Monthly Archives: juli 2011

Nieuw: de Bechdel Test filmlijst

Een film waarin 1. tenminste twee vrouwelijke personages met een naam voorkomen 2. die met elkaar praten 3. over iets anders dan een man. Dat is de beroemde Bechdel Test, genoemd naar een Amerikaanse cartooniste. Het viel Bechdel op dat veel films vrouwen negeren en/of behandelen als geïsoleerde eenlingen. Als ze al met elkaar praten, hebben ze het over een man. Welke film geeft vrouwen wel een beetje ruimte? Dat kun je nu zelf nakijken aan de hand van de door haar opgestelde criteria, op de Bechdel Test Movie List.

De lijst maakt zichtbaar hoe scenarioschrijvers en regisseurs vrouwen behandelen. Ongeveer de helft van de tot nu toe beoordeelde films  voldoet aan alle drie de criteria. Dat is fijn. Maar we moeten wel bedenken dat de Bechdel Test erg ruimhartig is. Twee vrouwen die samen welgeteld drie zinnen uitwisselen over een recept voor appeltaart en je bent al geslaagd.

Gezien deze lage drempel is het erg dat bijna veertig procent van de films zelfs die marginale aanwezigheid van vrouwen niet waar kan maken. Ruim tien procent faalt zelfs volledig. Dit zijn producties waarbij scenarioschrijver en regisseur vrouwen domweg geëlimineerd hebben.

Het jaar 2011 belooft wat dat betreft geen vooruitgang. De site beoordeelde tot nu toe 52 titels. Daarvan voldoen er achttien aan de drie criteria van de Bechdel Test – minder dan de helft. Over een aantal andere films loopt echter nog een discussie. Onder andere Thor zou volgens sommigen niet slagen voor de Bechdel Test. De Zesde Clan heeft deze film zelf gezien en kwam tot de conclusie dat dit juist één van de verhalen is waarin vrouwen wel degelijk namen hebben en samen over iets anders praten dan een man. Meerdere keren zelfs.

Zo lopen er meer discussies op de site. Altijd interessant én leuk om te lezen. Als de vrijwilligers die de films beoordelen eruit zijn, zou de uiteindelijke oogst van 2011 nog wat positiever uit kunnen vallen.

Vrouw versus stereotype 5: de wonderlijke zwangerschap

Een vrouw! Zwanger! Iek!!! Met name in science fiction blijkt hoe beladen het is als een vrouw in verwachting raakt. Er móet iets buitenissigs aan de hand zijn – iets met buitenaardse wezens en/of monsters. Maar wat er ook aan de hand is, een paar elementen zijn altijd aanwezig: de vrouw staat machteloos, haar overkomt iets. Ze wordt compleet gereduceerd tot haar biologische functie. Plus: lijden zal ze. Kortom, aflevering vijf van de serie Vrouw versus Stereotype van Feminist Frequency: de wonderlijke zwangerschap.

Voor geïnteresseerden: de website TV Tropes, gespecialiseerd in stereotypen en televisie clichés, heeft alle patronen rondom zwangerschap, zwangere vrouwen en baby’s op een rijtje gezet. Het zijn er veel. Heel veel.

Lintje zoekt vrouw

Koninklijke onderscheidingen gaan nog steeds in driekwart van de gevallen naar een man. Er zijn geen tekenen van verbetering. Zo kregen in de categorie Volksgezondheid, Welzijn en Sport twintig mensen tussen maart en juni een lintje: zestien mannen en vier vrouwen. Het lijkt wel of ‘men’ in Nederland breed de moed heeft opgegeven hier iets aan te doen of er zelfs maar over na te denken. In maart dit jaar ging bijvoorbeeld een symposium met de titel ‘Lintje Zoekt Vrouw’ wegens gebrek aan belangstelling niet door.

Een koninklijke onderscheiding krijgen is de publieke erkenning van bijzondere verdiensten. Dat veel meer mannen dan vrouwen een lintje krijgen, hangt dan ook voor een deel samen met de ondervertegenwoordiging van vrouwen in bijzondere professies, besturen etc.

Maar het is ook een gevolg van de bredere problematiek van de onderwaardering van vrouwen in Nederland. Vrouwen weten minder dan mannen door te dringen tot de machtige en invloedrijke banen, het vrouwelijke heeft minder status, en in vrijwilligers- en liefdadigheidswerk kampen vrouwen met het probleem dat wat zij doen als vanzelfsprekend wordt beschouwd, of dat zij dit doen als verlengstuk van hun man. Het valt minder op.

Het gevolg van dit complex aan factoren? Binnenlands Bestuur, een vakblad voor de overheid, schetste de situatie twee jaar geleden in sterke en duidelijke bewoordingen. ‘Lintjesregen daalt neer op witte mannen’, kopte het blad toen. Tijdens de Lintje zoekt Vrouw bijeenkomst van 2008, die wel doorging, kwam die tendens ook naar voren:

Volgens Joan Ferrier, directeur van E-Quality, is er bij bedrijven en organisaties geen automatisme om vrouwen of minderheden voor te dragen voor een lintje. „Er bestaat nog steeds een beeld in de maatschappij dat vooral witte mannen van middelbare leeftijd veel betekenen voor de maatschappij. Dat stereotiepe beeld moeten we doorbreken.”

BB sprak onder andere met de organisatie die zich bezig houdt met onderscheidingen, het Kapittel voor de Civiele Orde. Secretaris Jan van Ingen vertelde aan het blad dat de situatie zeker de aandacht heeft:

Allochtonen vinden het vaak vanzelfsprekend dat zij zich inzetten voor de samenleving. En bij vrouwen op topposities leeft juist het idee dat zij voor hun hoofdfunctie niet onderscheiden kunnen worden.’ […]  We stimuleren burgemeesters om gericht te zoeken naar mensen in de ondervertegenwoordigde categorieën. Soms levert dat wat op. De burgemeester van Gouda, bijvoorbeeld, heeft zich sterk ingespannen om een jonge Marokkaanse vrouw te laten onderscheiden voor haar jongerenwerk in de wijk.’

De ondervertegenwoordiging kan dus wel degelijk aangepakt worden met gerichte aandacht voor de prestaties van vrouwen (en allochtonen). Het helpt ook als mensen weten hoe het gaat om iemand voor te dragen voor een lintje.

Het lijkt namelijk lastiger dan het is. Wat je moet doen is goed om je heen kijken welke vrouw een onderscheiding verdiend heeft, en vervolgens dit formulier uitprinten. (En invullen.) Vervolgens zoek je een aantal mensen om een steunverklaring te schrijven. Een soort getuigenis: dit en dat deed ze, dit was het effect van haar daden, we vinden dat ze een lintje verdiend want XYZ. Die verklaringen voeg je bij het formulier, en vervolgens lever je het pakketje in bij de gemeente waar de vrouw woont.

