Category Archives: Aankondiging

Evenementen en gebeurtenissen

Eva Jinek krijgt versterking, hoera!

Eva Jinek krijgt versterking! Margriet van der Linden presenteert vanaf eind april, begin mei een talkshow op NPO 1. Haar show komt op de buis op de plek van De Wereld Draait Door, omdat de maker van dat programma minder uitzendingen wil verzorgen. Dat betekent een verdubbeling van het aantal vrouwen die talkshows op de Nederlandse televisie leiden. Hopelijk leidt dat ook tot een toename van het aantal vrouwelijke gasten bij dit soort spraakmakende programma’s.

Jinek had een ruwe start toen zij als eerste vrouw sinds tijden een talkshow leidde. De kritiek betrof onder andere haar kleding en haar stem, en had vaak een seksistische lading. Zie daarvoor eerdere berichten op dit weblog. Die minachtende reacties verminderden echter. Kreeg Jinek in 2015 nog booby-advies van een mansplainer, tegenwoordig richten recensies zich op de inhoud. Zo constateert onder andere NRC Handelsblad dat haar show het erg goed doet, dat Jinek zich ontwikkelde tot een gangmaker, en dat ze hooguit wat scherper mag zijn in haar vraagstelling of onderwerpen.

Het lijkt erop dat mensen gewend raakten aan een vrouwelijke talkshow host. Met Van der Linden is Jinek niet meer de eenzame uitzondering waar je van schrikt en eerst aan moet wennen, voordat je in kunt gaan op wat ze als professional doet. Van der Linden heeft haar sporen verdiend in de media en krijgt nu om zeven uur ’s avonds een mooi tijdslot om haar talkshow vorm te geven. In het persbericht laat Shula Rijxman, voorzitter van de raad van bestuur van de NPO, weten dat ze blij is met haar komst:

“Matthijs van Nieuwkerk, die de vooravond bij de NPO groot heeft gemaakt en dat al jaren als een topsporter weet vast te houden, krijgt nu gezelschap van een sterke vrouw. Op beiden ben ik ontzettend trots. En ook al wordt vrouwelijke geluid langzaam maar zeker steeds luider op onze radio- en tv-zenders: meer diversiteit, dus ook meer kleur, blijft een speerpunt.”

Dat is een belangrijke mededeling, want ondanks de komst van Jinek en straks Van der Linden bleven talkshows tot nu toe het domein van witte mannen. De programma’s worden nog steeds vaak geleid door mannen en weten nauwelijks vrouwelijke gasten of gasten met een niet-blanke huidskleur te vinden. Wat betreft mensen met een etnische achtergrond moet je met 7% al erg blij zijn. Als ze al aan tafel komen, betreft het vaak een onderwerp waarbij huidskleur een rol speelt. Hetzelfde geldt voor vrouwen: ze vormen slechts eenderde van het aantal gasten en als ze in de studio aan mogen schuiven, betreft het vaak ”vrouwenonderwerpen” of situaties waarbij de vrouw het slachtoffer of het lijdend voorwerp is. Zeer stereotiepe toestanden:

“Veel makers ontkennen bevooroordeeld te zijn. Zodoende blijft het bij werkgroepen over diversiteit, bij een projectje ernaast, zoals een tv-programma op maandagmiddag voor en door makers van kleur. Maar willen we dat op tv een afspiegeling van de samenleving te zien is, dan moet ieder programma diversiteit onderdeel van het algehele beleid maken.”

Rijxman lijkt goed aan de slag te gaan met diversiteit. Benieuwd wat Van der Linden gaat brengen!

Advertenties

Ierse vrouwen maken eindelijk kans op baas in eigen buik

Eén van de meest fundamentele mensenrechten is het recht om over je eigen lijf te beschikken. Kan dat niet, dan sterven vrouwen of komen ze ernstig in de problemen. Daarom is het goed nieuws dat Ierse politici eindelijk luisteren naar vrouwen. Ieren mogen over enkele maanden naar de stembus voor een referendum over abortus. Als een meerderheid instemt, krijgen vrouwen meer rechten en mogelijkheden een ongewenste zwangerschap af te breken. Vrouwen dwongen deze stap af. Hulde!

Foto: The Independent. Demonstratie in Dublin voor baas in eigen buik.

Vorig jaar kondigde de Ierse premier Varadkar de volksstemming al aan, maar het Parlement moest nog toestemming geven. Dat deden de leden deze week. Het referendum komt nadat met name vrouwen in het algemeen, en feministische groepen in het bijzonder, jarenlang campagne voerden voor het recht van baas in eigen buik. Het land vormt daarmee opnieuw een bevestiging van een Duitse studie, die aantoonde dat de kracht van de vrouwenbeweging bepaalt of onderwerpen zoals abortus of huiselijk geweld op de agenda komen. En of het daaropvolgende debat leidt tot meer rechten voor vrouwen.

In Ierland won de vrouwenbeweging steeds meer aan kracht, onder andere omdat de situatie rond abortus onmenselijk wordt. Ierland heeft in de grondwet opgenomen dat het leven van een vrouw en het leven van een foetus gelijk zijn. In de praktijk betekent dit dat artsen en andere autoriteiten de foetus voorrang geven.

Dit leidde onder andere tot de compleet vermijdbare, schandalige dood van Savita Halappanavar. Haar zwangerschap liep mis in de zeventiende week en ze kreeg bloedvergiftiging. Een abortus had haar kunnen redden, maar artsen deden niets omdat ze meenden dat de foetus nog een hartslag had. Ze stierf. Niet voor niets stelde Amnesty International dat de overheid vrouwen reduceert tot de status van willoze baarmoeder waar een baby uit moet komen, of anders….

De bepaling in de grondwet heeft ook bizarre juridische gevolgen. Stel, een man verkracht een vrouw. Zij wordt ongewenst zwanger en regelt een abortus. Ze kan in dat geval een langere celstraf krijgen dan haar verkrachter. Om nog maar te zwijgen over alle vrouwen die lijden onder het stigma en in de illegaliteit proberen een zwangerschap te beëindigen met pillen of door naar Engeland te reizen, waar abortus wél mogelijk is. Zo’n vierduizend vrouwen maken jaarlijks die reis, maar dat is geen optie voor vrouwen die geen geld hebben.

Na talloze demonstraties, campagnes enzovoorts zijn Ierse politici nu zo ver dat ze een referendum toestaan. De stemming gaat over het al dan niet handhaven van die toevoeging aan de grondwet dat foetussen dezelfde rechten moeten hebben als mensen. Als die bepaling uit de grondwet gaat, wordt het mogelijk vrouwen meer rechten te geven. Volgens peilingen zou 56% van de bevolking abortus tot in de twaalfde week ok vinden. Van de jongeren tot 24 jaar zou zelfs driekwart daar mee instemmen.

