Category Archives: Aankondiging

Evenementen en gebeurtenissen

De Coronaspuger is bijna altijd een man

Je zou zeggen dat een epidemie op zich al erg genoeg is, maar nee. Er zijn mensen die het erger maken en nieuwe woorden laten ontstaan. Neem de term Coronahoester. Of Coronaspuger. Of Coronahufter. Wat blijkt: zo’n hufter of hoester is opvallend vaak een man. Gezagsdragers zoals agenten, en vrouwen met een dienstverlenend beroep, zoals cassiére en baliemedewerker, blijken favoriete doelwitten van deze macho’s.

De spuger en de hoester militariseren het Coronavirus: ze gebruiken het als wapen zodra er iets gebeurt wat hen niet zint. Zo kreeg een man uit Noordwijkerhout tien weken cel omdat hij agenten bij zijn arrestatie expres in het gezicht hoestte en uitriep dat hij besmet was met Corona. Een man uit Apeldoorn veroorzaakte geluidsoverlast en hoestte agenten in hun gezicht toen ze naar zijn huis kwamen om de situatie in goede banen te leiden. Zes weken cel. Of neem dit geval, een man uit Nieuw Beerta. Hij bleek bij een verkeerscontrole geen geldig rijbewijs te hebben. Toen de agent daar tegen op wilden treden, hoestte de automobilist hem in het gezicht.

Ook hulpverleners kunnen het doelwit worden. Zo kregen hulpverleners stank voor dank, en mogelijk een ziekte, toen ze een automobilist probeerden te redden uit zijn auto. De 41-jarige automobilist was dronken van de weg gereden maar toen de hulpdiensten arriveerden, ”begon [de verdachte] onder meer te spugen en riep dat hij corona had”. Lekker dan!

Bij vrouwen is dat wat de man niet zint vaak de situatie waarbij de vrouw in kwestie hem niet geeft wat hij wil. Zo kreeg een man vier weken cel nadat hij een baliemedewerkster afstrafte:

De 52-jarige man was 19 maart in een ziekenhuis in Eindhoven. Hij bewoog zich onnodig dicht naar een baliemedewerker, duwde het afzetlint naar voren, plaatste zijn hand op de balie en riep tegen de vrouw dat hij waarschijnlijk corona had en een test wilde. De vrouw kon hem daarmee niet helpen, waarop de verdachte de vrouw in haar gezicht hoestte.

Volgens The Conversation geeft de virusepidemie ons een unieke kans om te zien hoe diep macho stereotiep gedoe in de samenleving is verankerd. Inderdaad, niet alle mannen, maar als iemand agressief wordt en het virus als wapen gebruikt, gaat het bijna altijd om een man. Een deel van de mannelijke sekse vindt het normaal om een probleem met agressief gedrag te bezweren. Dat hij anderen expres blootstelt aan een wellicht dodelijke ziekte, is voor zo’n Coronahufter bijzaak.

Dit stelsel van macho agressief gedrag is onder normale omstandigheden al zo schadelijk, dat de Amerikaanse vereniging voor psychologen een speciale leidraad schreef om jongens en mannen beter te ondersteunen als ze in de problemen komen. Het virus zet dit alles op scherp en maakt agressieve macho’s extra zichtbaar. Hun gedrag levert zoveel problemen op dat minister van Justitie Grapperhaus inmiddels zint op maatregelen. Hij wil dat daders verplicht wangslijm af moeten staan. Als ze besmet blijken, wil hij het mogelijk maken dat de rechter hen een zwaardere straf oplegt.

Corona: zorgen om huiselijk geweld nemen toe

Overal waar de COVID-19 epidemie aanleiding geeft tot maatregelen om mensen binnen te houden, begint huiselijk geweld op te spelen. Deze vorm van agressie kent een sterke gender-component. Het zijn in meerderheid mannen die vrouwen mishandelen, en vrouwelijke slachtoffers lijden onder ernstiger geweld dan mannelijke slachtoffers. Overal zien hulpverlenersorganisaties de problematiek toenemen. In Frankrijk stelt de regering inmiddels hotels open voor vrouwen die hun mishandelaar moeten ontvluchten.

Voor vrouwen is thuis vaak een onveilige plek. Het is de locatie waar mannen incest plegen, en vrouwen en kinderen slaan. Binnen blijven betekent voor vrouwen vaak dat ze thuis opgesloten zijn met hun mishandelaar en, in extreme gevallen, hun moordenaar. Zoiets als een epidemie vergroot spanningen. Thuis opeens je kinderen moeten scholen betekent extra spanningen. Niet even een ommetje kunnen maken als er ruzies dreigen, vergroot spanningen. In die situatie krijgen mannen die toch al gewend waren om uit te halen, nog meer dan anders de neiging zich af te reageren op de vrouwen en kinderen in hun omgeving. Niet vreemd dus dat de alarmsignalen toenemen naarmate een al dan niet ‘intelligente’ lockdown voortduurt.

In Nederland ziet de politie meer gevallen van huiselijk geweld sinds het begin van de Corona uitbraak. Cijfers zijn nog niet voorhanden, maar professionals maken zich zorgen. Slachtoffers en omstanders die zich zorgen maken kunnen bellen met Veilig Thuis (ook anoniem) via 0800-2000. Verder roept Veilig Thuis Groningen mensen op om bij twijfel een signalenkaart in te vullen, vindbaar via www.signalenkaart.nl. Op die manier kun je wat gerichter een melding doen als je het idee hebt dat het mis is bij de buren. Dat is geen klikken, dat is zorgen voor elkaar en erger voorkomen.

In andere landen houden overheden wél gericht cijfers bij. Zo kent Spanje een speciaal ministerie voor Vrouwenzaken, geldt gendergerelateerd geweld als prioriteit, en houden instanties de trend bij. Een door de overheid ingestelde hotline kreeg 270 procent meer telefoontjes over huiselijk geweld dan voor het begin van de Corona epidemie. Het percentage meldingen van huiselijk geweld steeg met 18%. Daarnaast vermoorden agressieve mannen ‘hun’ vrouwen. In 2020 betreurde het land tot nu toe 17 dode vrouwen. Spanje houdt femicide bij vanaf 2003, en vanaf dat jaar tot nu staat de officiële teller op 1050 dode vrouwen. Dat is alsof iemand iedereen op Vlieland heeft uitgemoord, zodat het eiland leeg en ontvolkt achterblijft.

Om het tij te keren proberen allerlei landen maatregelen te nemen. Volgens de Amerikaanse krant Washington Post stelde de regering van Groenland bijvoorbeeld een verbod op alcohol in, in een poging de agressie van mannen te verminderen. In Frankrijk krijgen vrouwen niet alleen een plekje in een hotel, maar zijn er ook hulpposten ingericht in supermarkten. Vrouwen die in nood verkeren, kunnen daar een wachtwoord zeggen en krijgen dan hulp aangeboden. Maar overal is de teneur hetzelfde: de beschikbare hulpverlening was ontoereikend en blijft ontoereikend:

“The supports aren’t working,” said Renata Field, a coordinator for Domestic Violence NSW in Australia. “So why would they work during a crisis?” Her organization has recorded a 40 percent increase in requests for court advocacy services in recent weeks.

Corona heeft invloed op baas in eigen buik

Het Coronavirus heeft op allerlei terreinen gevolgen, ook op het recht van baas in eigen buik. Landen gaan heel verschillend om met het recht op een vrije keuze. Conservatieve staten in de V.S. grijpen de epidemie aan om abortus tot niet-essentiele zorg te bestempelen en klinieken te proberen te sluiten. In Engeland versoepelde de regering de wetgeving juist. In Argentinië kwam de strijd stil te liggen. In Nederland grijpen conservatieve groepen hun kans om het virus uit te roepen tot een straf van God, onder andere vanwege abortus. MET UPDATES onderaan dit artikel

Om met dat laatste te beginnen: Nederland kent een sterke onderstroom van Christelijk fundamentalisme. Niet zo vreemd dus dat het Reformatorisch Dagblad in een hoofdredactioneel commentaar de huidige epidemie aangrijpt om onder andere tegen het afbreken van zwangerschappen en tegen het feminisme (genderideologie) te ageren. De krant schrijft o.a.:

Christenen belijden dat ziekte en gezondheid hun niet toevallig overkomen. Niet corona heerst, maar God regeert. Het coronavirus is slechts een tweede oorzaak, een middel in Gods hand. Hij zendt ziekte zoals ooit de plagen in Egypte, om de mens tot inkeer te brengen. Christenen hoeven daarvoor niet te verwijzen naar China, Iran of Italië. Ze hoeven ook geen verwijten te maken aan een overheid die abortus en euthanasie verdedigt of Nederland een genderideologie opdringt. Laten ze de hand in eigen boezem steken en zichzelf onderzoeken.

In Nederland valt abortus onder noodzakelijke gezondheidszorg. Klinieken blijven dan ook gewoon open, meldt het Nederlands Genootschap van Abortusartsen. De NGvA benadrukt dat medewerkers de richtlijnen van het RIVM volgen.

In Argentinië zijn ze nog niet zo ver. Dat land beleefde twee jaar geleden een felle strijd om abortus legaal te maken. Een conservatieve regering wees een voorstel tot legalisering af. Vorig jaar won echter een progressievere man de verkiezingen: Alberto Fernández. Hij beloofde van het recht van baas in eigen buik een prioriteit te maken en stond op het punt om een wetsvoorstel in te dienen om dat recht werkelijkheid te maken. En toen sloeg de pandemie toe. Alles stokte. Dat betekent dat Argentijnse vrouwen, geconfronteerd met het verlies van werk en inkomen, de gezondheidsrisico’s en de onzekere toekomst, gedwongen moeten baren of het risico van een onveilige, illegale abortus moeten nemen.

In de Verenigde Staten hebben vrouwen nog het recht op het afbreken van een zwangerschap, maar verschillende conservatieve staten grepen het virus aan om klinieken te belagen. Onder andere Ohio, Texas en Alabama redeneerden dat alleen noodzakelijke medische zorg doorgang mag vinden, om schaarse middelen zoveel mogelijk aan te wenden voor slachtoffers van Corona. Abortus is geen essentiële zorg, oordeelden de door mannen geleide overheden. Vrouwen moeten zonder doen tijdens de epidemie. Ze dreigden klinieken met hoge boetes en andere maatregelen, als ze toch door gingen met hun werk.

Inmiddels hebben rechters hier een stokje voor gestoken: vrouwen kunnen niet wachten en deze medische zorg is voor hen van levensbelang, in alle betekenissen van het woord. Klinieken verkeerden echter ruim een week in onzekerheid en zegden afspraken af. Voor vrouwen had dit grote gevolgen. Zo vertelde een vrouw dat ze gestresst rond ging bellen en uiteindelijk in Denver terecht kon, 12 uur rijden van haar huis vandaan. Omdat ze er snel bij was, kon ze pillen innemen. De eerste in de kliniek, de tweede thuis. Dat werd voor haar een race tegen de klok:

We have 10 and a half hours to go. I feel like I’m in a race against time. I have to take the second drug in 24 hours for my abortion to actually work. So that means that we need to hurry up. We don’t have time to take breaks or rest. Otherwise, I’ll be having my abortion in the car.

Niet fijn. Andere landen namen maatregelen om het makkelijker te maken zo’n abortus met pillen te krijgen. Engeland versoepelde de regels bijvoorbeeld. Normaal gesproken moeten vrouwen naar een kliniek reizen. Dat betekent een risico lopen op besmetting, tijdens de reis en tijdens het bezoek aan de arts. Niet aanbevolen als de regering iedereen oproept zoveel mogelijk thuis te blijven. Zolang de epidemie woedt, mogen vrouwen daarom een beroep doen op een internetconsult, en kunnen ze de abortuspillen thuis ontvangen en innemen, besloot de regering. Heel verstandig. Ook hier blijven de klinieken gewoon open om vrouwen die verder in hun zwangerschap zijn de juiste zorg te geven.