Vaak werken er bij gemeenten mensen die de lintjesaanvragen behandelen en doorsturen naar de provincie, dus je kunt altijd de gemeente om advies vragen als je er niet helemaal uitkomt. Laat je niet afschrikken door het jargon en het officiële gedoe. Begin nu, en werk zo zelf mee aan meer erkenning voor de prestaties van vrouwen. Wie weet wordt de volgende lintjesregen dan een wat minder eenzijdig verhaal.

Breivik geeft feminisme de schuld van alles

De Noorse misdadiger Breivik kan aansluiten in een rij vrouwenhatende moordenaars. In zijn ruim duizend pagina’s tellende boek geeft hij politiek correct feminisme de schuld van alles. Vrouwen omschrijft hij vooral in termen van verdorven wezens die mietjes maken van mannen. Het lot van de Europese beschaving hangt daarom af van Europese mannen die zich actief gaan verzetten tegen het politiek correcte feminisme, aldus Breivik.

Titelpagina van het manifest van Breivik

Jane Clare Jones analyseerde het manifest van Breivik vanuit het oogpunt van gender. Ze ontdekte dat volgens Breivik het oprukken van de islam en het falen van de multiculturele samenleving één en dezelfde oorzaak zouden hebben: politieke correctheid, en dan vooral een politiek correct feminisme. Het feminisme zorgt er volgens Breivik voor dat het huwelijk ten gronde gaat en dat de samenleving ten onder gaat. Met als graadmeter vooral de seksuele losbandigheid van vrouwen. Dat gaf de Islam een kans om op te rukken. Bovendien zou het feminisme ervoor zorgen dat mannen mietjes worden. In de samenvatting van Jones:

Breivik’s introduction is entirely given over to a half-baked history of political correctness, “no aspect” of which, he tells us, is “more prominent … than feminist ideology”. The PC-project is bent on “transforming a patriarchy into a matriarchy” and “intends to deny the intrinsic worth of native Christian European heterosexual males”. But more than that, it has succeeded. The “feminisation of European culture” has been underway since the 1830s, and by now, men have been reduced to an “emasculate[d] … touchy-feely subspecies”.

Dit laatste, de vervrouwelijking van de man, is het ergste wat Europa kon overkomen, maakt Breivik duidelijk in zijn manifest. De enige manier om de boel nog te redden is een terugkeer naar de meest conservatieve normen en waarden die je maar kunt bedenken, met een sterke nadruk op het controleren van de lichamen van vrouwen. Jones:

In his concern to save us from ourselves, Breivik wants to drag us back to the 50s, limiting access to reproductive technology and discouraging women from pursuing education beyond a bachelor’s degree. Alternatively, he suggests, we could “outsource breeding”, and pursue surrogacy in low-cost countries or the development of artificial wombs.

Terwijl vrouwen op die manier onmondige broedkippen worden, moeten mannen weer echte mannen worden. Dat uit zich door een viriele macho houding met een nadruk op dominantie, kracht, en zo ver mogelijk wegblijven van alles wat je zou kunnen zien als vrouwelijk (en dus week en verdorven).

Breivik is en blijft zelf verantwoordelijk voor zijn daden. Maar de man heeft dit gedachtengoed niet zomaar kunnen ontwikkelen. Er zitten echo’s in van meer mainstream ideeën, zoals ze uitgedragen worden door het Man Liberation Front op de Nederlandse televisie, en een lange rij gezaghebbende figuren die zich zorgen maken om de verdwijning van de ‘echte man’.  Ook zij hebben de neiging het vrouwelijke te verafschuwen en terug te vallen op de meest stereotiepe Mars en Venus denkbeelden om de wereld van de ondergang te redden. Zie onder andere hier, en hier, en hier, om maar een paar voorbeelden te noemen.

Breivik snoof deze tijdgeest op, ging ermee aan de haal en brouwde er een eigen mengsel van. Toen hij eenmaal aan het moorden sloeg, verklaren ooggetuigen dat hij als eerste de mooiste meisjes neerschoot. Ook dat lijkt de Zesde Clan geen toeval. Het pas geheel in de vrouwvijandige denkbeelden van deze moordenaar.

UPDATE: na het schrijven van deze post kwam de Zesde Clan deze analyse tegen van wetenschapper Michael Kimmel. Hij doet al jaren onderzoek naar extreem rechts en ook hij schrijf dat je extreem rechts niet kunt begrijpen als je gender negeert. Ideeeën over het mannelijke en het vrouwelijke liggen aan de basis van het gedachtengoed van zulke radicale mensen. De ‘echte man’ (lees: blank, christelijk) moet van de ondergang gered worden, en dat betekent dat onder andere dat feministen de vijand zijn:

Breivik associates feminism with liberal, multicultural societies.  He claims that feminism has been responsible for a gender inversion in which, whether in the media or the military, we see the “inferiority of the male and the superiority of the female.”  As a result of this widespread inversion, the “man of today” is “expected to be a touchy-feely subspecies who bows to the radical feminist agenda.”

Bandopnames bewijzen dat kamermeisje niet om geld vroeg

Weet u nog, de zaak Strauss-Kahn? Zodra de verkrachtingszaak in het nieuws kwam, riepen mensen om het hardst dat de vrouw loog en op geld uit zou zijn. Toevallig lekte een anonieme bron daarna uit dat het kamermeisje gebeld had met een vriend in de gevangenis, en in dat gesprek gezegd zou hebben dat ze op het geld van de IMF-topman uit was. Het nieuws haalde alle media. Wat blijkt nu: die bandopnames bewijzen juist dat het kamermeisje NIET op geld uit was. Op geen enkel moment in de opgenomen telefoongesprekken zei ze iets van dien aard. Oeps!

Diallo zocht zelf de publiciteit om tegenwicht te bieden aan de lastercampagne.

Wat zei ze dan wel? Nou, het volgende:

the recordings prove that in the first conversation, Diallo describes the attack and makes no mention of Strauss-Kahn’s wealth. In the second conversation she does mention that he’s “powerful and rich,” but only to convey that her attacker is influential. She says, “I know what to do” much earlier in the discussion, meaning that she’d gone to the authorities and hired a lawyer.

Kortom, de anonieme bron, die de New York Times haalde en alle vooroordelen over slachtoffers van verkrachting bevestigde, verkondigde onzin. Er klopte niets van. De woorden va het kamermeisje werden verdraaid. Internetmagazine Jezebel signaleert dat de advocaten van Strauss-Kahn opeens niks meer willen zeggen, nu dit hele verhaal op leugens gebaseerd blijkt te zijn. Ja ja!

Waar blijft de Miss Fury film?

Captain America, Batman, X-Men, Green Hornet, maak plaats. Miss Fury neemt het roer graag van jullie over. Miss wie??? Nou, Miss Fury, de allereerste vrouwelijke superheld. Fury debuteerde in 1941 en bevocht onder andere barones Erica von Kampf, een louche slechterik met een swastika op haar voorhoofd gestampt. Waarom maakt Hollywood daar geen film van? Al is het maar omdat alles beter is dan de vrouwenhaat die spreekt uit films als Transformers 3.

Miss Fury in actie.

