit in de eigen programmering te bevorderen.

Een afvaardiging van de Waking the Feminists groep kwam eind december bijeen met deze commissie om plannen te maken, meldt Lilian Bell. Zij en velen met haar willen concrete resultaten zien:

It is the Abbey’s responsibility to reflect the nation, with the use of public money, and the board’s responsibility to ensure that it does so. We’re not asking, we’re demanding. […] Ex-director of the Abbey Lelia Doolan puts it succinctly “If Fiach Mac Congeal [de directeur – red.] wants to change things, here’s his chance. Accept the mistake. Don’t just say sorry. Do sorry.”

Of deze verklaring naar aanleiding van de bijeenkomst met de commissie daaraan voldoet, moet nog blijken. Wat er ook gebeurt, 2016 zal een woelig jaar worden. Deze geest krijg je niet zo snel terug in de fles gepropt….

De Gereedschapskist: de toonpolitie

Feministen zijn zo vermoeiend! Ze kiezen de verkeerde onderwerpen om zich druk over te maken, ze zeggen vervelende dingen, en dat doen ze dan ook nog eens op een te boze toon, of een te scherpe toon, of een te geïrriteerde toon. Als feministen hun boodschap nou maar beter zouden verpakken, zou het een stuk makkelijker zijn om effect te hebben. Kalm aan dames, matig je toon, alleen dan luisteren mensen misschien naar je.

tone policing

Hoor of lees je deze riedel? Dan heb je de toonpolitie te pakken. Meest recente voorbeeld: schrijver Jack Kilbride, die het oneens is met de manier waarop de Australische feministe Clementine Ford reageert op seksistische haat. Hij meent dat ze met haar woede en haar scherpe pen de missie van het feminisme decennia terugzet, omdat haar voorbeeld mensen afstoot. Als ze nou maar aardiger deed, zou ze vast meer medestanders krijgen.

Kortom, doe liever, dan komt alles goed. Het zijn niet alleen mannen die dit zeggen. Nederland kon recent kennis maken met een korte film van Marlies Dekkers. Bij de toelichting schetst ze een negatief beeld van vrouwen die iets agressief af willen dwingen en daarbij ook nog eens tegen mannen zijn. Fout, vindt ze. Wil je iets bereiken, dan kan dat alleen met ‘vrouwelijkheid’.

Het probleem met dit toon-argument – beleefd en vriendelijk vragen, omdat je anders niet effectief zou zijn – is dat het niet werkt:

The problem with respectability politics is that it does not work. The invitation – you can share our power if you look, talk, or act more like us – is not genuine, because people who have power have no interest in giving it up. It’s a divisive strategy that singularly undermines the identities and cultures of underrepresented people, and pits them against one another rather than against the dominant group.

Kortom, je kunt onderdrukkende structuren niet veranderen met beleefdheid. Helemaal niet als het de dominante groep is die zulke beleefdheid eist. Zij stellen hun eigen visie en eigen behoefte aan gemak in dat geval boven de visie en gevoelens van de groep die iets wil zeggen over onderwerpen zoals seksisme en discriminatie.

Het toon-argument werkt ook niet bij de agressieve groep, die zich openlijk keert tegen alles wat riekt naar feminisme:

The problem with misogynists who call out feminists, tell them to get back in the kitchen, and proceed to call them “sluts” and “whores” and what have you is that they’re quite content being misogynists. No patient discussion is going to change their mind, even if you patted them on the head, fed them chocolate and said “poor little bunny”.

En Clementine Ford ondertussen? Die haalt haar schouders op, want wat Kilbride schrijft hebben zij (en ik, en miljoenen feministen) al zo vaak gehoord dat je er zo onderhand immuun voor wordt. Op haar Facebook pagina schrijft ze dat ze veel meer waarde hecht aan de commentaren en reacties op de uitspraken van Kilbride:

I’ve been reading all the comments left on NM’s Facebook page and the article itself and I am REJOICING. This is so much of what the shit of the last few years has been for – encouraging women to be angry and unafraid, to stop placating men the way we’ve been conditioned to, to be brazen and bold and demanding about our freedom. It is so gratifying to see so many women argue that I don’t write with men in mind but with women. Yes! You get it! You see me seeing you!

Kortom, herken het toonargument voor wat het is: de zoveelste manier om vrouwen te laten zwijgen. Leg het toon-argument naast je neer. Maak van je hart geen moordkuil. Weet dat boosheid een volstrekt normale, logische en legitieme reactie is op discriminatie. En ga vooral verder met kritisch nadenken, ontdekken wat je zelf wilt, en dat vervolgens doen, wetende dat je hoe dan ook weerstand zult ondervinden omdat mensen het eng vinden als vrouwen vrijelijk hun gang gaan. Of je nou beleefd blijft, of scherp wordt.