In Australië is iedereen van goede wil, maar leveren de grote afstanden problemen op. Artsen vliegen normaal gesproken naar de locaties waar ze hun werk doen, maar de Australische regering heeft reizen aan banden gelegd en op verschillende plekken strikte quarantaines ingesteld. Dat betekent dat de artsen niet naar hun werkplek kunnen reizen. Organisatie Marie Stopes waarschuwt dat de levens van vrouwen hierdoor gevaar lopen, met name als het gaat om late abortussen. Die vinden vaak plaats omdat er sprake is van ernstige medische problemen, die urgent ingrijpen vergen. Uitstel kan zeer gevaarlijk zijn.

UPDATE 1: de ontwikkelingen gaan snel. Zoals gezegd besloot de Amerikaanse staat Texas abortus te classificeren als onnodige medische zorg die je uit moet stellen in deze tijd van crisis. Nadat een rechter die maatregel opschortte, ging de staat in beroep. Een hoger gerechtshof stelde het bestuur in het gelijk. Met een twee tegen één uitspraak keurden rechters het misbruiken van de COVID-19 epidemie goed om vrouwen noodzakelijke medische zorg te onthouden. Klinieken kunnen nu alleen nog een beroep doen op het Supreme Court, waar president Trump net heeft gezorgd voor een meerderheid van conservatieve fundamentalisten die zijn anti abortus standpunt uitvoeren. Dus het ziet er niet goed uit voor Amerikaanse vrouwen.

UPDATE 2: In Nederland hebben Women on Waves en Bureau Clara Wichmann een open brief gestuurd naar de Nederlandse regering, om te pleiten voor een betere toegang tot abortuszorg. Beide organisaties pleiten voor de Engelse lijn, en roepen de overheid op om vrouwen in de gelegenheid te stellen vanuit huis abortuspillen en begeleiding van een arts via internet te krijgen. Nu moeten vrouwen nog naar een kliniek voor het met pillen afbreken van een zwangerschap in een vroeg stadium. Dat lukt niet als vrouwen bijvoorbeeld in quarantaine zitten.

Oscars blijven wit en mannelijk

Wil je zien hoe machtsbolwerken zichzelf in stand houden? Dan hoef je niet verder te kijken dan de Oscars. De veelal witte, mannelijke stemmers nomineerden vooral witte mannen, en sloegen vrouwen opnieuw over voor de hoofdprijs van beste regisseur, de Oscar waarmee Hollywood haar filmgenieën eert en de canon in stand houdt. Van de nominaties voor acteursprijzen ging er slechts eentje naar een persoon met een gekleurde huid: Cynthia Erivo, voor haar rol in “Harriet.”

De Oscars leveren gemengde gevoelens op bij onder andere Dana Stevens, de vaste filmrecensent van webmagazine Slate.com. Ja, de nominaties zijn een Hollywood incrowd feestje. Als regisseur kun je misschien meer genieten van complimenten van de bezoekers die naar de bioscoop gaan om jouw werk te zien. Aan de andere kant, zo benadrukt Stevens, kun je er niet omheen dat de Oscars nog steeds betekenis hebben. De prijzen bepalen welke werken de officiële filmcanon waardig zijn en geven aan welke verhalen we als cultuur belangrijk vinden.

Daarom is het volgens Stevens extra schrijnend dat films van regisseuses wel nominaties kregen in categorieën zoals beste film en beste actrice, maar opnieuw genegeerd werden toen het aankwam op de nominaties voor beste regisseur:

2019 was a year in which the number of mainstream films made by women started to reach critical mass: Lorene Scafaria’s Hustlers, Lulu Wang’s The Farewell, Kasi Lemmons’ Harriet, Marielle Heller’s A Beautiful Day in the Neighborhood, Olivia Wilde’s Booksmart, Joanna Hogg’s The Souvenir, Claire Denis’ High Life, Céline Sciamma’s Portrait of a Lady on Fire, and Mati Diop’s Atlantics were all either well-reviewed, successful at the box office, or both, and several of them were recognized in Monday morning’s nominations in categories other than directing. To respond to a year like that with the studious exclusion of anyone female from the award that above all others confers authorship and authority, the one that attributes a film’s success to the unifying vision of an individual, starts to look like nothing else but rank condescending sexism.

Het overslaan van regisseuses leidde tot cynische commentaren van het kaliber ‘denken mensen soms dat films zichzelf regisseren?’ Dat kaboutertjes, in plaats van vrouwen zoals Greta Gerwig, een meesterwerk zoals Little Women vorm gaven? Time Magazine ziet een eenvoudige reden voor het negeren van vrouwelijk talent. Degenen die bepalen wie de nominaties voor de Oscars krijgen, zijn nog steeds veelal man en wit. Zij herkennen talent en kwaliteit blijkbaar alleen als het in een witte mannelijke vorm verschijnt. De uitzondering bevestigt de regel dat alleen mannen en het mannelijke tellen:

it’s certainly worth pointing out that men can vote for female-directed films. But historically, they have not. Bigelow remains the only woman ever to win Best Director, and she won for Hurt Locker, a war movie that stars primarily men, delves deeply into the male psyche and fits neatly into a long line of Academy-anointed films on that particular topic.

De mannen die de nominaties voor beste regisseur bepaalden, gaven dit jaar opnieuw blijk van die interesse voor verhalen van mannen, over mannen. Kanshebbers zijn Martin Scorsese, “The Irishman”, Todd Phillips, “Joker”, Sam Mendes, “1917”, Quentin Tarantino, “Once Upon a Time in Hollywood” en Bong Joon Ho, “Parasite”. Als Bong Joon Ho zou winnen, is hij de tweede niet-witte man ooit die deze eer te beurt valt. De beste regisseur is en blijft een witte man, volgens de Oscars.

Behalve in Parasite spelen vrouwen geen rol van betekenis in de werken van deze genomineerde meesterregisseurs. 1917 is een door mannen gedomineerde oorlogsfilm met 1 (korte) scene waar een burger in voor komt. Dat is een vrouw en zij treedt vooral op als verzorgster van een baby die niet de hare is. In The Irishman heeft de enige actrice, Anna Paquin, zeven woorden tekst in de hele rolprent. Once Upon a Time draait om mannen en telt wat meer vrouwenrollen, maar die zijn stuk voor stuk problematisch. De vrouwelijke personages dienen respectievelijk als vijand om in elkaar te slaan en in brand te steken, als middel om de mannelijke hoofdrolspeler aan te moedigen zijn vak weer serieus te nemen, en als object om naar te kijken, tevens beloning voor de mannelijke hoofdrolspelers (de mannen verdelgen het kwaad en mogen dan bij haar aanschuiven voor een gezellig diner).

In Joker dienen de paar vrouwenrollen opnieuw vooral als middel om de mannelijke hoofdpersoon motieven voor zijn handelen te geven, of als contrast – hij verdient sympathie omdat hij psychische aandoeningen heeft, maar zijn moeder, die ook duidelijk psychisch niet in orde is, blijft een tweedimensionale karikatuur, de Slechte Moederfiguur die je openlijk mag haten omdat ze haar zoon verpestte. Daarnaast presenteert de film een man die een vrouw stalkt als iets onschuldigs en romantisch. Yikes. Het is opvallend hoeveel mannelijke filmrecensenten blind bleven voor het seksistische gehalte van deze film. Ze prezen Joker de hemel in, terwijl vrouwelijke filmrecensenten met afschuw reageerden. Zij zijn echter zodanig in de minderheid, dat de mening van de mannelijke recensenten domineert.

Tot slot Parasite. Dit is de enige film van een man met een gekleurde huid/nietwesterse achtergrond, en ook de enige film waarin vrouwen volwaardige rollen spelen. De actrices spelen personages met een eigen identiteit, een eigen verhaal. Ze hebben hun eigen problemen en handelen op eigen initiatief. Het is niet voor niets dat de Alliance of Women Film Journalists Parasite uitriep tot beste film van 2019.

Al met al kun je opnieuw stellen dat de leden van de organisatie die de Oscarnominaties bepaalt, geen zin hebben in verhalen met, over of van vrouwen. Ze hebben ook geen zin in mensen m/v/x met een andere huidskleur. Dieptriest.

2020 wens: minder agressie tegen vrouwen

Gelukkig nieuw jaar lieve lezeressen van dit weblog! En als ik één wens mag uitspreken voor 2020, dan is het deze: minder agressie tegen vrouwen. Verbaal, psychologisch, fysiek, seksueel, het maakt niet uit, maar laat 2020 het jaar worden waarin we allemaal beseffen dat vrouwen mensen zijn, met gevoel en verstand. Als we keer op keer gebombardeerd worden met vijandigheden, doet dat iets met ons. Het tast ons gevoel van eigenwaarde en veiligheid aan. Dus, kan het een onsje minder?

Voor agressie tegen vrouwen hoef je de krant maar open te slaan of radio te luisteren, of de minachting slaat in je gezicht. Loonkloof of te weinig vrouwen aan de top? ‘Vrouwen, kom van die yogamat af en ga presteren‘, aldus de vette kop in dagblad Trouw van 18 december 2019. Of mediapersoonlijkheid Jort Kelder, die in zijn programma op radio 1 beweert dat vrouwen zich zodanig aan hem opdringen, dat ze er om vragen om verkracht te worden. Of het vrouwenvoetbal, waarbij ondanks de behaalde successen teveel mensen, opvallend vaak mannen, het niet konden laten om te benadrukken dat zij geen ‘echt voetbal’ spelen, maar een inferieure variant van de sport beoefenen. Wijvenvoetbal, waar mannen niet naar kunnen kijken omdat het teveel gebreken vertoont. Zo verschrikkelijk slecht, dat het nergens op slaat.

Deze verbale agressie, waarbij vrouwen worden afgeschilderd als respectievelijk ambitieloze trutjes, wezens met zaadvragende ogen, of inferieure types die niet kunnen voetballen (of andere activiteiten beoefenen op het hoogste niveau) gaat hand in hand met discriminerende praktijken zoals vrouwen onderbetalen, afserveren zodra ze zwanger worden, over het hoofd zien bij de erkenning van kwaliteit en het uitdelen van de lof, eer en prijzen. Deze verbale agressie en discriminatie gaan ook hand in hand met fysieke en seksuele agressie tegen vrouwen.

Zo is het veelzeggend dat de algemene misdaadcijfers een dalende trend vertonen, behalve als het gaat om geweld tegen vrouwen. Zo kwamen er in vergelijking met piekjaar 2017 minder mannen om het leven door geweld, maar bij vrouwen blijft het cijfer al jaren stabiel hangen rond de 43 moorden per jaar. In driekwart van de gevallen kenden deze dode vrouwen hun moordenaar: het was de partner of ex-partner. Hun eigen huis is voor vrouwen de gevaarlijkste plek die je maar kunt bedenken: ”Gedode vrouwen zijn veelal in hun eigen woning met een steekwapen of door wurging omgebracht”, meldt het Ministerie van VWS, in passief taalgebruik waarbij de mannelijke dader zorgvuldig buiten beeld blijft.

Als het gaat om seksuele intimidatie, straatintimidatie, aanranding en verkrachting hebben we niet eens betrouwbare cijfers, want de meeste vrouwen melden de misdaad niet. Wangedrag zoals straatintimidatie was decennia lang iets waar vrouwen in stilte mee moesten dealen. Zedenzaken blijven in overgrote meerderheid ongeteld – slechts zestien procent van de verkrachte vrouwen doet bijvoorbeeld aangifte, becijferde onderzoeksbureau Regioplan in 2017. De zaken die wél naar de rechter gaan, duren lang en zorgen vaak voor verdere traumatisering van het slachtoffer. Hulp zoeken na seksueel geweld is lastig, want de net opgezette centra voor seksueel geweld kampen met geldnood, een probleem waar de Nederlandse regering niets aan wil doen.

