Monthly Archives: mei 2012

Helft Londense vrouwen heeft last van seksuele intimidatie

Geroep, gefluit, en andere vormen van lastig gevallen worden op straat. Bijna de helft van de Londense vrouwen tussen de 18 en 35 jaar heeft er last van, blijkt uit onderzoek van YouGov. Engelse vrouwenorganisaties vinden dat dit probleem serieus genomen moet worden. Het heet niet voor niets street harassment, oftewel lastig gevallen worden op straat. In Nederland lijkt deze discussie te zijn doodgebloed. Oorzaken: mensen reduceren het probleem tot bouwvakkers – als die een vrouw nafluiten is dat onschuldig en grappig – en wuiven klachten weg omdat minder dan de helft van het aantal vrouwen er last van heeft, dus waar hebben we het over?

In Nederland gebruikte Gamma het geijkte bouwvakkersgedrag onlangs nog in een reclame, als iets grappigs waar jongetjes al vroeg mee beginnen. Hahahaha, humor, dus klagen heeft geen zin. Columnist Sylvian Ephimenco, zelf getuige van fluitende bouwvakkers, merkte recent op dat hij niks meer doet met zulk gedrag:

Naroepen of -fluiten van vrouwen was een doodzonde die alleen barbaarse bouwvakkers konden plegen. En als geëmancipeerde en schuldbewuste man ten aanzien van zijn eigen soort, moest je hier niets van hebben. Het is wel voorgekomen dat ik op zo’n moment voor de nagefloten vrouw ongevraagd opkwam en de fluitende bouwvakker toebeet: “Hé, kan je niet een beetje doorwerken, roodborstje?” Deze tijd ligt ver achter me en ik moet nu om mijn toenmalige orthodoxie en bemoeienis grinniken.

Want, zo vervolgt hij, vrouwen vinden het best leuk als een man ze nafluit of roept. Bewijs: de documentaire ‘Beperkt Houdbaar’ van Sunny Bergman, waarin zij vraagt waarom mannen haar niet meer nafluiten, is ze soms niet aantrekkelijk genoeg meer. Oh, en tijdschrift Vrouw (van de Telegraaf) deed onderzoek en daaruit bleek ook al dat ruim de helft het wel leuk vond.

Kan best, maar net iets minder dan de helft, net als de Engelse studie uitwees, vindt het juist vervelend als mannen fluiten, roepen en staren. Dit soort redeneringen maken echter dat die grote minderheid haar kaken stijf op elkaar houdt. Niemand wil voor zeurpiet met slachtoffergedrag neergesabeld worden. Plus je bent een minderheid – maakt niet uit dat bijvoorbeeld 43% van alle Londense vrouwen tussen 18 en 35 jaar een enorme groep is – dus hou je kop.

Zo houden we met elkaar een situatie in stand waarin mensen wegkomen met heel wat minder onschuldig gedrag. Zoals diezelfde Ephimenco wel degelijk opmerkt:

Gisteren nog schreef Volkskrant-columnist Aaf Brandt Corstius hoe ze zag dat een vrouw met een Hema-zomerjurk door een groep ‘kansarme jongeren’ werd nageroepen: “Waarom luister je niet, wijf! Kutwijf! Hoerrrrr!”

Vergeleken daarmee is de onschuldig fluitende bouwvakker inderdaad een ‘toonbeeld van beschaving’. Daarmee praat je de rest niet goed. Maar dat gebeurt in de praktijk wel. Er is niks aan de hand. Echt niet! Die houding is zo gemeengoed dat een columniste van de Observer dit als het belangrijkste probleem aanwijst. Mannen komen weg met hun gedrag omdat iedereen de andere kant opkijkt:

As it is, there seems to be a sense that men are entitled to behave this way that is so ingrained that women are resigned to it and develop coping strategies. Our public spaces are full of women avoiding men they don’t know. Crossing streets, popping into shops unnecessarily, changing train carriages or buses (subtly, they hope), perfecting a placid “zombie stare”, neither encouraging an overture, nor haughtily dismissing one. Rare is the woman who hasn’t resorted to such actions at some point.

Ondertussen wijst onderzoek na onderzoek uit dat veel vrouwen wel degelijk last hebben van het gefluit, geroep en af en toe een ongewenste hand op billen, benen of borsten. Naast de Londense studie kwamen twee Canadese onderzoeken tot 80% vrouwen die zich lastig gevallen voelden in de openbare ruimte. Ook via organisaties als Hollaback komen steeds meer incidenten in de openbaarheid. Vrouwen kunnen hier melding maken van hun aanvaringen op straat. Omdat ze het niet pikken.

Want laten we duidelijk zijn. Het gaat niet alleen om nafluiten. Het gaat om het geheel van starende blikken, nafluiten, opmerkingen, scheldwoorden, overal, niet alleen op klaarlichte dag door gezellige bouwvakkers, maar ook ’s avonds en ’s nachts, zodra je de deur achter je dicht doet en de straat op loopt, door allerlei soorten mannen, vreemden, in allerlei situaties. Bonuspunten als je als vrouw alleen langs een groepje mannen loopt, waarna het geschreeuw los barst. Ook bonuspunten als je ergens alleen bent – de verlaten straat, de lege parkeergarage, een park – en dan een vent achter je aan krijgt.

Dat dit intimiderende en agressieve gedrag (hoerrr!) algemeen gereduceerd wordt tot wat onschuldig geflirt, heeft niet alleen impact op de slachtoffers (die hun mond houden en afzien van actie), maar ook op wat we er van weten:

The true extent of sexual harassment across Britain is difficult to judge. Campaigners say there is an acute shortage of academic studies looking into women’s experiences. But anecdotal evidence and the few studies that exist suggest unwanted sexual attention is frighteningly common. Fiona Elvines, from the Rape Crisis Centre, south London, is one of the few academics researching public sexual harassment for a PhD. “The issue has been trivialised for so long that is hasn’t been seen as a valid subject to study,” she said. “But the effect it has is enormous, from everyday decisions women have to make to avoid such harassment – like pretending to talk on your phone – to longer term effects on how they view their bodies.”

Vandaar dat Ephimenco moet verwijzen naar een dubieuze ‘studie’ van tijdschrift Vrouw, en losse anekdotes. De informatie die er is, wijst er echter op dat de daders zelf ook dondersgoed weten dat ze iets doen wat eigenlijk niet goed is:

In truth, it’s a rare woman who goes actively “cruising” for sexual attention in public spaces or who would respond positively to advances. Men must know this: they must know that staring, leering, shouting, pressing, rubbing and the rest is, if anything, going to give them even less of a chance, so what’s in it for them? Intimidating, scaring, displaying their power to intimidate, their entitlement to scare? […] While some men show off to friends, others wait for the empty carriage or the lonely street. Which makes a twisted kind of sense: the creeps don’t want decent men around who might berate or stop them.

Als die er al zijn. Op Ephimenco hoeven we in ieder geval niet meer te rekenen.

Verrassing: mannen benoemen nog steeds mannen

Na de mannelijke recensenten die vooral boeken van mannelijke auteurs bespreken, uit mannen bestaande universitaire commissies die mannen tot hoogleraar benoemen, en het jarenlange uitstekende werk van het Amerikaanse kenniscentrum Catalyst, komt de Cranfield University nu met de zoveelste studie die uitwijst dat mannelijke bestuurders mannen zoals zijzelf benoemen in topposities binnen het bedrijfsleven. Hoeveel bewijs hebben we nog nodig om eindelijk tot harde maatregelen te komen?

De Cranfield studie wees uit dat het met gerichte aandacht tot op zekere hoogte nog redelijk gaat om vrouwen te laten doorstromen binnen ondernemingen, maar als het erom spant voeren toch opeens mannelijke waarden en normen de boventoon. De meest geschikte kandidaat, de persoon die het beste in het profiel past voor de toppositie, is dan opeens toch weer een man:

when it came to shortlisting and appointments, the report indicated that candidates who are selected tend to be those who are perceived as “fitting in” with the values, norms and behaviours of existing board members, who are predominantly men. Dr Elena Doldor, senior research fellow from the Cranfield International Centre for Women Leaders and lead author of the report, said headhunters tended to focus their diversity initiatives on the initial stages of the appointment process, neglecting the shortlisting and interviewing stages. “It is at these later stages of the process that the focus appears to inadvertently shift from candidates’ actual competencies to the slippery notion of ‘fit’,” Dr Doldor said.

Dit is een van de belangrijkste redenen waarom vrouwen, zelfs als je actief naar ze op zoek gaat, toch vaak op de tweede plaats eindigen – helaas, nét niet. Het zijn vooral vooroordelen die vrouwen tegenhouden en maken dat mensen uiteindelijk breed een man ervaren als de ‘beste’, meest passende, logische kandidaat.