Meer lezen? Clementine Ford heeft een grappige, inspirerende tumblr, voor urenlang lees- en kijkplezier. Feiten weten? Athena’s Angels, de site van vier Nederlandse hoogleraren, heeft een berg aan wetenschappelijk onderzoek over gender verzameld. En manieren om bewuste of onbewuste vrouwendiscriminatie effectief aan te pakken. Kennis is macht, dus doe je voordeel met die schatkist aan informatie. En voor feministische nieuwtjes, acties en achtergrondverhalen: kijk even bij de links bij dit weblog. Ik probeer die zo actueel mogelijk te houden en voeg regelmatig nieuwe weblogs toe die de veelkleurige wereld van het feminisme onthullen.

Fijne feestdagen en de beste wensen voor 2016!

Amerikaanse mentaliteit schaadt vrouwen wereldwijd

Het recht van baas in eigen buik ligt zwaar onder vuur in de V.S. Maar als mensen denken dat dit beperkt blijft tot een interne aangelegenheid heb je het mis, aldus Kali Holloway. De mentaliteit van Amerikaanse anti-keuze fanaten schaadt vrouwenrechten wereldwijd. Conservatieven in andere landen kopiëren de vijandige Amerikaanse retoriek en intimidatietactieken, en Amerikaanse bewegingen exporteren hun methodes naar andere landen. In Nederland is o.a. de SGP betrokken.

GOP-Pro-Life-War-Women-Cartoon

Zo worden vrouwenrechten  ook in Nederland ondermijnd naar Amerikaans voorbeeld. Onder andere SGP politici als Kees van der Staaij liften mee met de vijandige retoriek door leugens als waarheid te verkondigen. De SGP-er stelde kamervragen over Nederlandse en Europese subsidies aan de internationale tak van Planned Parenthood (IPP). Hij verwijst daarbij naar leugenachtige aantijgingen als zou IPP handel in organen van geaborteerde foetussen bedrijven.

Dit verwijt komt rechtstreeks uit de koker van Amerikaanse voorstanders van de baarplicht. Die fabriceerden video’s, die ”bewezen” dat Planned Parenthood betrokken zou zijn bij die handel. Weldenkende mensen hebben allang bewezen dat de video’s aan elkaar hangen van tendentieus knip- en plakwerk. Dit weerhoud de SGP, en in hun kielzog conservatieve media zoals het Katholiek Nieuwsblad, er niet van deze leugens als feiten te presenteren. Waarna de SGP een poging doet om de geldkraan voor klinieken dicht te zetten.

Amerikaanse tactieken om reproductieve rechten in te perken zijn ook zichtbaar rond abortusklinieken. Het klimaat in de V.S. is zo giftig geworden, dat centra voor gezondheidszorg aan vrouwen sinds 2010 opvallend vaker aanvallen te verduren krijgen dan in de decennia daarvoor. De moordpartij bij een kliniek in Colorado is het meest recente dieptepunt, en een schoolvoorbeeld van de manier waarop haat zaaien tot geweld leidt.

In Nederland is het gelukkig nog niet zo ver gekomen. Maar ook hier kampen klinieken met demonstranten die zich verliezen in emotioneel gegil en beladen beeldmateriaal. Zo kampt een abortuskliniek in Houten met Amerikaanse toestanden. Demonstranten roepen vrouwen na en hangen borden op met bebloede foetussen. Confessionele partijen zoals SGP, ChristenUnie en CDA kopiëren ook graag de teksten van hun Amerikaanse collega-politici. Daarbij geven ze blijk van dezelfde minachting voor vrouwen. Ook columnisten apen de retoriek uit de V.S. na in landelijke dagbladen.

Dit alles ondermijnt de vrijheid van vrouwen om te beschikken over hun eigen lijf. Abortus is namelijk een recent recht. In Nederland duurde het tot begin jaren tachtig voordat vrouwen, na langdurige strijd, ongewenste zwangerschappen af mochten breken. Alle eeuwen daarvoor moesten vrouwen wanhopige maatregelen nemen:

prikken met een scherp voorwerp, slikken van kinine, zichzelf van de trap laten vallen. Maar het meest werd de zeepsop-methode gebruikt; een rubberen klysmaspuit die zeepsop in de baarmoeder spoot.
De illegale abortussen hadden vaak afschuwelijke gevolgen. Door het inwendig prikken konden er luchtbellen in de bloedbaan of een perforatie van de baarmoeder ontstaan. Onhygiënische instrumenten of verkeerd spuiten van het zeepsop hadden vaak hevige buikwandinfecties tot gevolg. Daarbij vielen ook doden.

Geen wonder dat vrouwen meer zeggenschap wilden. Ze konden echter rekenen op fel verzet. Zo keerde in Nederland in de jaren zeventig ene pater Jan Koopman zich fel tegen abortus. Tegenwoordig spelen mannen als de evangelist  Bert Dorenbos een leidende rol bij de hardnekkige plukjes mensen die vrouwen verplicht een zwangerschap willen laten doormaken, ongeacht de (medische) situatie. Welwillend toegeknikt door mensen zoals Van der Staaij, die er geen been in zien vrouwen te reduceren tot een wandelende baarmoeder waar anderen over mogen beschikken.

