Tag Archives: diversiteit

Sneue muziekfestivals kunnen geen vrouwen vinden

Zomer! Muziekfestivals! Heerlijk. Maar wiens muziek hoor je daar? Mannenmuziek, concludeert website Thump. De redactie telde het aantal vrouwelijke acts op techno muziekfestivals. Als je alle ”mannenacts” verwijdert van posters, houd je nauwelijks vrouwelijke bands en artiesten over. Dat was in 2015 zo. 2016 levert hetzelfde beeld, met bijvoorbeeld in Nederland amper 6% vrouwelijke artiesten op de podia. Grote kans dat deze hardnekkige situatie dit jaar opnieuw zorgt voor een blanke, mannelijke monocultuur. Wordt het niet eens tijd dat mannelijke artiesten zulke eenzijdige festivals boycotten? De kritiek op vrouwen vergeten wordt in ieder geval steeds luider, wereldwijd.

 Het programma van Leeds als je alleen de vrouwen noemt. Akelig leeg.

Thump bracht een paar patronen aan het licht die feministen akelig bekend voorkomen, omdat je dat steeds opnieuw ziet in de achterstelling van vrouwen. Ook in de literatuur, de kunstensector en de wetenschap. Vertaald naar muziek:

  • hoe meer mainstream het muziekgenre, hoe meer mannen
  • hoe meer status en hoe groter het festival, hoe meer mannen
  • kleine festivals en niche markten: meer vrouwen

Nederland vormt geen uitzondering. Website Noisey deed een steekproef in 2015 en kwam situaties op het spoor zoals Lowlands, met 37 volledig mannelijke acts tegenover 2 vrouwelijke en 2 gemixte. Ook bij de line-up van festivals zoals Appelsap moet je goed zoeken voordat je een paar vrouwelijke artiesten aantreft temidden van de bergen mannen. Tijdschrift Vice keek in 2016 opnieuw naar het aandeel vrouwen en kwam uit op gemiddeld 6% vrouwen op het podium. Dat betekent gemiddeld 94% mannelijke artiesten. 94 procent! Alsof we in de middeleeuwen leven, toen alleen mannen buitenshuis mochten schitteren.

Wat steeds minder werkt is met smoesjes komen als mensen kritiek uiten op je eenzijdige programma:

Most of the arguments that attempt to shut down people when they just want to talk about why women are excluded can be found in a useful mocked-up bingo card called Female Conference Speaker Bingo, which can be applied to all aspects of female invisibility in public realms […] Those making these repetitive arguments and excuses often don’t realise that women have heard them so many times before, to the point that they are memes. They are also “tail end” arguments, rather than “source” arguments, in that they ignore the context within which the exclusion of women occurs.

Wat wél werkt is druk van buitenaf. Zo protesteerden fans hevig toen de organisatoren van het Australische festival Days like This dit jaar 30 mannelijke acts op het podium zette, tegenover nul (0) vrouwen. En festival Spilt Milk, in Canberra, Australië, kwam onder vuur te liggen toen ze op de proppen kwamen met zestien optredens, waarvan slechts één met vrouwelijke artiesten. Organisatoren beloofden beterschap of hielden na die kritiek haastig een tweede wervingsronde, om alsnog meer vrouwelijke artiesten te boeken.

Een boycot werkt ook zeer effectief. Zo nomineerde de jury van een beroemd stripfestival, Festival van Angoulême, vorig jaar alleen mannelijke tekenaars voor een prestigieuze Grand Prix. Vrouwelijke tekenaressen riepen op tot een boycot. De drie uiteindelijke genomineerden verklaarden dat ze de prijs niet meer wilden ontvangen en trokken zich terug. In lijn daarmee zou het enorm helpen als mannelijke artiesten weigerden te spelen op muziekfestivals die geen vrouwen contracteren. Net zoals steeds meer mannelijke sprekers conferenties mijden als de organisatie nauwelijks vrouwelijke sprekers weet te vinden.

Het kan namelijk wel degelijk anders. Magneet Festival deed het vorig jaar met 17,5% vrouwelijke acts opvallend goed. Tegenover dagblad Metro verklaarde een van de organisatoren dat de verdeling tussen mannen en vrouwen actief onderdeel van het beleid is. Met andere woorden: je bewust zijn van discriminerende selectieprocessen, en je onbewuste vooroordelen bijsturen, werkt. Met als hulpmiddel: als je jezelf hardop uitspraken van de eerder genoemde bingokaart hoort opsommen, weet je dat je seksistisch bezig bent en moet je kritisch kijken naar je denkprocessen en je selectiemethodes. Succes!

Mannen zeggen nee tegen mannenpanel

Organiseer je een evenement zonder vrouwelijke sprekers? Dan wordt de kans steeds groter dat de door jou uitgenodigde man ‘nee’ zegt en voor de eer bedankt. Steeds meer sprekers ondertekenen het manifest ‘zeg nee tegen een mannenpanel‘. De vrijwillige verklaring is een initiatief van media-deskundigen Janneke van Heugten, Petra Stienen en Marga Miltenburg. Louter blanke mannen bieden levert steeds meer schaamte op, signaleert Van Heugten. Een goed teken, want die schaamte is een belangrijke voorwaarde voor sociale omwentelingen. Het kan écht niet meer.

De drie vrouwen volgen met hun initiatief voorbeelden uit landen , waar soortgelijke protesten ontstonden. Vanuit de hoek van feministische filosofen ontstond bijvoorbeeld de ‘Gendered Conference Campaign‘. De campagne stelt eenzijdig samengestelde congressen aan de kaak en geeft organisatoren tips om meer diversiteit te bereiken. In het verlengde daarvan ontstonden Tumblrs die bijhouden hoeveel congressen louter mannen bieden. Ook begonnen mannelijke sprekers publiekelijk te verklaren dat zij niet meer meedoen als al hun mede-sprekers man zijn, en vaak ook nog blanke mannen.

Dat heeft effect. Magazine Quartz signaleerde vorig jaar dat deze boycot momentum krijgt en organisatoren er toe aan zet hun onbewuste vooroordelen en discriminatoire selectieprocessen aan te pakken. Zelfs de Verenigde Naties doen inmiddels mee aan het boycotten van de mannelijke monocultuur bij congressen en evenementen.

Ook in Nederland komt er steeds meer kritiek op situaties waarbij mannen met andere mannen over allerlei onderwerpen praten. Ikzelf doe dit ook, heel recent nog met een festival over economie en filosofie. Ikzelf kreeg geen reactie, maar de Nederlandse tak van een organisatie voor feministische filosofen, SWIP Nederland, wél. Zij kregen de gebruikelijke smoesjes te horen. Zoals: de organisatoren wilden alleen op kwaliteit letten. O ja, en geheel toevallig leidde dat tot allemaal blanke mannen. Waarna de aap uit de mouw kwam: het kan de organisatie niet schelen dat ze een mannelijke monocultuur bevorderen. Diversiteit? Boeien!

Helder! Werk aan de winkel! Ook voor mannen. In Nederland gaven tot nu toe prominente sprekers zoals Wim Pijbes, Frénk van der Linden, Pieter Hilhorst, Alexander Rinnooy Kan, en Thom de Graaf aan dat zij congressen en mediaoptredens zullen weigeren, als er alleen mannen zijn uitgenodigd. Dat is een krachtig signaal.

Een ander winstpunt is dat de boycot aan het licht brengt hoe incestueus het sprekerscircuit er in veel landen uit ziet. Zo kondigden vijf Australische sprekers vorig jaar aan dat zij mannenpanels voortaan weigeren. Ze voegden daar aan toe dat zij met hun groepje een groot deel van de markt domineren:

The men—Matt Church, Jason Fox, Adam Fraser, Dan Gregory, and Darren Hill—are researchers and lecturers in leadership, performance, motivation, and self-help. “The five of us are arguably the most booked speakers in the conference industry and that gives us a certain amount of power in the conversation,” Dan Gregory, a behavioral researcher, told the Sydney Morning Herald.

Top dat mannen zich bij ons vrouwen aansluiten in de roep om meer diversiteit. Er moet een einde komen aan dat ons-kent-ons circuit en organisatoren die steeds dezelfde mannelijke sprekers uitnodigen en alle andere mogelijke sprekers niet zien staan. Hoe meer mensen eisen dat vrouwen en mensen met een gekleurde huid een plek aan tafel krijgen, hoe groter de kans dat de situatie in sprekersland verbetert.

Seksisme alarm: mannen praten over economie en filosofie

Een festival over economie en de filosofie! In de Westerkerk van Amsterdam! Klinkt geweldig, maar beste organisatoren, waar zijn de vrouwen?

Pas op: schijn bedriegt…..