Miss Fury is één van de hoofdonderwerpen in een uitgebreid interview met cartooniste en redacteur Tina Robbins. Robbins publiceerde verschillende boeken om vrouwelijke superhelden en striptekenaressen aan de vergetelheid te onttrekken. Zo schreef ze onder andere From Girls to Grrrlz, een geschiedenis van comics voor en vaak ook door vrouwen, en ‘The Brinkley Girls’, met een overzicht van de beste strips van Nell Brinkley in de periode 1913-1940.

Dit soort overzichten tonen aan dat vrouwen er vroeg bij waren, en dat vrouwelijke superhelden tenminste vanaf de jaren veertig het centrale personage konden zijn, de dragende factor van een serie. Miss Fury kwam uit de koker van June Tarpe Mills en hield jarenlang de aandacht van het publiek vast.

Robbins weet wel wie ze zou hebben gecast voor rollen in een Miss Fury film. Vanwege haar interesse voor de periode 1940-1970 denkt ze vooral aan de sterren van weleer:

That’s hard, because everyone I think of is dead. Bruno is Yul Brynner, of course, and the Baroness is Dietrich. I think Marla could be Jean Peters or Jane Greer … one of those beautiful brunettes of mid-1940s noir. Whiffy is Sydney Greenstreet! Maybe Robert Walker for Gary Hale and Sterling Hayden for Dan Carey. Is there anyone like these people today?’

Barones Erica von Kampf verbergt haar Swastika natuurlijk onder een blonde haarlok...

Utrecht krijgt voor het eerst vrouw als stadsbeiaardier

Boem, er is weer een glazen plafond gesneuveld. Deze keer in Utrecht. Daar gaat de oude stadsbeiaardier met pensioen. Zijn opvolger is een vrouw: Malgosia Fiebig. Zij wordt de eerste vrouwelijke stadsbeiaardier in de geschiedenis van Utrecht. Voor heel Nederland had Maria Blom die eer. Zij ging in 1943 aan de slag in Gouda.

Malgosia Fiebig, de eerste vrouwelijke stadsbeiaardier van Utrecht

De gemeente Utrecht had vier kandidaten voor de functie om de kerkklokken van de Dom te bespelen. Een jury luisterde beneden aan de voet van de Domtoren en had geen idee wie op welk moment speelde. Unaniem kozen ze voor de kandidaat die later Fiebig bleek te zijn. Ze maakt haar debuut op 4 september. De oude stadsbeiaardier, Arie Abbenes, speelt dan een afscheidsconcert. Daarna zal Fiebig laten horen wat ze kan.

De van oorsprong Poolse won eerder al verschillende prijzen met haar spel. Zoals in 2007 de eerste prijs bij een wedstrijd in Zwolle, en in 2008 een derde prijs in de prestigieuze Koningin Fabiola Competitie in Mechelen. Fiebig gaat nu deel uitmaken van een select gezelschap van circa veertien vrouwen die in Nederland het vak van beiaardier uitoefenen.

Malta voert echtscheiding in

Getrouwde inwoners van Malta kunnen vanaf oktober dit jaar scheiden. Het Maltese parlement nam gisteren een wet aan die dit mogelijk maakt. Eerder stemden bewoners in een referendum al voor. In het katholieke Malta ligt de kwestie erg gevoelig. Net als het referendum zorgde ook de politieke stemming voor tweespalt. Onder andere de minister president weigerde in te stemmen met de echtscheidingswet.

Tegenstanders gooiden Jezus in de strijd tegen echtscheiding.

Malta was tot nu toe het enige land in Europa waar echtscheiding niet mogelijk was. Mensen moesten naar het buitenland gaan om hun huwelijk te ontbinden, of een ingewikkelde, tijdrovende kerkelijke procedure volgen.’

Paren die willen scheiden, kunnen dat niet ‘zomaar’ doen als de wet later dit jaar in werking treedt. De wet telt vier voorwaarden. Mensen moeten minstens vier jaar aantoonbaar apart van elkaar leven, het moet volkomen duidelijk zijn dat er geen verzoening mogelijk is, de kinderen mogen niet de dupe worden van de scheiding en de echtelieden moeten een duidelijk plan voor alimentatie kunnen overleggen.

Progressieven zijn meestal erg blij dat echtscheiding mogelijk wordt, omdat uit het verleden steeds opnieuw blijkt dat zodra mensen dit recht krijgen, er een golf volgt van vrouwen die een einde willen maken aan de nare situatie waarin ze zich bevinden. Niet zo gek, want meer mannen mishandelen hun vrouw dan andersom, om maar een reden te noemen. De toekomst zal leren of dit patroon ook in Malta zichtbaar wordt.

Y schetst een wereld zonder mannen

Fans van stripboeken opgelet: Y, De Laatste Man, is uit in een vijfdelige deluxe editie. De comic schetst een wereld waarin alle mannen door een epidemie zijn gestorven, op één na. Hij heet Yorick en blijkt immuun. De nieuwe president van de Verenigde Staten stuurt een geheim agent naar Yorick om hem naar het laboratorium te brengen van geneticus Allison Mann. Wie weet lukt het om antistoffen tegen de ziekte te vinden en de mensheid alsnog een toekomst te geven.

Vanaf het begin prezen recensenten Y de hemel in. Een stripverhaal waarin fundamentele thema’s genuanceerd uitgewerkt worden, met complexe personages, spanning, en bovendien prachtig getekend, dat kom je niet iedere dag tegen, concludeerden recensies eensgezind. Onder andere IGN gaf de serie 97 van de 100 punten en noemde het een meesterwerk. Y won verschillende Eisner Awards, de hoogste onderscheiding voor stripboeken en aanverwante artikelen. De serie is ook vertaald in het Nederlands verkrijgbaar, dankzij Uitgeverij De Vliegende Hollander.

The F-word benadrukt bovendien het aspect van macht en dominante cultuur in het verhaal. Recensente Maura McHugh:

Underlying the story is a consistent analysis of the impact of men on women’s lives, be it through patriarchal power structures or the dominant cultural meme that encourages women to look to men to lead and save them. Even though women now have an opportunity to create the world anew, they often fall back into the default roles they’ve been taught. Can women create an equal world for themselves when they have only ever experienced inequality in a society that is based on masculine principals? I don’t always agree with the conclusions reached or the scenarios posited, but what’s refreshing is seeing these topics explored in an engaging narrative.

StripInfo, The f-word, IGN, allemaal concluderen ze dat je Y gelezen ‘moet’ hebben. De Zesde Clan neemt dat advies graag over. Warm aanbevolen dus.

Kamermeisje vertelt haar kant van het verhaal

Nafissatou Diallo werd uitgemaakt voor profiteur, leugenaar en crimineel, voor zaken die niets te maken hebben met het schandaal veroorzaakt door ex IMF-topman Strauss-Kahn. Nu vertelt ze zelf haar verhaal. Diallo gaf onder andere een interview aan Newsweek Magazine. Ze blijft bij de verklaring die ze eerst gaf. Een getuigenis die bevestigd wordt door harde bewijzen, zoals sporen van Strauss-Kahns DNA (in de vorm van sperma) op de grond van de hotelkamer en op het werkuniform van het kamermeisje.