Vrouw stoft Odyssee af in nieuwe Engelse vertaling

Grote opwinding: voor het eerst vertaalde een vrouw de Odyssee van Homerus in het Engels. Na zo’n 60 veelal blanke mannen kreeg classicus Emily Wilson, van de Universiteit van Pennsylvania, de primeur. In Nederland gebeurde dat al eerder. Onze eigen Imme Dros leverde in 1991 een succesvolle vertaling in het Nederlands van de Odyssee. Ze zorgde in 2015 ook voor een nieuwe vertaling van de Ilias.

Mannen vallen Penelope lastig terwijl ze wacht op de terugkeer van haar echtgenoot.

Vrouwen mochten eeuwenlang niet studeren aan universiteiten. De enige vrouwen die soms de kans kregen om Grieks en Latijns te leren, waren nonnen of vrouwen uit zeer rijke families, die een privé leraar kregen. Sporadisch duikt zodoende tóch een officiële, door vrouwen vertaalde Odyssee of Ilias op.  Zo schreef Anne Dacier in 1699 een vertaling in het Frans van de Ilias. Maar zij was de uitzondering die de regel bevestigde.

Ook in Engeland waagden een paar vrouwen uit de rijkste milieu’s zich aan vertalingen, maar zij deden dat voor eigen gebruik. Hun versies kwamen niet verder dan een kring van naaste familieleden. Dat veranderde volgens Wilson pas de laatste tien, twintig jaar. In een essay voor dagblad The Guardian somt ze een rits vrouwen op die voor uitgeverijen recente vertalingen afleverden van klassieken uit de Oud Griekse -en Romeinse wereld. Deze voorgangsters maakten de weg vrij voor haar vertaling van De Odyssee.

Wilson is er van overtuigd dat zij als vrouw een werk zoals de Odyssee anders benadert dan haar mannelijke voorgangers. Omdat zij los staat van de door mannen gedomineerde traditie vallen haar andere aspecten op in een tekst, en interpreteert ze bepaalde situaties anders. Ze noemt dat effect vervreemding (alienation):

female translators often stand at a critical distance when approaching authors who are not only male, but also deeply embedded in a canon that has for many centuries been imagined as belonging to men. The inability to take classical texts for granted is a great gift […] the position of being a woman translating one of these dead, white men creates a strange and potentially productive sense of intimate alienation.

Die blik van de buitenstaander stelde Wilson onder andere in staat om aandacht te geven aan de vrouwelijke personages in de Odyssee. In The New Yorker schrijft ze dat voorgangers bijvoorbeeld de neiging hadden Penelope enigszins te idealiseren, als het toonbeeld van de ideale, afwachtende, passieve echtgenote.

De originele tekst spreekt echter duidelijke taal over haar positie. Die is nogal dubbel. Aan de ene kant kan Odysseus doen wat hij wil, terwijl Penelope geen keuzes heeft. Haar leven wordt volledig bepaald door haar status van echtgenote, en zijzelf, als individueel persoon, verdwijnt. Tot twee keer toe verbiedt haar zoon Penelope het spreken. Aan de andere kant maakt ze deel uit van een elite die zwakkeren onderdrukt. Als Odysseus thuis komt, vermoordt hij alle slavinnen. Penelope ontsnapt aan dat geweld, zij leeft en houdt Odysseus niet tegen als hij de lager geplaatste vrouwen uitmoordt.

Wilson merkt ook op dat  haar mannelijke voorgangers dat deel van de tekst, de moord op de dienstmaagden, nogal seksistisch vertaalden. Ze beschreven hen bijvoorbeeld in termen van hoer en slet, terwijl het origineel totaal geen aanleiding geeft om dat soort minachtende termen te gebruiken. Wilson houdt het in de vertaling op termen zoals ‘deze meisjes’, een neutralere woordkeuze die beter recht doet aan de inhoud van de brontekst.

Op die manier doorbreekt Wilson een koers die mannelijke vertalers uitzetten en van elkaar overnamen. Hard nodig, want net zoals mensen op zoek gaan naar Wilson’s ”vrouwelijke” kijk op de tekst, zouden we naar haar mening ook veel meer aandacht moeten besteden aan de ”mannelijke” kijk op de tekst van de vorige vertalers:

…hardly anyone (except me, so far!) seems to ask male classical translators how their gender affects their work. As I show in that piece on Hesiod, unexamined biases can lead to some seriously problematic and questionable choices (such as, in that instance, translating rape as if it were the same as consensual sex). Translators get away with that kind of thing all the time, because there’s an assumption that male translators don’t need to worry about gender, and that a clunky English style guarantees an “authentic,” “accurate” or “unbiased” translation. It’s not OK and it’s not true.

Goed dat vrouwen de kans krijgen aan de slag te gaan met dezelfde originele teksten. De kritieken zijn in ieder geval lovend: lezers zullen voortaan altijd anders tegen De Odyssee aankijken, belooft dagblad The Guardian.

Val McDermid eert voorgangster Susan Ferrier

”Susan Ferrier verdient beter”, aldus de Schotse schrijfster Val McDermid. Susan wie? Inderdaad. Bijna niemand kent deze 19e eeuwse auteur meer. McDermid eert haar nu met een speciaal artistiek project ter gelegenheid van een cultureel festival in Edinburgh. Aan de hand van aanwijzingen die ze ontvangen via een app kunnen deelnemers door de stad wandelen. Op verschillende locaties beleven ze vervolgens iets theatraal en spannends, met de verhalen en het leven van Ferrier als leidraad.

Susan Ferrier publiceerde haar romans anoniem. Lezers schreven de boeken in eerste instantie toe aan bekende mannelijke tijdgenoten zoals Walter Scott, totdat haar echte identiteit bekend werd. Zelf bleef ze tot haar dood haar auteurschap ontkennen.

Ferrier had veel succes in haar tijd. Haar debuut, Het Huwelijk (1818), raakte in zes maanden tijd uitverkocht en beleefde herdrukken. Ook de boeken die ze daarna schreef, De Erfenis (1824) en Het Lot (1832) verkochten prima. Ferrier verwekte de Schotse taal en dialecten in haar verhalen en nam het klassensysteem op de hak. Lezers smulden ervan.

Ondanks dat succes raakte ze na haar overlijden in 1854 echter snel in vergetelheid. McDermid heeft het vieze vermoeden dat haar sekse daarbij een veel grotere rol speelde dan we zouden willen erkennen:

”…I do think there was a feeling around then that if we already have one famous female author in Jane Austen, we don’t need any more,” said McDermid. “That, after all, is why the Brontës and George Eliot had to write as men. Yet she earned significantly more substantial publisher advances than Jane Austen. And now almost nobody knows her name. Susan Ferrier deserves better than this.”