Op de foto’s op de homepage lijkt de man-vrouw verdeling redelijk goed. Er staan foto’s van drie blanke mannen en twee blanke vrouwen, meteen bovenaan. Kijk je daarna echter naar het daadwerkelijke aanbod, dan zie je in het programma dat deze vrouwen meestal de moderator zijn, en daarnaast hooguit een inleiding verzorgen. Zoals Marjan Slob en Miriam Rasch. Ze betreden niet zelfstandig het podium met een eigen verhaal, maar ondersteunen mannelijke sprekers zoals Sheldrake en Sloterdijk.

Voor de rest is het mannen wat de klok slaat. Naast de heren van de foto’s Peter Sloterdijk, Slavoj Žižek en Rupert Sheldrake, praten Larry Siedentop, Paul Steenhuis, Peter Sloterdijk, Owen Jones, Jan Zielonka, Bas Heijne, John Gray, Dyab Abou Jahjah, Maurice Knegtel Sensei, enzovoorts. Het gaat maar door, man na man na man. De enige uitzondering lijkt Eva Rovers, wiens bijdrage plaats vindt in een groep met drie mannen en een mannelijke moderator (Boudewijn Richel).

Ik vind het compleet absurd dat een groot evenement anno 2017 zó weinig vrouwen weet te vinden om écht iets te zeggen over grote onderwerpen zoals economie en filosofie. De paar vrouwen die er zijn, treden bijna allemaal op in ondersteunende rollen om het optreden van de mannen te laten schitteren. Ik zou de organisatoren willen oproepen voortaan bewuster om te gaan met de onbewuste vooroordelen die dit soort eindplaatjes opleveren. Daarvoor verwijs ik bijvoorbeeld naar de site van de Gendered Conference Campaign, met diverse tips om dit soort eindresultaten in een vroeg stadium bij te stellen.

Vrouwen verdienen beter!

En de Oscar gaat naar….. een man

Jaarlijks reikt de Amerikaanse filmindustrie Oscars uit, en jaarlijks blijkt welke verhalen, personages en makers de dominante cultuur belangrijk vindt: het werk van blanke mannen en de verhalen van blanke mannen. Vrouwen maken slechts 20% van de genomineerden uit. Het protest groeit, onder de noemer Oscars So Male. Hollywood heeft een enorm mannenprobleem, waardoor mannen kansen en werk aan andere mannen geven en vrouwen buiten in de kou staan.

Vakblad Variety signaleert dat de diversiteit op het gebied van huidkleur een beetje toenam en, na een aantal zeer magere jaren, nu weer opklom naar het niveau van 2007. Onder andere Octavia Spencer, Denzel Washington en Viola Davis maken dit jaar kans op een Oscar en in de categorie ‘beste film’  staan Moonlight, Hidden Figures en Fences, drie films met ras en etniciteit als belangrijk thema.

Deze relatieve vooruitgang strekt zich echter niet uit tot de seksen. Als je de acteurscategorieën even buiten beschouwing laat, domineren mannen in hoge mate. Dit jaar nomineerde de Academy of Motion Picture Arts and Sciences geen enkele vrouw voor beste regisseur of cinematograaf. De categorie scenarioschrijver leverde slechts 1 vrouw op uit een groep van minstens 10 genomineerden. Bij producenten ziet het beeld er iets gunstiger uit: negen van de 30 genomineerden zijn vrouw.

Al met al komen mannen op 80% van de genomineerden. De Academy nomineert liever een jodenhater als Mel Gibson dan een vrouw, aldus actrice Lena Dunham:

“It’s so crazy that Mel Gibson gets to make those insane movies and like scream about Jewish people on the street and then he gets to make a movie and everyone’s like, ‘But he’s an artist!’” Dunham is confident that, “If a woman went on a rant about Jews she would literally be like put in a dungeon.” Robinson inserted that, adding insult to injury, Gibson was nominated for “fucking Hacksaw Ridge,” a film she places in the cinematic genre of a “white dude jerking off about the heroism of another white man—I could not be less interested in that.”

De mannelijke dominantie is hardnekkig. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen in de periode van 2005 tot 2016 gemiddeld nooit verder kwamen dan 19% van de Oscarnominaties. Dit jaar biedt meer van hetzelfde. Alleen in de categorie ‘korte documentaires’ bevat de lijst evenveel mannen als vrouwen. Heel toevallig gaat het dan om relatief goedkope films, die je zelfstandig kunt maken met weinig middelen.

Bij de acteurscategorieën kom je altijd 50-50 uit, maar ook dan zie je opvallende verschillen. Zo hebben vrouwen in de categorie ‘beste ondersteunende actrice’ opvallend vaak rollen waarin ze een mannelijke hoofdpersoon helpen. Bijvoorbeeld als loyale echtgenote van of als de moeder van. Omgekeerd gaat het bij ondersteunende acteurs meestal om schurkenrollen, of zelfstandig opererende personages die het pad van een mannelijke hoofdpersoon kruisen, signaleert website Goldderby.

Waarom zijn lof en eer voor vrouwen en ‘vrouwenverhalen’ belangrijk? Welnu:

Because what we choose to honour doesn’t only tell us who excelled; it tells us who we are. If women aren’t integral to our storytelling, it skews the perspective of which stories are “worth” hearing, and how they’re told. At this point, you’re likely smacking your head, thinking you’ve heard all this before. Listen, I would give anything not to be still writing it. But the statistics keep forcing me to, like some film-columnist Ancient Mariner with a dead Oscar hanging around my neck.

Dus is het veelbetekenend dat wij als cultuur vrouwen marginaliseren. Het ontneemt vrouwen kansen en sluit deuren voor ze. Zo pikte Steven Spielberg het werk op van Colin Trevorrow omdat hij zichzelf in deze regisseur herkende. Hij gaf hem een miljoenenbudget en de kans om Jurassic World te regisseren. Dit gebeurde in hetzelfde jaar waarin Kathryn Bigelow Zero Dark Thirty uitbracht (omzet ruim 95 miljoen dollar). Maar, zoals Johanna Schneller van dagblad de Globe and Mail constateert:

Bigelow is the only woman to have ever won a best director Oscar, for 2008’s The Hurt Locker. But if Spielberg saw himself in her, he hasn’t said so. And she’s not directing Star Wars: Episode IX, either. Colin Trevorrow is.

Zo houd je de status quo in stand en kom je vanzelf op baggercijfers zoals 7% regisseuses in de top 250 van meest succesvolle films uit 2016. En weet je vrij zeker dat Oscars naar een man gaan.

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Vrouwelijke Thor past in vooruitgang binnen comics-industrie

Aaaargh, een vrouwelijke Thor, dat kan niet goed zijn, kreunden mensen een paar jaar geleden. In augustus 2016 geeft onder andere website Smart Bitches, Trashy Books verzamelbundel Thor: Goddess of Thunder echter een tien. Ook website Forbidden Planet noemt de vrouwelijke Thor één van de beste Marvel series. Thor geeft zelfs blijk van een feministische inslag. Wow…..Deze ontwikkeling van ”meh” naar ”hoera” is symbolisch voor een omwenteling in de comics-industrie als geheel.

Er verschijnen steeds meer reeksen die om een vrouw draaien. Naast Thor verschijnt begin volgend jaar bijvoorbeeld een nieuwe serie rondom Batwoman. Met reden. De stripboeken over de vrouwelijke Thor verkochten beter dan die van de mannelijke Thor. Uitgeverijen merken dat en willen die dollars en euro’s graag ontvangen.

Uitgeverijen krijgen bovendien door dat vrouwen tegenwoordig bijna de helft (46%) uitmaken van de groep die comics leest. Die lezers worden bovendien steeds kritischer. Zo beloofde DC Comics in 2011 om meer vrouwen aan te nemen, nadat fans kritiek hadden op het belachelijk lage percentage werkneemsters. De firma lijkt daad bij het woord te voegen. Het verhaal van de nieuwe serie over Batwoman komt bijvoorbeeld uit de pen van Marguerite Bennett.

Vrouwen krijgen zodoende steeds vaker de ruimte en mensen beginnen te wennen aan hun invloed op de verhalen. Het blijft uitkijken- zoals bij veel emancipatiebewegingen zie je vaak dat na twee stappen voorwaarts weer een stap achteruit volgt. The Mary Sue kraakte bijvoorbeeld een opvolger van Goddess of Thunder tot de grond toe af vanwege de seksistische inhoud van het nieuwe verhaal:

It’s all well and good to create safe spaces for alternative readers in books like Thor or Ms. Marvel, but if you then progress these characters by placing them in situations where they’re treated as badly as female comic characters have been historically (murdered, mutilated, sexually harassed etc.) then you’re not championing inclusion at all. We’ve got our safe spaces, Marvel; but why is the rest of your world still so dangerous?