Als vrouwen desondanks de benoeming binnenhalen, is het vaak omdat het bedrijf in zeer zwaar weer verkeert en alle andere opties gefaald hebben. Omdat de dominante cultuur dan zo opzichtig tekort schiet, grijpt men in wanhoop naar een alternatief. Een vrouw. In plaats van een glazen plafond, lopen vrouwen dan het risico van een glazen klif te vallen. De enige uitzondering hierop vormden bedrijven waar al een traditie van vrouwelijk leiderschap bestond:

We were especially struck by the finding that the phenomenon does not seem to apply to organizations with a history of female leaders. This suggests that as people become more used to seeing women at the highest levels of management, female leaders won’t be selected primarily for risky turnarounds—and will get more chances to run organizations that have good odds of continued success.

(Interessant terzijde: in de politiek is die glazen klif ook zichtbaar).

Willen vrouwen een eerlijke kans krijgen, dan is het ’t beste om te werken aan een cultuuromslag. Dat betekent onherroepelijk dat mannen iets van hun invloed gaan verliezen – De Zesde Clan hoort het verontwaardigde geschreeuw al – maar het betekent tegelijkertijd een einde aan de eenheidsworst, een betere benutting van beschikbaar talent, meer kansen om nieuwe inzichten en andere manieren van doen te introduceren, en het vergroten van de kans dat degene die de baan krijgt, écht de beste is, en niet gewoon weer zoals vanouds de zoveelste man.

Cannes belooft beterschap… of toch niet?

Natuurlijk won een vent de grote prijs van filmfestival Cannes. Alle 22 films die meededen in de competitie kwamen immers van mannen. Na hevige kritiek op die eenzijdige selectie, en een petitie ondertekend door ruim duizend vrouwelijke filmmakers, heeft Cannes nu eindelijk beterschap belooft. Festival voorman Gilles Jacob sprak de intentie uit beter te zoeken naar goede films van regisseuses. Ook zei hij het spijtig te vinden dat tot nu toe slechts één vrouw ooit de Gouden Palm won (Jane Campion).

Vrouwen op Cannes: alleen welkom met een slank figuur in een mooie jurk.

De sussende woorden lopen echter parallel aan verdedigende manoeuvres. Jacobs praatte zijn keuze voor opvolger Thierry Frémaux goed door erop te wijzen dat de filmwereld nou eenmaal gedomineerd wordt door mannen. In een interview zei hij dat het aan feministes en mensen zoals hemzelf is, om te blijven hameren op een diverser filmaanbod bij Cannes. Fijn, dat wij dat vuile werk op mogen knappen. Met zijn argumentatie echoot hij bovendien de verdediging van Frémaux, die halverwege mei ook al benadrukte dat het slegts-vir-mannen karakter niet de schuld van Cannes is, maar van de situatie in de gehele filmindustrie.

Jacobs denkt dat Cannes dit jaar zoveel kritiek kreeg, omdat het programma van vorig jaar teveel hoop bood:

Jacob said the festival set a tough precedent in picking four films by female directors in 2011, including Lynne Ramsay‘s We Need To Talk About Kevin. “That was maybe a wrong move,” he said. “Now everyone this year was expecting five films, then six, then seven. In France nowadays, they speak of parity. They want parity in government, parity everywhere, so why not at the Cannes film festival?”

Dus, vier films van regisseuses een foute move? Jaaaaa ja. Kortom, het zijn mooie woorden van de oude nestor. Ze onderstrepen echter hoe achterlijk het filmwereldje in elkaar steekt. Met als voorbeeld Frémaux, die blijkbaar hulp van buiten nodig heeft om verder te kijken dan zijn oogkleppen lang en breed zijn. Diepe, diepe zucht.

Machtige zorgverzekeraar slecht nieuws voor vrouwen

In acute barensnood en snel hulp nodig? Als zwangere vrouw in de omgeving van ziekenhuis De Sionsberg zoek je het over een tijdje maar uit. Het is te duur om in een dunner bevolkte, wat meer afgelegen streek een afdeling verloskundige zorg in stand te houden, vindt de zorgverzekeraar. Afschaffen dus, die hap, ergens volgend jaar. Het is één van de manieren waarop de toenemende macht van zorgverzekeraars slecht nieuws is voor vrouwen.

Zo communiceerde Tweede Kamerlid Arib woensdagavond 23 mei via Twitter over de machtsverhouding tussen staat en zorgverzekeraar:

Debat over verloskundige zorg en babysterfte gehad. Over de toekomst van de Sionsberg beslist de zorgverzekeraar en niet de minister!

De zorgverzekeraar beslist? Sorry, maar De Zesde Clan ervaart dat als zeer slecht nieuws. We gaan hiermee richting Amerikaanse toestanden, waar zorgverzekeraars veel macht hebben. Zij bepalen de te verzekeren pakketten, onder welke voorwaarden mensen zich kunnen laten verzekeren of kosten kunnen claimen. Ze bepalen zodoende ook voor een deel hoe de zorg ingericht wordt – of niet, zoals hier in het geval van het stopzetten van een afdeling voor geboortezorg.

De praktijk in de V.S. leer dat vrouwen in een nadelige positie terecht komen als zorgverzekeraars zoveel kunnen bepalen. Verzekeraars vinden gender een risico factor. Waarbij vrouw het verkeerde geslacht is. Vrouwen betalen al snel dertig procent meer dan mannen voor hun zorgverzekering. Essentiële zorg voor Amerikaanse vrouwen, bijvoorbeeld rondom bevallingen, valt vaak buiten het pakket:

Differences in rates for men and women are not explained by the cost of maternity care. In the individual insurance market, such care is usually not part of the standard package of benefits. Maternity coverage may be offered as an optional benefit, or rider, for a hefty additional premium.

Die kosten komen dus bovenop het geld wat vrouwen kwijt zijn voor een basispakket. In de V.S., waar marktwerking heilig is, komen verzekeraars weg met dit soort praktijken. Ze geven wel een verklaring voor hun handelswijze. Die  redenering luidt als volgt: vrouwen maken meer gebruik van medische zorg en laten vaker preventief onderzoek doen.

Op die verzekeraarstechnische reden valt veel af te dingen. Ten eerste kunnen preventieve onderzoeken kosten schelen. Je kunt een ziekte namelijk in een vroeg stadium ontdekken en zo dure behandelingen of operaties voorkomen. Maar de redenatie loopt ook op morele gronden spaak. Nederland gaat tot nu toe uit van het solidariteitsbeginsel. We hebben allemaal recht op zorg.

Als verzekeraars het opeens lastig vinden als vrouwen geboortezorg nodig hebben in een dunbevolkt gebied, en de afdeling dan maar sluiten, wat wordt dan de volgende stap? Gaan verzekeraars zich straks bemoeien met de keuze van je woonplaats of de timing van je bevalling? Gaan we hierna ook structureel extra drempels opwerpen voor mensen die zeldzame medicijnen nodig hebben? Verwijzen ze patiënten die een weinig voorkomende operatie nodig hebben, voortaan routinematig door naar buurlanden?

Eén ding is duidelijk. De trend in Nederland is al enige jaren dat we minder zorg krijgen voor meer geld. De maandelijkse premies en het eigen risico stijgen jaar op jaar, terwijl de basispakketten uitgekleed worden. Hoe meer macht verzekeraars hebben, hoe nadeliger dit uitpakt voor patiënten in het algemeen, en vrouwen in het bijzonder. Al was het alleen al omdat alleen vrouwen tot nu toe kinderen kunnen baren. In gevallen waarin iedere minuut telt, kan een autorit van tien minuten een leven redden, dat bij een autorit van twintig minuten verloren was gegaan of beschadigt raakt. De Zesde Clan vindt dat we die weg niet in moeten slaan. Red de Sionsberg!

PS. Heren van de  SGP, ChristenUnie en organisaties als Schreeuw om Leven? Gezien de gevolgen die het stoppen van de geboortezorg bij de Sionsberg krijgt, naar de mening van betrokken artsen, verwacht de Zesde Clan van jullie een speciale inspanning om dode baby’s te voorkomen.

Vrouwen als wondermiddel

Als vandaag de dag iemand zou roepen ‘vrouwen zijn van nature veel geschikter om voor kinderen te zorgen, dus ze moeten thuis achter het aanrecht blijven zitten’ zouden veel mensen daar aanstoot aan nemen. Dus wat gebeurt er? Mensen laten het laatste deel weg en houden het bij het eerste, op het eerste gezicht positieve element van de bewering. De positieve variant hoor en lees je dagelijks zonder dat er iemand wat van zegt. Terwijl toch echt hetzelfde gebeurt: mensen op basis van hun anatomie in een hokje opsluiten, waarbij de gendercliché’s welig tieren.

Voorbeelden: vrouwen die beter in aandelen zouden kunnen handelen, omdat mannen nou eenmaal teveel testosteron in hun lijf hebben om na te denken. Seksschandalen bij de Amerikaanse Geheime Dienst oplossen door meer vrouwen aan te nemen, want tsja, boys will be boys. Vrouwen die veel creatiever zouden zijn dan mannen, omdat alleen zij nieuw leven kunnen produceren. Het lichamelijk determinisme leeft en dringt steeds dieper door in de samenleving….