McDermid haalt hier een bekend patroon aan. Feministen noemen dat het fenomeen van ‘er kan er maar een zijn’, naar de Highlander films met als slogan There Can be Only One. De term slaat op de neiging van onze seksistische cultuur om één vrouw op een belangrijke positie tandenknarsend te accepteren, maar meerdere vrouwen stuit op weerstand. Eentje is genoeg.

Je komt dat ‘eentje is genoeg’ fenomeen op allerlei plekken tegen. Zo ontdekten wetenschappers dat Canadese partijen terughoudend zijn om meerdere vrouwen te nomineren als hoofdkandidaat voor een politieke positie. Zodoende blijven mannen domineren en zie je wel mannen die met een andere man een verkiezingscampagne voeren, maar nooit twee vrouwen. Dit patroon treedt ook op in de populaire cultuur – er kan bijvoorbeeld maar één vrouwelijke superster zijn, dus als er een andere zangeres komt die aan dat criterium dreigt te voldoen is het CATFIGHT!!! Totdat er eentje ‘wint’.

McDermid wil met haar artistieke project die vergetelheid doorbreken. Als vrouw promoot ze het werk van een andere vrouw en wil ze de belangstelling voor Ferrier en haar werk nieuw leven inblazen. Haar culturele project in Edinburgh heeft wat dat betreft al resultaat. Uitgeverij Virago brengt een nieuwe editie uit van Ferrier’s debuut Het Huwelijk. McDermid raadt iedereen aan die roman eens te proberen. Daarnaast beveelt ze nog meer schrijfsters aan, zoals Muriel Spark en J.K. Rowling.

VERDER LEZEN: Val McDermid is niet de enige vrouw die omziet naar andere vrouwen. Zo spande auteur Alice Walker zich in om het graf van Zora Neal Hurston terug te vinden. Hurston stierf in armoede en vergetelheid en kreeg een anoniem graf zonder steen. Walker zorgde ervoor dat er alsnog een grafsteen kwam, zodat mensen haar laatste rustplaats terug kunnen vinden, en raadde haar boeken aan bij haar lezers. Walker zorgde zodoende eigenhandig voor de herontdekking van het werk van Hurston. Een andere actieveling op dit gebied is Margaret Busby. Zij redigeerde een bundel gewijd aan het werk van bekende én vergeten schrijfsters met een Afrikaanse achtergrond. Of neem Shelley DeWees. Ze dook de archieven in om het werk af te stoffen van zeven schrijfsters die actief waren in de tijd van Jane Austen.

Voor Nederland: Maarten ’t Hart gebruikte zijn status om de aandacht te vestigen op schrijfster Ida Simons en haar vergeten roman ‘Een Dwaze Maagd‘. Dat leidde tot een heruitgave van deze roman en een hernieuwde aandacht voor deze auteur. Daarnaast graven vrouwen de geschiedenis op. Zo bracht Orlanda Lie Nederlandse schrijfsters uit de middeleeuwen in kaart, deed Lia van Gemert hetzelfde voor schrijfsters uit de zeventiende en achttiende eeuw, en bogen Maaike Meijer en Lisa Kuitert zich over de negentiende eeuw, enzovoorts. Zoals de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren concludeert:

Nu de inhaalbeweging van vrouwen in de Nederlandse literatuur haar laatste stadium is ingegaan, lijken de schaarse sporen van de eerste literaire vrouwen steeds meer betekenis te krijgen. Velen hebben nog altijd de status van ‘zo goed als vergeten’. In de dbnl duiken steeds meer van deze vergeten schrijfsters op, die allemaal een eigen verhaal blijken te vertellen.[…] De veelstemmigheid van de vergeten Nederlandse schrijfsters zal de komende tijd in deze bibliotheek steeds beter hoorbaar worden.

 

Choucair, de vrouw die op haar 97ste door brak in de kunst

Vrouw, Libanese, abstracte kunstenares  – Saloua Raouda Choucair moest aardig wat hindernissen overwinnen om door te breken in de ”officiële” Westerse kunstwereld. Maar het lukte. Ze kreeg haar allereerste individuele, grote overzichtsexpositie in het Tate museum voor moderne kunst in Londen, toen ze al dik in de negentig was. Toen ze begin 2017 overleed had ze inmiddels genoeg bekendheid gekregen om een necrologie in landelijke dagbladen los te peuteren.

Zoals wel vaker het geval is, denken mensen bij ‘grote abstracte kunstenaars’ vaak aan mannen. Zo praten mensen elkaar na dat Kandinsky de eerste abstracte schilder zou zijn. Maar nee. Ten eerste grossieren talloze oude culturen in abstractie. Maar als je je per se tot de Westerse culturele canon wil beperken, waren vrouwen het eerst. De eerste kunstenaar die bewust abstract schilderde was een Zweedse, Hilma af Kint. Ze maakte haar eerste abstracte werk in 1906, vijf jaar eerder dan Kandinsky, die pas in 1911 met zijn eerste abstracte werk op de proppen kwam.

Vrouwen hadden moeite om door te breken als kunstenares, onder andere vanwege institutionele barrières. Ze konden zich bijvoorbeeld eeuwenlang niet inschrijven bij academies of naakten schilderen aan de hand van een levend model – dat zou onfatsoenlijk zijn. Zweden liep voorop in het slechten van dat soort hindernissen. Zodoende kon Af Kimt zich in 1882 al inschrijven bij de Royal Academy of Fine Arts in Stockholm. Haar seksegenoten in Frankrijk, Duitsland en Nederland moesten langer wachten. De formele opleiding die Af Kimt kon volgen, gaf haar de kennis, kunde en status om zich te vestigen als kunstenares en haar eigen stijl te ontwikkelen. Eentje die van figuratief steeds meer de kant van abstractie op ging.

Choucair viel niet alleen buiten de officiële Westerse canon die talenten zoals Af Kimt opleverde, maar had ook haar afkomst tegen. Libanon gold niet als een centrum voor kunst en de decennia durende oorlogen gooiden ook regelmatig roet in het eten. Dat het haar toch lukte om zich te ontwikkelen tot een belangrijke kunstenares, kwam onder andere door haar ouders. Die vonden dat meisjes net zo goed een gedegen opleiding moesten krijgen als jongens, en investeerden in hun dochter. Choucair studeerde aan universiteiten en vertrok in 1948 naar Parijs en de École Nationale Supérieure des Beaux-Arts.