Volgens Diallo moeten kamermeisjes per dag minstens 14 kamers schoonmaken. Omdat Diallo lid is van de vakbond krijgt zij voor dit werk een salaris van 25 dollar per uur plus fooi. Dat uurloon ljikt hoog, maar in een dure stad als New York komt dat bedrag neer op een zeer bescheiden salaris. Diallo had net een etage gekregen. Daar was ze blij mee, want als je losse kamers moet schoonmaken verlies je kostbare tijd met heen en weer lopen en de lift gebruiken.

Kamermeisjes moeten eerst aankloppen voordat ze naar binnen lopen. Dat deed Diallo dus ook bij de kamer die later van Strauss Kahn bleek te zijn. Wat er toen gebeurde neemt de Zesde Clan integraal over, omdat andere media waarschijnlijk alleen een samenvatting of korte soundbite weergeven. Dit is haar verhaal:

“Hello? Housekeeping.” Diallo looked around the living room. She was standing facing the bedroom in the small entrance hall when the naked man with white hair appeared. “Oh, my God,” said Diallo. “I’m so sorry.” And she turned to leave. “You don’t have to be sorry,” he said. But he was like “a crazy man to me.” He clutched at her breasts. He slammed the door of the suite.

Diallo is about 5 feet 10, considerably taller than Strauss-Kahn, and she has a sturdy build. “You’re beautiful,” Strauss-Kahn told her, wrestling her toward the bedroom. “I said, ‘Sir, stop this. I don’t want to lose my job,’” Diallo told NEWSWEEK. “He said, ‘You’re not going to lose your job.’” An ugly incident with a guest—any guest—could threaten everything Diallo had worked for. “I don’t look at him. I was so afraid. I didn’t expect anyone in the room.”

“He pulls me hard to the bed,” she said. He tried to put his penis in her mouth, she said, and as she told the story she tightened her lips and turned her face from side to side to show how she resisted. “I push him. I get up. I wanted to scare him. I said, ‘Look, there is my supervisor right there.’” But the man said there was nobody out there, and nobody was going to hear.

Diallo kept pushing him away: “I don’t want to hurt him,” she told us. “I don’t want to lose my job.” He shoved back, moving her down the hallway from the bedroom toward the bathroom. Diallo’s uniform dress buttoned down the front, but Strauss-Kahn didn’t bother with the buttons, she said. He pulled it up around her thighs and tore down her pantyhose, gripping her crotch so hard that it was still red at the hospital, hours later. He pushed her to her knees, her back to the wall. He forced his penis into her mouth, she said, and he gripped her head on both sides. “He held my head so hard here,” she said, putting her hands to her cranium. “He was moving and making a noise. He was going like ‘uhh, uhh, uhh.’ He said, ‘Suck my’—I don’t want to say.” The report from the hospital where Diallo was taken later for examination notes that “she felt something wet and sour come into her mouth and she spit it out on the carpet.”

“I got up,” Diallo told NEWSWEEK. “I was spitting. I run. I run out of there. I don’t turn back. I run to the hallway. I was so nervous; I was so scared. I didn’t want to lose my job.”

 Nogmaals, het verhaal van Diallo wordt ondersteund door DNA bewijzen. Ook de verdediging geeft toe dat er seksueel contact plaats vond tussen hun cliënt en het kamermeisje. Alleen roepen ze om het hardst dat de seks vrijwillig was, en dat Diallo niet deugt vanwege allerlei zaken uit haar verleden die niets met de gebeurtenissen in het New Yorkse hotel te maken hebben. De tijd zal leren of deze verkrachtingszaak recht zal doen aan alle betrokkenen.

Verkrachters gaan vrijuit want 12-jarige meisjes ‘vroegen om seks’

Een Engelse rechtbank heeft in hoger beroep zes voetbalspelers vrijgesproken van het verkrachten van twee meisjes van 12. Volgens de rechters leken de meisjes ouder dan 12, zouden ze de voetballers uitgenodigd hebben voor een ontmoeting in een parkje, en wilden ze dús zelf seks. De verkrachting was daarom geen verkrachting. De zes mannen, tussen de 19 en 21 jaar oud, kregen een voorwaardelijke straf en konden vervolgens naar huis. Zaak gesloten.

De zes verkrachters die in hoger beroep vrij kwamen.

Van verschillende kanten is met afgrijzen gereageerd op de vrijspraak. Onder andere Ms Magazine benadrukt dat de meisjes met 12 jaar niet eens de leeftijd hebben om lid te worden van Facebook, want dat mag pas vanaf je dertiende. Officieel kunnen meisjes in Engeland bovendien pas vanaf 16 jaar instemmen met seks. Voor die leeftijdsgrens is het in principe altijd de verantwoordelijkheid van een volwassene wat er gebeurt.

De zes voetballers varieerden in leeftijd van 19 tot 21 jaar. In contact met de jonge meisjes hadden ze als volwassenen hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Dat deden ze niet. Vijf van hen verkrachtten een van de 12-jarigen. De zesde nam het tweede meisje. De rechtbank geeft de mannen nu een goedkeurend knikje. Prima gedaan jongens!

Vrouwen die zich verzetten tegen verkrachting vrezen dat de uitspraak de weg vrij maakt voor nog meer vrijspraken. Als zelfs een op zich harde leeftijdsgrens van 16 jaar niet meer voldoende is om minderjarige meisjes te beschermen, waar kunnen slachtoffers van verkrachting dan nog wel een beroep op doen?

De Zesde Clan voegt hier aan toe dat de dader in een meerderheid van de gevallen een bekende van het slachtoffer was – bijna altijd is er eerder contact voordat de verkrachting plaats vindt, zoals ook in dit geval – en dat mannen die verkrachten deze misdaad in 90 tot 95 procent van de gevallen herhalen. Ze kwamen er één keer mee weg, dus dan lukt het ook wel een tweede of derde keer.

Weblog I Blame The Patriarchy schrijft vaker over verkrachting en de vele manieren waarop verkrachters wegkomen met hun misdaad. Zij wijst erop dat meisjes en vrouwen in de huidige westerse cultuur altijd beschikbaar moeten zijn, en daarom zoveel moeite hebben om gerechtigheid te krijgen:

Because of the sex-based power discrepancies inherent in our social structure, members of the sex class — that is, women — are always “yes” unless they specifically, adamantly, and in front of 3 witnesses with video cameras, say “no.” But even when “no” obtains, other (subjective and arbitrary) factors are almost always seen as mitigating it into a “yes.” Such as not saying “no” loud enough, not fighting back physically, being the dude’s girlfriend, or wearing a tight sweater.

Waarvan acte. Voor meer feiten, cijfers en analyses: zie het uitstekende boek Rape van Joanna Bourke.