Kortom, vrouwen raken beschadigd door verbale, fysieke en seksuele agressie. Kunnen we daar in 2020 beter op letten? Mannen, spreek je maten aan als die vrouwen naroepen op straat of op het werk ongepast gedrag tegenover hun vrouwelijke collega’s vertonen. Mannen die moeite hebben met grenzen en begrippen zoals instemming, lees deze eenvoudige tips om verkrachting te voorkomen. Mensen m/v/x, laten we stoppen met vrouwen beschrijven in termen van ambitieloze trutjes die niet genoeg hun best doen, inferieure stuntelaars en leeghoofden die erom vrágen om door types zoals Keldert of Baudet ‘overweldigd’ te worden. Het is niet onschuldig of grappig of prikkelend. Het zijn vormen van vrouwenhaat, en zulke verbale minachting schept de mindset die daarna de weg vrij kan maken voor escalatie (en daarna: het slachtoffer de schuld geven.)

Ik wens iedereen een vredig, respectvol, veilig 2020!

Chileens feministisch protest gaat viraal

Overal duiken ze op. In Londen, in Mexico Stad, Berlijn, zelfs al in Amsterdam: groepjes vrouwen die op een strakke technobeat danspassen maken en een krachtige tekst tegen verkrachting spreek-zingen. De bron? Een Chileens feministisch collectief, LaTesis Colectivo, uit Chili. Inmiddels een week geleden voerden circa 200 vrouwen de performance voor het eerst uit op diverse plekken in de hoofdstad Santiago. Hun protest tegen geweld tegen vrouwen gaat de hele wereld over. Hier is het origineel waar het allemaal mee begon:

De Chileense krant La Tercera sprak met de vier vrouwen die aan de basis staan van de protestactie. Dat zijn theatermaaksters Daffne Valdés Varga, Sibila Sotomayor Van Rysseghem, Paula Cometa Stange en Lea Cáceres Díaz, uit de havenstad Valparaíso. Ze worden dagelijks geconfronteerd met agressie tegen hun seksegenoten, van straatintimidatie tot aan verkrachting en moord, en zagen hoe het geweld piekte tijdens de protesten die onder andere de hoofdstad Santiago de laatste weken in hun greep hielden.

Die protesten begonnen in oktober dit jaar, nadat de metro maatschappij de prijzen voor de kaartjes verhoogde, maar mondden al snel uit in een algemeen, landelijk protest tegen armoede en een neoliberaal beleid waardoor de prijzen van drinkwater, elektriciteit en gas de pan uit rijzen. De overheid greep hard in, met doden tot gevolg. Onder de honderden opgepakte demonstranten bevinden zich veel vrouwen, en al snel bleek dat agenten, militairen en andere ordehandhavers hun macht onder andere gebruikten om die vrouwen massaal aan te randen en te verkrachten.

Varga, Van Rysseghem, Stange en Díaz besloten dat ze dat seksuele geweld niet pikten – het politiegeweld was de druppel die de emmer over liet lopen – en bedachten hun protest zang en dans. De groep kreeg overal steun en kon bij haar debuut op 25 november rekenen op een grote groep medestandsters, die samen de tekst instudeerden en samen de straat op gingen om te betogen tegen het seksuele geweld. Voor de inhoud van de tekst gingen de vier oprichters van het collectief te rade bij analyses van wetenschappers, waaronder feministe en antropologe Rita Segato. Vandaar ook de naam LaTesis Colectivo – tesis betekent in het Spaans onder andere scriptie, of (wetenschappelijke) stelling.

Al snel klikten duizenden mensen op Youtube filmpjes met de performance. LaTesis Colectivo kreeg binnen een paar dagen navolging in allerlei landen. De tekst van de protestdans is zelfs al vertaald in gebarentaal, en CQ magazine publiceerde de handleiding met de tekst in het Spaans en in de Engelse vertaling, zodat iedereen de dans en zang makkelijk kan leren. Per land passen vrouwen de tekst aan. Voor ‘politie’ gebruiken Chilenen het woord ‘Paco’, ‘los Pacos’. In Mexico gebruiken ze het woord ‘tira’, als in ‘La Tira’, dus vervingen ze los Pacos door la Tira en dan klopte het voor het land waar vrouwen de protestdans uitvoeren.

Raak je geïnspireerd? Alles wat je nodig hebt zijn een groep vrouwen, zin/wil, en iemand die een technobeat op een trommel kan slaan….

Partnermoord verloopt volgens vast patroon

Huiselijk geweld treft vrouwen zes keer vaker dan mannen, en soms loopt het geweld uit op moord. Het aantal vermoorde vrouwen blijft, ondanks dalende algemene misdaadcijfers, nagenoeg stabiel. Volgens het CBS vermoordden mannen vorig jaar 43 keer hun partner of ex-partner, in 2017 gebeurde dat 46 keer. Die weg, van een slechte relatie naar moord, verloopt volgens een vast patroon, ontdekte de Engelse wetenschapster Jane Monckton Smith van de universiteit van Gloucestershire. Mannen die vrouwen vermoorden zijn geen natuurramp of onvermijdelijk verschijnsel a la de zwaartekracht. We kunnen iets doen.

Criminologe Monckton Smith analyseerde 372 moorden, waaronder ook een paar van mannen die hun mannelijke partner doodden. In bijna alle gevallen betrof het echter een man die een vrouw vermoordde. Uit de analyse blijkt dat het proces van kennismaken met een vrouw, tot aan de stap om haar te doden, in acht fasen verloopt. Dat zijn de volgende:

  • Voor aanvang van de relatie heeft de toekomstige dader al een geschiedenis van stalken, mishandeling en/of seksuele agressie
  • De romance ontwikkelt zich razendsnel tot een serieuze relatie
  • De relatie kenmerkt zich al snel door dwingende controle
  • Er komt een ‘trigger’ – een gebeurtenis die dient als katalysator voor nog meer dwang en controle. Monckton Smith noemt voorbeelden zoals de aankondiging van de partner dat hij/zij de relatie wil beëindigen. Of het stel krijgt te maken met financiële problemen
  • Escalatie – een toename in de intensiteit en frequentie van de controletechnieken van de toekomstige dader. De man gaat bijvoorbeeld dreigen dat hij zelfmoord zal plegen als de vrouw iets niet doet of juist wel doet. Of de partner begint de andere partner te stalken
  • De dader bereikt een beslissend punt. Hij verandert zijn manier van denken en slaat de weg in van wraak en/of moord
  • Planning – de dader koopt wapens, verkent het terrein, zoekt naar mogelijkheden om het slachtoffer alleen aan te treffen
  • De dader vermoordt zijn of haar partner, en kan daarbij ook anderen schade toebrengen of vermoorden, zoals de kinderen van het slachtoffer

In een interview met de BBC, op 28 augustus 2019, vertelde Monckton Smith dat ze inmiddels Engelse politieagenten traint, evenals advocaten en medewerkers van de reclassering. Ze hoopt dat meer mensen hun voordeel doen met deze kennis:

She hopes that now the study has been published in the Violence Against Women Journal, the model can be rolled out more widely. “As soon as they see it, victims and professionals are able to say, ‘Oh my God, I’ve got a case at stage three’, or ‘My relationship is at stage five’,” she said. “Police have been incredibly receptive, and recognise the steps in cases they are working on, because it speaks to their experience and makes an order out of the chaos that is domestic abuse, coercive control and stalking,” she added.

De Engelse wetenschapster ziet ook aanknopingspunten om iets te doen. Meer bewustwording bij de politie en hulpverleners helpt zulke professionals om een betere risico-inschatting te maken en sneller te herkennen dat een vrouw in gevaar verkeert. Als financiële stress kan leiden tot escalatie, helpt het bijvoorbeeld als gemeenten de schulddienstverlening goed op orde hebben en stellen sneller kunnen helpen. En als vrouwen kennis nemen van deze zogenaamde ‘homicide timeline‘ – het tijdpad naar moord- kunnen ze hulpverleners beter uitleggen wat er aan de hand is en waarom ze dringend hulp nodig heeft.

‘Dark Fate’ heeft een vrouwvriendelijk, politiek hart

De nieuwste Terminator film Dark Fate draait in de bioscopen en als SF fan moest ik die natuurlijk zien: drie vrouwen in de hoofdrollen! En, volgens Amerikaanse recensenten, de beste uit de reeks sinds Terminator 2. Bekeken door een politieke- en genderlens biedt deze Hollywoodproductie een verrassend scherp randje. Om daarover meer te zeggen zijn SPOILERS onvermijdelijk. Dus, wil je erheen maar heb je de film nog niet gezien, wacht dan met het lezen van dit artikel.

SPOILER ALERT

Ok je bent er nog? Mooi. Dark Fate komt creatief gezien uit de koker van mannen. Tim Miller regisseerde een verhaal van mannelijke scenaristen, waaronder James Cameron, bekend van de eerste twee Terminator films. Alleen bij het screenplay komt een vrouwennaam voor, namelijk Gale Anne Hurd. Zij speelde als producer en schrijver een belangrijke rol bij de eerste twee Terminator films en is gewend om in mannenbolwerken te functioneren. Zo zei ze in een interview voor het blad The Verge dat ze het etiket ‘bitch’ omarmt, omdat het betekent dat ze haar werk goed doet:

“I embrace being a bitch. No guy would be called that. You’ve got to remember that,” she stressed. “There is no equivalent term for a guy. So it’s really not being a bitch. It is standing up for yourself, defending yourself, and speaking out.” The trick, Hurd said, is being fastidious and prepared, both to take advantage of opportunities when they arise, but also so mentors and allies can go to bat when bias gets in the way

Hurd, Cameron en Miller gaven in aanloop naar de film aan dat ze alle films na Terminator twee zouden negeren, en het verhaal zouden oppakken waar Terminator 2 eindigde. En ook al domineren mannen het creatieve deel, ze geven ruim baan aan vrouwen. In Dark Fate blijkt dat Connor de toekomst niet definitief heeft kunnen veranderen aan het slot van T2. Een ander bedrijf heeft een ontwikkeling op gang gebracht die uiteindelijk leidt tot het ontstaan van robots die de mensheid uit willen roeien. Cue de klassieke scenes met aanzwellende windvlagen, elektrische ontladingen, witte lichtbollen waar naakte mensen uit tuimelen, en de jacht kan beginnen op iemand die in het hier en nu een bedreiging voor de robots vormt.

Het scenario biedt diverse genderomdraaiingen. MacKenzie Davis neemt met het personage Grace de rol op zich die Michael Biehn in de allereerste Terminator film speelde. Zij is de moedige soldaat uit de toekomst, die haar leven geeft om de hoop van de mensheid te redden. Ze maakt haar entree naakt – volgens de Terminator regels kun je niks meenemen uit de toekomst. Op geen enkel moment vertoont de cameravoering hijgerige trekjes. De beelden seksualiseren haar niet. Ze is ook geen mannelijke fantasie van een rondborstige krijgsheldin. Dat was een bewuste keuze, vertelt de actrice in een interview met Vulture, de cultuurbijlage van New York Magazine:

I know it was a real concern of Tim’s — and [for] me, too, and I’m sure with all of us. I was privy to conversations about me and my costuming and the way I looked. He didn’t want it to be sexy, and he didn’t want it to be a sweaty male version of a warrior. He was like, “I don’t want it to be filtered in that way. I want her to look like a soldier.” I really think we did that.

Degene die gered moet worden om de mensheid een kans te geven tegen de killer robots is deze keer geen jongen, zoals John Connor, afgekort J.C. (jawel), maar een jonge vrouw met een gekleurde huid, Dani Ramos (gespeeld door Natalia Reyes). Daarover later meer, maar eerst Linda Hamilton. Grace en Dani’s eerste confrontatie met een moordende Terminator dreigt verkeerd af te lopen, maar redding komt in de vorm van Sarah Connor. Zo krijgen we eindelijk Linda Hamilton weer te zien in haar iconische rol. Ze krijgt een geweldige entree:

Hoe vaak zie je een zestig-plus actrice in zo’n scene? Bij mannen is dit doodgewoon – Sylvester Stallone, Nicolas Cage, Liam Neeson, de lijst oudere actiesterren is behoorlijk lang. Als het daarentegen gaat om actrices, lijkt het wel alsof Hollywood gelooft dat vrouwen na hun dertigste niks meer voorstellen. Oudere vrouwen in actierollen komen zelden voor. Helen Mirren had veel lol met grote geweren in de Red films, maar dan heb je het ook wel gehad. Daarom is het een welkom gezicht om Hamilton, 61, fit, strijdbaar en krachtig op te zien treden. Samen met Mirren doorbreekt ze de symbolische vernietiging waar vrouwen algemeen, en oudere vrouwen in het bijzonder, vaak onder lijden als het gaat om onze cultuur.