Het was in die tijd dat ze twee artistieke ontwikkelingen met elkaar combineerde. Ze groeide uit tot een abstracte kunstenares, en koppelde dat aan haar Arabische achtergrond. In 1951 publiceerde ze een manifest over de manier waarop Arabische mensen omgaan met visuele kunsten, los van allerlei oriëntaalse theorieën met vaak een racistische achtergrond. Dit vormde de basis voor haar kunst, waarbij ze abstract geometrisch werk maakte met duidelijke invloeden van traditionele Arabische motieven en technieken. Ze botste daarmee met verwachtingen van anderen, signaleert dagblad The Guardian:

Her Paris show had been visited by the Lebanese ambassador to France. “Your work is curious, Miss Raouda,” he had purred. “Have you not got any Lebanese paintings for us?” By this he meant paintings that looked as a European might imagine Lebanese art should. Most Lebanese people felt the same way. Undeterred, Choucair went on making work that was both modern and Arabic, her particular interest lying in interlocking forms.

Terug in eigen land werkte ze decennia lang in een flatje in Beirut. Vaak onder zeer gevaarlijke omstandigheden. De stad verkeerde vanaf 1975 in staat van oorlog. Eén van de schilderijen die bezoekers van het Tate een paar jaar geleden konden zien, was geraakt door glasscherven van een explosie. Galerieën waar ze haar werk had kunnen exposeren, sloten door het geweld. Ook verkocht ze geen enkel werk.

Ze ging echter door, anoniem, alleen, zonder mogelijkheden haar werken aan een breder publiek te tonen. Choucair begon naast schilderen ook te beeldhouwen. Een deel van die sculpturen kon ze zelf uitvoeren, maar van andere, grotere ontwerpen kon ze alleen een prototype maken. Dat betrof sculpturen voor buiten op straat, maar de oorlog zorgde ervoor dat niemand een biet gaf om kunst in de openbare ruimte. Het bleef dus bij voorstudies.

Pas op zeer late leeftijd ontdekten curatoren het bestaan van Choucair en haalden ze haar kunst naar ‘het Westen’. Op 97-jarige leeftijd kreeg ze een podium van het Tate, zodat Europeanen kennis konden maken met haar werk. Het betekende haar doorbraak in de Westerse kunst-canon. Drie jaar later overleed ze.

VERDER LEZEN: dit mooie artikel over vijf vrouwelijke kunstenaressen (sorry, eigenlijk vier en een groep, de textielkunstenaressen die het tapijt van Bayeaux vervaardigden) die een plekje in de kunstgeschiedenis verdienen. Dit artikel over Arab Women Artists Now, oftewel AWAN, een kunstfestival met Libanese vrouwelijke artiesten. Magazine Aquila zette vijf kunstenaressen op een rijtje, wiens werk zeer in de smaak viel bij de redactie. Kunstenaressen timmeren ook aan de weg in Saudie Arabië. En vanuit Amman reist er sinds juli 2017 tot eind 2018 reist een expositie rond, met werken van 31 kunstenaressen, waaronder Ahaad Al-Amoudi, Sheikha Lulwa Al-Khalifa en Shereen Audi. Na Engeland is tot eind 2018 Noord-Amerika aan de beurt.

#Me too: aanbevolen artikelen uit buitenlandse media

Nederlandse kranten en andere media schrijven op dit moment mooie artikelen over seksuele intimidatie en de #meetoo beweging. Met dit weblog vestig ik daarnaast ook graag je aandacht op mooie analyses, essays en verhalen uit buitenlandse media. Voornamelijk Engelstalig. Warm aanbevolen!

Onder andere auteur Jim C. Hines hoort de kreet heksenjacht te vaak, nu #metoo hoog op de agenda blijft staan. Hij heeft een prachtige uitleg waarom het gebruik van die term van de pot gerukt is:

We as a society have spent decades silencing victims of sexual harassment. What the hell did you expect it to look like when the dam finally began to crumble? […] by calling it a witch hunt, they’re undermining everyone who’s been speaking out about their harassment. They’re suggesting all of these victims are lying, caught up in hysteria and publicity. If you want to say you don’t believe a particular allegation, that’s one thing. If you say it’s all a witch hunt, then intentionally or not, you’re joining everyone else who’s silenced victims and helped to perpetuate this harassment and abuse for so many decades.

SF auteur John Scalzi voert een denkbeeldig gesprek met een geschrokken man, die zich, als hij bekomen is van de fictieve heksenjacht, afvraagt wat hij moet doen nu vrouwen en enkele mannen massaal naar buiten treden met hun traumatische verhalen over machtsmisbruik en seksuele intimidatie. Maar ik herinner het me niet! Ja maar de jaren zeventig/tachtig/negentig waren een hele andere tijd! Ja maar ze liegen! Scalzi dient de denkbeeldige verwarde man op deskundige wijze van repliek. Met als uitsmijter een verwijzing naar het werk van vrouwen: ”I want to note that some of the ground I’m covering here has also been covered by women (like here and here and here), so if it sounds familiar, that’s why. And if it’s all new to you, maybe you should read and listen to more women.”

Daarbij komt dat veel mannen donders goed doorhebben wat wel en niet kan op het werk. Daders hebben geen preventieve training nodig om seksuele intimidatie terug te dringen. Ze doen wat ze willen omdat ze van de samenleving al een training gehad hebben. Namelijk eentje die hen leerde dat ze wegkomen met wangedrag. Tot voor kort dan.

Behalve daders weten ook mannelijke getuigen precies wat wel en niet gepast gedrag is. Magazine The Cut interviewde mannen die getuige waren van andere mannen die wangedrag ten opzichte van vrouwelijke collega’s vertoonden. Allemaal zaten ze met de situatie in hun maag – het was hen duidelijk dat die andere man grenzen overschreed. Alleen hadden ze moeite op te treden: de man in kwestie had de macht binnen het bedrijf en de getuige had geen zin zijn eigen loopbaan te riskeren. Dus hij zweeg en keek de andere kant op. Of de getuige was bevriend met de dader en deinsde terug voor een moeilijk gesprek met hem. Weer een andere man vond dat hij alleen op hoefde te treden als er sprake was van direct fysiek geweld, en hij wilde geen misverstand krijgen met de vrouw in kwestie (haar redden om daarna zelf een relatie met haar aan te gaan, of zoiets. Ja ja.).

Dan heb je nog de mannen die in een bubbel van privileges leven en de signalen die er waren, destijds niet oppikten. Zo steekt journalist Dana Milbank de hand in eigen boezem. Pas veel later hoorde hij dat journalistes op een van zijn oude werkplekken last hadden van wangedrag van enkele mannelijke collega’s. Milibank daarentegen genoot bescherming:

we all knew that Wieseltier was a flirt and a bit of a playboy and that he had a strong if vague reputation for being lecherous. Like many, I figured he was a harmless scamp. But here’s what I did know: I knew that Wieseltier could be a bully. At editorial meetings, he would harshly cut down those he didn’t like. I was advised before I took the job that if I wanted to get ahead at the New Republic, I needed to be on his good side. He would protect those he held in favor and sink those he didn’t. I was one of those he protected. I think he liked me. I liked, and greatly admired, him.