Juist omdat baas in eigen buik een recent, en soms wankel, felbevochten recht is, zien voorstanders van de baarplicht openingen. Niet alleen in Nederland. In Engeland vertellen anti abortusfanaten openlijk dat ze steun en inspiratie krijgen van Amerikaanse organisaties. Zodat Engelse vrouwen nu ook te maken krijgen met scheldpartijen, filmende demonstranten en andere vormen van intimidatie, zodra ze een kliniek in willen voor reproductieve zorg.

Daarnaast voelen ontwikkelingslanden de gure wind vanuit de V.S. in hun nek. Op basis van het Helm’s amendement, genoemd naar een homohatende, vrouwenhatende conservatieve politicus, mogen Amerikaanse hulpfondsen geen cent aan abortus besteden. Hoe erg je ook verkracht bent in de Congo, Amerikaanse organisaties mogen je niet helpen bij het afbreken van die zwangerschap, mocht je dat willen.

Kortom, de luidruchtige minderheid die de klok in de V.S. wil terugdraaien, heeft een negatieve invloed op ontwikkelingen in allerlei andere landen. Ook in Nederland, mede dankzij politieke partijen zoals de SGP. Ben je een mens die vrouwen respecteert, en sta je in het stemhokje, denk dan nog even goed na op welke partij je wil stemmen….

Star Wars ziet vrouwen eindelijk staan

[Let op: Dit is geen filmrecensie, er zitten geen spoilers in dit artikel, lees dus gerust verder]

Star Wars en gender…. Oei, dan heb je wel een dingetje te pakken. De voorgaande zes films hadden een groot vrouwenprobleem. De enige vrouw van betekenis in de oorspronkelijke trilogie was prinses Leia. Hoe stoer ze ook rondliep met laserpistolen enz., ze ontkwam niet aan de vernedering van een bloot slavinnenpakje. Om van de nieuwere trilogie maar te zwijgen. Die arme Nathalie Portman  verloor in de loop van de films al haar macht en stierf uiteindelijk tijdens de bevalling van haar tweeling omdat… tja, wat? Omdat ze de wil tot leven had verloren? WTF?!?

star-wars-daisy-carrie

Bloedirritant. Gelukkig begint het tij te keren. Regisseur J.J. Abrahams kondigde expliciet aan dat hij het ‘alleen voor jongens’ stereotype met deel 7 wilde veranderen. Hij wilde een film maken waar ook moeders hun dochter met plezier mee naartoe nemen.

Dat betekende onder andere meer vrouwelijke personages. Zoals een nieuwe heldin, Rey. Daarnaast explodeerde internet bijna van vreugde toen bekend werd dat prinses Leia terugkeert. En dat ze voortaan door het leven gaat als generaal, dank u!  Deze vrouwelijke personages zijn niet geseksualiseerd, signaleren recensenten. Ze handelen zelfstandig en maken een integraal onderdeel uit van het verhaal.

Ook de ‘donkere zijde’ kreeg een belangrijk vrouwelijk personage, in de figuur van Kapitein Phasma. Deze rol zou eerst naar een man gaan, maar uiteindelijk kreeg actrice Gwendoline Christie ‘m. Je hoort voornamelijk haar stem en ziet haar acties. Voor de rest draagt ze een functioneel bepantserd uniform – opnieuw een niet-geseksualiseerd vrouwelijk personage, in een rol waarbij ze autoriteit uitstraalt.

Uiteraard doken er prompt mensen op om te zeuren dat ze het gevechtspak van Captain Phasma onvrouwelijk vonden. Gelukkig wist het team van de StarWars Facebookpagina wel raad met de situatie. Ze schreven fijntjes terug:

StarWars female armor

Hulde voor de moderators!

”Respecteerde de echte wereld vrouwelijke leiders maar net zoals in de film”, verzucht universitair docent Thomas Hoyland van de universiteit van Hull:

The implicit models of leadership I see being communicated in the classroom suggests there is a long way to go yet. My daughter and my granddaughter and even my great granddaughter will continue to face unfair barriers that prevent them from achieving their goals purely due to their gender. Perhaps I’ll start screening Star Wars at the beginning of every semester – at least until planet Earth catches up.

Lijkt me een prima idee!

Archeologie geeft vrouwen hun geschiedenis terug

Archeologen hebben de afgelopen tijd verrassende ontdekkingen gedaan, die een tipje van de sluier oplichten over het leven van onze voormoeders. Zo kende Nederland al in de achttiende eeuw een tijdschrift voor een specifiek vrouwelijk lezerspubliek. Legden mensen in kleitabletten de rechten van vrouwen in de Turkse staat Kanesh vast. En kregen Aboriginals in Australië een veel gevarieerder dieet toen vrouwen dingo’s inzetten voor de jacht. Sowieso blijken vrouwen de beste vriend te zijn van hond-achtigen 😉 Zo zijn er meer belangwekkende vondsten…

Beautiful brunette and her dog

Archeologische vondsten bewijzen dat dingo’s en honden de beste vriend van vrouwen waren. 