Tips om seksistische reclame onschadelijk te maken

Een onbekende feministe (m/v) heeft weblog Sociological Images gehaald met een hartekreet op een Sapph reclamebord. ‘Ik ben seksistische plaatjes spuugzat’ schreef deze activiste op het grote billboard met sexy poserend lingeriemodel. Eigen tekst over reclames heen schrijven is één van de manieren om ellendige reclame onschadelijk te maken. Maar er kan meer.

Het loopt de spuigaten uit met stereotiepe man en vrouwbeelden in de reclame. Gewoon cider drinken is er niet meer bij. Je moet kiezen. Jillz met knappe mannen voor de vrouwtjes, en Strongbow met stoere krijgers en pijlenregens voor de mannen. Boter op je boterham smeren? Dat kan niet zonder een statement te maken over beroepskeuze. Jongens als piloot en dokter, en meisjes als verpleegster en schooljuf.

Activiste Teresa Valdes Klein ziet het reclame probleem alleen maar groeien met de opkomst van netwerksites zoals de site die begint met een F en eindigt met een K. Seksisme in reclames krijgt een steeds explicietere vorm, merkt ze:

…in an online environment where every piece of advertising presented to the end user is targeted based on demographics, advertisers can reach their exact audience with their intended message in a completely undiluted fashion. When you happen to be a single woman, these targeted ads can get pretty nasty:

Wil je je hier tegen verzetten, dan geeft Valdes Klein de volgende tips:

  • Denk goed na. Wat ergert je precies, welk onderdeel van de reclameboodschap schiet je in het verkeerde keelgat?
  • Stel de reclameboodschap aan de kaak. Je kunt bloggen, een mail sturen naar de adverteerder, of een klacht indienen bij de reclame code commissie.
  • Maak een tegenreclame. Internet kent hiervoor verschillende handige sites en programmaatjes
  • Gebruik internet voor het opzetten van protestacties. Het werkt.

Kom je in het openbaar reclameposters tegen, dan kan het ook helpen om zelf een tekst bij de foto te schrijven of over de reclame heen te plakken. Sociological Images laat een geweldig voorbeeld zien bij een Special K reclame. Een onbekende plakte de volgende tekst bij de maniakaal glimlachende cornflakes dame: ‘Hoi, beste Special K dame, ik weet dat je wil dat ik op dieet ga, zodat ik net als jij slank kan zijn. Maar ik vind mezelf behoorlijk geweldig zoals ik ben. Plus, Special K smaakt naar karton. Dus rot op.’ Ha ha ha!

Meer inspiratie nodig? Neem een kijkje bij acties in Frankrijk, waar Princess Hijab actief is/was in de Parijse metro. Of lees deze voorbeelden van feministische graffiti , en dit verhaal over stickers plakken op reclameborden in de Londense metro. Vooral: maak veel plezier!

Zonder titel

Esta: vrouwen krijgen te weinig zorg

Wie ziek is, kan beter een man zijn, kopt tijdschrift Esta in het nummer dat nu in de winkels ligt. Het blad besteedt daarmee aandacht aan een al langer bekende problematiek. Omdat de medische wereld de man als norm neemt, hebben vrouwen vaak het nakijken. Ze krijgen medicijnen voorgeschreven die bij hen niet of minder effectief zijn, of worden onderbehandeld.

Dat gebeurt met name bij hart- en vaatziekten, merken deskundigen. De site Zorgvisie schreef hierover in 2009 al:

“De symptomen van  hart- en vaatziekten presenteren zich bij vrouwen anders dan bij mannen”, zegt Bart Fauser, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde en hoofd divisie Vrouw en Baby van het UMC Utrecht. “De diagnose wordt soms niet of te laat gesteld, waardoor vrouwen onderbehandeld worden.” Dat beaamt interventiecardioloog Yolande Appelman van het VU Medisch Centrum in Amsterdam. “Van het klassieke beeld van pijn op de borst, is bij vrouwen niet altijd sprake. Dan kunnen de verkeerde conclusies worden getrokken.”

Het is lastig om op basis van harde feiten over deze problematiek te praten, omdat er in Nederland nauwelijks onderzoek naar de situatie gedaan is. Wel is duidelijk dat nieuwe medicijnen voornamelijk op mannen uitgetest worden. Het resultaat wordt vervolgens gebracht als algemeen geldend voor alle mensen. Daar komen de niet effectieve medicijnen voor hartfalen vandaan waar Esta deze week over schrijft. Vrouwen hebben vanwege deze praktijk ook vaker last van ernstige bijwerkingen. Of ze krijgen een overdosis, omdat pas na enige tijd blijkt dat mannen meer nodig hebben van een bepaald medicijn, terwijl vrouwen met minder toekunnen.

Het is erg jammer dat die situatie tot nu toe niet structureel verbeterd is. Gebeurt er dan helemaal niks? Nee, er is wel langzaam vooruitgang. Agis heeft inmiddels op het gebied van zorgverzekeringen speciale aandacht voor vrouwen. Deze zorgverzekeraar richtte vorig jaar samen met het UMC Utrecht en Alant Vrouw bovendien een platform op om de zorg aan vrouwen te verbeteren. Dit platform, Vrouw in Balans, wil vrouwen helpen bij het vinden en krijgen van effectieve behandelingen en goede zorg.

Langzamerhand begint het ook vruchten af te werpen dat sommige opleidingen vijftien jaar geleden aandacht begonnen te besteden aan sekse specifieke zorg. Onder andere het Radboudziekenhuis in Nijmegen kent nu een afdeling Vrouwenstudies Medische Wetenschappen. Dankzij die opleiding is er onder andere aandacht gekomen voor huiselijk geweld, en welke rol huisartsen kunnen spelen bij de signalering en bij het ondersteunen van mishandelde vrouwen. Ook besteedt deze studie aandacht aan de toegang tot zorg en de behandeling van vrouwen.

Invasie van de Vikingvrouwen

Vrouwen maakten zeer waarschijnlijk een veel groter aandeel uit van de groepen Vikingen die Groot-Brittanië koloniseerden dan wetenschappers eerst dachten. Nadere bestudering van veertien graven uit die tijd wijst uit dat bijna de helft het skelet van een vrouw bevatte. Wetenschapper Shane Macleod meldt in vakblad Early Medieval Europe dat vrouwen er vanaf het begin bij waren, tijdens de eerste invasiegolf van 865.

Macleod durft nog geen algemene uitspraken over de gehele Vikingperiode in Engeland te doen. Veertien graven is namelijk niet meer dan een begin. Maar hij durft wel de stelling aan dat vrouwen waarschijnlijk veel talrijker waren dan archeologen eerst dachten.

Want wat gebeurde er? De archeologen troffen grafgiften zoals zwaarden en strijdbijlen aan, en schreven het graf dús toe aan een man. Dat klopt niet. Ook vrouwen kregen namelijk zwaarden mee in hun graf. Hun sekse kwam pas aan het licht toen wetenschappers de skeletten van veertien mannengraven onderzochten en merkten dat het in zes van de gevallen om vrouwen ging. Eén skelet was te beschadigd om uit te maken of het een man of een vrouw was. Het is gezien dit mechanisme heel goed mogelijk dat archeologen meer vrouwen over het hoofd zagen, omdat de grafgiften niet aan de verwachtingen voldeden en dús toegeschreven werden aan een man.