Lees even mee. Tijdschrift Happinez nummer 3 had als thema Puur en bevatte een interview met Irene van Lippe Biesterveld ‘over moed, vrouw-zijn en verbinding’. De interviewtekst was een en al vrouwelijke intuïtie, baarmoeders, nieuw leven kunnen genereren en daardoor een speciale band hebben met mens en natuur. Alleen de soundtrack met sereen engelengezang ontbrak. Mannen kwamen er bekaaid vanaf in het stuk. Ietwat meewarig heette het dat zij geen leven geven en daardoor toch een beetje minder verbinding en creativiteit kunnen hebben, de stakkers.

In andere landen lusten ze ook pap van dit lichaamsdenken. Zo raakten agenten van de Secret Service in opspraak toen ze voor een dienstreis van president Obama een wilde avond in hun hotel hadden, inclusief drank en prostituees. Prompt introduceerden verschillende mensen vrouwen als een soort Vim, wast witter dan wit. Voeg wat vrouwen toe en je hebt geen seksschandalen meer. Want:

…changing an organization’s culture is pretty hard work. But when the culture in need of change is a macho culture where good old-fashioned debauchery and “boys being boys” is OK as long as no one gets caught — the solution is pretty straightforward: Hire more women. Isn’t it funny how having to work alongside a woman who, for instance, knows your wife — seems to inhibit old fashioned male fun?

De vrouw als nanny, die met haar zure ‘pas op of ik vertel het je echtgenote’ houding mannen afremt, omdat die zichzelf natuurlijk niet af kunnen remmen. Het zijn jongens, je kunt van hen geen volwassen gedrag verwachten. Van een vrouw blijkbaar wel? Niet alleen drukt dit vrouwen in de rol van azijnpisser die alle lol laat verdwijnen, maar het maakt van mannen domkoppen die alleen met hun penis denken. Dat is behoorlijk beledigend voor beide seksen, zou de Zesde Clan denken.

Dan de economische crisis. Dagelijks ondervinden we met ons allen de gevolgen van wankele banken en de ineenstorting van de handel op Wall Street. Hier heet de vijand testosteron, en als de financiële wereld nou maar meer vrouwen aanneemt, dan zou zulk onverantwoordelijk gedrag nooit meer plaats vinden. Ook hier klinken de argumenten op het eerste gezicht positief, maar opnieuw sluit het mensen op in negatieve keurslijven:

The argument is, on the face of it, pro-women. After all, it’s saying women are good at something; they’re good at not being overconfident. But is it feminist? Not really. Broad behavioural generalisations based in biology rarely do women much good. Along with “risk aversion” goes “less competitive” and “less confident”. Banking may need these traits but they aren’t attractive to employers, and it’s damaging to saddle an entire gender with them.

Niet alleen is dit type denken schadelijk voor vrouwen, maar het is ook nog eens gestoeld op drijfzand. Steeds meer wetenschappers komen erachter dat natuur en cultuur, oftewel je lijf/genen versus je omgeving, een zeer complex thema is. Zie bijvoorbeeld het boek ‘Waarom we allemaal van Mars komen’ van wetenschapster Cordelia Fine, die haarfijn aantoont dat er zeel veel onzin verschijnt over de ware aard van de vrouw en de man:

Fine beweert niet dat er géén verschillen bestaan tussen mannen- en vrouwenhersenen, en evenmin dat alle neurowetenschappers onzin verkopen. Wel toont ze haarfijn, en bijzonder geestig, aan dat veel onderzoek te kleinschalig is, dat resultaten vaak worden opgeblazen en gretig worden versimpeld voor het brede publiek. Ze geeft voorbeelden van onderzoeken naar emoties van mannen en vrouwen, uitgevoerd op dode proefpersonen, van onderzoek waarbij een van beide seksen simpelweg ontbreekt en van baby’s die al een voorkeur zouden hebben voor meisjesspeelgoed op een leeftijd dat ze onmogelijk de voorgehouden objecten kunnen identificeren. Het gaat Fine vooral om de sprong van hersenen naar gedrag, die al te gemakzuchtig wordt gemaakt.

Ook als die sprong van hersenen/lichaam naar gedrag op het eerste gezicht vleiend uitpakt voor vrouwen, gaat het in wezen om een inperkend, negatief denkpatroon waarbij vrouwen in een roze ghetto belanden en als klapstoelen behandeld worden. Ze zijn even nuttig om overmoedige bankiers en losbandige agenten terug te fluiten, en het is fijn dat vrouwen vanwege hun levengevende vermogen zo creatief zijn, maar ondertussen gaan mannen vrolijk door met het regeren van de wereld en het verdienen van topsalarissen.

Nieuwsronde

Bekeken door de ogen van feministen leven we in een ruwe wereld met een zeer vijandig klimaat. Dagelijks kun je honderden verschrikkelijke verhalen verzamelen. Mishandeling van kindbruiden, check. Discriminatie wegens zwangerschap. Check. Verkrachting in oorlogsgebieden. Check. Wetgeving die met name vrouwen met een laag inkomen berooft van basale gezondheidszorg. Check. Onderbetaling en uitbuiting. Check. Maar er gebeuren ook positieve dingen. Waarvan acte:

  • Na jarenlange kritiek op compleet onrealistische afbeeldingen van vrouwen belooft Vogue alleen nog modellen af te beelden als ze ouder dan zestien zijn en geen zichtbare eetstoornis hebben. En een tienermeisje verzamelde in korte tijd meer dan 30.000 handtekeningen om meidenblad Seventeen ertoe te bewegen geen Photoshop meer te gebruiken. Het blad neemt het verzoek in overweging.
  • Hanna Bervoets won de Opzij Literatuurprijs voor haar roman ‘Lieve Céline’. De jury: ‘Bervoets levert een zeer complete, gave roman af. Stijl, plot, toon: alles stelt ze in dienst van haar verhaal en in dienst van haar hoofdpersonage, dat ze volkomen serieus neemt – zonder aan humor in te boeten. Schijnbaar achteloos werkt de auteur naar een drama van formaat toe, dat in je hoofd blijft knetteren.’
  • Vrouwen in het zuiden van India verbeteren hun positie met betaald werk. De laatste tijd vinden veel vrouwen een baan als vervaardigster van lingerie.
  • Palestijnse politieagentes doorbreken stereotypen en tonen in woord en daad aan dat vrouwen ook de orde kunnen handhaven en boeven kunnen vangen. De stad Hebron telt bijvoorbeeld al vijftig agentes. Dat moeten er nog veel meer worden, als het aan de politie ligt.
  • Vrouwen komen langzamerhand vooruit in Latijns-Amerika. Steeds meer vrouwen hebben een opleiding, gaan werken en komen op voor hun rechten. Ook in de politiek doen ze het goed – terwijl de V.S. nog nooit een vrouw als president gehad hebben, beginnen verschillende landen daar al aan te wennen. Waaronder Brazilië en Argentinië, toch niet de minste landen van het continent.
  • Bangladesh doet veel om meisjes naar school te krijgen en ze op school te houden. Dat heeft effect. Steeds meer meisjes kunnen een basisopleiding volgen. Sterker nog, de meest recente cijfers wijzen uit dat er nu iets meer meisjes dan jongens in de klas zitten. Dat is een historische vooruitgang, nog nooit eerder vertoond in het land.
  • Leve internet. Met één druk op de knop kom je terecht in een wereld van informatie over, en vaak ook door en voor vrouwen. Archieven, feministische bibliotheken, de verzamelingen van vrouwencentra in allerlei Europese landen, het Women Information Network heeft het allemaal. Aletta, het Nederlandse instituut voor vrouwengeschiedenis, heeft een prominente plek in de rechterbovenhoek van de site. En mocht je deze zomer naar Italië op vakantie gaan, dan weet je nu waar je de Italiaanse vrouwenbibliotheek kunt vinden. Kennis is macht!
  • Een kind baren is minder gevaarlijk geworden. Volgens de Wereld Gezondheids Organisatie halveerde het aantal sterfgevallen de ten opzichte van twintig jaar geleden. Maar we zijn er nog lang niet. ,,Ondanks deze vooruitgang overlijdt nog altijd iedere twee minuten een vrouw door ‘zwangerschapsgerelateerde complicaties’,” signaleert de Volkskrant.
  • Stripboeken, superhelden, zodra het hierover gaat kun je beter meteen een bordje ‘verboden voor meisjes’ op de toegangsdeur spijkeren. Twee zussen uit Engeland waren deze situatie zat. Voor de tweede keer organiseren ze  KAPOW! Een conventie waar iedereen welkom is. Vorig jaar bestond het publiek voor dertig procent uit vrouwen en dat is hoog voor dit soort evenementen.
  • ZZP-ers zouden vijftien weken moederschapsverlof moeten kunnen opnemen, vindt de Belgische organisatie Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen. Vrouwen kunnen nu maximaal 8 weken verlof hebben, maar dit is voor veel onderneemsters te kort.

Baasjes, zorg goed voor je katten

Wat een ongelofelijk deprimerend nieuws bij EenVandaag. Nee, dan hebben we het niet over de bezuinigingen van de Kunduz coalitie. Als rechtgeaarde feministes hebben de leden van de Zesde Clan een mystieke band met katten. Het doet ons dan ook diep, diep verdriet om te vernemen dat deze nobele dieren wreed worden afgeschoten, of massaal aan het zwerven slaan, omdat hun baasjes hen in de steek lieten. Waardoor we opeens een problematisch kattenoverschot in Nederland hebben. Boehoehoehoe!!! De zakdoeken zijn hier niet aan te slepen.