Zulke stappen terug doen de algehele vooruitgang gelukkig niet teniet. De laatste tijd verandert er echt iets. Zo zoeken vrouwen steeds vaker hun eigen weg als tekenares en scenariste van strips. Dat gebeurt meestal los van de grote uitgeverijen zoals Marvel en DC Comics. Die grote bedrijven moeten reageren op de groei van onafhankelijke uitgevers, willen ze hun marktaandeel behouden. Want lezers willen diversiteit, merkt onder andere striptekenares Ashley A. Woods:

“I learned that for black girls who read comics, I suddenly became a big deal. People would bring their kids to stop by wherever I was, just so they could meet me,” said Kendall, who is guest writing on a Princeless anthology, featuring an adventurous black princess who eschews the awaiting-a-white-knight stereotype. “One of the moms said to me, ‘My daughter loves comics but at most of the stuff we go to, she doesn’t see anyone who looks like her.'”

Dus krijg je steeds vaker situaties zoals Marvel die vrouwen aanneemt om een Captain Marvel strip te produceren, en waarom zou Wonder Woman niet lesbisch zijn? Dit personage leefde jarenlang in een vrouwenmaatschappij en het past in de canon dat ze relaties had met vrouwen, ook liefdesrelaties. Dus is het logisch als je dat zonder ophef of nadruk gewoon opneemt in de verhaallijnen.

De hele industrie lijkt langzaam wakker te worden en te beseffen dat vrouwen mensen zijn, signaleert Adriana Melo:

when I started, back then, 80% of what mattered on a female character, was her body. She had to have the right size and the right amount of curves and there’s a word for a frame that was called “butt-shot”, and they used it a lot. But now, the editors are the first ones that say “no butt-shots”.

Ik kan niet wachten op Wonder Woman

Na mannelijke superheldenfilms en nog meer mannelijke superheldenfilms (om nog maar te zwijgen van seksistische marketing en andere diversiteitsproblemen voor die mannelijke superhelden-producties) komt in juni 2017 eindelijk Wonder Woman in de bioscopen. Studio Warner Bros. benutte een grote conventie, Comic-Con, in San Diego, om fans een allereerste voorproefje te geven. Ik kan niet wachten:

Met Wonder Woman krijgen we voor het eerst in ruim tien jaar weer een Hollywoodfilm rondom een superheldin. Pas in 2019 kunnen we een volgende verwachten, Captain Marvel. Die film zou eerst in 2018 uitkomen, maar studio Marvel besloot voorrang te geven aan een vervolg op Ant Man ”dus” het werd ”natuurlijk” een jaar later.

Kortom, vrouwelijke fans en fans van superheldinnen in het algemeen komen er bekaaid vanaf. Joehoehoehoehoe, juichte website Jezebel dan ook na het zien van de Wonder Woman trailer:

This is a biased assessment, because Gal Gadot has maintained a death grip on my heart ever since she first appeared as Gisele in the Fast & Furious. But setting that aside: This new trailer for Wonder Woman totally slays. […]  “I can’t let you do this,” the soldier says, right before several smash cuts of our heroine taking on what appears to be an entire battalion with gritty panache. “What I do is not up to you,” she replies coolly, a response that caused my fist to involuntarily punch the air in a fit of girl-power solidarity.

Het lijkt erop dat regisseuse Patty Jenkins recht doet aan Wonder Woman’s geschiedenis als feministisch icoon. Ook andere media, zoals webmagazine Slate, reageerden positief op de trailer. Kan het beter? vroeg The Mary Sue zich af met een retorische vraag. We weten het in juni 2017. Zucht…..

Onderzoek benoemingen hoogleraren staat niet op zichzelf

Heeeeeej, dat klinkt bekend! Organisaties die formeel procedures hebben om vacatures te vervullen, maar die daar voor banen in de hoogste regionen vrolijk vanaf wijken. Ze adverteren niet met vacatures en gaan uit van persoonlijke netwerken om kandidaten te vinden die ze geschikt achten. Dat bleek uit een onderzoek naar de benoeming van hoogleraren bij Nederlandse universiteiten. En dat blijkt nu opnieuw uit een studie naar benoemingspraktijken bij de grootste bedrijven van Engeland.

Vrouwen vinden is echt niet zo moeilijkGebaseerd op dit schandaal...

Wetenschapster Marieke van den Brink maakte in 2009 furore met haar onderzoek naar de totstandkoming van benoemingen van hoogleraren. Haar studie liet pijnlijk duidelijk zien dat er in de praktijk weinig terecht kwam van formele regels. In 44 procent van de commissies zat géén vrouw. In 64 procent van de gevallen was sprake van gesloten werving: universiteiten zochten kandidaten in hun eigen netwerk. Zodoende benoemden blanke mannen andere blanke mannen via allerlei verborgen achteraf-kanalen.

In Engeland richtte het onderzoek zich naar de werving van topfunctionarissen bij de grootste bedrijven van het land. Hieruit komt hetzelfde mechanisme naar voren. In verreweg de meeste gevallen was er sprake van een gesloten werving. Buitenstaanders hoorden niets over vacatures en konden dus ook niet reageren. In eenderde van de gevallen zocht de top van een bedrijf kandidaten uit het eigen netwerk.

Een woordvoerster van de Equality and Human Rights Commission (EHRC), die de studie verrichte, was duidelijk over het effect van die benoemingscultuur:

“The recruitment process to the boards of Britain’s top companies remains shadowy and opaque and is acting as a barrier to unleashing female talent”

Dat de resultaten zo gelijksoortig uitvallen, ook al betreft het een ander land, een andere periode, en een andere setting, bevestigt nog maar eens de macht van informele mannen-netwerken. Zolang de top voornamelijk bestaat uit machtige mannen die vrouwen niet zien staan, blijven ze soortgenoten aannemen. Als je weer eens leest ”waar zijn de vrouwen” dan weet je nu een belangrijk deel van het antwoord: de poortwachters van de macht houden de deur ferm gesloten. Vrouwen en mannen met een gekleurde huid? Niet welkom. En dat is niet ‘de banenwachtrij’. Dat is domweg seksisme en racisme.

Athena’s Angels halen campagne tegen mannencongressen naar Nederland

Ik ben fan van Athena’s Angels, de website van vier vrouwelijke hoogleraren die met verantwoorde wetenschap in de hand seksisme bestrijden. Daarom vind ik het erg leuk dat ze een Amerikaanse campagne over sprekers bij congressen naar Nederland halen. Waar zijn de vrouwen, vragen ze. En wat kunnen organisatoren doen om meer diversiteit te bereiken? Iedereen die congressen en symposia in Nederland tegenkomt, waar alleen mannelijke sprekers optreden, kan die melden bij Athena’s Angels via info@athenasangels.nl.

all male panel bingokaart.jpg

De Gendered Conference Campaign begon in 2009 in de V.S. en vraagt aandacht voor congressen en panels met louter mannen. Tot op de dag van vandaag publiceren o.a. de Feminist Philosophers nieuwe voorbeelden. Inmiddels kun je ook terecht op een tumblr met de ironische titel ‘gefeliciteerd, je hebt een all male panel’. Inclusief foto van acteur David Hasselhoff die zijn duim opsteekt. Broertjes en zusjes  White Men Doing it By Themselves en Plz Diversity Your Panel doen hetzelfde: wijzen op de systematische uitsluiting van vrouwen (en vaak ook mannen met een gekleurde huid).

De vier hoogleraren roepen Nederlanders op om voor ons land hetzelfde te doen. Keuze genoeg, want ook in Nederland praten veelal blanke mannen wat af in het openbaar. Zoals op een aankomend congres over de vrije wil. Of dit congres van Ultimo, in april.

Aangesproken op het ontbreken van vrouwelijke sprekers komen organisatoren van congressen vaak met excuses. Zoals ‘toeval’ of ‘we letten alleen op kwaliteit’ en/of ‘ons vak telt nou eenmaal veel mannen’. Zie de bingokaart hierboven voor meer smoesjes. Harde wetenschap toont echter aan dat dit kul is. Er bestaat zelfs een online instrument om te berekenen hoe waarschijnlijk het is dat vrouwen ontbreken in je panel. De uitkomsten maken gehakt van vastgeroeste wereldbeelden:

The likelihood of an unbiased selection process yielding a line-up with no women at all is far lower than intuition might suggest, and—depending on the numbers you plug in—can often be far lower than the likelihood of their over-representation. That is to say: in an unbiased selection, you’re significantly more likely to see more than the expected number of women than none at all.

Oftewel, louter mannen in panels vloeit voort uit vooroordelen en selectieve blindheid. Met kwaliteit heeft het niks te maken – en al helemaal niet met toeval. (Voor wiskunde-fans: hier de berekening die de onwaarschijnlijkheid van 100% mannen aantoont.)  Daarom juich ik alles toe wat het bewustzijn bevordert en mensen alerter maakt op deze vorm van seksisme. Wees alert, spreek organisatoren aan op hun blinde vlek, weiger als man te praten in een panel met alleen andere mannen, en meldt voorbeelden bij info@athenasangels.nl. Samen maken we de wereld kleurrijker en diverse!