Ook als het gaat om de reddersrol speelt de film met gender. Een tijdlang – nogmaals: SPOILER ALERT – speelt het script met onze verwachtingen. In de eerste twee afleveringen van de Terminator reeks draaide alles om de zoon die Sarah zou baren en, eenmaal geboren, moet beschermen. Het lijkt erop alsof dit ook voor Dani Ramos geldt – dat zij de moeder wordt van degene die de robots de pas af snijdt. Pas vrij laat bekent supersoldate Grace dat het geen moer uitmaakt wat er met haar baarmoeder gebeurt. Het gaat om haarzelf. Zij, Ramos, een jonge vrouw, zal zich ontwikkelen tot de leider van het verzet. De robots willen haar vermoorden omdat zij persoonlijk hun ondergang zal bewerkstelligen.

Met dit gegeven doet de film niet alleen iets leuks met gender (de vrouw als mens! De vrouw als leider! Een Mexicaanse die ons redt!) maar levert ook indirect commentaar op het politieke klimaat in de V.S. Sinds zijn campagne van 2016 heeft president Trump het gemunt op buitenlanders, waaronder Mexicanen en breder, Latino’s. Hij spreekt regelmatig over Mexicanen als een horde uitvreters, die de V.S. willen overspoelen om werk af te pakken en witte vrouwen te verkrachten. Ook doet hij er alles aan om voldoende fondsen te verzamelen voor het bouwen van een muur op de grens met Mexico. Een muur die de Mexicanen zelf zouden moeten betalen, als het aan hem ligt.

De schandalen rond de muur haalden niet altijd de Nederlandse media, maar we konden hier in ons land wél meelezen met de excessen van Trump’s immigratiebeleid. De concentratiekamp achtige faciliteiten, waar brute bewakers baby’s en kleine kinderen van hun ouders scheidden en iedereen opsloten in kooien, haalden breed het nieuws. In die context is het opvallend dat één van de actiescenes plaats vindt in zo’n detentiekamp voor immigranten, en dat de redder van de wereld een Latina is. Dat is een politiek statement, zoals onder andere het blad Rolling Stone in een recensie van de film schrijft:

You can feel the movie occasionally poking at stuff outside the multiplex, especially when it stages an early set piece inside an immigration detention center along the Tex-Mex border. (A major blockbuster making a Latinx woman the savior of humanity at this particular moment in time is a political statement, whether you care to recognize it as such or not.)

Met dit alles toont Dark Fate een politiek, vrouwvriendelijk hart. Niet slecht voor een commerciële Hollywoodproductie 😉

Anti abortus activisten vormen een verstrengeld groepje

Als je kijkt wie achter anti-abortus campagnes zit, komen sommige namen steeds terug. VBOK (Verenging ter Bescherming van het Ongeboren Kind). Namen van de politieke partijen SGP en Christen-Unie. En verbanden die inzichtelijk maken hoe zo op het oog neutrale partijen, zoals verzekeraar Zilveren Kruis, christelijke anti abortus takken onder zich hebben. Belangrijk om hier wat meer zicht op te krijgen, nu voorstanders van de baarplicht in november alle huishoudens ongevraagd een anti abortus folder toe willen sturen om hun standpunten kracht bij te zetten. Als je een folder wil, kun je beter hier kijken.

De folderactie maakt onderdeel uit van de zogenaamde Week van het Leven, een initiatief van platform Zorg om Leven. Voor de duidelijkheid: wie het leven lief heeft, is voor het recht van vrouwen om een ongewenste zwangerschap af te breken. Verbied je dit, dan stopt abortus niet, maar krijg je in plaats daarvan dode en verminkte meisjes en vrouwen, ”moeders” van 11 jaar oud, en loop je het risico dat vrouwen na een miskraam jaren de gevangenis in gaan omdat ze van abortus verdacht worden. Met liefde voor het leven heeft dat niets te maken, het aantal doden, gewonden en gekwetsten stijgt alleen maar.

Geen wonder dat de folderactie omstreden is. De PvdA wil een debat om te bespreken of zoiets kan, mag en wenselijk is. De ChristenUnie noemde dat debat meteen ‘doodeng’, want stel je voor dat we kritisch bespreken wat Christelijke partijen doen. Zo heeft de SGP banden met platform Zorg voor Leven. Kijk maar naar het beleidsplan 2019 van de stichting. Per 13 februari heeft het platform de volgende kerndeelnemers:

  • Guido de Brès-Stichting Studiecentrum SGP
  • Juristenvereniging Pro Vita
  • Nederlands Artsenverbond
  • Nederlandse Patiënten Vereniging
  • Pro Life Verzekeringen
  • Prof. dr. G.A. Lindeboominstituut
  • Stichting Recht Zonder Onderscheid
  • Reformatorisch Maatschappelijke Unie

Op de webpagina waar het platform aandacht besteedt aan de campagne Week van het Leven staat ook de Christenunie vermeldt, evenals organisaties zoals CMF, Helpende Handen, Stirezo Pro Life en Schreeuw om Leven.

Kijk je wat beter naar de diverse deelnemers, dan valt op dat daar een verzekeraar tussen zit. Pro Life Verzekeringen blijkt onderdeel te zijn van het Zilveren Kruis. Daarnaast komt het Christelijke Lindeboominstituut terug in informatie over de adviesraad van Pro Life Verzekeringen:

Welke vergoedingen zijn christelijk verantwoord? En welke nieuwe ontwikkelingen passen daar wel of niet bij? Deze vragen beantwoordde het Lindeboom Instituut voor ons in het het rapport: Naar een christelijk-ethisch kader voor een verantwoord zorgverzekeringspakket. Het rapport is de basis van onze verzekeringen.

In de raad van de verzekeringsmaatschappij zitten mensen zoals de heer H.J. van der Ven, directeur uitvaartverzekeraar, oud- directeur VBOK en Katholiek Nieuwsblad, S. Groenewoud, gezondheidswetenschapper en ethicus bij IQ healthcare, Radboudumc te Nijmegen, oud-directeur van het Prof. Dr. G.A. Lindeboominstituut (heeeej, daar heb je Lindeboom weer), of de heer A.A. Teeuw, theoloog, specialist ouderengeneeskunde bij verpleeghuis Salem.

Een andere actieve deelnemer aan de anti abortus campagne is CMF. Dat staat voor Christian Medical Fellowship. Op haar site omschrijft de organisatie zichzelf als ”de vereniging van artsen en geneeskundestudenten die vanuit hun christelijke overtuiging hun medisch denken en handelen vorm willen geven”. De voorzitter, secretaris en penningmeester zijn allen witte mannen, waaronder anesthesioloog Paul Lieverse. Lieverse komt terug op de website van Pro Life Verzekeringen. De zorgverzekeraar nam namelijk het initiatief voor een onderscheiding, de Christelijke Zorg Award:

Met De Christelijke Zorg Award bedanken wij een persoon of een organisatie.  De winnaar heeft zich op een bijzondere manier nuttig gemaakt voor christelijke zorg in Nederland. Op een manier die tot duidelijke positieve resultaten heeft geleid. De persoon of organisatie werkt vanuit Bijbelse normen en waarden.

Lieverse won ‘m in 2014.

Zo verstrengeld zit het allemaal in elkaar. Dezelfde namen en organisaties komen steeds terug, en regelmatig duiken SGP en ChristenUnie op, of aan deze twee politieke partijen verbonden denktanks zoals Guido de Brès-Stichting Studiecentrum SGP. In eerdere artikelen had ik ook al aandacht besteed aan de innige banden die SGP en ChristenUnie onderhouden met de VBOK en zogenaamd neutrale hulporganisatie Siriz. Beide anti-keuze organisaties waren tot voor kort verbonden aan de campagne Week van het Leven en het platform, maar trokken zich begin dit jaar terug. Wat niet wil zeggen dat ze nu opeens het recht van baas in eigen buik omarmen.

Gezien deze politieke verstrengeling met allerhande anti abortus organisaties en verzekeringsinstanties, is het heel goed dat de PvdA een debat wil over bijvoorbeeld die dubieuze folderactie. Vrouwen en artsen hebben jarenlang felle strijd gevoerd om abortus te legaliseren. We willen niet terug naar de tijd van de kleerhangers en totaal vermijdbare sterfgevallen.

Onzichtbare vrouwen wint belangrijke prijs

De Royal Society, een van de oudste academische organisaties in Engeland, heeft feministe en auteur Caroline Criado Perez geëerd met de prijs voor het beste wetenschappelijke boek van 2019. Ze versloeg vier mannelijke genomineerden met haar boek Onzichtbare Vrouwen, over het gebrek aan data en feiten over de situatie van vrouwen, en de vaak zeer schadelijke gevolgen van die blinde vlek. Aan de prijs is een bedrag verbonden van 25.000 pond.

De jury loofde haar boek omdat het een enorm probleem in kaart brengt. Stel je voor dat je in een wereld woont waar je telefoon niet in je hand past, aldus de Society op haar website. Waar je arts je pillen voorschrijft die niet effectief zijn voor jouw lijf, dat je bij een auto-ongeluk 47% meer risico loopt om ernstig gewond te raken, waar je iedere week uren lang in touw bent met werk wat geen waardering krijgt, nou, grote kans dat je dan een vrouw bent. Perez laat precies zien hoe de wereld een gevaarlijk, discriminerend oord wordt als overal de man als norm geldt en we geen idee hebben wat er met vrouwen gebeurt.

Behalve slecht hanteerbaar gereedschap, slecht zittende werkkleding, onveilige auto’s en software die moeite heeft met een vrouwenstem, kost die blinde vlek letterlijk levens. Zo sterven meer vrouwen dan mannen aan bijwerkingen van medicijnen en sturen artsen vrouwen naar huis terwijl ze midden in een hartaanval zitten, omdat artsen vooral de symptomen van mannen herkennen. Het is niet voor niets dat in Nederland een cardiologe als Angela Maas erop staat dat artsen beter opgeleid worden en gaan herkennen hoe ziektes zichtbaar worden in een vrouwenlijf. Ze publiceerde het boek Hart voor Vrouwen zodat vrouwen beter bewapend met kennis de spreekkamer in kunnen lopen. En hopelijk een hartaanval wat vaker overleven. Zo hoog is de nood, zo erg de schade als deskundigen geen idee hebben wat er aan de hand is zodra het niet in mannelijke vorm voor hun neus staat.

In interviews vertelde Perez dat ze zeer goed weet dat ze met haar werk een knuppel in een hoenderhok gooide. Ze kwam weerstand tegen:

When she began writing, she said, she gave a talk at the launch of the women’s health all-party parliamentary group, during which she said “very innocuous things that are very well-known, like how women are more likely to be misdiagnosed with a heart attack, how female animals are not being included in studies, how women are having adverse drug reactions”. She received an angry response from some of the male doctors present.“It was a real shock to me. As someone who doesn’t have a science background, I’ve always looked up to scientists as objective and rational. Even though I knew there was this bias in medical science, I thought that hearing the evidence, they would react in a ‘We need to fix this’ kind of way rather than a ‘What is this stupid woman talking about?’ kind of way,” she said.

Ze is daarom extra blij met de prijs van de Royal Society. Het is een blijk van erkenning van de wetenschappelijke wereld en een steun in de rug om veranderingen te bereiken.