Vrouwen, wat mogen ze wel en niet? Vragen die mensen letterlijk al duizenden jaren bezig houden, blijkt uit opgegraven kleitabletten uit de Turkse staat Kanesh. Volgens de teksten van circa 4000 jaar geleden konden vrouwen zelfstandig handel drijven, met hun eigen zegels, hadden dochters even veel recht op erfenissen als zonen, en konden vrouwen zelf naar de rechter stappen, bijvoorbeeld om van een agressieve man af te komen. Archeologen vonden ook een brief van een vrouw die over haar schoonmoeder klaagt, en een liefdesbrief van een vrouw aan haar man.

Franse archeologen voerden een noodopgraving uit in een klooster, waar straks een congrescentrum verrijst. Ze troffen maar liefst 800 graven aan, met in vijf daarvan een loden grafkist. In één van die ‘luxe graven’ troffen ze de resten aan van Louise de Quengo, Vrouwen van Brefeillac, een weduwe die 350 jaar geleden overleed. De nonnen begroeven haar in haar habijt, met kap, beenwarmers en schoenen. Dat we haar naam weten komt omdat ze een chique reliek droeg. Dat voorwerp bevatte het hart van haar echtgenoot en een opschrift met hun namen.

Bij toeval trof onderzoekster Adrienne Mayor in een slaperig museum in de Amerikaanse stad Mississippi een vaasje of potje uit de Griekse oudheid aan, met een afbeelding van een krijgsvrouwe die op het punt staat om een Griekse tegenstander in een lasso te verstrikken. Ze houdt een strijdbijl gereed om deze man naar de andere wereld te helpen. Wat doet zo’n afbeelding op zo’n pot? Mayor heeft daar wel ideeën over en speculeert:

“The vase would have held a Greek woman’s intimate make-up or jewelry. The images on the box suggest that women enjoyed scenes of Amazons getting the best of male Greek warriors,” Mayor said. According to the researcher, the suspenseful scene of a Greek male about to be lassoed by a powerful foreign warrior woman was exotic and also subversive, a surprising twist on traditional Greek women’s roles.

Vikingvrouwen reisden de wereld rond in de periode van 793 tot 1066 Na Christus, ontdekten archeologen. Uit DNA-monsters blijkt dat vrouwen uit Noorwegen zich vestigden in streken die de Vikingen koloniseerden, zoals de Zwarte Zee en Canada, en hun genen doorgaven aan hun nageslacht aldaar. De genetische erfenis toont ook aan dat vrouwen van de Orkney-eilanden en Western Isles deel uitmaakten van de kolonisten die zich in IJsland vestigden. Zie ook: Invasie van de Vikingvrouwen.

Nederland kende al in de achttiende eeuw een tijdschrift, specifiek gericht op vrouwen. Een medewerker vond het blad, ”De Recensent voor Vrouwen”, per toeval in een depot van de Universiteit Utrecht. Volgens de universiteit staan er serieuze recensies van boeken in, maar ook human interest verhalen. Bijvoorbeeld een artikel over een Parijse vrouw die haar 19e kind krijgt.

De Australische cultuur maakte 4000 jaar geleden een opvallende ontwikkeling door. Opeens treffen archeologen veel gevarieerdere etensresten aan dan daarvoor. Ze denken nu de reden voor die plotselinge culinaire explosie te hebben gevonden: 4000 jaar geleden namen mensen uit Zuid-Oost Azië dingo’s mee in hun vaartuigen. Ze vermeerderden zich snel. Aboriginal vrouwen temden dingo’s en gebruikten ze voor de jacht op kleinere dieren. Voilà, meer eten, meer variatie in het dieet, betere kansen om te overleven.

Behalve met dingo’s namen vrouwen ook het voortouw om honden te temmen en bij zich te houden. Dat blijkt uit de vondst van een bepaalde parasiet in lichamen, aangetroffen in de buurt van het Baikalmeer (Siberië). Je kunt de parasiet alleen oplopen als je in nauw contact staat met honden, dus het betekent iets dat archeologen dit vooral bij vrouwen aantroffen. De Leidse osteoarcheoloog dr. Andrea Waters-Rist denkt dat vrouwen roedels honden beheerden om te gebruiken bij het hoeden van vee, en voor de jacht. Net als hun Australische zusters dus. De hond, de beste vriend van de vrouw!