Wat te doen? Nou, lieve baasjes, zorg goed voor je katten. Dump je kat niet op straat, maar schakel een asiel in of zoek zelf een ander thuis voor je kat als het niet gaat om goed voor het dier te zorgen. Als het morele aspect van dumpen je koud laat, denk dan maar aan onze diepbedroefde, betraande gezichten. Of kijk naar deze foto:

Laat mij niet in de steek!

Ahhh, nu nog wat vioolmuziek en we zijn er….. Dank voor uw medewerking,

De Zesde Clan

Kranten tikken gemakzuchtig koppen over

Steeds meer Amerikanen tegen abortus, kopt onder andere dagblad Trouw. Waarna een paar regels volgen die regelrecht van persbureau ANP overgenomen lijken te zijn, zonder dat een verslaggever even verder keek dan zijn of haar neus lang was. Of de resultaten zelf ging lezen. Wat blijkt? De steun voor abortus in de V.S. is sinds 2001 hetzelfde gebleven. Driekwart van de bevolking wil abortus toegankelijk houden.

Waar gaat het om? Gallup, een groot Amerikaans onderzoeksbureau, houdt regelmatig onderzoeken naar de standpunten van de bevolking. De meest recente poll, over het abortusstandpunt van mensen, veroorzaakte grote koppen van het type zoals aangetroffen in Trouw. Gallup vroeg namelijk aan mensen hoe ze zichzelf zien: pro life of pro choice.

Het klopt dat minder mensen dan voorheen zichzelf identificeren als pro choice. Gallup zelf geeft echter al aan dat de cijfers overeen komen met bevindingen uit mei 2009. Zo nieuw is dit dus niet. Bovendien is er een probleem met de vraagstelling:

Inevitably, “pro-life” polls well, much better than it would if it were more accurately phrased as “anti-choice” or “anti-abortion,” because it’s a fuzzy-wuzzy term that deliberately distracts from the legal and sexual freedom issues at the heart of the abortion debate.

Niet alleen is pro life een lege juichterm, hoe je jezelf afficheert, zegt bovendien weinig over je daadwerkelijke standpunten rondom de toegankelijkheid van abortus. Al die pro lifers zijn in de praktijk helemaal niet zo happig op een totaal verbod op abortus:

Indeed, the same Gallup poll found that the number of Americans who support banning abortion altogether is just 20% and falling, while the overall rates for those who support abortion rights in some or all instances has been fairly steady for the last decade.In other words, “pro-choice” and “pro-life” are labels that lack nuance, and the details make all the difference. Gallup’s own report added, “[I]t is notable that while Americans’ labeling of their position has changed, their fundamental views on the issue have not.”

Kortom, al jarenlang wil een grote meerderheid de mogelijkheid tot abortus open houden. Ondanks de taboesfeer en de hysterie rondom abortus, weten mensen namelijk zelf prima wat de gevolgen zijn als vrouwen geen zeggenschap hebben over hun lichaam:

even those supposedly “pro-life” Americans don’t really want to see themselves—or their wives, daughters, sisters and mothers—lose their reproductive rights. Regardless of their rhetoric, at the end of the day, they don’t really want to go back to the days of back alley coat hanger abortions.

Dat lezen we allemaal niet bij ANP of Trouw. Waarmee de media in Nederland bijdragen aan slechte nieuwsgaring, waardoor de indruk ontstaat dat heel veel mensen af willen van legale abortus, terwijl dat niet het geval is. Journalisten, De Zesde Clan weet dat jullie onder druk staan. Deadlines, steeds kleinere redacties, enzovoorts. Maar juist vanwege het beladen klimaat rondom abortus, willen jullie asjeblieft enige zorgvuldigheid uitoefenen voordat je klakkeloos andermans koppen over schrijft?

Saudische vrouw blijft strijden voor gelijke rechten

Alleenstaande moeder, baan kwijt, huis kwijt, en dagelijks doodsbedreigingen ontvangen. Dat is het leven van Manal al-Sharif, de Saudische vrouw die wereldberoemd werd door auto te rijden. Iets wat in haar land streng verboden is voor vrouwen, want dan gaan ze vreemd met mannen. Zegt de overheid. In een ontroerend interview met de krant The Independent verklaart ze dat de weerstand haar niet weerhoudt van actie voeren. Ze wil gelijke rechten, en zich als mens kunnen ontplooien. En rustig een autoritje maken zonder dat allerlei autoriteiten hysterisch reageren.

Al-Sharif zat een paar dagen in de cel omdat ze auto reed.

Voor al-Sharif is het geen optie om, als ze al een dak boven haar hoofd had, achter de geraniums te zitten:

“I’m a single mother and I’m 33 but it’s hard to even rent my own apartment without getting my father to sign a piece of paper saying he gives permission,” she says. “I went to renew my passport the other day and they told me to come back with my male guardian. That is life, for a Saudi woman; wherever we go, whatever we achieve, we are the property of a man.”

Dit alles is volgens al-Sharif het gevolg van de manier waarop Saudi Arabië functioneert. Het Wahabisme is de dominante religieuze stroming in het land. Dit geloof vormt de basis voor de inrichting van de samenleving en de rol die vrouwen krijgen. Daar kun je heel verschillend over denken. Als het om religie gaat zijn er altijd mensen die het geloof verdedigen en met argumenten komen die het ‘logisch’ maken dat een vrouw iets niet kan doen. Bijvoorbeeld een begraafplaats bezoeken. Mannen mogen dat, maar als vrouw zou je de eer van je man kunnen schaden!!! Beter van niet dus. Heel logisch.

Ook Manal al-Sharif had een streng religieuze achtergrond. Na de aanslagen van 11 september ging ze echter steeds meer twijfelen aan het Wahabisme:

Ms Sharif began questioning literalist aspects of her faith. “I realised it is impossible to live with the rules they give Saudi women,” she says. “Just impossible. You trying to do everything by the book but you can never stay pure.”

Een kort verblijf in de Verenigde Staten versterkte haar drang naar verandering. In de V.S. kon ze gaan en staan waar ze wilde. De overgang naar Saudi-Arabië, en de beperkingen die ze daar opnieuw ondervond, was daardoor extra groot. Het leidde onder andere tot haar illegale autorit, met bijbehorend filmpje op You Tube waar inmiddels miljoenen mensen naar keken. Inmiddels heeft al-Sharif een feministische organisatie opgericht, organiseert ze groepsautoritten, en spreekt ze op congressen en bijeenkomsten.

De autoriteiten sloegen terug. Al-Sharif verloor niet alleen baan en huis, maar kreeg ook bericht van haar eigen overlijden:

A few months ago, Saudi “sources” convinced several media outlets, among them the Agence France Presse news agency, that Ms Sharif had died in a car crash. “The whole idea was to say ‘see, God is punishing her; women really shouldn’t drive!’,” she recalls.

Pompt informeerde ze de wereld via Twitter dat ze toch echt nog leefde. Mensen moesten hun geintjes over vrouwen die niet auto kunnen rijden, snel weer inslikken. Al-Sharif leeft. Ze protesteert. En ze blijft opkomen voor de vrouwen in haar land.

TOEGIFT: een Afghaanse vrouw opende een rijschool voor vrouwen in Kabul. Onder de Taliban mochten vrouwen niet autorijden. Nu kan het formeel weer, maar de Naderi Driving School stuit op weerstand omdat conservatieve mannen het onislamitisch gedrag vinden als een vrouw achter het stuur plaats neemt. De school gaat ondertussen gewoon door met het opleiden van vrouwen.

Vrouwen breken door bij Nebula Awards

Vrouwen kaapten Nebula Awards weg in een aantal belangrijke categorieën. De jury eerde Jo Walton met de prijs voor de beste science fiction / fantasy roman van 2011, Among Others, en gaf een oeuvreprijs aan Connie Willis. Ook de prijs voor de beste Young Adult roman ging naar een vrouw, Delia Sherman. Octavia Butler ontving postuum een Solstice Award voor haar bijdragen aan het genre. Ook vorig jaar vielen veel schrijfsters in de prijzen. Het lijkt erop dat schrijfsters eindelijk doorbreken bij de Nebula Awards…

Jo Walton schreef het beste sf/fantasy boek van 2011.

Science Fiction lijkt een bovengemiddeld vriendelijke plek voor vrouwelijke auteurs. Vorig jaar waren vijf van de zes winnaars schrijfsters:

In the past, the Nebula Awards have been dominated by male authors. However, this year the number of nominations written by woman are astonishing, and I am so happy. It’s a start. The Nebulas are voted on by the membership of the Science Fiction and Fantasy Writers of America. I am a member, and have been for many years; all that time, I’ve been watching, and waiting for change, and trying to help that change along by voting for women’s works when I thought they were the best (which, because of my tastes, I often did). I nominate works by women every year. I vote, every year, for my choices, even if I’m sure they’ll never win. This is the first year when I’ve felt truly represented.