Mona Eltahawy: woede is slechts het begin

Woede. Deze bij vrouwen alom sociaal afgekeurde emotie beleefde de afgelopen tijd een feministisch eerherstel. Verschillende auteurs, zoals Soraya Chemaly, Rebecca Traister en Brittney Cooper, publiceerden kort na elkaar boeken waarin ze vrouwen opriepen boosheid te omarmen en te gebruiken als energie voor verandering. Nu komen daar zes noodzakelijke zonden bij, uit de koker van auteur Mona Eltahawy. Want woede is niet genoeg, stelt ze. Wil je als vrouw knellend seksisme doorbreken, dan heb je meer nodig. Zoals ambitie, lust en vulgariteit.

Eltahawy’s nieuwe boek De Zeven Noodzakelijke Zonden voor Vrouwen, verschijnt deze week en is in zekere zin een vervolg op haar eerdere werk, in het Nederlands vertaald met de titel Hoofddoek en Maagdenvlies. In haar boek over de Arabische Lente en een broodnodige seksuele revolutie, stelde Eltahawy dat zulke bewegingen vrouwen vaak in de kou laten staan, omdat die vastzitten in een drietrap van patriarchale systemen: de staat, de straat, en thuis.

Op al die terreinen botsen vrouwen aan tegen taaie structuren die hun stem smoren, hen kansen ontnemen, hun vrijheid beknotten, en veel persoonlijk leed veroorzaken, bijvoorbeeld in de vorm van huiselijk en seksueel geweld. Wil je op die drie terreinen iets bereiken als vrouw, dan heb je drie D’s nodig: ”defy, disobey, and disrupt”, zoals ze het zo mooi samenvat in magazine Electric Literature. Oftewel: weerstaan, overtreden, en verstoren.

In haar nieuwe boek doet Eltahawy een beroep op de getallen zeven en acht. Inclusief woede ziet Eltahawy zeven noodzakelijke zonde voor vrouwen, om, geconfronteerd met die drietrap van onderdrukking, meer vrijheid af te dwingen. Inderdaad, dwingen, want Eltahawy denkt dat noodzakelijke revolutie voor vrouwen niet vanzelf op gang komt.

Zo krijgen vrouwen vaak te horen dat ze met een zachte stem, lieve glimlach en veel geduld vanzelf zullen bereiken wat ze willen. Waarna vrouwen decennia vastzitten in gesprekken die niets opleveren, wachten, wat ook niets oplevert, en toenemende frustratie, waar je geen uiting aan mag geven want dan verander je in een enge boze heks en meppen mensen je terug in je hok als je niet uitkijkt. Zie de taaie strijd voor het vrouwenkiesrecht, voor een voorbeeld van die dynamiek. Op een gegeven moment was het genoeg en moesten vrouwen wel over gaan tot hardere acties, om een democratisch basisrecht te veroveren.

Eltahawy stelt in interviews dat dat moment voor het feminisme nu ook (weer) gekomen is. Ze is klaar met geduld, lief zijn, en wachten. Het is wat haar betreft hoog tijd voor het inzetten van zeven emoties of eigenschappen, die samenlevingen meestal veroordelen in vrouwen. Zoals de zonde van vulgariteit. Vrouwen behoren beleefd te blijven en rekening te houden met gevoelens van anderen. Schelden en vloeken kan écht niet, foei! Op die manier werkt de eis van lief/beleefd zijn als een knevel, die voorkomt dat vrouwen openlijk zeggen wat ze bedoelen en met de vuist op tafel slaan als het moet. Omarm je vulgariteit, dan kan dat alles veranderen, stelt Eltahawy in een opiniestuk voor NBC News:

…whenever I stand at a podium to give a lecture, I begin with my declaration of faith: “F**k the patriarchy.” Whether I am lecturing on feminism in Lahore, Pakistan or Dublin, Ireland or Johannesburg, South Africa or New York City, my declaration never changes. […] In my experience, almost nothing can match the power of profanity delivered by a woman at a podium, unapologetically. Because how many women — not to mention women of color — are ever even invited to the podium? And of those, how many, when they get on stage, still begin almost as if they are asking for permission to speak? I say f**k to honor the power of “radical rudeness,” as perfected by Ugandan scholar and feminist Stella Nyanzi.

Die kracht en duidelijkheid zijn hard nodig, want het patriarchaat is hardnekkig. Eltahawy ziet dat stelsel als een octopus, met acht verschillende tentakels. Die tentakels hebben namen zoals racisme, homofobie en kapitalisme, maar ze komen voort uit hetzelfde zenuwcentrum, het patriarchaat, signaleert ze.

Dit soort verbanden, tussen patriarchaat en andere onderdrukking, is al langer bekend. Daarom zijn vrouwen ook zo boos, signaleert auteur Kate Harding:

everybody just keeps acting like all of this is brand new, because they don’t want to listen to women. Which is, in a nutshell, why we’re so angry.

En waarom mensen zoals Eltahawy blijven proberen de situatie open te gooien en verandering te bewerkstelligen. Dan ga je vanzelf patronen herkennen. Zoals bijvoorbeeld de link tussen vrouwenhaat en rechts-extremisme.  Of neem een conservatieve populist zoals Bolsonaro in Brazilië, die vrouwenhaat, vermengd met racisme, inzet om het Amazonegebied vrij te geven voor mijnbouw, houtkap en grootschalige commerciële landbouw. Smaakjes verschillen, maar de mannelijke leiders van dit soort regimes hebben met elkaar gemeen dat ze vrouwen niet voor vol aanzien en hun baarmoeder willen beheersen, signaleert Eltahawy. Leiders uit totaal verschillende landen en culturen vinden elkaar bijzonder makkelijk, om ‘echtgenotes van’ te beledigen of geweld tegen vrouwen makkelijker te maken.

Weerstaan, overtreden en verstoren is een gepaste reactie, als je geconfronteerd wordt met zo’n octopus.

Naar Nederlandse begrippen kan haar boodschap overkomen als ‘te radicaal’. Eltahawy heeft in ons land geen goede pers gekregen, bijvoorbeeld toen ze in april dit jaar een debat in De Balie afzegde. De Balie vond dat ze dat om verkeerde redenen deed, en op Twitter piekten de anonieme trollen die het etiket ‘aandachtshoer’ op haar voorhoofd plakten. Wat columniste Meredith Greer tot de opmerking bracht dat het wel erg vreemd is, dat alleen vrouwen uitgescholden worden voor aandachtshoer. Ons land telt allerlei mannen die aandacht willen en ophef veroorzaken, maar over hen geen onvertogen woord:

Mona Eltahawy wil aandacht. Ze schrijft boeken en gaat daarmee op tournee. Slavoj Žižek schrijft ook boeken en wil ook aandacht. Jordan Peterson ook. Brett Easton Ellis ook. Wat is dan het verschil tussen een aandachtshoer en iemand die aandacht wil? […] …geen van die mannen kreeg er een standje voor. Geen van hen hoefde in rare kronkels te wringen om maar aardig en bescheiden over te komen. Niemand heeft Theo van Gogh bijvoorbeeld ooit een aandachtshoer genoemd.

Kortom, een dubbele moraal. Om dan te kunnen zeggen ‘fuck the patriarchy’ kan een enorme opluchting zijn. En ja, ook in Nederland hebben we dat nodig. In Nederland morrelen Christelijke partijen aan het zwaar bevochten recht van baas in eigen buik. Hebben we rechtspopulisten zoals Geert Wilders en Thierry Baudet, die vrouwen vooral zien als instrument om tot hun witte, mannelijke heilstaat te komen. Plaatsen partners, werkgevers en familieleden vrouwen onder zware sociale druk om zich te schikken in de rol van halve in het anderhalfverdienersmodel. En beschikken we nog steeds niet over een goede aanpak van seksueel geweld. Zo blijft verkrachting zo vaak onbestraft, dat je kunt stellen dat daders vrij spel hebben. En neem je in het openbaar ruimte in, dan krijg je spreekkoren van het type ‘daar moet een piemel in’.

In zo’n klimaat is een stevigere reactie absoluut gepast. In Nederland en in de rest van de wereld. De eerste recensies van de Zeven Noodzakelijke Zonden voor Vrouwen zijn dan ook lovend. Kirkus Review noemt het boek bijvoorbeeld ‘A striking anti-patriarchal manifesto‘. Dus, neem eens een kijkje in je plaatselijke boekhandel. En uitgeverijen, zorg aub voor een vertaling in het Nederlands. Wat je ook van Eltahawy vindt, haar boodschap is prikkelend, uitdagend en taboedoorbrekend. Je zult je niet vervelen met haar boek 😉

Nieuwe kledingdwang voor vrouwen

Geert Wilders krijgt zijn zin: Nederland kent vanaf 1 augustus 2019 een nieuwe kledingdwang, speciaal voor vrouwen. Vanaf die datum verbiedt de Nederlandse overheid de Nikab en de Boerka (en, later als schaamlap toegevoegd, bivakmutsen en integraalhelmen). Vrouwen die zich daar niet aan houden kunnen 150 euro boete krijgen en onder andere uit ziekenhuizen, het openbaar vervoer, scholen en gemeentehuizen geweerd worden.

Vrouwen en de kleding die ze dragen, het is al eeuwenlang een favoriet gespreksonderwerp. Het wemelt van de formele en informele ge- en verboden. Maar of ze nu afgedwongen worden met een formele wet, met een beroep op religie, of onder sociale druk van de omgeving, voorop blijft staan dat er sprake is van dwang en dat er straf volgt als je je als vrouw je niet houdt aan de voorschriften.

Zo is er geen enkele wet die landelijk voorschrijft dat vrouwen verplicht hoge hakken moeten dragen zodra ze iets ondernemen. Veel bedrijven mogen echter hun eigen regels opstellen, evenals organisatoren van evenementen, met alle gevolgen van dien. Draag je als vrouw geen hoge hakken, dan kan het gebeuren dat een bedrijf je na één dag de laan uit stuurt, of dat een filmfestival je niet binnen laat bij een premiere.

Mannen, even voor de duidelijkheid: hoge hakken zijn de hel. En leiden tot allerlei fysieke ongemakken en problemen.  Daarom komen steeds meer vrouwen in verzet tegen die hoge hakken plicht. Van Japan tot aan België (enigszins ironisch) en Canada.

Zodra vrouwen zich willen ontworstelen aan een dwingend kledingvoorschrift regent het redenen waarom ze zich er toch aan moeten houden. Zo verklaarde de Japanse minister van Arbeid officieel dat hoge hakken moeten, omdat ze noodzakelijk zouden zijn voor het werk van vrouwen. Het is ‘sociaal geaccepteerd’ en ‘gepast’, beweerde hij – een cirkelredenering waarbij iets moet omdat ‘we’ vinden dat het moet, omdat het moet want het is gepast. Ook Cannes beriep zich op argumenten van het type ‘sociaal gepast’, passend bij de uitstraling van het filmfestival, oftewel het moet omdat het moet omdat ‘we’ het sociaal geaccepteerd en gepast vinden.

Het wordt eng als vrouwen zich in allerlei bochten moeten wringen met als argument dat ze anders jongens en mannen afleiden van onderwijs, gebed en bezinning. Het leidt gegarandeerd tot seksistische toestanden waarbij zelfs jonge meisjes al gedwongen worden in de rol van poortwachters voor mannelijke neigingen. Bonuspunten als ook religie mee gaat spelen – jij als vrouw moet je zus en zo kleden, anders verzet je je tegen een heilig boek of een godheid (en het aloude ‘je stoort mannen met je zondige want sexy lijf’, speelt vaak mee). Laat die al dan niet religieuze jongens en mannen effe zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun lusten en gedachten, zeg!

Wat al die ge- en verboden voor vrouwenkleding gemeen hebben met elkaar, is dwang – vrouwen ondervinden schade als ze iets wel of niet doen, wat niet ‘mag’ of juist ‘moet’. De schade uit zich in sociale afkeuring, buitengesloten worden, ergens niet mogen zijn, weggestuurd worden, boetes krijgen en in extreme gevallen celstraffen, zweepslagen en ander geweld, zoals door een woedende groep mannen een woonwijk uitgejaagd worden.