Reorganisaties versterken overwicht mannen

Fusies en verschuivingen binnen Vlaamse politieke departementen blijken funest voor de toch al broze beweging om meer vrouwen in de top te krijgen. Na veranderingen verdwijnen de topvrouwen, en komen er mannen voor hen in de plaats. Dat constateert diversiteitsambtenaar Alona Lyubayeva in een inmiddels veelbesproken opiniestuk. Ze roept op tot meer aandacht voor diversiteit en het bijsturen van deze uittocht van vrouwelijke topambtenaren.

gender_discrimination_resized

Seksisme, het is een hardnekkig verschijnsel. Je denkt veranderingen te bewerkstelligen, maar als je even niet oplet draaien we de klok weer terug. Lyubayeva dacht zelf ook dat vrouwen er goed voor stonden. Waar hebben we het feminisme nog voor nodig:

Ik ben één van die vrouwen die jarenlang heeft beweerd dat er geen probleem meer is. […] Er zijn meer hoogopgeleide vrouwen dan ooit voorheen. Ook een vrouw kan probleemloos – zo dacht ik twee jaar geleden nog – de top van de Vlaamse administratie bereiken als ze er naar streeft. Nee, twee jaar geleden kon je mij niet betrappen op enige feministische strijdlustigheid. De strijd is al gestreden, vond ik. We zijn toch gelijk? Toch?

Nee dus. Nu departementen fuseren en verdwijnen, en de groep topmensen inkrimpt, blijkt dat mannen procentueel gezien geen schade lijden, terwijl het percentage topvrouwen drastisch daalt. ”Vrouwelijke leidinggevenden worden vervangen door mannen, mannen niet door vrouwen”, constateert Lyubayeva. Dat staat haaks op het personeelsbeleid van de Vlaamse departementen. Bij gelijke geschiktheid zou de kandidaat van een ondervertegenwoordigde groep voorrang moeten krijgen. Alleen gebeurt dat niet tijdens een stoelendans in tijden van reorganisatie.

Dit fenomeen kennen feministen. Een ander blank mannenbolwerk, Wall Street, maakte een paar jaar geleden een harde saneringsgolf door. Daar gebeurde precies het zelfde. Buitenproportioneel veel (top)vrouwen ‘vloeiden af’. Dit bleef niet onopgemerkt. Het leidde tot koppen als ‘alleen mannen overleven’. De onevenredige ontslaggolf onder vrouwen leidde inmiddels tot diverse rechtszaken, onder andere bij Citigroup.

Tot rechtszaken is het in België nog niet gekomen. Lyubayeva houdt het op een pleidooi voor meer alertheid op de onderliggende mechanismen van seksisme. Je kunt formeel je personeelsbeleid op orde hebben en mooie woorden spreken, maar als de onderliggende cultuur niet verandert, heb je nooit gelijke geschiktheid – onbewust vinden we mannen beter. En die neem je vervolgens aan, denkend dat je volstrekt eerlijk gehandeld hebt. Nee dus:

dan is dat net onze valkuil: dat we het sluipende probleem niet meer bekijken, verblind door enkele successen. Dat we niet zien hoe ongelijkheid zich post na post weer naar binnen werkt. Dat we feminisme passé of irrelevant vinden.

Of de wake up call van Lyubayeva helpt, is op dit moment niet bekend. Ze signaleert in ieder geval dat departementen bij de acht eerstvolgende aanstellingen een vrouw moeten kiezen, willen ze het percentage topmannen op maximaal zeventig procent houden. Wil je terug naar zestig procent topmannen, dan moeten de sollicitatiecommissies nog wat langer doorgaan met louter vrouwen aannemen. Of dat zal gebeuren????

Feministen durven te veranderen

Bell Hooks, de Amerikaanse academica die de feministische beweging al vroeg wees op haar blinde vlek voor ras/intersectionaliteit, is positief gestemd. Ze ziet dat het feminisme één van de weinige politieke bewegingen is, die kritisch naar zichzelf durft te kijken en écht verandert. Dat ging en gaat niet zonder slag of stoot, benadrukt ze, maar blanke vrouwen stellen zich open voor de ervaringen van vrouwen met een andere huidkleur, en nemen een andere houding aan. De hele beweging wordt daar beter van.

intersectionaliteit

Die openheid zie je ook in Nederland. Tijdschrift Opzij kreeg onlangs –naar mijn mening terecht – snoeiharde kritiek op de lelieblanke top honderd van invloedrijke vrouwen. Columniste Hasna el Maroudi schreef dat Opzij klakkeloos de normen en waarden van een op blanke mannen gestoelde top kopieerde, en vervolgens onvermijdelijk met blanke ”ere mannen” eindigde.

Opzij stak de hand in eigen boezem. In een stuk van de hoofdredactie erkende het tijdschrift dat de zoektocht naar machtige vrouwen wellicht niet volgens goede criteria verliep en dat de redacteuren ruimer hadden moeten denken. Het blad komt begin volgend jaar alsnog met een top 25 van invloedrijke vrouwen uit allerlei culturen en met allerlei etnische achtergronden. Lezeressen zijn van harte uitgenodigd om mee te denken en kandidaten voor te dragen.