Als maatje van de pestkop van dienst had Milibank nergens last van en degenen die wél problemen ervoeren, hielden hun mond. Zo kon Milibank jarenlang op de redactie rondlopen in de volle overtuiging dat de wereld een en al rozengeur en maneschijn was. Fijn als je zo kunt werken, maar vrouwen en de niet-uitverkoren mannen hebben die luxe niet.

Komt er nu echt een kantelpunt, zoals diverse opiniemakers hoopvol aankondigen? Dat valt te bezien. In een mooi essay steekt feministe Rebecca Traister de hand in eigen boezem. Net zoals in Nederland auteur Sarah Sluimer deed, signaleert ze dat vrouwen een automatische neiging hebben om mannen te verontschuldigen en te beschermen met een empathie die ze niet op kunnen brengen voor seksegenoten. Mannen komen op die manier weg met wangedrag.

Daarnaast staan vrouwen onder grote druk om hun mond te houden – agressie dreigt aan alle kanten als ze #metoo willen roepen. Sociologe in opleiding Fauzia Husain signaleert dat internet / sociale media een belangrijke rol spelen in het laten zwijgen van vrouwen die over seksuele intimidatie beginnen. En dat het gedrag van zulke internettrollen opmerkelijke overeenkomsten vertoont, of het nou in de V.S. gebeurt, of in Pakistan. In beide landen slaan trollen terug met termen zoals ‘feminazi’, en krijgen vrouwen dezelfde verwijten naar hun hoofd geslingerd: ze zouden overdrijven, liegen of uit zijn op aandacht.

Daarnaast signaleert Traister in haar eerder genoemde essay dat de dominante cultuur talent in (blanke) mannen blijft herkennen, wat vrouwen ook zeggen. Dat betekent dat daders opvallend vaak nieuwe kansen krijgen als het rumoer een beetje geluwd is. Zo blijven roofdieren floreren terwijl vrouwen massaal hun beroep vaarwel zeggen, dromen en ambities opgeven, en een veilig heenkomen zoeken.

Tenslotte blijft een vrouwenhatende structuur in stand. Weblog Women&Hollywood gaf bijvoorbeeld een podium aan Mary Celeste Kearney. Zij onderzocht het curriculum en het studieklimaat in Amerikaanse filmopleidingen en concludeert dat die instituten nieuwe generaties Weinsteins opleiden. De veelal mannelijke docenten en op mannen georiënteerde studiematerialen zorgen ervoor dat studentes aan alle kanten het signaal krijgen dat zij niet welkom zijn en dat hun visie niet geldt. Daarnaast vallen mannelijke studenten vrouwen lastig, zodat zo’n beetje alle studentes óf zelf ervaring hebben met seksuele intimidatie, of nauw bevriend zijn met iemand die wangedrag ervoer. Mannen die uit zulke opleidingen rollen, hebben zodoende te vaak het idee dat ze met vrouwen kunnen doen wat ze willen, zonder dat het (ernstige) gevolgen heeft.

Kortom vele aspecten spelen een rol bij het instandhouden van een cultuur waarin rotte appels de sfeer blijven verzieken en veel vrouwen het onderspit delven. 2018 zal vrees ik weer veel van hetzelfde opleveren – net zolang tot de machtsverhoudingen en de cultuur écht kantelen en vrouwen ruimte en eerlijke kansen krijgen.

TOEGIFT: een strijdlied

Handige woorden voor vergadersituaties – hemhalen

Als vrouw zichtbaar en hoorbaar zijn in vergaderingen is hard werken. Woorden helpen om in beeld te krijgen wat er zoal gebeurt als mannen en vrouwen overleg voeren. Zoals een nieuwe term: he-peaten. Jij zegt iets, iedereen negeert je idee. Een man herhaalt jouw idee – in het engels: to repeat – en nu vindt iedereen het opeens geniaal, briljant, doen! Jij, vrouw, werd ge he-peat…. Voor de Nederlandse versie zou ik zeggen: hemhalen. Hij herhaalt jouw idee en opeens horen mensen wél wat er wordt gezegd. Je werd ge hemhaald.

Mannen geloven het vaak niet als vrouwen proberen te vertellen wat ze zoal meemaken in vergaderingen. Maar iedere vrouw die ik ken heeft de ervaring dat mannen je uitvoerig uitleg geven over een onderwerp waar je nota bene zelf deskundig in bent – het zogenaamde  ‘mansplainen‘. Ook maakt iedere vrouw die ik ken mee dat mannen je op een hele vervelende manier onderbreken en zelf weer het hoogste woord voeren. Daar hebben vrouwen een andere term voor bedacht: manterrupting. Van interrupting, onderbreken.

Het maakt niet uit wie je bent, en welke achtergrond je hebt. Zelfs de meest ambitieuze vrouwen met de hoogste opleidingen moeten hard werken om volwaardig deel te kunnen nemen aan vergaderingen. Zo ontwikkelden vrouwen in de staf van de Amerikaanse ex-president Obama de techniek van amplificatie. Om gehoord te worden ontwikkelden ze een strategie waarbij ze elkaar het woord teruggaven (goed punt Henk, maar wat zei Janet ook al weer?), elkaars ideeën herhaalden totdat ze hun punt hadden gemaakt, en in het algemeen elkaar steunden door passende, welgemeende complimenten te geven.

Ondertussen valt er genoeg te lachen rond ellende met mannelijke vergadertijgers en seksisten algemeen. Zoals deze, over de goed gedocumenteerde situatie waarbij man en vrouw hetzelfde zeggen, maar mensen vinden de man assertief, een goede leider,  en de vrouw een enge bitch:

Bonus:

Emma Watson en Margaret Atwood praten over boeken, macht en feminisme

Geweldig! Actrice Emma Watson en schrijfster Margaret Atwood spreken elkaar voor vakblad Entertainment Weekly. De twee heldinnen wisselen onder andere van gedachten over ‘het’ feminisme en Atwood’s boek Het Verhaal van de Dienstmaagd. Watson koos die roman uit om in mei en juni gezamenlijk te lezen bij haar feministische boekclub, Our Shared Shelf. Het hele interview is de moeite waard, dus gebruik de link en ga je gang.

Mooie quotes:

Watson: Misogyny has no gender.

Atwood: If voting rights were determined on all men behaving well, they wouldn’t have any. Rights as citizens are quite apart from individual behavior.

Atwood: I usually say, “Tell me what you mean by that word [feminism] and then we can talk.” If people can’t tell me what they mean, then they don’t really have an idea in their heads of what they’re talking about. So do we mean equal legal rights? Do we mean women are better than men? Do we mean all men should be pushed off a cliff? What do we mean? Because that word has meant all of those different things.