Het kost tijd en geld om de skeletten van alle bekende graven uit de Vikingtijd te onderzoeken, maar nu is al duidelijk dat de interpretatie over het Vikingverleden van Engeland aan een herziening toe is. Veel mensen staarden zich tot nu toe blind op het beeld van de stoere Vikingkrijger, maar die krijger had waarschijnlijk een vrouw naast zich die net als hij verre tochten naar nieuwe landen ondernam en na haar dood een zwaard in haar graf meekreeg…

Sigourney Weaver: comic cultuur houdt overwicht mannen in stand

Superheldenfilms die mannen centraal stellen en waar vrouwen bijzaak zijn? Logisch, vindt actrice en Alien-heldin Sigourney Weaver. Hollywood baseert de huidige superheldenfilms op strips uit de jaren vijftig en zestig. Mannen maakten de dienst uit in die strips, uit die tijd. Als je daar dan anno 2011 films van maakt, kun je niet meer zoveel veranderen aan dat traditionele beeld. Jammer, merkt Weaver op, want ze zou dolgraag een laatste Alienfilm maken, maar ze verwacht niet dat Hollywood daar zin in heeft in het huidige filmklimaat.

Weaver sprak met Moviefone ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van de tweede Alien film. Ze zou dolgraag een laatste film maken om de Alien saga af te ronden, maar denkt niet dat Hollywood hierin mee zal gaan. Hollywood speelt op veilig en Weaver is de vijftig inmiddels ruim gepasseerd. Wie wil er nou een oudere vrouw in een actiefilm zien? Filmliefhebbers moeten het dus doen met hier en daar een actieheldin die temidden van het door mannen gedomineerde geweld haar partij mee zingt. Weaver vindt dat ongelofelijk jammer:

There are gorgeous, occasionally kick-ass characters like Scarlett Johansson in ‘Iron Man 2,’ but in general I don’t think those guys were thinking about women in those ways. I think as long as Hollywood is doing that, there won’t be these amazing action-women characters. What’s so exciting about women in action is that women bring a different focus to the action and it comes from a different source. I love all the performances you mention, I think they are all terrific and I wish we could see more of them. Every woman you see, in her kitchen or wherever else, has a secret action heroine in her.

Zie ook het commentaar van Jezebel. Daar wijzen ze er fijntjes op dat het voor mannen geen probleem is om na hun zestigste nog de actieheld uit te hangen. Denk aan Clint Eastwood en Harrison Ford. Bruce Willis begint ook al op leeftijd te komen, en mag vrolijk door blijven schieten. Vrouwen daarentegen?

De bioscoopagenda ziet er dit jaar erg mannelijk uit. We hadden en krijgen dit jaar Thor, Green Lantern, X-men, Transformers, Captain America, Conan the Barbarian. Tot nu toe bevatten alleen Thor en de X-men fatsoenlijke rollen voor vrouwen. Dit liet onverlet dat de kern van het verhaal bij beide films om de mannen draaide. Vader zoon perikelen in Thor, en bij de X-men een vriendschap tussen twee mannen die slecht afloopt.

Wij krijgen één kans, als in september Colombiana in de bioscopen verschijnt. Deze film is geregisseerd door Luc Besson en gaat over een vrouw die wraak wil nemen op de moordenaars van haar ouders. Zoe Saldana kreeg de hoofdrol. Ze brak door in Star Trek en Avatar, en gaf eerder in interviews zoals deze al aan dat ze graag in actiefilms speelt. Die kans krijgt ze nu. Tot die tijd haalt de Zesde Clan de Alien-box maar weer tevoorschijn om het 25-jarig jubileum in stijl te vieren…

Quotasysteem Noorwegen boekt groot succes

Dankzij een quotum van veertig procent vrouwen in raden van bestuur is het glazen plafond in Noorwegen eindelijk gesneuveld. Uit nieuwe onderzoeken en cijfers blijken vrouwen nu 42% van de top uit te maken . Een doorbraak, want in de periode 1993-2003 kwam het bedrijfsleven niet verder dan een stijging van 3 naar 7 procent, schrijft Agnes Bolsö in The Guardian: ,,Lawmakers who are committed to gender equality should take note of this.”

De stand van zaken in 2008.

Bolsö is één van de wetenschappers die betrokken is bij onderzoeken naar het effect van het Noorse vrouwenquotum van veertig procent. Dit percentage geldt voor de grotere, beursgenoteerde bedrijven. Het is volgens Bolsö erg lastig om een directe link te leggen tussen de samenstelling van de top en de economische resultaten van de onderneming. Bedrijven die het goed deden, bleven het goed doen. Bedrijven die er slecht voor stonden zijn een beetje beter gaan presteren sinds er meer vrouwen in de raad van commissarissen zitten.

Het effect van voldoende vrouwen is wel duidelijk merkbaar in de werkcultuur. Breed blijkt dat die cultuur professionaliseert, met onder andere beter voorbereide en strakker geleide vergaderingen, die tegelijkertijd in een wat plezierigere sfeer verlopen dan vroeger. Nu vrouwen bovendien in raden van bestuur zitten, doen ze ook ervaring op om op termijn door te stromen naar de uitvoerende topmanagers functies (chief executives), verwacht Bolsö.

De werkcultuur is ook op een andere manier veranderd. Nog geen twintig jaar geleden merkten vaders weinig van de geboorte van een kind. Ze werkten gewoon door. Nu zou het bijna een schande zijn als een man zo omgaat met baby en gezin, merken diverse Noorse vaders op in een reporage van The Guardian. Dankzij een gulle ouderschapsverlof regeling kunnen vaders nu drie tot vier maanden vrij nemen. Zo kunnen ze net als vrouwen een band opbouwen met de baby en voor het huishouden zorgen.

Enfin, terug naar de topvrouwen. Vorig jaar, in juni 2010, publiceerde de Friedrich Ebert Stichting een eerdere evaluatie van de quotumregeling. Die richtte zich vooral op de totstandkoming van het quotumsysteem en gaf aanbevelingen hoe andere landen eenzelfde soort beleid zouden kunnen opzetten. Die onderzoekers gaven zeven belangrijke voorwaarden aan voor succes, waarin op de derde plaats stond: zonder sancties werkt het niet. Vertegenwoordigers van Noorwegen hebben dit inmiddels ook aan de Europese Unie laten weten.

Laten we nou net in Nederland gekozen hebben voor een beleid zonder sancties. Bedrijven die de norm van dertig procent niet halen, moeten alleen in het jaarverslag uitleggen waarom het niet lukte meer diversiteit te krijgen in de top. Dat is alles. Je kunt van tevoren al zien aankomen dat het in Nederland op die manier niks gaat worden.