Deze gang van zaken mag typerend heten. Ja, er gaat vanalles fout. Ja, blanke vrouwen hebben de neiging om kritiekloos de op blanke mannen geschoeide leest te koperen en de boventoon te voeren, mede vanwege de privileges die een blanke huid biedt. Maar wie kritiek heeft, krijgt geen hoon, doodsbedreigingen en/of de boodschap ‘hou je kop’. Nee, betrokkenen komen tot inkeer en luisteren alsnog naar vrouwen die vanuit een ander perspectief spreken.

Dit gebeurt in Nederland, maar ook in bijvoorbeeld Zweden, waar alle scholieren van 16 jaar het essay We Zouden Allemaal Feminist Moeten Zijn, van schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, ontvangen. Of in de V.S., waar een blanke actrice publiekelijk aangaf dat ze haar speech over gelijk loon voor gelijk werk anders had moeten formuleren. Bell Hooks constateert zodoende:

When we, women of color, began to tell white women that females were not a homogenous group, that we had to face the reality of racial difference, many white women stepped up to the plate. I’m a feminist in solidarity with white women today for that reason, because I saw these women grow in their willingness to open their minds and change the whole direction of feminist thought, writing and action. This continues to be one of the most remarkable, awesome aspects of the contemporary feminist movement. The left has not done this, radical black men have not done this…

En dat kan ook. Want zoals Hooks en anderen de kern van het feminisme definiëren: ”het feminisme is een beweging die seksisme, seksistische uitbuiting en onderdrukking wil beëindigen”. Daar kan iedereen met gezond verstand zich achter scharen.

Werkgevers discrimineren zwangere vrouwen massaal

Het College voor de Rechten van de Mens ontving een record aantal klachten over zwangerschapsdiscriminatie. De organisatie riep vrouwen op hun ervaringen te melden. In tien dagen ontving het College 500 klachten. De oproep kwam nadat het CVRM voor de zoveelste keer werkgevers veroordeelde, zoals KPN en de gemeente Amsterdam.

Uit eerder onderzoek van het College bleek dat werkgevers zwangere vrouwen niet zien zitten. In bijna de helft van de gevallen volgen ontslag of demotie. Recente oordelen over zwangerschapsdiscriminatie tonen aan dat werkgevers vrolijk doordiscrimineren. We zitten bijna in 2016 en nog steeds botsen vrouwen stelselmatig aan tegen dit soort seksisme. Geen wonder dat het CVRM de situatie spuugzat is en een campagne begon om de bewustwording te vergroten.

Vooral vrouwen met tijdelijke contracten zijn kwetsbaar. Vaak gebruiken werkgevers (succesvol) smoezen zoals de economische crisis. Of werkgevers beweren dat de vrouw niet goed zou functioneren. Slechts een handjevol ontslagen vrouwen vindt de weg naar het CVRM. De drempel is hoog, en vrouwen bijten soms in het stof omdat ze de discriminatie niet hard genoeg maken. Het komt neer op het woord van de een tegen het woord van de ander. Ondertussen riekt de hele situatie echter naar grove discriminatie:

De vrouw was taalcoach en gaf taal- en rekenlessen. Een mannelijke collega van de vrouw, ook taalcoach, kreeg wel een vast contract. Omdat de collega geen onderwijsbevoegdheid heeft en de vrouw wel, vermoedt de vrouw dat zij vanwege haar zwangerschap geen nieuw contract kreeg. […] Volgens de vrouw reageerde de regiomanager op haar mededeling dat zij zwanger is met de opmerking: “dat heb je lekker gepland.” Ook zou haar verteld zijn dat haar beschikbaarheid de reden is dat zij geen nieuw contract kreeg. Capabel Taal betwist dit.

Ongegrond. Ondans zulke obstakels komt het College echter vaak genoeg tot het oordeel ”gegrond”. Recent liepen KPN, de gemeente Amsterdam en beveiligingsbedrijf G4S Aviation Security tegen de lamp. Vaak omdat de vrouw extra bewijsmateriaal kon overleggen, zoals een getuigenverklaring van een derde. Of omdat een werkgever duidelijk anders dan gewoonlijk handelde, in het nadeel van de werkneemster. En daar geen duidelijke verklaring voor kon geven.

Een groot struikelblok voor actie vormt de Hollandse gelatenheid. We zien seksistische speelgoedfolders die meisjes gelijk stellen aan poppenmoeders, en roepen dan massaal ‘tja, zo is het nou eenmaal’ (61% ten tijde van de raadpleging) of ‘ergerlijk, maar ik kan me er niet over opwinden’ (20%). Zo blijven meisjes en vrouwen gelijk staan aan wezens die thuis blijven om baby’s te verzorgen, en dat vinden we geen probleem.

Wat een verrassing, dat werkgevers vrouwen later naar huis sturen zodra zo’n baby zich aandient. En we als maatschappij een grote sociale druk op vrouwen uitoefenen om hun andere ambities vaarwel te zeggen zodra ze het blijde nieuws melden. Goh, hoe zou dat toch komen? Of nee, die vraag stellen we onszelf niet eens, wat zo is het nou eenmaal. Omdat het zo is. He, irritant onderwerp, ga weg, laten we het over iets belangrijkers hebben, aldus commentatoren.