Ondertussen blijft de roman mensen bezig houden. Het Verhaal van de Dienstmaagd speelt zich af in een gedeelte van de V.S. waar fundamentalistische Christelijke mannen de macht grepen en vrouwen reduceerden tot brave echtgenotes, onderdanige werkbijen of gedwongen draagmoeders van hun kinderen. Vrouwen verloren de macht over hun lichaam.

Met de opkomst van Trump, inclusief de vrouwenhaat van zijn regeringsploeg en zijn pogingen de reproductieve rechten van vrouwen te ondermijnen, krijgt dat verhaal een nieuwe urgentie. Het personage van de dienstmaagd, die kinderen van haar verkrachter moet baren zodat hij een gezinnetje kan vormen met zijn ‘echte’ echtgenote, leidt bijvoorbeeld tot een nieuwe vorm van politieke protesten. Vrouwen verkleden zich als dienstmaagden en zitten zwijgend in zalen waar mannen het nieuwe abortusbeleid van de V.S. bespreken. Beveiligers kunnen hen niet de zaal uit smijten, want ze doen niks, maar iedereen begrijpt de boodschap – deze politici reduceren vrouwen tot fokvee. Schande! Trump kwam als dienstmaagd verklede vrouwen ook tegen toen hij een staatsbezoek bracht aan Polen, nog zo’n land waar vrouwenrechten onder zware druk staan.

Nederland neemt vrouwenvoetbal eindelijk serieuzer

Normaal gesproken schrijf ik op dit weblog zelden over nieuws waar Nederlanders sowieso al makkelijk toegang toe hebben. Maar de ontwikkelingen rond het vrouwenvoetbal zijn gewoon té leuk. De leeuwinnen haalden de finale van het EK. Het zal me worst wezen of ze morgen winnen of niet …. ehm.. of toch, om eerlijk te zijn…. ZE MOETEN WINNEN!!! Maar toch, dat ze in de finale staan is geweldig. Zelfs verzuurde mannelijke poortwachters stelden hun mening bij en praten tegenwoordig lovend over het vrouwenvoetbal. Nederland lijkt de sport eindelijk serieuzer te nemen. Geweldig!

Laten we om te beginnen hier naar kijken:

Superleuk, wat een enthousiasme van zoveel mensen! Dat ze zo enthousiast zijn is niet voor niets. Het oranje elftal trakteerde toeschouwers op prachtige staaltjes voetbal en hard bevochten overwinningen:

Met deze serie successen verandert ook het discourse over vrouwenvoetbal langzaam maar zeker. Mannelijke poortwachters zoals Johan Derksen sabelden de sport jarenlang neer. Maar Derksen veranderde radicaal van mening. Na het zien van een geweldig potje vrouwenvoetbal in de V.S. begon hij het vrouwenvoetbal in Europa te volgen en ging hij alsnog om. Hij is niet de enige. Ook fossielen zoals Leo Beenhakker gaven toe dat ze in eerste instantie de sport niet volgden (en dus, voeg ik er expliciet aan toe, niet gehinderd door kennis vooral vooroordelen spuiden) maar dat inmiddels wel doen. En verroest, dan blijkt dat de dames een plezier zijn om naar te kijken. Wie had dat ooit gedacht?????

Het succes van de leeuwinnen zorgt voor meer mijlpalen. Eindelijk vrouwelijke sporters op de cover van Voetbal International. Een primeur, want ”’Er waren al eens eerder vrouwen te zien op de voorpagina, maar die waren meestal schaars gekleed of getrouwd met David Beckham”.  Vrouwenvoetbal vormt het onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Met bijbehorende publicaties. Voor het eerst ligt er een boek over de sport in de winkels, Vrouwenvoetbal in Nederland. De huidige EK wedstrijden trekken bovendien record aantallen kijkers. Nog nooit verkochten stadions zoveel kaartjes, en daar moet je dan nog de ruim drie miljoen kijkers voor de buis bij optellen.

Niet zo vreemd dat mensen aarzelend beginnen te speculeren over een doorbraak. Zal dit EK succes dan eindelijk de verlossing bieden en van vrouwenvoetbal een geaccepteerde, gerespecteerde sport maken? Kenners zoals Mayke Wijnen van Voetbal International hopen er het beste van, maar kunnen niet om de harde werkelijkheid heen:

Als de Oranje mannen zich met afgrijselijk voetbal alsnog voor het WK in Rusland weten te plaatsen, sta ik vooraan te springen. Maar zo ver zijn de vrouwen nog niet. In een blijvende acceptatie ligt voor onze Oranje Leeuwinnen een loodzware opdracht: flitsend spelen én winnen. Want zelfs een halve finale-plek in 2009 heeft alsnog geen écht fundament gelegd voor het vrouwenvoetbal […] Ga er maar aanstaan.

De Belgische Hugo Camps is optimistischer en verwacht dat de wal het schip uiteindelijk zal keren:

De reacties op het coververhaal van VI waren vernietigend. Hoe bestaat het dat een mannenblad vrouwenvoetbal propageert? Ga dan bij Libelle weken! Voetbal hoort een mannensport te blijven. Dat soort braakteksten, aangevuld met badinerende en seksistische grappen. Het is een stuitend anachronisme, maar zo zijn er wel meer in de machocultuur van het voetbal. Het achterhoedegevecht zal trouwens niet helpen. Damesvoetbal zit in de lift. De Nederlandse stadions zullen vollopen voor de EK-wedstrijden. Het enthousiasme zal niet onderdoen voor wedstrijden van de Rode Duivels en Oranje.

 Enfin. Op naar morgenmiddag en duimen dat de leeuwinnen zegevieren!

 

 

 

Televisie, film en theater: stapje vooruit, stapje achteruit…

Emancipatie is een zaak van de lange adem. Stapje vooruit, stapje achteruit. Dat geldt ook voor visuele kunsten zoals film, televisie en theater. Neem een serie zoals Doctor Who: de hoofdpersoon is een onsterfelijke alien die iedere menselijke vorm aan kan nemen. De fantasie van de makers bleef echter 53 jaar en twaalf Doctors lang stagneren op de vorm van een blanke man. Pas de dertiende Doctor wordt een vrouw: Jodi Whittaker. Eindelijk. Feest! Maar in reactie op dat nieuws publiceerde de Engelse roddelpers meteen naaktfoto’s van de actrice en kregen fans op internet een publiekelijke zenuwinzinking.

De nieuwe Doctor Who is een vrouw….