Als het gaat om de hoofdprijs ziet het beeld er nog beter uit. Voor de derde keer in vier jaar tijd won een schrijfster de prijs voor de beste roman van het jaar. Voor Jo Walton was het Connie Willis. Met Black Out en All Clear schreef ze de beste roman van 2010. Daar weer voor was het Ursula leGuin die met haar roman Powers het beste boek van 2008 afleverde. Alleen Paolo Bacigalupi wist er tussen te komen in de jaargang 2009.

Dat vrouwen – eindelijk – op waarde geschat worden, in ieder geval in het sf en fantasy genre, valt op:

It is so splendid when excellent people are recognized for their excellence! It’s delightful that Octavia Butler won a posthumous Solstice Award and that Connie Willis was given the Damon Knight Grand Master Award. And! I am personally over the moon that Jo Walton’s Among Others won the 2011 Nebula. I loved this book so very much and if I haven’t already forced it into your hands, you are to imagine me doing it now: this is a geek feminist coming-of-age novel, and it is full of wonders.

Hollande voegt daad bij woord

Hollande, het nieuwe Franse staatshoofd, zorgde voor een primeur in de Franse geschiedenis. Hij beloofde een regering met 50% vrouwen, en maakte die belofte waar. Dat is goed nieuws voor de democratie. De bevolking bestaat immers ook voor de helft uit vrouwen, dus ze zijn eindelijk evenredig vertegenwoordigd in het landsbestuur.

De nieuwe Franse regering.

Hoewel iemand wiens naam lang rond zong uiteindelijk buiten de boot viel, benoemde Hollande tot nu toe een indrukwekkend aantal vrouwen in zijn nieuwe regering. Zijn kabinet kan bogen op de deelname van professionals zoals Christiane Taubira, Marisol Touraine en Cécile Duflot. Hollande benoemde ook Najat Vallaud-Belkacem voor vrouwenrechten. Zij is tevens de officiële woordvoerder van de regering.

Er was sprake van dat Martine Aubry een ministerspost zou krijgen. Aubry is een partijgenote van Hollande en was zijn belangrijkste concurrent. Volgens Belgische kranten wilde ze premier worden. Toen dat niet lukte bedankte ze naar verluidt voor een gewone ministerspost.

Kortom, driewerf hoera, zeer positieve ontwikkelingen. Maar feministische media zouden geen feministisch media zijn als ze niet kritisch op blijven letten. Hoewel bijvoorbeeld womens e-news Hollande’s besluiten oprecht en van harte toejuicht, ontgaat het hen tegelijkertijd niet dat de kern van de macht nog steeds bij de mannen ligt:

The new government is lead by Jean Marc Ayrault, who was appointed Monday Prime Minister by Hollande. Both men spent more than five hours Wednesday to wrap up the list of those who will be in the socialist government. While half the appointed ministers are women, all key ministries, such Foreign Affairs, Interior and Economy and Finances, have been given to men.

Cijfers zeggen namelijk niet alles, het gaat ook om invloed, status en toegang tot de rangen waar de echte harde noten gekraakt worden. In een analyse schrijft een assistent professor van de universiteit van Londen:

The top job – that of Prime Minister – was sought after by many people, but one of the most credible contenders was Martine Aubry.  […] However, Hollande overlooked her in favour of Jean-Marc Ayrault, a much less well-known loyalist who could be relied upon to offer faithful support to the president without risk of upstaging him. Having been snubbed for the top job, Aubry decided that she did not wish to play second fiddle yet again, with the consequence that she is not in the government at all. […] All the rumours prior to the announcement of the government focused on male contenders.  In the end, men got almost a clean sweep of the top posts.  Of the most prestigious and coveted posts, all but one went to men.

Alleen Justitie viel toe aan een vrouw. De eindconclusie die de Zesde Clan trekt is dan ook dat Hollande oprecht iets probeert te bereiken, en stappen in de goede richting zet. Maar oude structuren zijn taai. We zullen vol verwachting blijven volgen van Hollande doet op het gebied van vrouwenrechten en emancipatie.

Overheid moet blijven letten op gender en etniciteit

Overheid, schrap het gebruik van het woord allochtoon. Dat adviseerde de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling onlangs. Uiteraard volgden de reacties snel. In een commentaar schreef dagblad Trouw bijvoorbeeld dat de overheid deze term pas kan laten varen als ook de samenleving zover is. De Zesde Clan wil verder gaan. Alleen door zaken als gender en ras expliciet te blijven benoemen, kun je bewuste en onbewuste vooroordelen in beeld houden en er maatregelen tegen nemen.

Het is een mooi ideaal, iedereen gelijke kansen, iedereen zelf verantwoordelijk, iedereen zelf aan de slag op een gelijk speelveld. Helaas is dat een utopie. De rechtvaardige wereld, waar iedereen op waarde wordt geschat en krijgt wat hij/zij verdient, bestaat niet. Wil je weten wat er speelt, dan moet je blijven letten op het ingewikkelde samenspel van ras, sociale klasse en sekse. Je moet alert blijven op intersectionaliteit, het begrip waar de Zesde Clan in een vorig artikel aandacht aan besteedde.

Doe je dat, dan kun je door middel van onderzoek veelzeggende patronen in kaart brengen. Neem de Canadese onderzoekers die vijf jaar lang de loopbanen van meer dan 20.000 personeelsleden van een groot concern volgden. Uiteraard meende het bedrijf dat de afdeling P&O eerlijk en objectief te werk ging en op basis van objectieve criteria kandidaten in functies plaatste. Niets bleek minder waar. Keiharde cijfers toonden aan dat de promoties gingen naar de blanke mannen. Allochtone mannen bleven steken in het middenkader. Allochtone vrouwen kwamen niet van de plakkende vloer af. De enige vrouwen die een kansje maakten, waren blank en hadden zoveel uitzonderlijk talent dat niemand hen met goed fatsoen van een topfunctie af kon houden.

Dit soort onderzoek wordt onmogelijk gemaakt als je niet meer mag kijken naar iemands achtergrond of geslacht. Je ziet de patronen dan niet meer, en kunt niet meer zien hoe verborgen vooroordelen inwerken op mensen en organisaties. Dat gaat verder dan  het kunnen benoemen van acute problemen, bijvoorbeeld spanningen rondom allochtone jongeren in bepaalde buurten en wijken. Het betreft hier onderliggende structuren, vastgeroeste gewoonten, de stille uitsluiting van alles wat niet blank, mannelijk, fysiek gezond en tussen de 25 en 40 jaar is.

Kunnen meten wat er gebeurt wordt de komende maanden en jaren alleen maar urgenter. We zitten nog steeds midden in een economische crisis, en de regering wil bezuinigen. Volg je de volautomatische patronen, dan zul je net als in Engeland zien dat de rekening terecht komt bij vrouwen, gehandicapten en kwetsbare senioren. Dat is niet rechtvaardig. Het zou fijn zijn als we kunnen blijven beschikken over de cijfers en feiten om dat te onderbouwen.

Dell maakt grapjes over vrouwen hun kop laten houden

Computergigant Dell leverde voor een feestelijke personeelsbijeenkomst een presentator, die voor een zaal vol mannen en een paar vrouwen uitriep dat de ICT-sector één van de laatste plekken is waar de verhoudingen nog kloppen. Hij riep de voornamelijk mannelijke personeelsleden op om ‘hou je kop, bitch’ tegen vrouwen te zeggen. Na een verslag van deze gebeurtenis in een Deens technisch vakblad, biedt Dell nu excuses aan. Het was maar een geintje, sorry als sommige mensen zich beledigd voelden.

Dell probeert de schade te beperken door snel met excuses te komen. Beter dan niks.

In een vervolg op haar oorspronkelijke berichtgeving legt Christiane Veljo, te gast op de bijeenkomst, nog één keer uit waarom dit soort gebeurtenissen geen grappige incidenten zijn, maar een structureel probleem vertegenwoordigen. De door Dell ingehuurde presentator staat bekend om zijn seksistische houding. Dell wist wat ze deden. Zoals altijd deed deze man uitspraken die duiden op vrouwenhaat:

The comments I find most problematic here are: ”there are hardly any girls here today, and I’m happy to see that – why are any of you here in the first place?”, ”The gender quota is still pretty strong and healthy in your branch”, ”All good inventions came from men, women we can thank for the rolling pin”, “The IT business is one of the last frontiers that manages to keep women out” and “IT boys, hiss it through your teeth – Shut up, bitch!”. 

Dell huurde de man in om het evenement te leiden. Hij vertegenwoordigde op dat moment Dell. Hij sprak op een minachtende manier over vrouwen, wetende dat de ICT wereld een mannenbolwerk is waar vrouwen ver in de minderheid zijn. Dell zelf zegt bovendien wel meer vrouwelijke personeelsleden te willen hebben, maar dat lijken meer woorden dan daden. De daden zien er namelijk zo uit: roze laptops ontwerpen met een calorieënteller, een rechtszaak wegens structurele onderbetaling van werkneemsters, en een P&O afdeling die bekend staat om de mannen die mannen aannemen.