Er zijn weinig voorbeelden waarbij mannen vanwege hun kleding zo structureel in de problemen komen. Ja, Cannes ‘dwingt’ mannen om een vlinderdasje te dragen bij premières, maar dat staat niet in verhouding tot de hoge hakken dwang. Vlinderdasjes richten geen blijvende fysieke schade aan en beperken je ook niet in je bewegingen. De keren dat dwang ernstigere vormen aan kan nemen, zoals bij de Taliban, die mannen met geweld dwongen om hun baard te laten groeien, vallen in het niet bij de massale vervolging van vrouwen wereldwijd voor wat ze wel en niet dragen.

Dat Nederland er nu voor kiest om als landelijke overheid mee te doen met dwingende kledingvoorschriften, specifiek gericht tegen vrouwen, vind ik dieptriest. De wet komt voort uit hatelijke overtuigingen van een extreem rechtse politicus, alleen dat al zou mensen zeer hard aan het denken moeten zetten. Zo wijst onderzoek uit dat voorstanders van boerka- en hoofddoekverboden een beroep doen op emancipatie. In werkelijkheid vinden ze andere redenen veel belangrijker:

Subtiele vooroordelen verklaren de negatieve houding voor een belangrijke deel, zo vonden de onderzoekers. Vooroordelen werden getest met stellingen als ‘Buitenlanders leren hun kinderen andere waarden en vaardigheden dan die nodig zijn om te slagen in België’ en ‘De westerse beschaving is verder ontwikkeld dat de Arabisch-islamitische beschaving.’ Mensen die het eens waren met zulke stellingen, waren ook negatiever over de hoofddoek.

Ook je gezonde verstand wijst erop dat een emancipatie argument verdacht is. Als je zegt dat bepaalde kleding vrouwen tegenhoudt om te emanciperen, helpt het dan om ze buiten te sluiten en te dreigen met boetes? Gaan ze dan eerder hun huis uit, op naar hun werk? Stappen ze dan makkelijker naar het buurthuis, of naar de huisarts? ‘k Dacht het niet.

Naast zeer dubieuze rechtse gedachten is de wet ook nog eens duidelijk gemaakt zonder inspraak van de vrouwen die het betreft, en er is ook veel te weinig rekening gehouden met de uitvoerbaarheid. Ziekenhuizen kondigen al aan dat ze er niks mee gaan doen: wie medische hulp nodig heeft, krijgt die, ongeacht het uiterlijk of de kleding.

Feminisme staat voor vrijheid. Al vrouw zelf keuzes maken, zelf bepalen wat je doet en waarom, opkomen voor gelijke rechten en kansen. Dwang past op geen enkele manier in dit plaatje. Dit artikel is daarom ook geen pleidooi voor de boerka, maar een pleidooi om af te zien van dwang. Al die geboden en verboden gericht op vrouwen leiden alleen tot meer druk op vrouwen – en geloof me, we staan al genoeg onder druk met een cultuur die bol staat van bewust en onbewust seksisme, vooroordelen, loonkloven, ondervertegenwoordiging in de openbaarheid in combinatie met de hoofdverantwoordelijkheid voor huishouden en kinderen. We hoeven er geen kledingverbod bovenop, het is zo al genoeg, dank u.

Eerste man op de maan had een vrouw moeten zijn

In een rechtvaardige wereld was de eerste man op de maan een vrouw geweest. Amerikaanse astronautes die vijftig jaar geleden voor de missie trainden, onder de noemer Mercury 13, vertoonden een fysiek betere conditie, presteerden beter, en toonden zich stressbestendiger. Toch gaf NASA de voorkeur aan witte mannen, die minder goed presteerden. De reden bleef vaag. In 1962 sleepten de betrokken vrouwen NASA voor de rechter wegens discriminatie, maar toen maakte het al niet meer uit. Hun droom om ooit op de maan te staan, was voor altijd in rook opgegaan.

Eén van de deelnemers aan Mercury 13 was Jerrie Cobb. Cobb werd geboren in 1931 en speelde bij softballteam Oklahoma City Queens. Maar haar echte passie lag bij vliegen. Ze spaarde haar prijzengeld op en kocht op haar zestiende een vliegtuigje. Daarna was er geen houden meer aan. Ze ontwikkelde zich tot een goede pilote en vloog onder andere in de prestigieuze luchtshow van Parijs.

Haar prestaties brachten haar in contact met wetenschappers van een particuliere organisatie, die testen ontwikkelden voor potentiële astronauten. Terwijl NASA in een officieel alleen voor mannen programma de mannen testten, ondergingen Cobb en twaalf andere vrouwen van de Mercury 13 dezelfde testen. Al snel bleek dat de vrouwen beter waren. Maar daar stopte het. De particuliere organisatie ontving geen fondsen om het programma voort te zetten. NASA concentreerde zich op de mannenploeg en stuurde een man naar de maan. Tot groot verdriet van de vrouwen:

The pilots’ lingering disappointment over the lack of support from NASA and Congress is still evident more than half a century later. “It was a good old boy network, and there was no such thing as a good old girl network,” Funk tells her interviewer. Ratley’s voice cracks as she recounts the story. Bob Steadman is clearly still irritated with the male astronauts who testified that women couldn’t possibly go to space; he thinks they didn’t want the Mercury 13 as colleagues because they feared being overshadowed. “One beautiful woman as an astronaut would have just dominated the news,” he argues.

Pas vanaf 1978 gaf NASA vrouwen een plek in het astronautenprogramma, waarna vijf jaar later Sally Ride de eerste Amerikaanse vrouw op de maan werd. Tegen die tijd had Rusland allang een vrouw naar de maan gestuurd: Valentina Tereshkova. Niks mis met haar, maar ze had minder ervaring dan Jerrie Cobb destijds. Nog een aanwijzing dat NASA in die tijd echt oogkleppen op had. (Sterker: zelfs de juiste sekse was niet genoeg, je moest ook de juiste huidskleur hebben. Zo was zwarte man Ed Dwight een serieuze kandidaat voor latere maanmissies, maar NASA schoof ook hem terzijde. Hij nam in de jaren zestig ontslag omdat hij door had dat zijn ambities geen ruimte kregen.)

Kortom, als je juichverhalen hoort over Neil Armstrong en consorten, weet dan dat hij en zijn maten alleen op de maan konden staan omdat NASA alle vrouwen en zwarte mannen zorgvuldig buiten boord hield. In een rechtvaardige wereld zou hij het niet gered hebben.

Verder kijken en meer weten? De documentaire Mercury 13 is te zien op Netflix

WK voetbal komt eraan!

Het WK voetbal komt eraan. Duitsland begint goed met een aankondigings spotje dat meteen viraal ging. Geniet ervan en reserveer 7 juni (openingswedstrijd) alvast in je agenda!

Wetenschap legt achterstelling vrouwen bloot

Weblog De Zesde Clan houdt van feiten. We kunnen roeptoeteren wat we willen, maar gedegen uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek biedt feiten en analyses waar je als weldenkend mens niet omheen kunt. Daarom besteed ik graag aandacht aan een aantal onderzoeken, die de Nederlandse algemene media nauwelijks haalden, maar die wel degelijk van belang zijn om beter te begrijpen waarom vrouwen en meiden nog steeds geen gelijke kansen hebben. Komen ze:

SPORT. Eveline Pels dook in 2016 voor haar Masterthesis sportbeleid & sportmanagement, Universiteit Utrecht, in de belevingswereld van meisjes tussen de 10 en 12 jaar. Dit om te achterhalen waarom meisjes in Amsterdam veel minder vaak deelnemen aan sport dan jongens van diezelfde leeftijd. Haar conclusies liegen er niet om.

Het niet voldoen aan de norm, zowel op het gebied van gender als lichamelijk, brengt kritiek, pesterijen en onzekerheid met zich mee wat vervolgens invloed heeft op de sportparticipatie van meisjes. Masculiniteit is binnen veel sport- en beweegactiviteiten leidend, waardoor meisjes zich niet altijd prettig en geaccepteerd voelen tijdens sport- en beweegactiviteiten. Ook is de zichtbaarheid van het afwijkende lichaam een reden voor meisjes om niet te sporten, of om zich anders te gedragen, omdat zij het gevoel hebben dat ze bekeken worden. Voornamelijk de zogenoemde ‘male gaze’, het gevoel bekeken te worden door mannen, heeft invloed op het handelen van meisjes tijdens sport.

GEWELD: Maar liefst 22% van de Nederlandse vrouwen heeft ervaring met seksueel geweld. 52% van de meisjes voelt zich zo onder druk gezet door jongens, dat ze aan seks beginnen voordat ze er zelf klaar voor zijn. Hoofdonderzoeker Melissa Palmer van de London School of Hygiene and Tropical Medicine pleit voor betere voorlichting op school. Daarnaast rapporteert een kwart van de vrouwen dwang rond hun reproductieve rechten. In een kwalitatieve studie van de Bournemouth University bleek dat partners condooms doorprikken of stiekem afdoen om hun vriendin ongewild zwanger te maken. En hoewel de cijfers rond dodelijk geweld in het algemeen dalen, vertoont fataal geweld tegen vrouwen juist een flinke stijging. In bijna alle gevallen betrof het mannen die het nodig vonden hun partner of ex-partner te vermoorden.

VOOROORDELEN: Vrouwen navigeren even goed als mannen in het verkeer. Toch leven mannen in de waan dat zij het beter doen dan vrouwen. Dat ontdekten onderzoekers van de Universiteit Leiden. De feiten wijzen uit dat gender niet uit maakt voor je gedrag in het verkeer. Wat wél uitmaakt is leeftijd: hoe ouder, hoe vaker het mis gaat.

POLITIEK: Hoe rechtser de politieke partij, hoe minder vrouwelijke kandidaten op lokale kieslijsten. De SGP trekt de cijfers behoorlijk naar beneden, omdat deze partij zo vijandig staat tegenover politiek actieve vrouwen. Voor de lijsten bij de aanstaande Provinciale Statenverkiezingen staat de teller bij de mannenbroeders bijvoorbeeld op nul vrouwen. Veel partijen, zoals de VVD, hebben daarnaast geen specifiek beleid om het aandeel vrouwen te vergroten. Druk komt van de kiezers. De actie Stem op een Vrouw was de vorige keer zeer succesvol. Zo kruipt het percentage vrouwen in de Nederlandse politiek tóch langzaam omhoog.

BONUS: deze handige woordenlijst, zodat je weet wat iemand bedoelt als die zegt dat iemand ‘woke‘ is geworden

Siriz trekt zich terug uit anti abortus campagne

Omstreden ”hulpverlener” Siriz heeft zich teruggetrokken uit de Veenendaalse stichting platform Zorg voor Leven. Dit platform houdt zich onder andere bezig met de organisatie van anti abortuscampagne Week voor het Leven. Het afscheid van Siriz staat in het beleidsplan 2019 van de stichting:

De Stichting Siriz en de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind hebben per 13 februari 2019 hun deelname beëindigd.

In december 2018 kwam Siriz volgens de Groene Amsterdammer nog in opspraak ”naar aanleiding van negatieve uitingen over abortus (inmiddels verwijderd) op de website van de Week van het Leven”.

Dat Siriz zich terugtrekt, samen met zusterorganisatie VBOK, is op zich fijn. Tegelijkertijd is dit de zoveelste aanwijzing dat Siriz samen optrekt met de radicale VBOK ( beide organisaties worden in een adem genoemd). En dat Siriz zich naar buiten toe neutraal voordoet, en van de overheid nog steeds omvangrijke subsidies krijgt voor hulpverlening aan ongewenst zwangere vrouwen, maar ondertussen verstrengeld is met anti abortus initiatieven.

Dat deze verstrengeling niet anders kan dan hun “neutrale” hulpverlening aantasten, dringt steeds meer door tot de Tweede Kamer. Als het gaat om de week voor het leven:

Siriz is een van de initiatiefnemers van die campagne. Dit komt de objectiviteit en geloofwaardigheid van de door Siriz geboden keuzehulpverlening niet ten goede, vindt een meerderheid van de Tweede Kamer.