De Zesde Clan wil zich wel aan een voorspelling wagen. Als verklaring voor het mislukken van de quotumregeling zullen ondernemingen kiezen uit het volgende, veelgebruikte menu: a. de vrouwen wilden zelf niet, danwel ‘Nederlandse vrouwen zijn niet ambitieus. Of het duo ‘er waren onvoldoende vrouwen met de benodigde kwaliteiten’, danwel ‘ze waren er misschien wel, maar wij konden ze niet vinden’. Met daarna de klacht dat het systeem sowieso oneerlijk is omdat nu gekwalificeerde mannen aan de kant staan, boehoehoe, laten we maar snel afstappen van het hele idee van quota.

De Noorse delegatie in gesprek met Bondskanselier Angela Merkel over quota voor vrouwen. Foto: EU Observer.

De Zesde Clan kijkt daarom met een schuin oog naar de Europese Unie. Daar zijn ze de blanke mannelijke monocultuur in de top goed zat, en houden ze haarscherp in de gaten wat er onder andere in Noorwegen gebeurt. De EU Observer schreef in maart dit jaar al het volgende daarover:

In Norway, the voluntary system did not work because “male members of the selecting committees always found people from their own networks, usually men as well,” Aasrud said. EU justice commissioner Viviane Reding earlier this month challenged all EU publicly listed companies to sign up to a voluntary pledge to increase the presence of women on their boards to 30 percent by 2015 and 40 percent by 2020. If no action is taken within a year, she suggested, the commission may come up with binding rules.

Als de EU Nederland dwingt een effectief beleid met sancties te voeren, wil het misschien eindelijk lukken. De resultaten vanuit Noorwegen zijn in ieder geval veelbelovend en hoopgevend.

Vrouwen Soedan leven tussen hoop en vrees

Hoe zal het de vrouwen vergaan in het jongste land van de wereld? Afgelopen week werd Zuid Soedan geboren, een nieuw land met een nieuwe grondwet. Volgens Ms Magazine maken vrouwen 60% van de bevolking uit, en stemde 52% van hen voor afscheiding van het Islamitische noorden. Veel vrouwen zien de oprichting van Zuid Soedan als een kans om eindelijk vrede te krijgen en de situatie van vrouwen te verbeteren.

Vrouwen van Zuid Soudan staan in de rij om te stemmen voor onafhankelijkheid.

Vrouwen hebben zich actief in de politiek gemengd, zeker nadat ze in 2005 voor een dichte deur stonden tijdens vredesonderhandelingen met het noorden. De vrouwen pikten dit niet en dwongen met stakingen en protesten een plek aan de onderhandelingstafel af. Met succes. Volgens Ms Magazine zorgde deze druk van vrouwenorganisaties ervoor dat de grondwet van Zuid Soedan expliciet ingaat op de rechten van vrouwen. Zwart op wit staat in dit document dat vrouwen land en geld mogen erven, gelijk loon voor gelijk werk moeten krijgen, en als mens gerespecteerd moeten worden (oftewel: niet verkrachten, niet mishandelen etc). Daarnaast moeten ze minimaal een kwart van de politieke bestuurders uitmaken in de nieuwe regering.

Het zal nog een heel karwei worden om die grondwet ook in de praktijk handen en voeten te geven. Soedan kent een zeer hoge sterfte onder zwangere vrouwen: één op de zeven moeders sterft tijdens of vlak na de bevalling. Tijdens de oorlogen van de afgelopen jaren gebruikten soldaten verkrachting systematisch als oorlogswapen. En in grote delen van het land mogen vrouwen volgens allerlei gewoonten en gebruiken geen land of geld erven. Daarnaast kan 92% van de vrouwen niet lezen of schrijven, zodat het makkelijk is ze iets wijs te maken en te misbruiken.

Vrouwen werken daarom hard om hun plek in de regering waar te maken. In de aanloop naar de onafhankelijkheid namen vrouwen deel aan trainingen om leiderschapsvaardigheden te krijgen en te bepalen welke onderwerpen ze op de politieke agenda willen krijgen. Sociale voorzieningen, onderwijs en een betere gezondheidszorg staan hoog op de lijst.

Als de vrede eindelijk terugkeert, kan het land namelijk eindelijk voorzieningen opbouwen: wegen en ziekenhuizen herstellen, scholen openen, de gemeenschap opbouwen. Vrouwen spreken de hoop uit dat de moedersterfte zal verminderen en dat de onafhankelijkheid meer vrijheid zal brengen. Nu al vinden allerlei activiteiten plaats om vrouwen beter op te leiden en toegang te geven tot betaald werk, ook in niet-traditionele banen zoals automonteur. Ook al moeten de vrouwen veel hindernissen nemen, ze zijn vastbesloten, merkte een correspondent van The Guardian:

Nura is not an activist; she has never heard the word “feminist”. She is a 20-year-old, softly spoken Sudanese girl, wearing oil-slicked blue mechanic’s overalls. When she graduates next year she, along with three other female classmates, will have defied the odds to become the first women mechanics in South Sudan. “We have a saying that one hand is not enough to clap. It’s true,” she tells me. “We need both sexes, not just one. There’s an hereditary attitude in my village that women are weaker. I ignore those words and despise the people who say them because I have louder words in my heart telling me I am strong.”

Nederlands voetbal heeft vier jaar om op niveau te komen

Een Nederlands team afvaardigen naar het WK Vrouwenvoetbal van 2015? Dan moet er veel gebeuren, want het WK van dit jaar laat zien dat het niveau hoog ligt. Het goede begin is er in ieder geval. Wegens succes gaat de FIFA het aantal deelnemende landen uitbreiden van 16 naar 24. Meer kans voor Nederland dus om één van die 24 landenteams te worden. Bovendien bleek afgelopen mei dat de landelijke eredivisie toch door kan gaan, met zeven damesteams.

Het Zweedse elftal won de bronzen medaille bij het WK Vrouwenvoetbal 2011.

Het zou geweldig zijn als Nederlandse meisjes en vrouwen hun sport op het hoogste niveau kunnen beoefenen, met uitzicht op deelname aan het volgende WK. Zo’n perspectief inspireert en zet aan tot grootse daden. Dat Nederland het kan bleek in 2009, toen Oranje onder leiding van bondscoach Vera Pauw de halve finale van het EK bereikte. Die wedstrijd trok 1,6 miljoen kijkers in Nederland, waarvan een miljoen mannen en 600.000 vrouwen.

Het bleek een voorlopig hoogtepunt voor het vrouwenvoetbal in Nederland, want daarna kwam de klad erin. Vera Pauw brak ‘wegens verschil van inzicht’ met de KNVB. Begin dit jaar kondigde AZ en Willem II bovendien aan dat de vrouwenteams verlies opleverden. De clubs trokken hun dameselftallen om financiële redenen terug, zodat de eredivisie met nog maar vijf deelnemende clubs door het ijs dreigde te zakken.