Dell gedraagt zich, kortom, al vrouwvijandig genoeg zonder dat officieel door Dell ingehuurde presentatoren oproepen tot het hun kop laten houden van vrouwen. De onderneming is geen uitzondering.Vrouwen die werkzaam worden in deze sector, krijgen een hoop narigheid over zich heen. Raadt eens wat die routinematig te horen krijgen als ze iets willen zeggen van minachting, seksistisch gedrag of vervelende situaties? Joh, doe effe kalm, het was maar een geintje:

Why would I ever leave the profession where I got paid real money to do what I love? In short, I got tired of being told to ‘lighten up.’ This industry is one of subtle sexism. I almost prefer outright sexism, because at least that you can point out. The subtle barbs are usually dismissed as something I need to not care about. It was a joke! Sheesh. Why are you so sensitive?! All I did was make a joke about you needing to be in the kitchen! Lighten up.

Nog een aanwijzing voor de strucurele aard van deze minachting voor vrouwen: hetzelfde mechanisme is gemeten en in kaart gebracht in de technische wereld, bij beroepen zoals ingenieur. Vrouwen haakten hier niet af omdat ze meer tijd aan man en kinderen wilden besteden. Ze trokken zich terug omdat de zich ondermijnd voelden door bazen en collega’s, en op allerlei manieren signalen kregen dat ze niet welkom waren. Een vijandig werkklimaat is een belangrijke reden waarom het technische bedrijven niet lukt vrouwen te werven en als personeelslid te behouden. Laat staan door te laten stromen.

De bijeenkomst van Dell is in het klein hoe de situatie er in het groot uit ziet. Excuses maken is een mooi begin. Maar Dell zal echt beter z’n best moeten doen. Daden tellen, niet woorden. Oh, en die stomme roze laptop voor de vrouwtjes moet je ook maar eens uit je assortiment schrappen.

Ladyfest zet de bloemetjes buiten

Nog geen plannen voor het lange Hemelvaartsweekeinde? Reis dan af naar Brussel en geniet van 18 tot en met 20 mei van Ladyfest. Met een programma vol optredens, tentoonstellingen, filmvertoningen en workshops brengt dit festival vrouwelijke artiesten onder de aandacht. Je kunt de bloemetjes buiten zetten met onder andere Hands Up Boys, DJanes, Rodeo en de Scream Club, en tentoonstellingen bezichtigen van Sisca Locca, Diane Delafontaine en Les Chroniques Mauves.

Het weekeindje Brussel geeft je de kans je onder te dompelen in een echt do it yourself festival. Het idee ontstond in het jaar 2000 in de Verenigde Staten. Daar organiseerde een groep vrijwilligsters voor het eerst een Ladyfest. Dat was zo leuk dat het initiatief uitwaaierde over de wereld. Tegenwoordig vinden Ladyfests plaats in meer dan vijftig steden.

Net als elders gaat het in Brussel om een meerdaags non-profit festival rond thema’s zoals creativiteit, autonomie, kennis delen, gendergelijkheid en strijd tegen heteronormalitiviteit. Ladyfest laat bezoekers betalen wat ze willen en wat ze kwijt kunnen, en geeft je de gelegenheid elkaar te ontmoeten. Op die manier kun je een gemeenschap bouwen, discussies voeren en samenwerking tussen vrouwen, het lokale en het internationale netwerk bevorderen. Dit alles in een vriendelijke en open ruimte waar iedereen mag zijn wie hij/zij is.

De gereedschapskist: feminisme en intersectionaliteit

Hoe kan het dat een vrouw soms meer macht en status heeft dan een man? Mannen waren toch de baas? Nou, nee. Vanaf het allereerste begin, toen de allereerste zichzelf officieel als feministe betitelende vrouw op onderzoek uitging en kritisch nadacht, was al duidelijk dat sekse maar een deel van het verhaal is. Niet toevallig wezen onder andere Afro-Amerikaanse feministen er met nadruk op dat behalve je geslacht ook etniciteit, sociale klasse, en onderwijsniveau een rol spelen. Dat heet intersectionaliteit, of kruispuntdenken.

De dienstbode staat onder de vrouw des huizes, maar beiden zijn ondergeschikt aan het mannelijke hoofd van het gezin in deze Nederlandse propagandaprent.

Het is belangrijk om breder te kijken dan sekse. Onderdrukking is meestal een ingewikkeld samenspel van verschillende factoren, en dat moet je meenemen in je analyse, omdat je anders een onvolledig beeld krijgt van de situatie. Neem sociale klasse en onderwijs. Vrouwen in Nederland waren tot diep in de twintigste eeuw formeel ondergeschikt aan mannen. Maar een echtgenote van een rijke notabele had als Vrouw des Huizes wel degelijk een zekere informele macht en invloed. Haar leven was aantoonbaar beter dan dat van een landarbeider (m) of keukenmeid (v). Ze had privileges, zoals goede voeding, een net huis, een toelage, die anderen m/v niet hadden.

Op het moment dat universiteiten eindelijk vrouwen toelieten, kwamen de eerste vrouwelijke studenten uit de gegoede klasse. Dat was geen toeval. Studeren kost immers geld, en een goede vooropleiding. Dat hadden veel andere mannen en vrouwen niet. Tot diep in de vorige eeuw waren veel arbeidersgezinnen al blij als ze eten op de plank hadden en na hun veertigste nog in leven waren.

Tot op de dag van vandaag speelt dat klasseverschil mee. Werknemers uit de ‘lagere sociale klasse’ kunnen in de problemen komen als ze carrière maken. Ze kennen de ongeschreven regels en de etiquette van ‘ons soort mensen’ niet goed genoeg, signaleerde vakblad Intermediair. Mannen hebben daar net zo goed last van als vrouwen. Door te letten op intersectionaliteit kun je echter zien dat vrouwen van nóg verder moeten komen dan mannen. In de ogen van de samenleving hebben vrouwen namelijk bovenop hun sociale klasse ook nog eens het verkeerde geslacht voor leidersfuncties.

Als je daarnaast ook nog eens geen blanke huid hebt, wordt het helemaal ingewikkeld. Seksisme gaat verrassend vaak gepaard aan andere -ismen, zoals racisme. Dat leverde bijvoorbeeld in het Zuiden van de Verenigde Staten decennia lang het onsmakelijke vooroordeel op van de negerman als roofdier die het op de lelieblanke Southern Belle had voorzien. Aan blanke mannen de taak om die enge zwarte man bij het minste of geringste aan de hoogste boom op te knopen.

Blanken onderdrukten zwarten, en met het politieke systeem aan haar zijde kon een blanke vrouw een zwarte man het leven net zo zuur maken als een blanke man. Tegelijkertijd bleef de blanke vrouw binnen dit geheel nog steeds ondergeschikt aan de blanke man. Zij was afhankelijk, kwetsbaar, haar bewegingsvrijheid werd beperkt, zogenaamd om haar te beschermen tegen dreigingen van buitenaf. Als ze al betaald werk mocht verrichten kreeg zij een veel lager salaris dan hij.

Bij zwarte vrouwen speelden onderbetaling en uitbuiting nog erger. Daarnaast was het beeld van de tere bloem niet op haar van toepassing. Vrouwen uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap zwoegden op het land, sloofden in huishoudens, maakten lange dagen. Niemand die daar wat van zei. En thuis werd ze geacht zich ondergeschikt te maken aan de mannen. Ze zaten dubbel onder de plak.

Geen wonder dat zwarte feministen zoals Bell Hooks in hun werk veel aandacht schonken aan het ingewikkelde samenspel van dominantie. Zij voelden dit probleem het duidelijkst. Hooks keek naar man versus vrouw, blank versus zwart, mensen met een hoog inkomen versus mensen met een laag inkomen, en wat dat betekent voor mannen en vrouwen in hun eigen specifieke situatie.

Ze ziet als één van de belangrijkste doelen van het feminisme dat dit soort ingewikkelde hiërarchieën verdwijnen en dat mensen zich vrij kunnen ontwikkelen, als individueel mens:

If feminism is to be a truly liberatory politics seeking the freedom of all oppressed people, it has to recognize this important insight: that “I am not free while any woman is unfree, even when her shackles are very different from my own” – that I am not free as long as any oppressed person remains chained.

Verder lezen? Zie onder andere deze kritische bespreking van intersectionaliteit als hulpmiddel voor feministische analyses (Engelstalig), deze voordracht over intersectionaliteit in vijf veronderstellingen (Nederlandstalig), een verslag van een congres over intersectionaliteit met hoogleraar Gender en Etniciteit Gloria Wekker (Nederlandstalig). Ook het korte maar krachtige boek One Dimensional Woman van Nina Powers is de moeite waard. Uitgekomen in 2011 brengt zij dezelfde boodschap over het bevrijdende effect van het feminisme:

Power, a lecturer in philosophy, adds a sharp awareness of the way gender functions under capitalism, linking it inextricably to class, race, money and power. Until the deeper system and its ideology change, she argues, the presence of women in positions of authority will make no difference. As the author notes, “Condoleezza Rice may well have been the United States secretary of state, but it was black women (and black men and children) who suffered most during Hurricane Katrina.