Fallout 4 doet goeie dingen met gender

Computerspelletjes hebben een slechte naam als het gaat om gender. Maar de wereld verandert. Steeds meer games geven spelers de keuze om te spelen als mannelijke of vrouwelijke hoofdpersoon. Daarnaast komen beide seksen vaker in evenwicht in de werelden die de spelletjes creëren. Zo speelde weblog The Mary Sue Fall-out 4 en was aangenaam verrast dat de game, binnen het gegeven van een apocalyptische toekomstfantasie, reële genderverhoudingen biedt.

fallout 4 diversiteit.jpg

Fallout 4 biedt veel diversiteit.

Of het nou gaat om straatscènes, bendes, wetenschappers of soldaten, spelers zien in Fall-out 4 hoe mannen én vrouwen als vanzelfsprekend in zulke rollen deelnemen aan het verhaal. Sterker nog, het spel biedt spelers de kans om vanuit het perspectief van een moeder te spelen. Voor zover het weblog weet is dat behoorlijk uitzonderlijk:

this might be the first time I’ve ever roleplayed as a mother in a game. The last few years have had tons of games about fatherhood, The Walking DeadBioshock InfiniteThe Last of Us, and Witcher 3, to name a few. And despite loving all of these games, it was really interesting to play the role of parenthood through a different lens

Het lijkt erop dat producenten eindelijk doorkrijgen dat de gamer van nu geen puberjongen meer is. Niet meer dan 15% van de spelers valt nog in de categorie jongen/man tussen de 10 en 25 jaar. Meisjes en vrouwen maken 48% van de markt uit. En bij de groep die liever op een pc speelt, ontstond eenzelfde evenwicht: de verhouding man-vrouw ligt op 50%-50%.

Producenten houden dit soort marktontwikkelingen scherp in de gaten. Ze willen immers geld verdienen. Als vrouwen zo’n groot deel van de markt uitmaken, is het economisch gezien onverstandig hen te irriteren met seksistisch gedoe. Dus heeft FIFA 16 vrouwenvoetbal opgenomen in het spel. En hield creatief directeur Jean-Max Moris in 2013 vast aan het idee van een vrouwelijke hoofdpersoon voor Remember Me, ondanks tegenstanders die beweerden dat alleen een man het verhaal kon dragen. Met succes, want zijn studio boekt nu mooie winsten.

Positieve ontwikkelingen. Het kan!

 

Bedrijven vernietigen loopbanen van tweede sekse, overheid staat erbij en kijkt ernaar

Bussemaker maakte blijkbaar slechts een grapje, toen ze grote bedrijven in maart dreigde om met hardere maatregelen te komen als ze vrouwen geen eerlijke kans op een toppositie gaven. Het plan om een hard vrouwenquotum in te voeren, verdwijnt voorlopig in de kast. Werkgevers veegden de afgelopen jaren hun kont af met de bestaande papieren tijger – precies zoals ik in 2011 voorspelde. En mogen dat blijven doen.

Ondernemingen horen er zelfs niks van als ze in 57% van de gevallen niet eens de moeite nemen om in het jaarverslag uit te leggen waarom het steeds niet lukt die vrouwen door te laten stromen. Zelfs dan beperkt de minister zich tot de verzuchting dat ze het zorgelijk vindt dat bedrijven die boterzachte regel niet naleven. Niet netjes hoor! Foei!

Zo laag ligt het niveau. Het maakt dat ik uit frustratie met mijn hoofd tegen de muur wil bonken. De vrouwenemancipatie verloopt zó tenenkrommend traag… In ons oerconservatieve domineeslandje schiet zelfs de discussie niet op. In het kielzog van de terugtrekkende beweging van Bussemaker komen alle gouwen ouwen weer langs. Er zouden te weinig topvrouwen zijn, vrouwen moeten gewoon fulltime werken, seksisme, nee hoor, er bestaat alleen een banenwachtrij. Verder moeten we gewoon geduld hebben en daarnaast ook veel begrip voor die arme bedrijven die ten onder gaan als de overheid te strak op zou treden. Oh, en vrouwen willen zelf ook niet, toch?

Zo blijven we steken, met als risico dat iedereen het onderwerp volstrekt beu wordt:

There are layers and layers of sexism — lots of conscious and lots of unconscious bias that needs to be peeled away on the way to change. This is not just about one woman getting a job. This is about systemic change. This is about how women can have careers if they don’t only have successes (read this story from Rebecca Keegan about what happened to Elaine May’s career after “Ishtar”). I’m nervous that people are going to get sick about hearing about this topic and next month we’ll be on to the next topic du jour. Systemic change cannot be based on a topic du jour.

Inderdaad. Systematische verandering bereik je niet in een waan-van-de-dag wereld. Maar over die systematische kant van de zaak spreken, durven de meeste mensen niet aan. Slechts zeer, zeer zelden hoor of lees ik iets over

Terwijl mensen dooddoeners rond blijven strooien, sneuvelen de dromen en ambities van vrouwen bij bosjes tijdens subtiele dood-door-duizend-messteekjes, naast expliciet seksistische praktijken. Lopen werkgevers talent mis (- en dat kan ze niets schelen, ”ze zijn er gewoon niet mee bezig”, aldus werkgeversvoorzitter De Boer). Missen we als samenleving de helft van het verhaal. Blijven we steken in een economisch model gebaseerd op een man die thuis een huisvrouw heeft. En worden we op gezette tijden overvallen door situaties van het type o jee, ons papieren diversiteitsbeleid werkte niet, wat vreemd! Oh en ‘iedereen mocht iemand afvaardigen, maar toevallig waren dat allemaal mannen‘.

Ja, heeeel toevallig, maar niet heus. Nederland, wordt wakker!

Vrouwen vertrekken als hun ambities stuk lopen

Goed opgeleide, loyale werkneemsters houden het lang vol bij bankgigant Citi, maar op een gegeven moment is de maat vol. Ze vertrekken als ze zien dat hun loopbanen stagneren. Na hun vertrek beginnen ze voor zichzelf, of gaan aan de slag bij de concurrent. Citi kwam tot deze conclusie en luidt de noodklok, want de onderneming loopt op deze manier kostbaar talent mis. Eerder kwam ING al tot dezelfde probleemanalyse.

Citi concludeert het volgende:

So what do senior women really want? Unsurprisingly – exactly the same as senior men. They want challenge and stretch, they want their careers to move forward with momentum and impact. They will give the organisation the benefit of the doubt for far longer than their male counterparts, but ultimately they will leave to continue to grow.

De resultaten van het onderzoek bij Citi staat niet op zichzelf. Eerder bleek dit mechanisme al uit een kwalitatief onderzoek onder twintig topvrouwen van ING. Ook hier bleek dat ze eigenlijk niet hadden willen vertrekken, maar geen kansen meer zagen bij hun werkgever:

Vooral na de leeftijd van 45 jaar is de positie voor topvrouwen bij ING onwerkbaar, stelt het rapport. Tot die leeftijd maakten de vrouwen snel carrière. Door het ‘glazen plafond’ wordt slechts 4 procent van de topfuncties bij ING door vrouwen van 45 jaar of ouder vervuld, tegen 41 procent aan mannen in dezelfde leeftijd.

De vrouwen vertrokken. Daarna deden ze hetzelfde als hun collega’s bij Citi: ze vervolgden hun loopbaan bij andere werkgevers in dezelfde sector, of richtten een eigen bedrijf op. Zowel Citi als ING verloren zodoende talentvolle, ambitieuze vrouwen, waar ze tot op zekere hoogte wel in hadden geïnvesteerd maar die ze, als het puntje bij paaltje kwam, lieten bungelen. Die enorme verliespost zie je niet terug in hun jaarrekeningen, maar in beide gevallen heb je een probleem als organisatie.

Dit probleem leeft breed. Hetzelfde blijkt uit onderzoek naar de redenen voor vrouwen om uit te stromen bij technische beroepen. Het gaat om goed opgeleide vrouwen, die bewust voor techniek kozen, maar die hun droom uiteindelijk opgeven. Opnieuw niet om bij hun gezin te zijn, maar vanwege ondermijnende werkpraktijken, achteloze of zelfs ronduit seksistische bazen, en een gebrek aan uitdaging. Opnieuw verloren investeringen, verloren talent, schade. Ga zo maar door.

Behalve met tastbare zaken zoals lagere salarissen, een gebrek aan promotiekansen en de glazen lift voor mannelijke collega’s, spelen ook subtiele mechanismen een rol bij de uitstroom. Vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze in vergaderingen vaker in de rede gevallen worden en dat ze een idee opperen waarna niemand reageert. Pas als een man hetzelfde idee oppert, valt het op. Vrouwen leren hier mee omgaan, maar als ze zich als senior assertiever opstellen, vinden anderen hen een bitch. Ze betalen een sociale prijs voor hun duidelijke opstelling.