De structurele discriminatie van alles wat niet blank en mannelijk is, komt behalve in dit soort anekdotes ook steeds terug in onderzoeken. Zo analyseerde de Amerikaanse vakbond Equity alle theaterproducties van 2013 tot 2015. Bij Broadway-stukken, de producties met de hoogste status, krijgen vrouwen en mensen met een gekleurde huid veel minder werk in het theater dan blanke mannen. Vaak kwamen vrouwen niet verder dan 35% van alle rollen op het toneel. Achter de schermen kwam het percentage uit op 37% stagemanagers. Heb je een gekleurde huid, dan hield het nagenoeg op. Slechts vijf (5) van de 226 stage managers had een gekleurde huid. Deze groep kreeg ook slechts 11% van de grote rollen op het toneel.

De dominante positie van blanke mannen komt ook terug in televisieseries. Amerikaanse zenders presenteerden het aanbod voor het seizoen 2017-2018. Vakblad Variety zag meteen dat het wemelde van de shows met blanke mannen in de hoofdrol. Vrouwen kregen bij de 39 nieuwe series 35% van de hoofdrollen, terwijl het wemelt van de actrices en vrouwen de helft van de bevolking uit maken.

Aan de aanbod kant ligt het niet. Eén oorzaak van de achterstand van vrouwen ligt bij de mensen die personeel aannemen. Vaak zijn dat mannen, en vaak kiezen zij voor mannen die ze kennen. Zo koos Chris Carter, de grote man achter de X-files en andere series, voor de X-files doorstart alleen mannelijke schrijvers. Drie daarvan hebben nooit eerder scripts geschreven, maar Carter kent en vertrouwt hen. Zo werkte een van de mannen jarenlang voor hem als zijn persoonlijke assistent. Hij opereert bovendien in een traditie van vrouwen uitsluiten. Weblog Nerdist becijferde dat bij de tot nu toe 202 episodes van de serie, twee X-files films en de reboot van zes afleveringen alles bij elkaar slechts negen keer een schrijfster betrokken was.

Mannen maken de dienst uit bij de serie, en de eenzame schrijfsters merkten dat aan alles:

When you’re in an environment that isn’t like a team-environment, more of a ‘survival-of-the-fittest’ environment, it’s a real challenge … On the day-to-day, you are always feeling like your job is at risk.” All of the women enlisted to write for The X-Files were relatively new in comparison to the male writers who were hired, according to Newton. Each female writer left after only one year working there — “[some] probably happily, and some probably hoping to come back, but [were] not invited back,” said Newton.

Toch komt er gelukkig ook steeds meer goed nieuws. De organisatie die voor de Oscars stemt, nam 774 nieuwe leden op. Van die instromers is 39% vrouw. Dat zorgt er voor dat het totale aandeel vrouwen in totaal op 28% uit komt. Bovendien heeft 30% een gekleurde huid. Die instroom van niet-blanke leden zorgt ervoor dat hun aandeel stijgt van 11 naar 13%. Vooruitgang! 

Bovendien beloont het publiek diversiteit en grote rollen voor vrouwen. Films met een vrouw in de hoofdrol halen bijvoorbeeld meer omzet. Zo liep Wonder Woman blockbuster The Mummy onder de voet – Tom Cruise was nergens in de strijd om de gunst van de bioscoopganger. Mensen omarmden Hidden Figures, een biografische film over de zwarte vrouwelijke wiskundigen van NASA. De musical Wicked staat inmiddels tweede op de lijst van meest succesvolle Broadway producties ooit. Daarnaast nam Netflix de categorie ‘sterke vrouwelijke personages’ op in het rubriceringssysteem, zodat kijkers makkelijker een serie vinden waarin vrouwen duidelijk hoor-en zichtbaar zijn. Kortom, succes, vooruitgang, meer kansen voor vrouwen. Super!

Hillary Clinton moet kop houden, blijft strijdbaar

Auteur en journaliste Rebecca Traister interviewde politica Hillary Clinton voor New York Magazine. Het resultaat is een prachtig portret van een vrouw die bijna presidente van de V.S. werd, inclusief een eerlijke analyse van haar verkiezingscampagne en alles wat er na haar verlies gebeurde. Clinton hield een mooie toespraak voor afstuderende studenten van haar oude universiteit, schrijft een boek en richt een stichting op, Onward Together. De reactie op die strijdbare houding? Clinton, hou je kop, trek je terug en wordt onzichtbaar.

Die ‘zwijg, trut’ reacties zijn opvallend omdat Clinton niet zoveel anders doet dan voorgaande kandidaten die presidentsverkiezingen verloren:

Her boiling anger at the press and at various out-of-nowhere campaign developments doesn’t make her worse than Gore, Kerry, Romney, and McCain — it makes her one of them. And that really only leaves one thing that is just so very different about Hillary Clinton. Let’s see if you can guess what it is.

Niet alleen Clinton moet haar kop houden, dat geldt ook voor haar aanhangers. Al die miljoenen vrouwen (en mannen) die hoopten op een verandering ten goede, kwamen nauwelijks in beeld tijdens Clinton’s campagne en daarna al helemaal niet. Ook hier speelt een dubbele moraal: iedereen moet wel de woede en het verdriet van Trump aanhangers begrijpen, maar de woede en het verdriet van Clinton aanhangers vegen de V.S. het liefst onder het tapijt.

Dat mensen iedere dialoog zo woest de grond in willen trappen, heeft echter een reden. Clinton de schuld geven van alles en haar daarna manen op te rotten, leidt de aandacht af van alle problemen die de V.S. op dit moment in hun greep houden. De werking van de journalistiek, beeldvorming rond ambitieuze vrouwen, de invloed van Rusland, Republikeinen die de stem van alles wat niet blank en mannelijk is proberen te onderdrukken, bijvoorbeeld door kiesdistricten anders te begrenzen, er speelt vanalles. Clinton’s verlies was niet ‘normaal’, en vanwege die buitengewone problemen is het juist van het grootste belang wél na te praten over wat er gebeurde.

De manier waarop mensen met Clinton om gaan, toont daarnaast aan hoeveel zaken rondom rolpatronen nog onopgelost voortwoekeren. Da’s Ook Traister besteedt daar aandacht aan in haar interview. Zo mogen vrouwen nog steeds niet openlijk streven naar macht en invloed. Clinton:

Sandberg predicted to Clinton that her reception during the campaign would be very different from the 69 percent approval rating she’d gained as secretary of State. “Sheryl was right-on,” says Clinton. “Once I moved from serving someone — a man, the president — to seeking that job on my own, I was once again vulnerable to the barrage of innuendo and negativity and attacks that come with the territory of a woman who is striving to go further.”

Clinton probeerde zichzelf te blijven, maar ze kon niet hetzelfde politieke spel spelen als de mannen. Zo kon ze niet expliciet woede tonen – veel mensen zouden haar dan meteen neersabelen als boze bitch. Het inhouden van emoties, zelfbeheersing toen, kende echter weer het nadeel dat mensen haar kil en niet authentiek vonden.