Dat is intersectionaliteit. Dank voor jullie aandacht!

La Barbe valt Cannes binnen

Goeie actie! De Franse feministische actiegroep La Barbe (de baard) viel het filmfestival van Cannes binnen. Het collectief protesteerde om er de aandacht op te vestigen dat het programma vrouwen volledig buiten sluit. De jury vertoont dit jaar voor de zoveelste keer geen films van vrouwelijke regisseurs. En dat anno 2012….

La Barbe bestaat uit leden die zichzelf tooien met weelderige baarden, omdat je in deze wereld anno 2012 nog steeds een man moet zijn om mee te tellen. Tegelijkertijd met hun acties in Cannes publiceerden ze een opiniestuk in Le Monde. Daarin schrijven ze:

What has changed in cinema? Everything has changed!” Exclaimed Gilles Jacob, President of the Cannes film festival, during the presentation of the 65th Festival de Cannes film nominations. ‘Everything?!’ For one second we trembled. But for no reason, it turned out, as the twenty-two officially selected movies — happy coincidence — were directed by twenty-two men. This 65th festival will therefore lead to giving the precious award to a male director for the 63rd time, thus unfailingly defending the masculine values which give the Seventh Art its nobility.

De groep wil met name benadrukken dat die uitsluiting van vrouwen zeer nadelige effecten heeft. Cannes is één van de hoogtepunten in de filmwereld. Daar vertoonde films maken meer kans op internationale distributie, in de wandelgangen sluiten mensen deals en regisseurs die in Cannes onderscheidingen winnen, vinden sneller geldschieters voor nieuwe projecten. Door er een voor mannen, door mannen evenement van te maken, komen vrouwen op allerlei manieren op achterstand:

With great understanding of the monumental importance of such an event, you were able to dissuade women from aspiring to set foot in this well-guarded scene.  Above all, never let the girls think  they can someday have the presumptuousness of making movies or to climb those famous Festival Palace steps except when attached to  the arm of a Prince Charming.

De actiegroep heeft een petitie online gezet. Je kunt hier je handtekening achterlaten uit protest tegen de marginalisering van vrouwen op dit filmfestival, en de eis kracht bijzetten dat Cannes 2013 meer diversiteit zal kennen.

Mannen geven onderscheidingen aan mannen

Wat geldt voor de literaire wereld, waar schrijvers veel meer kans maken op een prijs dan schrijfsters, geldt ook voor de wetenschap: de prijzen gaan vooral naar mannen. Met name als de jury uit mannen bestaat, gaan buitenproportioneel veel mannen er vandoor met de lauwerkrans. Als vrouwen al winnen, krijgen ze opvallend vaak een onderscheiding voor ‘typisch vrouwelijke’ activiteiten, zoals onderwijs. Dat blijkt uit een studie naar prijsuitreikingen, over een periode van twintig jaar. De conclusie: prestaties van vrouwen blijven onderbelicht en ondergewaardeerd.

Miniatuur van een vrouwelijke geleerde

Dit is zo’n algemeen patroon dat webmagazine Jezebel de kop kiest ‘de lucht is blauw, water is nat, prestaties van vrouwen structureel onderschat door mannen’ en zuchtend commentaar levert:

If a glass ceiling breaks and no one is around to notice, is it really broken? […]  The “hard science” awards were still given to men, and they were especially given to men if the chair of the awards committee was also a man. It’s not that women weren’t being nominated for scientific awards, either; researchers concluded that the frequency with which they actually won wasn’t consistent with the frequency with which they were nominated for awards. So this isn’t a case of Ladies Be Hating The Science.

De onderzoekers pleiten voor maatregelen, zoals zorgen voor een divers samengestelde selectiecommissie:

The researchers suggested some possible solutions to this problem such as increasing the proportion of female nominees for all types of scientific prizes, ensuring that women are well represented on prize committees, constantly reviewing award criteria to check for implicit bias, and establishing an oversight committee to maintain standards of equality. “The fact that women are honored twice as often for service as for scholarship may arise from … the tacit assumption that scientists and rigorous scholars are men, and that women are incongruent with the scientist role,” wrote the authors. “Professional societies must inform leadership and awards committees about such bias.”

Standaard aanbevelingen die iedere keer de kop opsteken als de vraag ‘waar zijn de vrouwen’ weer eens op tafel komt. Dat maakt de adviezen echter niet minder waardevol. Het gaat om het veranderen van een mentaliteit, het doorbreken van vastgeroeste, automatische patronen, en het je bewust worden van vooroordelen. Dat zijn langdurige, langzame processen.  Het wijzen op de feiten en oproepen tot verandering  kan daarom niet vaak genoeg gebeuren.

Amerikaanse bisschoppen pakken scouting aan

Wat is het eerste waar je aan denkt bij de scouting? Juist, meisjes die de hoer spelen, homoseksualiteit en abortus promoten, iedereen met linkse denkbeelden proberen te hersenspoelen en op sinistere wijze allianties aangaan met andere, nog engere organisaties die baby’s dood willen maken, zoals Planned Parenthood. Dat moet stoppen! Daarom lanceert het hoogste religieuze orgaan in de Verenigde Staten, de Amerikaanse organisatie van Katholieke Bisschoppen, een diepgaand onderzoek naar de handel en wandel van de Girl Scouts.

De actie van de bisschoppen volgt na de veroordeling van vrouwelijke religieuzen. Amerikaanse nonnen zouden radicale feministes zijn, die hun achterwerk afvegen met de katholieke dogma’s en veel te veel tijd besteden aan minderbedeelden helpen, en andere communistische hobby’s. Ze moeten terug hun hok in en het morele kompas van de bisschoppen volgen. Nou, dat gaat helemaal goed komen.

Nu de katholieke kerk korte metten heeft gemaakt met volwassen vrouwen, is de stap naar meisjes snel gezet:

They’re concerned that various program materials used by the Scouts have been offensive to the Catholic faith and that the Girl Scouts have affiliated themselves with other unsavory groups. […]  One of the biggest worries is that the Girl Scouts of the USA are a member of the World Association of Girl Guides and Girl Scouts (which is made up of scouts from 145 nations). WAGGGS has said that young women “need an environment where they can freely and openly discuss issues of sex and sexuality,” and it has also promoted access to condoms to prevent the spread of disease.

De horror! De horror! Snel, bisschoppen, laat die pedopriesters met rust en doe iets om deze ramp tegen te gaan!

Voor alle duidelijkheid: de Girl Scouts zijn een begrip in de Verenigde Staten. Het honderdjarige instituut is vooral bekend vanwege koekjes verkopen voor goede doelen, en meisjes met leuke en leerzame activiteiten iets meegeven voor de rest van hun leven. Voordat de Republikeinse partij veranderde in een bolwerk van woedende vrouwenhaters maakte niemand een probleem van het bestaan van dit instituut. Helaas wijzigde het politieke klimaat in het land. De activiteiten van de Girl Scouts zijn opeens verdacht. De link met de opkomst van conservatieve stromingen ontgaat mensen niet. Bijvoorbeeld: 

There are so many aspects to this inquisition… I mean inquiry, that one hardly knows where to begin. But aside from our society’s infantile squeamishness about the realities of human sexuality and the health issues that a lack of information inevitably causes, there’s the troubling issue of the Catholic Church joining the ranks of conservatives using the Girl Scouts as a political football.

En deze:

one might begin to wonder if we haven’t finally tumbled down the rabbit hole. I mean, we are talking about the Girl Scouts here–you know, that organization that helps form girls into confident, self-possessed grown women who take leadership roles in society. Now who could possibly have a problem with that?

Inderdaad. Maar in de V.S. is alles mogelijk, en ook koekjes verkopende scoutingmeisjes staan tegenwoordig onder verdenking.

Sociale media geven feminisme nieuwe vleugels

Geen centrale leiding, weinig financiële middelen, en toch gingen vrouwen vorig jaar wereldwijd de straat op om het scheldwoord Slet te  heroveren en duidelijk te maken dat vrouwen er niet om vragen verkracht te worden, ongeacht hun kledingkeuze. Het geheim achter deze beweging? Sociale media. Twitter, Facebook en weblogs geven de feministische beweging nieuwe vleugels. Onder andere weblog Feministe analyseert in een mooi artikel hoe sociale media het landschap transformeren.

Feministe stelt één voorwaarde centraal: mensen gaan pas luisteren, en komen pas in beweging, als ze zich in voldoende mate bedreigd of aangesproken voelen. Je hebt een bepaald niveau van emotie nodig voordat iemand bereid is ergens energie in te steken. Dat geldt voor allerlei andere sociale bewegingen en acties, en dat geldt ook voor het feminisme.

Maar als je eenmaal enthousiast of verontwaardigd genoeg bent geworden, dan kan het nog steeds mis gaan:

…women’s groups have historically had to rely on marches and rallies to raise the visibility and critical mass necessary to force media to cover our issues. This wasn’t easy, or cheap. They required ongoing leadership and material support, and since both were always in limited supply, our capacity for messaging was limited as well.