Dit onderbroken en onzichtbaar worden gebeurt in versterkte mate als een vrouw samenwerkt met een man (bonuspunten als het gaat om echtparen). Opeens krijgt hij alle eer voor de prestatie en komt de vrouw hooguit in beeld als het hulpje. Dat doet iets met professionals die goed zijn in hun vak:

I have to play stupid and just do everything with five times the amount of energy, and then it will come through.

Wie wil zo werken? Daar word je op een gegeven moment toch kotsmisselijk van? Je wil gewoon je werk doen en daar gepaste waardering voor krijgen, met de bijbehorende promotiekansen, evenredig aan mannelijke collega’s. Als promotie, erkenning en vervulde ambities achterwege blijven en bedrijven je kaltstellen, stemmen vrouwen op een gegeven moment met hun voeten.

De Citi-studie biedt diverse aanknopingspunten om vrouwen te behouden. Wat bleek: juist omdat vrouwen gemiddeld veel langer loyaal bij het bedrijf bleven, hadden ze moeite om hun loopbaan daar los te laten. Ze voerden eerst diverse gesprekken met hun leidinggevende en met HRM, voordat ze de moed opgaven en vertrokken. Die pogingen tot communicatie zouden bedrijven met beide handen aan moeten grijpen, als momenten waarop ze een vrouw kunnen vragen wat ze nodig heeft en wat ze wil om haar loopbaan bij het bedrijf voort te zetten.

Oh, en in het algemeen werk maken van de loopbanen van vrouwen, door bijvoorbeeld het charter van Talent naar de Top te ondertekenen en seksisme in de organisatie breed uit te bannen, helpt natuurlijk ook enorm.

Queen bee syndrome is een leugen

Queen bees, topvrouwen die hun eigen unieke positie verdedigen en andere vrouwen buiten de deur houden, zijn een favoriet cliché in managementboeken. Auteurs baseren zich daarbij op een studie uit 1973waaruit zou blijken dat topvrouwen kritischer zijn op seksegenoten. De verhalen over deze zogenaamde koninginnebij zijn echter leugens. Sterker nog: de mythe over zulke topvrouwen levert een mooi voorbeeld op van projectie. Want het zijn juist de topmannen die vrouwen buiten de deur houden.

De Columbia Business School (CBS) analyseerde teams van topmanagers in 1.500 bedrijven over een periode van twintig jaar. Ze merkten dat veel besturen een ongeschreven quotum hanteren en hooguit 1 vrouw in hun gelederen op willen nemen. Daardoor blijven topbesturen exclusieve mannenclubs. De weinige vrouwen die zulke informele quota overwinnen, doen daar niet aan mee. Zij zijn juist geneigd meer vrouwen een kans te geven.

De uitslag van de studie van de CBS biedt een mooi staaltje projectie. Immers, het zijn de topmannen die vrouwen buiten de deur houden, concluderen de wetenschappers. Zij willen de macht niet delen met vrouwen. Als topmannen dit feit zouden erkennen, geeft hen dat echter een slecht gevoel. Zij gedragen zich immers als discriminerende seksisten. Bovendien benadelen ze hun onderneming: bedrijven met vrouwen in de top presteren beter. (Vrouwen, meervoud: ideaal is drie of meer.)

In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag, te weten systematische achterstelling van vrouwen en dom beleid, schuiven mannen de hete aardappel af op de gemarginaliseerde Ander. Opeens houden vrouwen andere vrouwen buiten de deur. Probleem opgelost! Mannen kunnen opgelucht adem halen en zich goed voelen over zichzelf. Bonus: vrouwen worden ondermijnd – het is hun eigen schuld, het zijn nou eenmaal jaloerse krengen, enzovoorts.

In werkelijkheid passen de conclusies van de CBS bij eerdere onderzoeken. Een studie uit 2012 wees uit dat werkneemsters baat hebben bij een vrouwelijke mentor. 73 procent van de vrouwelijke mentors richtte zich specifiek op het ontwikkelen van vrouwelijk potentieel. Bij mannelijke mentoren nam slechts 30% vrouwelijk talent serieus. Ook buiten het commerciële bedrijfsleven blijken vrouwen andere vrouwen kansen te gunnen. Zo geven regisseuses vrouwen zowel voor als achter de filmcamera’s ruim 20% meer werk.

Het wordt hoog tijd dat we het idee van de queen bee loslaten. Het is een mythe, een leugen, een projectie van mannen die vrouwen minachten, en dit soort verhalen besmeuren het blazoen van vrouwen onterecht. Waar vrouwen de positie hebben om invloed uit te oefenen op wat er gebeurt, staan ze wel degelijk klaar voor hun seksegenoten. Hoera!

PS: een kleine herinnering. Mensen die nu met persoonlijke anekdotes en individuele voorbeelden aan komen zetten om duidelijk te maken dat vrouwendiscriminatie wel meevalt, en kijk, die ene bazin, wat was dat een bitch enz enz: er zijn altijd uitzonderingen die de regel bevestigen. Ik zet het er maar even expliciet bij voordat het in commentaren weer wemelt van de Not My Nigel toestanden en ‘feministen zoeken iets om boos over te worden‘ en al dat andere standaard geneuzel van mensen die feminism 101 niet hebben gelezen. Als je commentaar niet openbaar op dit weblog verschijnt, weet je weer waarom.

Missie Aarde neemt het slechtste van SF over

Trots presenteert omroep VPRO een Nederlandse science fiction komedie, Missie Aarde. Het jaar: 2063. De hele wereld is overstroomd, alleen Nederland overleefde dankzij de dijken. Zeven astronauten moeten van de premier op ruimtemissie, om een andere bewoonbare planeet te ontdekken, maar verzanden onderweg in hilarische The Office-toestanden. Top! Totdat je merkt dat de fantasie ophield bij huidskleur en gender. Blanke mannen domineren het beeld.

‘What’s wrong with this picture?’

Missie Aarde neemt met dit uitgangspunt de slechtste kanten van science fiction over. Ondanks hoopvolle ontwikkelingen in 2014 domineren blanke mannen dat genre nog steeds, zeker als het gaat om film en televisie. Als vrouwen al voorkomen in science fiction verhalen, krijgen ze vaak een problematische behandeling, volop seksistische stereotypen, seksualisering en verschillende andere vormen van marginalisering, zoals het Smurfin-principe – één geïsoleerde vrouw van betekenis in het verhaal, temidden van de mannen.

Deze problemen komen terug in Missie Aarde. Het verhaal draait om een bemanning van zes blanke mannen en een (1) blanke vrouw. Kim van Kooten is in deze opzet de Smurfin. De enige andere actrice die mee mag doen is Beppie Melissen, als minister van Ruimtezaken. Maar de politiek gezien belangrijkste figuur, de premier,  is ”natuurlijk” ”gewoon” ”weer” een blanke man. Want Nederland en een vrouwelijke premier? Onbestaanbaar. Zelfs in science fiction.

Van Kooten is niet alleen geïsoleerd. Als enige vrouwelijk bemanningslid marginaliseert Missie Aarde haar ook op andere manieren. Zo is ze geseksualiseerd. Ze draagt als enige een blauw pakje, terwijl wit overheerst bij de mannen. Ze draagt ook het strakste uniform, met blote armen en kekke laarsjes. Alleen de minirok ontbreekt nog, bij wijze van spreken.

In een artikel over de serie, in VPRO-gids 1 (pagina 12, het kader) vertelt de actrice bovendien iets over haar rol waarin zij zich opnieuw onderscheidt van de mannen:

Zat ik daar als enige vrouw tussen de mannen die allemaal grappen maakten. Ze werden steeds erger en viezer… [….] Ik maakte me wel druk of mijn rol niet saai was, als enige serieuze vrouw tussen de grappige mannen. Maar je hebt die normale mensen ook nodig in een comedy als dit, en mijn rol ontwikkelt zich.

Zal best, maar had die rol van ‘de normale’ niet door één van de zes mannen opgepakt kunnen worden? Waarom mogen de mannen op het gebied van humor wel los gaan en moet Van Kooten als ‘normaal’ contrast dienen?

Haar rol duidt bovendien op weinig gevoeligheid voor andere seksistische tradities. Zoals die van het stellige ‘vrouwen zijn niet grappig’. Het duidt ook op een mechanisme wat Virginia Woolf al aan de kaak stelde: de vrouw als spiegel die mannen twee keer zo groot weergeeft. ‘Kijk ons mannen in het bijzijn van die normale vrouw eens gek en grappig doen! RHAAAAA!’

Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen van de maker, blanke man Tim Kamps (en zijn broer Wart). In hetzelfde VPRO-artikel legt Kamps enthousiast uit dat hij een echte SF-fan is. Als jongetje volgde hij bijvoorbeeld trouw Star Trek The Next Generation. Fijn voor hem, maar bij de Star Trek series had je tenminste nog zwarte vrouwen, Aziaten, zwarte mannen, een Rus (zeer gewaagd in Koude Oorlogstijd) en zelfs een keer een vrouw als kapitein. Missie Aarde doet in vergelijking daarmee een stap terug.

Bovendien kun je ook als fan van het genre je ogen niet langer sluiten voor het blanke mannenprobleem van sf. Het gebrek aan diversiteit ligt internationaal steeds meer onder vuur. Pogingen van blanke mannelijke makers om hun privileges te verdedigen, kunnen op steeds minder sympathie rekenen.

Kamps had zich rekenschap kunnen geven van dat debat. Hij had het voorbeeld van Sean Munger kunnen volgen, of andere genderbewuste mannen. Maar dat deed hij niet. Dat is het probleem met ‘beschaafd seksisme’: mensen kiezen niet bewust tégen vrouwen en mensen met een gekleurde huid, maar bevoordelen (onbewust) blanke mannen. Met als resultaat dat Kamps blind het problematische gebrek aan diversiteit in SF kopieert en continueert. De VPRO stuurde hem helaas niet bij. De verhaalopzet van Missie Aarde kreeg ongehinderd groen licht.

Het moge duidelijk zijn: ik vind de uitgangspunten van Missie Aarde op het gebied van ras en gender op z’n zachts gezegd problematisch. Het is een keuze van makers om in hun fictieve verhalen en werelden blanke mannen centraal te stellen. Ook Kamps maakte zijn keuzes. En zijn Missie Aarde past zodoende eerder bij 1950 dan 2063. Een gemiste kans.

De VPRO zendt op 9 januari de eerste aflevering uit. Als groot fan van zowel The Office (de originele, Engelse variant) als SF ga ik natuurlijk kijken. Maar met zeer gemengde gevoelens.

Belgische mannenregering roept verzet op

De beladen term ‘zeuren’ duikt verdacht vaak op als het gaat om zaken die mensen wel kunnen, maar niet willen veranderen. Vervolgens wordt dit mensenwerk voorgesteld als een voldongen en niet te veranderen feit, waar we het verder niet meer over moeten hebben. Buurland België levert een mooi voorbeeld. Blanke mannen domineren de nieuwe regeringsploeg. Maar daar moeten we niet meer over zeuren. Ondanks die oproep zwelt de kritiek echter aan.

Foto: Royalty Online.nl

Het Belgische ‘niet zeuren’ levert bonuspunten op, omdat het vrouwen zijn, die dit zelf zeggen:

De Block wil er ook “niet langer over zeuren” […] Maggie De Block en Elke Sleurs zijn de enige Vlaamse vrouwen in de nieuwe federale regering. “En dat hadden er gerust meer mogen zijn”, zeggen zowel De Block als Sleurs. “Maar elke politieke partij kiest zijn bekwame mensen voor bepaalde posten en dat kunnen bepaalde mannen of bepaalde vrouwen zijn. Het is wat het is, we gaan er niet vijf jaar over zagen”, zegt De Block.

Dat klinkt De Zesde Clan vooral in de oren als een murwgebeukte houding. Van het type ‘Het is te deprimerend voor woorden dat het gekonkel en gedoe weer voornamelijk blanke mannen opleverde die de komende jaren de toon zetten in België, maar we moeten het een hele regeringsperiode met ze volhouden. Dus laten we het er maar niet meer over hebben.’ Met andere woorden: wonden likken en zwijgen, want je moet toch wat.

Ondertussen krijgt Maggie De Block, minister van Volksgezondheid en zoals gezegd slechts 1 van de 2 vrouwen in de ministersploeg, een zee van hoon en haat over zich heen. Volgens dagblad De Morgen was het VRT-medewerker Tom Van de Weghe, die erin slaagde ”een steekvlamdiscussie te starten over het lichaamsgewicht” van de minister. Via Twitter. Zonder hoor en wederhoor. Waarna de sluizen open gingen en massa’s mensen volgden.

Veel andere mensen willen echter niet zwijgen. Niet over De Block, die ze bijvoorbeeld verdedigen. En ook niet over de politieke monocultuur. ”Deze mannenregering lijkt op een foto uit de 20e eeuw…’‘, zei oppositiepartij Groen bijvoorbeeld. Deze partij vindt slechts twee vrouwelijke ministers echt niet meer van deze tijd.

Ook opiniemaker Wouter van Vooren laat geen spaan heel van de mannenregering. Onder het motto ‘schaamt u, partijleiders’ noemt hij het gebrek aan diversiteit een ‘gênante situatie’. Verder citeert hij Neelie Smit Kroes:

Nahima Lanjri, Sonja Becq, Zuhal Demir, Elke Sleurs, Sabien Lahaye-Battheu, Carina Van Cauter… Mogelijkheden genoeg. Aan hen die zeggen dat ze flink gezocht maar niet gevonden hebben, zeggen wij, met oud-commissaris Neelie Kroes, dat ze “maar naar een dokter moeten gaan om hun ogen na te laten kijken.

De kritiek zwelt steeds meer aan. Els Van Hoof, naast nieuw kamerlid ook voorzitster van Vrouw & Maatschappij, kondigde al aan dat ze een quotum op wil nemen in de grondwet. Ze wil dat een federale regering voor 40% uit vrouwen bestaat. Dan kunnen al die achterkamertjes-onderhandelingen niet meer leiden tot een complete dominantie van mannen. Want je ziet: vertrouwen op het systeem werkt niet. Niet in de politiek, en niet op andere terreinen.

Vrouwen winnen bij de Hugo Awards

Veel vrouwelijke winnaars bij de Hugo Awards, een onderscheiding in het genre science fiction en fantasy. Ann Leckie won de prijs voor beste sf roman met Ancillary JusticeSofia Samatar won de debuutprijs, Mary Robinette Kowal won met haar verhaal The Lady Astronaut of Mars, Ginjer Buchanan en Ellen Datlow wonnen prijzen voor de beste eindredactie, en Julie Dillon en Sarah Webb wonnen prijzen in de creatieve/kunstzinnige categorieën.

Beste science fiction boek van het jaar…

Dat Ann Leckie de prijs voor beste roman in de wacht sleepte, kwam voor commentatoren ietwat onverwachts. De gehele Wheels of Time serie stond op de rol, en algemeen dachten mensen dat die gigant de rest van de concurrentie zou verbrijzelen. Het originele, verfrissende boek van Leckie veroverde echter de meeste lezersharten.

Kameron Hurley verdient een speciale vermelding. Ze won tweemaal. Ze sleepte de hoofdprijs binnen in de categorie ‘fan fiction’, en in de categorie secundaire literatuur voor haar studie ‘We Have Always Fought: Challenging the Women, Cattle and Slaves Narrative‘. In dit boek geeft ze schrijfadvies en tips om je werk te publiceren. Ze gaat ook in op manieren om versleten cliche’s en seksistische valkuilen te vermijden in sf en fantasyverhalen. (Want laten we eerlijk zijn, sf  doet te vaak vrolijk mee met seksistische clichés in verhalen, de enorme weerzin tegen romantiek in sf boeken komt érgens vandaan, en dan zwijgen we nog over de marketing.)

Hurley’s boek is in die zin een vervolg op en uitbreiding van haar online activisme om het genre sf vriendelijker voor vrouwen te maken. Waarbij ze krachtige taal niet schuwt:

I have dealt with people actually trying to silence me from the moment I posted my first blog post in 2004. And because of that, I find myself deeply offended to hear you equating some folks saying, “You know, maybe my industry magazine should be a little more respectful of all of its members, not just the dudes,” that you say you’re targeted by some massive witchhunt meant to emasculate a bunch of dudes who are used to everyone agreeing with them in every way imaginable. […] For once in your privileged life, listen. Listen. Because if I punched you, and you said “Gosh, that really hurt” and I said, “YOU ARE FUCKING CENSORING ME YOU FUCKING COMMUNIST” you’d think I was insane.

Mooi dat de organisatie van de Hugo Awards dit streven naar diversiteit ondersteunt en erkent dat vrouwen evenveel recht hebben op een plekje onder de SF zon.

Televisie kan vrouwen hoop geven

De Zesde Clan schrijft regelmatig over vrouwen in de media, omdat muziek, televisie, magazines en internet effect hebben op mensen. Het doet iets met meisjes en vrouwen als ze niet in de verhalen voorkomen, of alleen aanwezig zijn als het hulpje of het seksobject. Een figuur als ‘Bob de Bouwer’ zegt in symbolische zin iets over wie bouwvakker kan zijn en wie niet. Maar media kunnen ook een positief effect hebben en vrouwen hoop geven, blijkt uit onderzoek.