Abortus stoppen is het expliciete doel van het platform en de week durende campagne. Het beleidsplan van Zorg voor Leven omschrijft dat in diplomatieke termen als volgt:

De stichting is op 19 juli 2002 opgericht en heeft ten doel dat de beschermwaardigheid van het menselijk leven als centraal uitgangspunt wordt genomen in het bijzonder in de sector zorg en welzijn, maar ook daarbuiten, en dat deze wordt verankerd in de wetten en maatregelen van de overheid die deze sector en daarbuiten raken. […] De intentie is om in het najaar van 2019 opnieuw een Week van het Leven organiseren. Door leden van het Platform zullen er allerlei activiteiten worden georganiseerd.

Siriz heeft zich nu teruggetrokken uit de organisatie, meer vermeldt de Week van het Leven nog steeds op haar website (raadpleging 31 maart 2019) De organisatie houdt het erop dat Siriz ”via sociale media en door bijdragen in landelijke dagbladen diverse verhalen [publiceert] van vrouwen die te maken hebben gehad met een onbedoelde zwangerschap”. Klinkt neutraal, alleen spreekt Siriz van ‘onbedoeld’ zwangerschappen, veelzeggend omfloerst taalgebruik, en komt het er geheel toevallig altijd op neer dat de vrouwen in de filmpjes besluiten af te zien van abortus en/of enorm gebukt gaan onder vreselijke spijt. Dat past precies bij de insteek van andere anti abortus organisaties en platform Zorg voor Leven.

Het platform maakt in het beleidsplan 2019 verder inzichtelijk dat de SGP en de ChristenUnie meewerken aan de anti abortus campagne, samen met organisaties die trots ‘pro life‘ melden in hun naam. Zoals Stirezo Pro Life, en Pro Life Verzekeringen. Daarnaast blijkt Zorg voor Leven voornamelijk een zaak van witte mannen. Het bestuur telt slechts één vrouw, in de ondersteunende functie van secretaris/penningmeester, en bestaat uit:

  • De heer D.J.H. (Diederik) van Dijk, voorzitter
  • Mevrouw G.J. (Gerda) de Pater, secretaris/penningmeester
  • De heer A.B. (Bart) Bouter, bestuurslid
  • De heer P.C. (Peter) Hildering, bestuurslid
  • De heer S. (Sander) Luitwieler, bestuurslid

Het is niet genoeg dat Siriz zich een aantal weken geleden terugtrok uit dit platform. De organisatie ontvangt nog steeds ruim 1,5 miljoen euro per jaar om direct of indirect hun anti abortus standpunten door te drukken. Dit terwijl daadwerkelijk neutrale organisaties zoals het FIOM de (financiële) steun van de overheid juist steeds meer op zien drogen. Het kabinet doet er goed aan de subsidie af te bouwen of te stoppen, en FIOM meer armslag te geven.

Apocalypse: Nick Fury doet de afwas!!!!

Mannen met een fragiel ego hadden het al moeilijk met de komst van Captain Marvel. Maar nu deze film daadwerkelijk in de bioscopen draait, blijkt dat de ondergang van de wereld nabij is. Je wordt namelijk geconfronteerd met beelden van stoere held Nick Fury die de afwas doet. Het is de Apocalypse! Het einde van de man!! Aaaargh!!!

Het is altijd vermakelijk om te zien wat er gebeurt zodra vrouwen ruimte innemen in de populaire cultuur. Genderperikelen op dat gebied zeggen namelijk iets over de machtsverhoudingen tussen de seksen. Je kunt niet zijn wat je niet ziet, bijvoorbeeld, dus het is veelzeggend als meisjes en vrouwen in films, series enz. onzichtbaar zijn of alleen tweede viool mogen spelen. En als je een keer de hoofdrol hebt, hoeveel weerstand levert dat dan op? Mag je er zijn, anno 2019, of bevind je je als vrouw in zo’n geval prompt in een mijnenveld vol hatelijke mannen die je het liefst weer zo snel mogelijk terug de keuken in willen beuken? Zijn mannen al een beetje opgeschoten in hun denken?

Iedere keer als er een grote Hollywoodproductie op het witte doek verschijnt, met vrouwen in de hoofdrol, komen die vragen terug. Bij Captain Marvel begon de ellende al bij de aankondiging van de productie. Voor de context: het is voor het eerst in 11 jaar dat Marvel Studios een film produceert met een superheldin in de hoofdrol. Daarvoor hadden we van de concurrent Wonder Woman, en daarna komt er een hele tijd helemaal niks. Decennia lang draaide alles om de mannelijke superhelden.

Kortom, het was echt hoog tijd dat wij vrouwen ook eens bediend werden. Dat is voor vrouwen een nieuwe ervaring. Zo merkte filmrecensente Floortje Smit wat het doet met je kijkplezier als een film jou als doelgroep serieus neemt:

Misschien was het het moment dat mijn oog viel op die poster van zangeres en vroegere idool PJ Harvey, achter de telefooncel waarin Carol Danvers alias Captain Marvel vanaf de aarde contact probeert te maken met haar eigen planeet. Of toen ik opveerde bij het nummer van de britpopband Elastica, dat ik grijs heb gedraaid als tiener. Of wellicht lag het aan Danvers Nine Inch Nails-shirt, de favoriete band van mijn eerste vriendje. Het lijkt wel, dacht ik, alsof Captain Marvel opzichtig naar mij (vrouw, bijna 40) persoonlijk zit te knipogen. […] Jezelf terug zien op het scherm, meer uiteenlopende rolmodellen, het is allemaal belangrijk. Maar in Captain Marvel merkte ik wat identificatie ook betekent: het idee dat een film met jou in het achterhoofd gemaakt lijkt, vergroot simpelweg het kijkplezier.

Wat vrouwen leuk en fijn vinden, kan echter zeer bedreigend zijn voor mannen, als die alles zien in termen van ‘winst voor vrouwen = verlies voor mannen’. Ze begonnen zich in de aanloop naar de premiere al breed te maken. Marvel/Carol Danvers zou niet genoeg glimlachen in de trailer. Mannen verdrongen elkaar op Youtube om luidkeels te verkondigen hoe superslecht de trailer en de film zijn. Honderden vooral mannelijke kritikasters togen naar recensiesites als Rotten Tomatoes om Captain Marvel bij voorbaat de grond in te boren – dus nog voordat ze de film konden zien. Vrouwen die zulke mannen bekritiseerden om dit hatelijke gedrag, kregen de volle laag.

Die agressieve houding duurt voort nu iedereen de film in de bioscoop kan zien. De ergste angsten van dit soort fragiele mannen worden bewaarheid – volgens hen staat Captain Marvel bol van de mannenhaat en is het een naar, verdeeldheid zaaiend stuk propaganda. Iets wat deze categorie mannen al eerder brulde toen Mad Max Fury Road uitkwam en Wonder Woman het slagveld van de Eerste Wereld oorlog betrad. Er hoeft maar een heldin om de hoek te gluren, of penissen verschrompelen en mannen gaan jankend het internet op om hun leed te verkondigen. Ze hebben het zwaar, heel zwaar.

Captain Marvel doet niks om dat mannenleed te verzachten. Integendeel, de film geeft mannen een extra trap in hun ballen. Ga maar na:

  • Nick Fury doet de afwas! (= boze vrouw castreerde hem, zijn mannelijkheid is weg)
  • De vader van Carol Danvers doet gemeen! (= mannenhaat, om zoiets in een film te tonen)
  • Danvers belandt in een videotheek en schiet in een reflex door het bordkartonnen hoofd van Arnold Schwarzenegger!
  • Een vent op een motor doet gemeen tegen Danvers! (= mannenhaat, om zoiets in een film te tonen)
  • Vrouwen nemen teveel ruimte in! (= mannenhaat, om zoiets in een film te tonen)

Kortom, het is erg, heel erg.

Gelukkig zijn er ook verstandigere mensen op de wereld. Captain Marvel doet het commercieel gezien heel goed. De studio haalde op de premieredag in de V.S. een omzet van 61 miljoen dollar. ”Met 302 miljoen dollar was Captain Marvel de op twee na beste internationale première van de studio, en de beste maart-opening ooit”, meldt Medianieuws. Het publiek bestond tot nu toe voor 55% uit mannen, dus het is echt niet zo dat zij deze film mijden. Integendeel, de zalen vertonen een mooie diversiteit en m/v verdeling.

Je mag hopen dat de opeenstapeling van bewijs filmstudio’s eindelijk de moed geeft achterhaalde mythes te verwerpen, van het type ‘vrouwen vergiftigen je omzet’. Onzin. Je kunt prima geld verdienen als vrouwen de hoofdrol hebben. Het zou fijn zijn als we uit het ‘bewijs het nog maar een keer’ patroon kunnen stappen. Zodat studio’s structureel, regelmatig en welgemeend gaan investeren in diversiteit en verhalen waar vrouwen centraal staan. Meer kijkplezier voor meer groepen, wat valt er in hemelsnaam te verliezen?

Jongens en meisjes hebben dezelfde hersenen

Zo, dat was om half acht lekker wakker worden vanochtend. Radio 1 zond een rapportage uit over een school in het Noorden van het land, waar ze een actiedag houden om meer meesters in kleuterklassen te krijgen. Loffelijk streven, maar hoe de betrokkenen het brachten… Tja, zei de directrice, ‘meesters zijn gewoon stouter’. Met een meester voor de klas ‘kunnen kids eindelijk een keertje ravotten’. Een 24-jarige net van de Pabo afgekomen jongen vond dat ook. Met als toevoeging dat hij de Pabo maar zo zo vond. Lange verslagen moeten tikken, huuuuu, ‘ik wil gewoon lekker dóen’. De stereotypen vlogen me om de oren.

Dat volwassen mannen en vrouwen zo kritiekloos stereotiepe man-vrouw rollen herhalen (hij is lekker stout en wil dóen, zij is braaf en tikt ijverig al die verslagen op de Pabo) is een veeg teken. Het zorgt ervoor dat nieuwe generaties dezelfde onzin horen en internaliseren. En betekent dat we nog lang niet af zijn van seksisme in de samenleving. Want onze hersenen zijn flexibel, stelt wetenschapster Gina Rippon. Wat zich herhaalt, versterkt zich. Wat je oefent, wórd je uiteindelijk, omdat je hersenen zich aanpassen. Terwijl, groot nieuws en tromgeroffel, we allemaal hetzelfde beginnen. Er zit geen verschil tussen de hersenen van jongens en meisjes. We hebben mensenhersenen.

De wetenschapster die dit in kaart bracht, Gina Rippon in haar nieuwe boek The Gendered Brain: The New Neuroscience That Shatters The Myth Of The Female Brain, staat bepaalt niet alleen. Onder andere Cordelia Fine ging haar voor, evenals Rebecca M Jordan-Young. In Nederland hebben we onder andere hoogleraar Maureen Sie. Allemaal buigen zich over het terrein van neurosexisme – de ideologische overtuiging dat mannen en vrouwenhersenen van elkaar MOETEN verschillen, en dus zie je die verschillen overal of zorg je ervoor dat de gewenste verschillen uit je onderzoek komen.

Zowel Eliot als Fine leggen in hun boeken een lange geschiedenis vast van ontzettend slecht onderzoek. Ook hoogleraar Sie wordt heel moe van dat soort broddelwerk:

…het is goed mogelijk dat de onderzoekers juist de vooroordelen zelf hebben gemeten. ‘Nergens in het brein zitten gedeeltes waar functies als “autorijden” of “roddelen” of “kaartlezen” te zien zijn. Het gevaar bestaat dat een onderzoeker van tevoren een idee heeft over wat mannen goed kunnen, naar een mannenbrein kijkt en daar een functie ziet die correspondeert met de vaardigheden die nodig zijn voor een “typisch mannelijke” bezigheid. Het is net zo goed mogelijk dat verschillen tussen mannen en vrouwen voortkomen uit de manier waarop de samenleving is ingericht en de stereotiepe manier waarop we jongens en meisjes opvoeden.