Dat de loopbanen van duizenden vrouwen averij oplopen, doet er blijkbaar niet toe. Daarom is het goed dat meer dan 500 van hen gehoor gaven aan de oproep van het College en de campagne tegen deze vorm van discriminatie steunt. Dat we hier nog voor moeten strijden in 2015, bijna 2016… echt ongelofelijk.

Fallout 4 doet goeie dingen met gender

Computerspelletjes hebben een slechte naam als het gaat om gender. Maar de wereld verandert. Steeds meer games geven spelers de keuze om te spelen als mannelijke of vrouwelijke hoofdpersoon. Daarnaast komen beide seksen vaker in evenwicht in de werelden die de spelletjes creëren. Zo speelde weblog The Mary Sue Fall-out 4 en was aangenaam verrast dat de game, binnen het gegeven van een apocalyptische toekomstfantasie, reële genderverhoudingen biedt.

fallout 4 diversiteit.jpg

Fallout 4 biedt veel diversiteit.

Of het nou gaat om straatscènes, bendes, wetenschappers of soldaten, spelers zien in Fall-out 4 hoe mannen én vrouwen als vanzelfsprekend in zulke rollen deelnemen aan het verhaal. Sterker nog, het spel biedt spelers de kans om vanuit het perspectief van een moeder te spelen. Voor zover het weblog weet is dat behoorlijk uitzonderlijk:

this might be the first time I’ve ever roleplayed as a mother in a game. The last few years have had tons of games about fatherhood, The Walking DeadBioshock InfiniteThe Last of Us, and Witcher 3, to name a few. And despite loving all of these games, it was really interesting to play the role of parenthood through a different lens

Het lijkt erop dat producenten eindelijk doorkrijgen dat de gamer van nu geen puberjongen meer is. Niet meer dan 15% van de spelers valt nog in de categorie jongen/man tussen de 10 en 25 jaar. Meisjes en vrouwen maken 48% van de markt uit. En bij de groep die liever op een pc speelt, ontstond eenzelfde evenwicht: de verhouding man-vrouw ligt op 50%-50%.

Producenten houden dit soort marktontwikkelingen scherp in de gaten. Ze willen immers geld verdienen. Als vrouwen zo’n groot deel van de markt uitmaken, is het economisch gezien onverstandig hen te irriteren met seksistisch gedoe. Dus heeft FIFA 16 vrouwenvoetbal opgenomen in het spel. En hield creatief directeur Jean-Max Moris in 2013 vast aan het idee van een vrouwelijke hoofdpersoon voor Remember Me, ondanks tegenstanders die beweerden dat alleen een man het verhaal kon dragen. Met succes, want zijn studio boekt nu mooie winsten.

Positieve ontwikkelingen. Het kan!

 

Nieuw boek: Seksisme, nee, we overdrijven niet

De feministische beweging in België is divers én actief. Die activiteit uit zich, naast allerlei campagnes en protesten, ook in de publicatie van boeken. De meest recente toevoeging: ”Seksisme – nee, we overdrijven niet‘, van journaliste Cathérine Ongenae.

9789463100373-810x1200

 

Ongenae werkt onder andere voor Knack. Dat blad schrijft: ”Het boek is deels een reactie op De Morgen-columnist Marc Didden, die in een blog had geschreven dat vrouwen die op straat seksueel worden geïntimideerd overdrijven en dat ze de reacties in veel gevallen zelf uitlokken”.

Een gouwe ouwe, die mensen vaak van stal halen om bestaande situaties voort te laten bestaan en lastige discussies te vermijden. Lekker makkelijk. Er is geen probleem, dat zogenaamde probleem bestaat alleen tussen de oortjes van zeurpieten die zelf schuldig zijn aan de situatie. Dan kan iedereen daarna de schouders ophalen en vrouwen aan de kant schuiven als ze weer eens aan komen zetten met vervelende feiten en irritante ervaringen.

Keer op keer blijkt echter dat vrouwen pijnlijk aanbotsen tegen diep in de samenleving verankerde seksistische structuren. Het gaat dan niet meer zozeer om ge- en verboden van het type vrouwen mogen dit en dat niet. Nee, seksisme doet z’n afbrekende werk tegenwoordig vaak via de weg van de dood door duizend kleine sneetjes. Onbewuste patronen met de status van automatische vanzelfsprekendheid, gevoed door ondergronds voortwoekerende vooroordelen tegen vrouwen en voorkeuren voor mannen. Van speelgoedfolder tot zwangerschapsdiscriminatie, het maakt allemaal deel uit van een wereldbeeld waarin vrouwen gereduceerd worden tot wat wij van deze sekse verwachten.