Dat vrouwen steeds vaker zelf aan het roer staan, helpt ook om de media een vriendelijkere en hoopvollere plek voor vrouwen te maken.

Medewerkers van het Pathways of Women’s Empowerment at the Institute of Development Studies voerden een kwalitatief onderzoek uit naar het kijkgedrag van vrouwen in Bangladesh. Welke programma’s volgen ze en wat was het effect daarvan? Uit interviews bleek dat vrouwen geïnspireerd raakten door progressieve voorbeelden:

Women experienced pleasure and hope for their own lives from shared viewing, but also chose, judged or disregarded narratives dependent on how they connected with them, the study showed. One research participant in Pakistan said a TV programme that featured a woman in a job interview informed her how to behave in such situations.

Wat dat betreft zeggen beelden soms meer dan duizend woorden. Als je een vrouw iets ziet doen, kun jij als vrouwelijke kijker datzelfde misschien ook doen.

Hetzelfde geldt voor de mate van respect voor vrouwen. Als iemand (man of vrouw, maakt niet uit) een sterk vrouwelijk personage op televisie ziet, heeft hij of zij daarna in het dagelijks leven ook wat meer achting voor vrouwen. Op die manier verzachten sterke figuren als Buffy the Vampire Slayer de potentieel negatieve effecten van (seksueel) geweld tegen vrouwen in de media.

Televisie, tijdschriften en internet kunnen ook een positieve rol spelen in de seksuele opvoeding van kinderen en tieners. L. Monique Ward, Kyla M. Day en Marina Epstein van de universiteit van Michigan zetten vier nuttige functies op een rijtje. Tijdschriften kunnen jonge lezers voorzien van informatie over seksuele gezondheid, relaties en voorbehoedsmiddelen. Ten tweede kunnen media diversiteit tonen, en op die manier de tolerantie vergroten voor bijvoorbeeld homoseksuele en lesbische relaties, of alleenstaande vrouwen.

Ten derde kunnen media voorbeelden geven van daten en vervolgafspraakjes maken. Hoe ga je in die spannende fase met elkaar om, hoe hou je het fijn, en wat doe je met grenzen stellen en grenzen verkennen? Tot slot bestaat er naast de massamedia ook een tegencultuur. Die kritische beweging, bestaande uit onder andere girl-zines, festivals en andere ondergrondse bewegingen, geeft meisjes een mogelijkheid hun eigen identiteit te vormen. Onder andere rondom weblog De Tweede Sekse ontstond zo’n tegencultuur, en ook de Zesde Clan maakt deel uit van deze media.

Is dit alles genoeg? Ward, Day en Epstein vinden terecht van niet, en publiceren aan het einde van hun artikel een wensenlijstje. Dat lijstje komt vooral neer op minder stereotypen en meer progressieve, complexe verhalen en personages. Minder nadruk op slanke blonde vrouwen, en meer diversiteit in huidkleur en lichaamsvormen. Meer kritische aandacht voor rolpatronen en de manier waarop dat soort stereotiepe opvattingen beide seksen hinderen bij het opbouwen van fijne en gezonde relaties. Meer voorbeelden van zelfstandige vrouwelijke seksualiteit. Minder ‘vrouw-van’, ‘vriendin-van’ en meer veelzijdige vrouwelijke personages, die ook echt iets te doen krijgen in het verhaal. Dat en meer zou het positieve effect van de massamedia op vrouwen nog verder kunnen vergroten.

Quotum doorbreekt hegemonie van mannen aan de top

Quota doorbreken de hegemonie van mannen aan de top. Dat blijkt uit een nieuwe studie naar de effecten van wetgeving in Noorwegen. Sinds 2003 moeten beursgenoteerde bedrijven hier verplicht 40% vrouwen in de top hebben. Dat is gelukt, zonder dat bedrijven ten onder gingen. Bovendien krijgen vrouwelijke topbazen tegenwoordig bijna hetzelfde salaris als hun mannelijke collega’s – op dit niveau nam de loonkloof tussen de seksen af.

Een vrouwenquotum op zich is niet genoeg om een patriarchale cultuur te doorbreken. Maar het is een begin.

 

Toen Noorwegen een vrouwenquotum invoerde, riepen tegenstanders moord en brand met hetzelfde soort argumenten waar ook Nederlandse angsthazen zich van bedienen. Bedrijven zouden failliet gaan! Bedrijven zouden nooit zoveel vrouwen kunnen vinden! Talentvolle mannen zouden het nakijken hebben terwijl duffe excuus-Truzen met minder ervaring en minder competenties hun plek innamen! Noorwegen zou ten onder gaan!

De studie houdt het kort als het gaat om dit soort argumenten:

We show that these concerns were not relevant in practice.

Daar kunnen mensen het mee doen.

Daarnaast bleek dat het quotum psychologische effecten had, met name op vrouwelijke studenten:

A qualitative survey we performed in the Fall 2013 at the Norwegian School of Economics suggest that female (and male) students are well aware of the reform and many of them expect to professionally benefit from it in terms of future earnings and likelihood of holding a top executive position.

Oftewel, vrouwen kregen hoop. Banen in de top van het bedrijfsleven zijn opeens geen onhaalbare droom meer. Veertig procent van de plekken gereserveerd voor vrouwen betekent dat wie hard studeert en werkt, eindelijk een reële kans heeft om tezijnertijd een topfunctie te veroveren. Dat perspectief doet iets met een mens. Het bevordert de ambitie.

Dat wil niet zeggen dat een quotum alle problemen op de arbeidsmarkt oplost. Diversiteit en een kleinere loonkloof aan de top betekenen niet dat de gewone man en vrouw baat hebben bij de veranderingen. Die zogenaamde ‘trickle down‘ effecten worden wel vaker aangevoerd in economische theorieën, maar blijken steeds afwezig. Er is meer nodig dan een vrouwenquotum voor de top.

Bijvoorbeeld sterke vakbonden, want die organisaties blijken de meeste positieve effecten te hebben op de positie van vrouwen uit álle sociale en economische klassen. Maar ook een omslag in de mentaliteit van mensen. Zo wijst onderzoek uit dat vrouwen en mensen met een niet-blanke huidskleur diversiteitsbeleid het beste over kunnen laten aan blanke mannen:

Hekman added: “People are perceived as selfish when they advocate for someone who looks like them, unless they’re a white man.” So, what, if a woman hires a white man, it’s because he is the best person for the job, but if she hires another woman, it’s just because she wants someone to borrow tampons from? This probably isn’t new information to anyone who is a woman and/or a minority, but it’s always a bit jarring to see your suspicions confirmed.

Ondertussen wil het gebrek aan effect op ‘lagere rangen’ niet zeggen dat het Noorse beleid dús gefaald zou hebben. Een quotum is een begin, niks meer maar ook niks minder:

Quotas, instead, serve to bring gender equality to one specific area: positions of power. We can never say we live in a country rid of patriarchy while women hold less than a quarter of all political offices, 5 percent of CEO positions and less than 15 percent of executive officer positions, and less than 17 percent of board seats. And change isn’t coming voluntarily.

Waarvan acte, getuige de manier waarop een hard quotum in Nederland vooralsnog onbespreekbaar blijft. Een quotum verandert namelijk wel degelijk de samenstelling van de top. Degenen die nu alle macht in handen hebben, weten dat. Vandaar dat ze zich met hand en tand verzetten, Noorwegen als een doemscenario zien, en hardnekkig steeds dezelfde mythes blijven herhalen – die allang weerlegd zijn – om géén quotum aan hun broek te krijgen. Noorwegen laat echter zien dat het kan, zonder nadelige effecten. Nederland, waar wacht je nog op?

Nieuwe software brengt mannenoverschot in beeld

De enige filmcategorieën waarin mannen niet buitenproportioneel oververtegenwoordigd zijn, betreffen actrices en kostuumontwerp. In alle andere categorieën, zoals productie, componist van filmmuziek, regisseur en scenarioschrijver, schommelt het percentage mannen tussen de 70 en 93 procent. Die cijfers zijn het resultaat van analyses met nieuwe software, GendRE.

Dat regisseur Bigelow een Oscar won wil niet zeggen dat er geen probleem bestaat….

Bij wijze van test vond een analyse plaats van namen uit de International Movie Database. Daaruit blijkt dat het softwareprogramma nog niet perfect werkt. GendRE heeft moeite met de classificatie van namen zoals Taylor of Jamie. Of neem Andrea: in de V.S. een vrouwennaam, maar in Italië een mannennaam. Ook Chinese namen gaan nog wel eens mis.

Toch bereikt de software nu al een grote mate van betrouwbaarheid (en straks nog meer als dit soort kinderziektes opgelost zijn). De analyse had onthutsende resultaten als het gaat om de kloof tussen de seksen in de filmwereld:

As a filmmaker and activist involved in women’s empowerment issues, I’ve been keenly aware of the gender gap in the film industry and the obstacles that women filmmakers face far too often. However, I was surprised by these findings, especially for categories such as composers, editors, writers and producers. I did expect to see a gender gap, but nothing as pronounced as the findings by the GendRE API.