Rippon stelt in haar nieuwe boek dat biologische verschillen in de lichamen van mensen, geen direct verband hebben met de hersenen van jongens en meisjes. Dat meisjes als volwassen vrouw kunnen baren, betekent niet dat ze één dag oud al voorbestemd zijn om te koken, de wc te schrobben en te roddelen, want tsja, vrouwenbrein en vrouwen zijn nou eenmaal goed in verzorgende routinetaken en het bijhouden van de verjaardagskalender. Nee. Zo zit het dus niet. Het probleem begint als we strakke sekserollen aangeleerd krijgen, en ons zodanig ontwikkelen dat je jezelf op een gegeven moment terugtrekt in je genderkeurslijf.
Ik zou heel graag zien dat SIRE publiekelijk excuses maakt voor hun compleet verdwaasde ‘jongens zijn nou eenmaal jongens’ reclame. Dat Angela Crott en andere onderwijsgoeroe’s eens een wetenschappelijk verantwoord boek lezen, in plaats van stereotypen te herhalen. Ik zou heel graag zien dat het Nederlandse onderwijssysteem in de leer gaat bij onze buren in België, en bewust omgaat met sekse stereotypering. Zie onder andere de programma’s van Gender in de Klas. Ik zou willen dat iedereen die zinnen uitbraakt van het type ”mannen/vrouwen zijn nou eenmaal….”  kan rekenen op meewarig geproest en ‘o wow wat een onzin, hou op joh’. En dat jongens en jongemannen vaker te horen krijgen dat de door hun geclaimde vrijheid voor ‘stout zijn’ niet ten koste mag gaan van de vrijheid van meisjes en vrouwen.

Fonkelend van woede aan het lezen slaan

Hoera, Nederland is een boek rijker over woede, en dat kunnen we in tijden van de Woman’s March en 100 jaar stemrecht voor vrouwen goed gebruiken. Een week of wat geleden schreef ik over een drietal boeken over woede, en zei ik dat uitgeverijen die maar snel in het Nederlands moesten vertalen. Welnu, dat was al aan de gang toen ik schreef, want vanaf 16 april ligt Fonkelend van Woede in de boekwinkels.

Uitgeverij De Geus zorgde ervoor dat we in de vertaling van Patricia Piolon kennis kunnen nemen van een scherp, helder betoog van feministische auteur Soraya Chemaly. De andere twee boeken die ik noemde, Good and Mad van Rebecca Traister, en Eloquent Rage van Brittney Cooper, zijn vooralsnog alleen in het Engels te lezen.

En Nederland? Over een paar dagen, 20 maart, lanceert critica en columniste Marja Pruis een nieuwe feministische leeslijst. Want wat is feminisme eigenlijk? Met ‘eerlijk delen en niet slaan’, de definitie van Anja Meulenbelt, kom je een heel eind. Maar de praktijk is natuurlijk weerbarstiger, diverser en complexer dan dat. Das Mag kondigt de leeslijst aan als ”een essaybundel over oude en nieuwe helden, radicale denkers, zachte eenlingen en dromers en drammers als Sylvia Plath, Maggie Nelson, Clarice Lispector, Renate Dorrestein en Audre Lorde”. Ik ben benieuwd!

In België zorgt uitgeverij Houtekiet voor twee nieuwe titels waar het feminisme centraal staat. Dit voorjaar verschijnt bij deze uitgeverij een bundel van  Dirk Verhofstadt. Hij stelde met veertien vrouwelijke auteurs een boek samen over evenveel beroemde feministes. Griet Vandermassen buigt zich over het feminisme en de evolutietheorie.

100 jaar stemrecht voor vrouwen levert ook nieuwe titels op waar feminisme duidelijk een rol speelt – dat isme was immers dé kracht die ervoor zorgde dat vrouwen eindelijk democratische rechten wisten te veroveren. In De Hoogste Tijd geven Jantine Oldersma, Kees Niemöller en Monique Leyenaar een indringend beeld van deze lange, taaie strijd.

Als lezer kun je zelf oog in oog staan met die geschiedenis. Aletta Jacobs en Frederike S. van Balen-Klaar schreven eind negentiende eeuw een pamflet om te pleiten voor vrouwenkiesrecht, en dat betoog is digitaal beschikbaar voor iedereen die het wil lezen. Zeer geduldig en ontzettend beleefd behandelen beide vrouwen de redenen die mensen aanvoeren m vrouwen uit de stemlokalen te weren, en verwerpen ze naar de prullenbak als kul, hypocriet geneuzel en domheid. Je kunt hun strijdbare betoog lezen met dank aan Gutenberg.org, een organisatie die rechtenvrije werken publiceert en ook andere geschriften van Aletta Jacobs beschikbaar maakte voor een breed publiek. (Voor Nederland: zie Atria, die het archief van de vrouwenbeweging beheert en een schat aan boeken, vaandels, pamfletten, voorwerpen en andere materialen bewaart.)

Enfin, zomaar een greep uit de nieuwe lading boeken die uitgeverijen rond deze tijd publiceren. En waarom lezen? Nou, om even terug te keren naar Das Mag en de feministische leeslijst van Marja Pruis:

Je kunt een leven lang over feminisme nadenken, feminist zíjn, maar toch telkens opnieuw uitgedaagd worden om te bedenken wat het nou precies is. Vooral als er een nieuwe generatie feministen aan de deur klopt, speelt die vraag weer op. Wat Marja Pruis helpt bij het vinden van een antwoord? Boeken.

Veel leesplezier! En stem 20 maart op een vrouw, he.

Woede krijgt de eer die het verdient

Nederlandse uitgeverijen opgelet: in de Engelstalige feministische wereld komt boek na boek uit over woede bij vrouwen. Vertaal die aub zo gauw mogelijk in het Nederlands, zodat wij baat kunnen hebben bij hun analyses, geschiedenislessen en adviezen. Concreet: Good and Mad, ‘De Revolutionaire Kracht van Vrouwelijke Woede’ van Rebecca Traister, Soraya Chemaly en haar boek Rage Becomes Her, en Eloquent Rage van Brittney Cooper. Alledrie verschenen kort na elkaar. Waardevol om te lezen, zeker met internationale vrouwendag in het vooruitzicht!

Woedende vrouwen vinden we als cultuur en als samenleving eng, heel eng. Veel mensen, redelijk recent nog schrijfster Sarah Sluimer, constateren dan ook dat we boosheid bij vrouwen zo snel mogelijk onder het tapijt willen vegen, en dat we de boze vrouwen zelf terug in hun hok willen hebben. Sluimer (en met haar vele anderen, en vele feministen) noemt woede bij vrouwen een taboe. Dat is ook de ervaring van journaliste Hasna El Maroudi. Ze kwam er al jong achter dat er bijzonder weinig voor nodig is om schrik- en tut-tut reacties bij de omgeving op te roepen:

‘Meisje, kijk niet zo boos.’ Het moet rond mijn dertiende zijn geweest toen ik het voor het eerst op straat te horen kreeg. Sindsdien is mijn gemoedstoestand geregeld door voorbijgangers – mannen – onder de loep genomen, uitgeplozen en bekritiseerd. Het enige dat ik ervoor hoef te doen is niet lachen. Inmiddels zijn er ook andere variaties op, waaronder ‘kijk niet zo lelijk’ en ‘kijk niet zo serieus’. Het enige dat ik daarvoor hoef te doen is na te denken. Zo heb ik in de supermarkt menig reactie uitgelokt door mijn ik-geloof-dat-de-halfvolle-melk-in-de-koelkast-bijna-op-is blik. Of ik alsjeblieft wat vriendelijker naar het melkschap wil kijken?

Dat taboe geldt zelfs voor fictieve vrouwelijke personages. Als vrouwen in een roman boos zijn of boos dreigen te worden, leidt dat opvallend vaak tot straf, signaleert Emilie Pine in een artikel voor de krant The Guardian. Ondertussen mogen mannen rustig boos worden, stampvoeten, het uitgillen, dat zíj het slachtoffer zijn en grrrrtvrrrrdrie recht hebben op X,Y of Z.

Feministen zien die dubbele moraal zeer scherp. Geen wonder dat wij feministen woede altijd een zeer interessant onderwerp vonden. Woede kan namelijk zorgen voor revolutionaire verandering. En dat willen we graag. Woede gaf ons stemrecht, reproductieve rechten, en ruimte om onze verhalen te vertellen. Maar we zijn er nog lang niet. Woede blijft nodig. En dan blijft het ook noodzakelijk om te bekijken wat er gebeurt als vrouwen boos worden, en hoe we met weerstand tegen boosheid bij vrouwen omgaan.

Recent klommen verschillende feministen in de pen om een nieuwe slinger te geven aan deze aloude strijd om woede te mogen tonen en verandering te eisen. Soraya Chemaly, een feministe en journaliste die ik bewonder en waar ik al eerder over schreef, publiceerde eind vorig jaar Rage Becomes Her. Ze onderzoekt hoe wij als cultuur en samenleving mensen zodanig opvoeden, dat jongens en mannen boos mogen zijn, maar vrouwen niet. En zeker niet vrouwen met een gekleurde huid.

Omdat er zo snel zoveel sociale afkeuring volgt, zodra vrouwen boosheid tonen, leren meisjes al jong hun woede in te slikken. Dat leidt vervolgens tot allerlei lichamelijke en psychische klachten, en maakt vrouwen minder weerbaar omdat het lastig wordt grenzen te stellen als je constant lief, zorgzaam en behulpzaam moet blijven. Chemaly analyseert dit alles en gaat in op manieren om woede te mogen voelen en er constructief mee om te gaan.

Datzelfde doet ook auteur Brittney Cooper, tevens oprichtster van Crunk Feminist Collective, maar dan met een focus op de zwarte gemeenschap in de V.S. en de specifieke hindernissen die vrouwen met een gekleurde huid ondervinden om boos te mogen zijn. Vrouwen krijgen te horen dat anderen hen boos vinden, zelfs als ze zelf geen woede voelen. Vervolgens wordt die woede tegen de zwarte vrouw gebruikt, signaleert Cooper. Zelfs een kalme, diplomatieke First Lady zoals Michelle Obama ontkwam niet aan racistische aanvallen wegens ‘boze zwarte vrouw‘ en moest manieren vinden om dit negatieve etiket te ontkrachten.

Rebecca Traister tenslotte, concentreerde zich in Good and Mad op de lange geschiedenis van vrouwen die woedend werden, de grote maatschappelijke omwentelingen die woedende vrouwen tot stand brachten, en de al even lange geschiedenis om het revolutionaire potentieel van die woede zo snel mogelijk de kop in te drukken. De recensente van Smart Bitches, Trashy Books vat het boek als volgt samen:

Women are and have been furious, and that fury can organize to cause massive changes, and then that fury and the women who carry it are suppressed and undermined because they threaten the dominant power structures. White women’s rage is always treated differently than the rage of women in marginalized communities, too. Lather, rinse, repeat, goddammit.

Boos worden en blijven? Iets constructiefs doen met die woede? Ga dan 9 maart naar de Vrouwenmars in Amsterdam (De Dam). Neem een kijkje bij het Verzetshandboek van advocate Aditi Juneja en collega’s. Of lees Road Map – een boek voor activisten met tips, strategieën en manieren om je punt duidelijk te maken en verandering in gang te zetten. En neem vooral een kijkje bij het werk van Andrea Dworkin, die haar woede om wist te vormen tot vlijmscherpe analyses en prachtige voorbeelden van moed en gedroomde veranderingen. Of bij mensen zoals Audre Lorde en bell hooks.

Wil je even wat anders, kijk dan eens wat er gebeurt als de rollen omgedraaid zijn, zoals in deze negen romans waar vrouwen regeren. Of de macht krijgen dankzij The Power. Of vrouwen die alles hebben – zelfstandigheid, talenten en capaciteiten, en een knappe man of vrouw aan hun zijde, ongehinderd doen wat nodig is. Zoals in Polaris Rising. Of in de Alyx serie van Joanna Russ. Oh, en alles waar vrouwelijke piraten in voorkomen, om maar iets stoers te noemen.