Het was een ontwikkeling die hoon opleverde van onder andere voetbalcommentator Barbara Barend.  Zij wees erop dat het jaarlijks 2,5 ton kost om een vrouwenelftal in leven te houden. Waar heb je het dan over, als mannelijke voetballers van diezelfde clubs een miljoensalaris ontvangen? Bovendien trekken Nederlandse gemeenten samen een miljard euro uit om voetbalclubs te steunen. Met zoveel overheidssteun en een begroting van miljoenen euro’s per club zou het toch mogelijk moeten zijn 2,5 ton te vinden voor een vrouwenelftal. Maar nee, de clubs hadden wel iets belangrijkers te doen.

Gelukkig bleken FC Utrecht en SC Heerenveen toch door te willen gaan, en kwam er vervanging voor AZ in de vorm van SC Telstar. Zodoende kon de KNVB een nieuw seizoen eredivisievoetbal voor vrouwen afkondigen met zeven deelnemende clubs. De competitie begint op 2 september.

En het WK Vrouwenvoetbal, waar Nederland hopelijk over vier jaar ook aan mee kan doen? Dat WK is nu al een succes, met uitverkochte stadions, enthouasiaste reacties van kijkers, en véél kwaliteit uit alle windstreken. Fifa voorzitter Blatter kondigde daarom aan dat het volgende WK geen 16 maar 24 deelnemende landen zal krijgen. Het WK biedt vrouwen bovendien een geweldige kans om ervaring op te doen. Niet alleen voetballers profiteren van sporten op het hoogste niveau, maar ook scheidsrechter en sportverslaggeefsters. Zie onder andere dit artikel over Afrikaanse sportverslaggeefsters en de betekenis van het WK voor hun werk.

Enfin, vanavond de finale tussen Japan en de Verenigde Staten. Te zien op Eurosport, BBC 3 en de Duitse zender ARD. De Zesde Clan gaat zeker kijken. Fijn dat het vrouwenvoetbal zo in de lift zit, dat smaakt naar meer!

VVD-heldin van het recht op zelfbeschikking

Als abortus al legaal is, willen teveel mensen vrouwen liever vandaag dan gisteren alle keuze ontnemen. De Zesde Clan volgt de ontwikkelingen dus op de voet, in binnen- en buitenland. Vandaar dat we lezers graag doorverwijzen naar het jubileumnummer van het Historisch Nieuwsblad. Hierin schetst auteur Mirjam Janssen een portret van VVD-politica Annelien Kappeyne van de Coppello. Zij wist samen met de PvdA te bereiken dat er tussen 1976 en 1980 een goede wetgeving kwam die Nederlandse vrouwen baas in eigen buik maakte.

Kappeyne van de Coppello moest daarvoor diep gaan, laat Janssen zien. Ze kreeg te maken met forse tegenstand van met name mannen die vonden dat ze veel te hard optrad, onder andere in een debat met minister van Justitie Dries van Agt. Een arts vond het nodig haar te schrijven dat ‘uw agressief, haast menopauzaal optreden, verbazing en ergernis heeft gewekt’ – in ieder geval bij hemzelf dus. Menopauzaal optreden, nou jaaaaaa….. Kappeyne van de Coppello kwam ook onder vuur te liggen omdat ze zich niet sjiek genoeg kleedde en zich als bestuurder niet goed genoeg kon ‘verkopen’.

Dit gezwam over menopauzaal optreden en haar uiterlijk ontnam mensen het zicht op de inhoud. Kappeyne van de Coppello studeerde rechten en kreeg daarna een baan als medewerkster van de VVD-fractie. Van daaruit groeide ze door naar kamerlid en staatssecretaris voor Emancipatiezaken. Ze koos volgens Janssen voor de VVD omdat het liberalisme haar aansprak: respectvol met mensen omgaan, mensen vrij laten en zoveel mogelijk keuze geven zodat ze zelf vorm kunnen geven aan hun bestaan.

Voor Kappeyne van de Coppello was het vanuit die basisgedachte ook heel logisch dat je mensen niet mag dwingen iets te doen met hun lijf wat ze niet willen. Ze vond dat mensen een inenting, bloedtransfusie of medische experimenten moesten kunnen weigeren. Ze diende in 1979 een motie in om die onaantastbaarheid van het lichaam te garanderen. De kamer stond achter haar, zodat deze regel wet werd. Dat gebeurde via een grondwetswijziging.

Die onaantastbaarheid van het lichaam en recht op zelfbeschikking golden ook voor zwangere vrouwen. Kappeyne de Coppello maakte zich daarom hard voor een goede wetgeving om ongewenste zwangerschappen af te breken. Dat plan stuitte echter op veel weerstand, schrijft het Historisch Nieuwsblad. Ze begon ermee in de jaren zeventig, in de tijd dat Van Agt de Bloemenhove-abortuskliniek wilde sluiten . Abortus was bovendien nauwelijks bespreekbaar voor de Christelijke partijen.

Ondertussen waren de problemen nijpend. Voorbehoedsmiddelen waren slecht verkrijgbaar, en als het mis ging volgden de breinaalden en klysma’s met zeepsop. Vrouwen stierven of raakten ernstig ziek na zo’n illegale abortus.  Andere Tijden brengt in beeld hoe mensonterend vrouwen behandeld werden:

Ze werd opgenomen in een gereformeerd  ziekenhuis in Leeuwarden. Daar hadden ze onmiddellijk door wat er aan de hand was: ‘Je hebt geknoeid, hè?’, zeiden de zusters. Vervolgens kreeg Cécile – onverdoofd – weeën en een miskraam. Zusters kwamen haar het resultaat in een pot voorhouden: “Kijk eens wat je hebt gedaan!” En nog was ze blijkbaar onvoldoende gestraft. Om te herstellen van de miskraam én van de heftige infectie die ze van het zeepsop had opgelopen, legden ze haar expres op de kraamkamer van het ziekenhuis temidden van de vrouwen die net bevallen waren.

Kappeyne de Coppello wist wat er op het spel stond en besloot daarom de partijlijnen te laten voor wat ze waren. Voor deze kwestie ging ze een coalitie aan met de PvdA. VVD en PvdA dienden zodoende in 1976 gezamenlijk een wet in. De Tweede Kamer ging akkoord, maar nota bene eigen VVD-partijleden in de Eerste Kamer kregen op het laatste moment koudwatervrees en trokken zich terug. De wet sneuvelde.

Kappeyne van de Coppello was woedend. Ze verbond haar politieke lot met het doel alsnog te komen tot een wet waarin het recht op zelfbeschikking van de vrouw zwart op wit stond. Vier jaar later, in 1980, kwam er alsnog een regeling waar ze tevreden over was. Haar Wet Afbreking Zwangerschap kreeg de zegen van Eerste en Tweede Kamer, en is van kracht sinds 1984. Een positief slot van een jarenlange strijd met de lichamen van vrouwen als inzet.

De VVD-politica stierf in 1990 maar leeft voort in de Mr Annelien Kappeyne van de Coppello Foundation. In 2006 verscheen er bovendien een biografie over haar, met de treffende titel ‘Strijdvaardig en eigenzinnig’.