Dit soort analyses brengen de ernst van de situatie in kaart. Editors: 77,5% man. Scenarioschrijvers: 74,4 % man. Componisten: 88,2% man. Het gaat maar door. In bijna alle categorieën blijven vrouwen ruim onder de dertig procent steken. Dat is het veelbetekenende percentage, waarbij de minderheid eindelijk iets in de melk te brokkelen krijgt en de werkcultuur begint te veranderen.

Zulke inzichten met bijbehorende analyses en cijfers zijn van groot belang, omdat veel mensen racisme en antisemitisme niet pruimen, maar seksisme doodnormaal vinden. Vrouwen op achterstand? Dat zal dan wel komen doordat ze allemaal thuis blijven bij de kinderen, of te weinig ambitie vertonen, of tekort schieten, of zeuren. Het valt allemaal best mee. Waar hebben we het over? Sorry, maar er zijn gewoon geen geschikte vrouwen met voldoende ervaring.

Mensen krijgen dat zo vaak te horen dat het een vanzelfsprekende waarheid lijkt. Steeds meer professionals beginnen echter steeds luider ‘hypocriet gelul’ te roepen. Bijvoorbeeld voor de categorie regisseurs:

The line that women directors hear from the folks in Hollywood is that they don’t want to “risk” a tentpole film, or quite frankly as the statistics show, any film on a woman director. That goes along with the line that women just don’t have the experience to direct these movies.  That my friends is a giant big pile of poop.  They have no problem hiring men with no experience or promoting men from low budget films to the big leagues. It’s not about risk, it’s about gender. This is about male privilege and the belief that untested men can handle films better than women with experience. How can we believe that this is about experience when last night Paramount hired writer Robert Orci to direct the latest Star Trek film. This is a man WHO HAS NEVER DIRECTED A FILM BEFORE.

Toch krijgt deze man met nul ervaring een budget van 170 miljoen dollar en de kans om een film te maken met zo’n beetje de hoogst mogelijke status in Hollywood. Hij is niet de enige. Vele gingen hem voor. Allemaal mannen zoals hij. Zo kom je aan een verhouding van 1 vrouw op 15 mannen. Hollywood doet geen moeite voor vrouwen. Ze komen er niet in.

Die realiteit ontkennen heeft geen zin. Teveel vrouwen hebben precies dezelfde ervaringen van uitsluiting en marginalisering. De cijfers bekrachtigen die geleefde werkelijkheid en geven de ‘zachte’ ervaringen een ‘harde’ basis. Daarom is het zo goed als softwareprogramma’s de patronen in kaart brengen. Seksisme kun je meten. Voilà.

Diversiteit is opeens cruciaal als het om mannen gaat

Organisaties weten de adviezen van Talent naar de Top opeens bijzonder goed uit te kunnen voeren, nu het gaat om het vergroten van het aantal mannelijke docenten in het basisonderwijs. Geen woord over ‘ooo, omgekeerd seksisme!’ als opleidingen alleen nog mannelijke studenten op wervingsposters zetten. Geen woord over ‘mannen moeten zich maar aanpassen en beter hun best doen’.

Voelen mannen zich eenzaam tussen al die vrouwelijke collega’s? Het woord ‘gezeur’ schittert door afwezigheid. Nee, mannen hebben iets unieks toe te voegen en iedereen moet z’n uiterste best doen om hun kwaliteiten recht te doen. Met als aanvulling het onuitgesproken ‘want van de kwaliteiten van de juffen moeten we het niet hebben.’

Het gedoe rondom diversiteit in het basisonderwijs biedt fascinerende voorbeelden van de wet van Sullerot, gecombineerd met een flinke dosis Mars en Venusdenken. De wet van Sullerot houdt, kort samengevat, in dat een beroep in belangrijkheid (vergoeding en aanzien) daalt naarmate het door meer vrouwen wordt uitgeoefend. Women Inc illustreerde die geobserveerde wetmatigheid onlangs nog met een infographic over een aangetoonde daling van het salaris met 0,1 procent, voor iedere vrouwelijke collega op de werkvloer.

Je ziet de wet van Sullerot ook terug in artikelen over de ‘feminisering’ van sector X of beroep Y, altijd in de context van negatieve waardeoordelen. Feminisering is ondraaglijk! Het leidt tot ,,tienermeisjesachtige mededogen met zielige diertjes”, waarna je opeens met een Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer zit opgescheept. Kijk uit hoor, want vrouwen rukken op – iiieeek, the horror, the horror!! Vrouw = parttime werken, dus heb je een probleem (want: meer mensen nodig). Als 70% van de studenten geneeskunde vrouw is, moet je je ernstig afvragen of je zenuwachtig moet worden en op hoog niveau bespreken of je nu een probleem hebt, ja of nee. En blijft de rechtspraak wel onpartijdig als de rechter steeds vaker een vrouw is? (Iets waar niemand zich druk over maakte toen de rechter bijna altijd een man was.)

De huidige discourse over het basisonderwijs volgt dit patroon naadloos. Al die juffen leiden automatisch en vanzelfsprekend tot een lagere kwaliteit van het onderwijs. Met al die vrouwen, gepaard gaande aan een lagere status en een lager salaris, kijken mannen wel linker uit om het onderwijs in te gaan. Ze laten de sector steeds vaker links liggen.

Dat mannen het basisonderwijs verlaten is slecht, heel slecht. Want dan hou je vrouwen over. Na dat soort waardeoordelen volgt het Mars en Venusdenken. Waarom is dat zo slecht en negatief? Omdat vrouwen nou eenmaal een bepaalde manier van zijn vertegenwoordigen. En, zoals ex-Opzij hoofdredactrice Cisca Dresselhuys de berichtgeving en de pleidooien voor meer mannen samenvat, dan heb je een probleem:

Allemaal types, die op school maar wat zitten te fröbelen in plaats van goed rekenen te geven, die bang zijn voor een zakelijke aanpak van problemen, die altijd alleen maar praten en nooit eens dóórpakken en ook nog eens te dom of te bang zijn om betere salarissen te eisen…

Want tsja, mannen zijn nou eenmaal anders dan vrouwen, waarbij anders automatisch opgevat wordt als ‘beter’ zodra het om mannen gaat. Zij weifelt en praat. Hij hakt knopen door. Zij kan niet zoveel met drukke jongens, hij begrijpt ze en kan goed inspelen op hun energie. Zij houdt zich aan de regeltjes, hij brengt actie en vernieuwing. Zij neemt haar baan niet zo serieus, met al dat parttime werken en een voorliefde voor knutselwerkjes. Hij heeft ambitie en gáát ervoor. Hij is een voorbeeld voor anderen (o nee, vooral jongens. Meisjes tellen niet). Zij is slecht. Hij is goed!!!!

Gelukkig zorgen kritische analyses van mensen zoals Dresselhuys, en commentatoren bij enkele artikelen, regelmatig voor de broodnodige nuancering. Ze wijzen op de dubbele moraal die uit dit soort verhalen duidelijk naar voren komt:

Marcel M – Ik zie het probleem niet zo. In een nog niet zo heel ver verleden waren de basisscholen, zeker op het platteland, mannenbolwerken waar strenge meesters (of in het katholieke Zuiden, strenge fraters, broeders en paters) grote klassen drilden, geleid door een Bovenmeester (het Hoofd der Lagere School). Ik geloof niet dat de meisjes van toen daardoor beroofd werden van vrouwelijke eigenschappen bij gebrek aan voorbeeldmodellen.

Cornel Klein Amerika West –Martijn Blijleven mag dan toevallig zelf ’n klankbord zijn voor jongens met stoere verhalen over de voetbalwedstrijd: niet alle mannen houden van voetbal; geen argument dus voor de “noodzaak” van mnl. lesgevers. Moeten jongens trouwens nog steeds “stoer” zijn of i.i.g. zo overkomen?

Catherine @Frans_B : hoe denkt U over het feit dat vrouwen nog steeds niet worden gekozen voor de baan omdat het een mannelijk management was -en hoe denkt U er over dat vrouwe al decennia vrijwel overal te maken hebben met een dominante mannen werkkultuur en nog dagelijks te maken hebben met openlijk of verhuld seksisme? vindt U nu de mannen zielig of moeten ze zelf beter leren omgaan met de realiteit?

Laten we het erop houden dat diversiteit bewezen goed is voor een beroep of bedrijf. Daarom is het op zich prima als er aandacht is voor de samenstelling van het lerarencorps op scholen. Maar wat zou het mooi zijn als mensen met dezelfde ijver en met dezelfde complimenten voor hun kwaliteiten en talenten vrouwen steunen in sectoren die nu door mannen gedomineerd worden….