Zelfs als er echt iets aan de hand is, is het dus geen vanzelfsprekendheid dat er een beweging ontstaat. Je hebt er tijd, mensen en middelen voor nodig, en als die ontbreken blijf je in kleine groepjes ageren zonder dat je de kracht hebt om structureel iets te veranderen. Je loopt dan al snel het risico dat je een roepende in de woestijn blijft. Sociale media maken die drempel tot activisme echter lager. Het is snel, gratis, toegankelijk, en één persoon kan met een goed uitgekiende grap of een krachtig Twitterbericht een enorm bereik krijgen.

Feministe legt het keerpunt in de Verenigde Staten in het steeds conservatiever wordende politieke klimaat. Dit mondde uit in een oorlog tegen vrouwen:

as the war on women reached a frenzied peak in 2011, women finally realised their so-called “representatives” truly believe the greatest threat to America isn’t corruption or income inequality, but rather healthy, independent, sexually active women. As women began listening and looking for allies, they found the infrastructure we had in place to empower their voices, to initiate dialogue and to raise awareness. Critical mass had arrived. It’s through our ability to network and educate each other that women today understand these attacks are hardly isolated, but part of a decades-long campaign to strip women of their constitutionally protected civil rights.

Kijk, dan wil je wel in actie komen. Met sociale media als wapen. Ms Magazine grapte al in een kop dat de hashtag machtiger is dan het zwaard. Het zou volgens dit blad goed kunnen dat de toekomst van het feminisme bij online petities, Twitter en Facebook ligt:

In a society where communication has never been easier yet time is in ever shorter supply, the immediacy of online activism means feminists can act fast when women’s rights are under threat. With sufficient organizing, feminism can be in everyone’s faces the moment they open their search engine, check out what their friends are up to on Facebook or see who’s mouthing off on Twitter. And when there are as many attacks waged on women’s rights as there have been recently, that’s heartening to know.

Amerikaanse feministen kunnen inmiddels een heel rijtje overwinningen op hun conto schrijven. Toen de Susan B. Komen stichting besloot Parant Parenthood geen geld meer te geven, ontstond er een uitbarsting van woede die zich manifesteerde in een stroom van berichten op feministische weblogs, Twittercampagnes, petities, tumblers en Facebookgroepen. Prompt herstelde de stichting de geldstroom. Toen conservatieve radiopresentator Rush Limbaugh vrouwen afschilderde als sletten omdat ze voorbehoedsmiddelen willen gebruiken, zorgden vrouwen ervoor dat adverteerders zich terugtrokken.

De tumbler Feminist Ryan Gosling smelt harten en maakt feministische theorie aantrekkelijk.

Vrouwen organiseren zich ook via sites zoals Change.org, die petities technisch mogelijk maakt:

From petitions protesting the GOP’s war on women’s healthcare, to the successful ‘Tell the FBI Rape is Rape” campaign, there’s nothing quite like 150,000+ signatures to ensure women’s voices are heard.

In Nederland hobbelen we hier een beetje achteraan. De situatie is hier namelijk minder erg. Gelukkig maar! De SGP dreigde even invloedrijk te worden, en dat baarde de Zesde Clan zorgen. Na de val van het kabinet Rutte moeten de mannenbroeders weer genoegen nemen met de macht die hoort bij twee zeteltjes in de kamer – en dat is weinig. Abortus en voorbehoedsmiddelen liggen hier niet zo onder vuur, zoals dat in de V.S. overduidelijk wel het geval is. Bovendien is de toon van het debat in Nederland veel kalmer. We zullen hier niet zo snel een politicus aantreffen die vrouwen in een officieel kamerdebat expliciet gelijk stelt aan koeien:

Suggesting that if a cow or pig can give birth to a dead baby, then a woman should too was not enough for Rep. England though. He then delivered an anecdote to the chamber in which a young man who was apparently opposed to legislation outlawing chicken fighting said he would give up all of his chickens if the legislature simply took away women’s right to an abortion.

Daar gaat je bloed vanzelf wel van koken, waarna de weg naar Twitter snel is gevonden. Op zich positief dus, dat er in Nederland op dit moment minder behoefte is aan allerlei vormen van activisme. Laten we hopen dat het zo blijft….. Maar mocht dat niet zo zijn, dan kunnen we een voorbeeld nemen aan de sociale mediacampagnes van onze zusters in het buitenland.

Zelfs de Hulk voert campagne via Twitter.

Vrouwen produceren film = feminisme = tegen mannen?!?

Een man maakt een film met vooral mannen in het productieteam en een verhaal over mannen. Wat is dat? Routine. De hele zomervakantie staat volgeplempt met films die zo in elkaar zitten. Ok, volgende. Een vrouw maakt een film met allemaal vrouwen in het productieteam en een verhaal waarbij vrouwen centraal staan. Wat is dat? Verrek, dat lijkt wel feministisch, verklaart u zich eens nader! Dat is de teneur van een interview met actrice Juliette Binoche in VPRO gids nummer 19.

 

Voor wie deze gids niet ontvangt of leest, hier de context. Binoche heeft de hoofdrol in de film Elles. Gerhard Busch van de filmredactie van de VPRO gids interviewde haar. Vervolgens komt er dit:

[GB:] De film is geschreven door twee vrouwen, geregisseerd door een vrouw, geproduceerd door een vrouw en gaat over twee vrouwen… Juliette Binoche: ‘….en mannen.’ [GB]Mannen ook, of is het hoe vrouwen mannen zien? Het is in ieder geval heel makkelijk deze film als feministisch te labelen.

Oplettende lezers weten nu hoe je het label feministisch kunt verdienen. Het enige wat je hoeft te doen is af te wijken van de norm, een norm die mannelijk is. Het feit dat toevallig vrouwen een film maken, zorgt er al voor dat je een grote kans hebt dat je het etiket feministisch krijgt. Tsjonge jonge….Het ongemak druipt er vanaf. Plus, wat als je film gezien wordt als feministisch? Wat gebeurt er dan? Wat betekent dat voor de film, het verhaal of de actrices?

Geen idee, de tekst zegt daar niets expliciets over. We krijgen echter wel een hint. Want opvallend genoeg leggen zowel Binoche zelf, als Busch, volautomatisch de link met het idee ‘tegen mannen’. Binoche zegt in haar antwoord op het feministische label:

Maar we hebben ook vrouwelijke perspectieven nodig! We hebben al heel lang de mannelijke kijk op zaken. Deze film gaat vooral over intimiteit, en het is moeilijk voor mannen om in die intimiteit te blijven. Vrouwen zijn wat dat betreft moediger. En dat hebben mannen nodig. Dat ze gedwongen worden ergens bij stil te staan en over na te denken […] En de film is niet tégen mannen. Neem de scène met de man die hem niet omhoog kan krijgen, die is heel teder.

Voor Busch is dit onvoldoende. Hij stelt ontevreden vragen over de situatie dat mannen in de film porno kijken, dat er naar zijn mening geen enkele goeie man tussen de personages zit, dat de vrouwen in de film naar zijn mening negatief over mannen denken, het gaat maar door. Binoche wijst er in haar antwoorden op dat de vrouwelijke personages bepaald ook geen perfecte mensen zijn. Dat de film niet gaat over de goeden tegen de slechten.

Het lijkt echter aan dovemansoren gericht. Busch stelt haar in de rest van het interview bijna alleen sturende, gesloten vragen, zoals ‘bent u ijdel’ en ‘moet je niet weten wat je wil gaan spelen’. De Zesde Clan bewondert Binoche om haar beleefde antwoorden op dit soort ‘vragen’. Dat het interview toch nog de moeite waard is, heeft de VPRO gids aan de actrice te danken. Zij zal niet voor het eerst te maken hebben met journalisten die het journalistieke principe van de open vraag verlaten hebben en vooral hun eigen mening geven.

Kortom, een verhaal met een hoge irritatiefactor, een tekst die een directe link legt tussen ‘louter vrouwen’, ‘grote kans op het label feministisch’ en ‘tegen mannen/negatief over mannen’. Waarmee het feminisme opnieuw geassocieerd wordt met vijandige denkbeelden.

Hopelijk stuurt de redactie de volgende keer een andere journalist naar Binoche, eentje die wel vragen kan stellen en zich wat gemakkelijker voelt bij het idee van een film van vrouwen, over vrouwen. Zo eng is dat niet, mensen. Oh, en Busch, lees eens een essay van Joke Smit, of neem een abonnement op Opzij. Misschien ben je dan iets alerter op de beeldvorming over feminisme die je in je teksten verwerkt.

PS Dit is de tweede keer dat de Zesde Clan kritisch over de VPRO gids schrijft. Het vorige stuk ging over de boekenrubriek, waar vrouwen in de marge verdwijnen. In tegenstelling tot andere omroepen heeft de VPRO een naam op te houden als progressieve en vernieuwende omroep. Kwaliteiten waar de zender zich graag op beroept. Het goede nieuws is dat het ze vaak prima lukt dit te bereiken. Daardoor valt des te meer op dat ze, als het gaat om vrouwen op waarde schatten, zulke rare uitglijders maken en blinde vlekken vertonen.