”Seksisme – nee, we overdrijven niet” behandelt de effecten van zo’n marginaliserend beeld van vrouwen onder andere aan de hand van de situatie bij universiteiten. Website Athena’s Angels documenteert de Nederlandse situatie, waar je veel ervaringen tegen komt die ook zo uit de Belgische praktijk kunnen komen. Door mannen gedomineerde bolwerken sloegen daar, net als in Nederland, een hele generatie vrouwen over bij benoemingen, omdat de selectiecommissies mannen nou eenmaal beter vonden. Vandaar dat het boek een urgente toon heeft. Nu, op dit moment, zetten wij vrouwen aan de kant. En daar worden we met ons allen niet beter van.

Dekkers’ feminien feminisme is een sprookje

Succesvolle zakenvrouw Marlies Dekkers liet ter gelegenheid van haar verjaardag een korte film produceren met een ‘ode aan het feminisme’.  Top, maar over welk soort feminisme hebben we het? Termen als ‘feminien feminisme’ en ‘niet tegen de man’ doen het ergste vermoeden.

In de media laat ze het volgende weten over haar film:

‘Het enige wat we nodig hebben is een female forward mindset: vrouwen die begrijpen dat gelijkheid niet afhangt van externe factoren, passief ontvangen of agressief verkregen wordt. Vrouwen die hun geest trainen om zichzelf krachtig te voelen. Vrouwen die zelfvertrouwen voelen, denken en uitstralen. Niet tegen, maar samen met de man. Uiteindelijk geven we onszelf deze vooruitgang. We zijn de third movement, females moving forward.’

Tot op een zeker niveau wil ik best meegaan in de doe-het-zelf boodschap van zelfvertrouwen en zelf doen. Natuurlijk spelen je eigen houding en gedrag een rol. Zeker als je shit krijgt voorgeschoteld maakt het uit of je moedeloos ter aarde zakt of in actie komt. Maar waarom heeft Dekkers het over ‘externe factoren’ alsof die niet van belang zouden zijn in zo’n situatie? Waarom spreekt ze meteen van ‘agressief afdwingen’?

Dekkers schept met dit taalgebruik een tweedeling tussen de vrouwelijke vrouw die zo lekker voorwaarts gaat, versus anderen, die blijkbaar denken dat ze gelijkheid ‘agressief moeten afdwingen’. Daarnaast moet ze ergens diep van binnen weten dat haar feminiene feminisme problemen oplevert. Waarom schrijft ze anders dat de aanhangers daarvan hun geest moeten trainen om zich krachtig te voelen? Blijkbaar is er vanalles aan de hand waarom het door haar zo hoog geprezen zelfvertrouwen niet vanzelf komt, en vrouwen de neiging hebben iets af te willen dwingen (HINTS seksueel geweld, loonkloof, onbetaalde zorgarbeid, zwangerschapsdiscriminatie enz.)

Hoe zou dat nou komen? Dekkers zwijgt erover als het graf, maar helaas is de harde realiteit dat je als vrouw niet in een vacuüm leeft. Je hebt te maken met anderen. En die zien je meestal niet zitten. Sorry, feminiene feministen, da’s wetenschappelijk bewezen. Vanwege je vrouwzijn beoordelen anderen je automatisch als minder competent, minder betrouwbaar, nou, gewoon, minder. Keer op keer borrelen seksistische patronen op, waarbij de ene blanke man de andere naar voren schuift, zonder ooit een blik te hebben geworpen op de talentvolle vrouwen om hem  heen.

Sta je daar stralend te wezen. Voor nop, want ze zien je niet staan. En zien ze je wel staan, dan vinden ze je dus minder goed. We leven niet in een rechtvaardige wereld waar kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven en/of beloond wordt.

Dekkers gaat hier liever niet op in. Had ze maar eens iets van Bell Hooks gelezen. Maar helaas. Haar verhaal is zoals het filmpje. Een sprookje, te beginnen met ‘er was eens’. Met in de hoofdrol een slanke, jonge, blanke vrouw die heel artsy ‘ontwaakt’. Tsja. Die variant van feminien feminisme kennen we. Ik kan het niet beter doen, dus hier het volledige citaat om af te rekenen met dat soort verhalen:

The empowerful woman is saucy, yet feminine. Clever, yet feminine. In her early thirties, yet feminine. Heterosexual, yet feminine. Stays in shape eating Lean Cuisine and sweating blue Gatorade while kickboxing in slow motion, yet feminine. Yes, the empowerful woman is many things. Too bad powerful isn’t one of them. That’s because feminine is allof them. […] Femininity—that set of self-absorbed, self-defeating behaviors required of women by the dominant culture to ensure a ready-steady supply of submissive sexbot availability—is central to the empowerful woman narrative. Because there was never so hideous an abomination as a woman who can’t prove, through word, deed, and sportcorset, that she has successfully internalized the patriarchal message and is conversant in fulfilling male fantasy.

Enneh, als ik film wil kijken, ga ik liever naar The Suffragette. Over vrouwen die decennia pleitten voor het vrouwenkiesrecht, en na jaren hoon en minachting de gewenste verandering uiteindelijk agressief afdwongen. Omdat we anders nu nóg niet naar de stembus konden.