Dit is die beruchte ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet’ dynamiek die vrouwen in netelige situaties brengt. Zo had Clinton moeite met het intimiderende gedrag van Trump tijdens de drie debatten. Vooral de tweede, waar Trump als een stalker achter haar aan liep op het podium. Ze kon hem geen klap voor z’n kop verkopen of gaan schreeuwen ‘ga weg’. Dus hield ze zich in en kwam presidentieel over – op zich positief en winst. Maar haar zelfcontrole had een ander nadeel:

 “So I ended up with another ‘win,’ ” she says. “But I also ended up with him really satisfying a lot of his potential voters.

Nu de verkiezingen voorbij zijn, valt op dat veel mensen Clinton en haar naaste medewerkers persoonlijk de schuld geven van haar verlies. Ze was een slechte kandidaat, haar campagne stapelde fout op fout, sjonge jonge, wat een nutteloze trut, dat ze niet eens kon winnen van de allerslechtste, meest incompetente seksistische idioot in mensenheugenis:

When I ask Clinton about the eagerness to blame her and her alone for the election result, she gets impatient. “Oh, I don’t know, you’d have to talk to a psychologist about it. There’s always, what’s that word … Schadenfreude — ‘cut her down to size,’ ‘too big for her own britches’ — I get all that. But I don’t see this being done to other people who run, particularly men. So I’m not going to engage in it. I take responsibility, I admit that I’m not a perfect candidate — and don’t know anybody who was — but at the end of the day we did a lot of things right and we weathered enormous headwinds and we were on our way to winning. So that is never going to satisfy my detractors. And you know, that’s their problem.”

Met die houding stoomt ze door. Zo hield ze recent een zeer positief ontvangen toespraak tijdens de buluitreiking van studenten van Clinton’s oude Alma Mater, Wellesley College. Net als in de toespraak waarin ze haar verkiezingsnederlaag toegaf en Trump feliciteerde, legde ze de nadruk op de positie van meisjes en vrouwen, hun kansen en hun toekomst. Wel verdorie, ‘waar was die Clinton tijdens de door haar schuld verloren verkiezingscampagne?’ heet het nu. Onder andere Melissa McEwan van weblog Shakesville heeft een duidelijke mening over die dynamiek:

Following Clinton’s address, a number of Important People wondered: “Where was this Hillary Clinton during the election?” There is, perhaps, no more dishonest or self-serving musing anyone could make in response to that address, which was classic Clinton. It is a musing that is naught but rank victim-blaming and gaslighting. A rhetorical device meant to absolve oneself of having failed to see who she really is. She was right in front of our faces, all along. I spent the entirety of the campaign writing about “this Hillary Clinton,” which was one of the great privileges and highlights of my professional life. She was there to behold, for anyone who was not busy instead being enchanted by Trump’s empty podium or four decades of misogynist filth. The difference between now and the campaign is not in Clinton: The difference is that she is no longer seeking power. The terrifying threat of female power is gone. (For now.)

Hoe dan ook, Clinton zorgt ervoor dat ze zelf aan het woord blijft. Ze werkt onder andere aan haar memoires, met uiteraard veel aandacht voor haar ervaringen gedurende de verkiezingen. Melissa McEwan heeft alvast een titel bedacht voor dit vooralsnog titelloze manuscript:

Wonder Woman boekt grote overwinning

Actrice Jessica Chastain toonde zich geschokt nadat ze, als lid van de jury bij het festival van Cannes, in tien dagen twintig films zag waar vrouwen nauwelijks in voor kwamen als zelfstandig denkende personages. Kunnen we aub meer vrouwelijke verhalenvertellers een kans geven, vroeg ze. Dan krijgen we misschien een betere beeldvorming rond vrouwen. Cue Wonder Woman. Een film van regisseuse Patty Jenkins, met een heldin die moeiteloos het verhaal draagt, zelf nadenkt, zelf handelt, de vloer aanveegt met schurken, en lovende kritieken oogst. Sommige kijkers plengen zelfs tranen van ontroering.

Wonder Woman gooit hoge ogen in de bioscopen. Ze is de superheldin waar we al die decennia op wachten, vat website Jezebel samen. Tijdens het openingsweekeinde in de V.S. boekte de film een omzet van ruim negentig miljoen dollar. UPDATE: ruim 100 miljoen dollar in de V.S., boven de 200 miljoen internationaal. De film boekte daarmee het hoogste openingsweekeinde ooit voor een vrouwelijke regisseur.

De zalen zaten vol met een gemengd publiek, ongeveer 50-50 mannen en vrouwen. Professionele recensenten zoals Dana Stevens schrijven publiekelijke bekentenissen. Eindelijk snappen ze waarom het, na een dieet van blanke mannen genaamd Chris, zo belangrijk is dat vrouwen een superheldin in de bioscoop aantreffen waar ze tegen op kunnen kijken en waar ze zich door kunnen laten inspireren:

I’ve never considered myself someone who’s been waiting around drumming my fingers for the emergence of a female superhero. […] But the moment Gadot first stripped down to her nonsexist skivvies and started beating the hell out of those civilian-targeting no-goodniks, I was shocked to find my eyes welling with tears and my mind toggling between the Great War and the Women’s March. I suddenly glimpsed the value of our ongoing cultural debate about representation, even in genres one doesn’t necessarily cherish. Why shouldn’t women grab our glowing lassos of truth and choke the hell out of some latter-day incarnations of Ares? God knows the bastards are asking for it.

Dat dit alles zo bijzonder aanvoelt is, omdat dit soort kansen voor vrouwen zich zelden voordoen. Studio’s herkennen mannelijk talent en geven hun seksegenoten veelvuldig de kans om in één keer door te stoten naar de producties met de budgetten van honderd miljoen dollar en meer. Niks bijzonders. Hij is de ontdekking van talent. Zij daarentegen? Een risico. Voor iedere 24 mannen krijg je zodoende slechts 1 filmregisseuse. Mannelijke regisseurs blijven bovendien aan het werk totdat ze er bij neervallen. Vrouwen daarentegen krijgen vooral klussen tussen hun 30ste en hun 60ste. Daarna houdt het meestal op.

Dat Jenkins een hit scoort, dat Wonder Woman zulke lovende kritieken krijgt, vatten insiders op als een mogelijke doorbraak om die dubbele moraal eens en voor altijd bij het grof vuil te zetten en de filmindustrie te veranderen. Ten goede.

Ondertussen genieten liefhebbers van goede, spannende verhalen volop van Wonder Woman. Omdat het zo zelden voorkomt dat vrouwen ongehinderd en als vanzelfsprekend sterk mogen zijn, barstten nogal wat vrouwelijke kijkers zelfs in tranen uit (net als Dana Stevens, hierboven geciteerd):

my two coworkers reported the same phenomenon and we spent the entire walk to the subway listing all of the scenes where we were in danger of busting out the waterworks. It’s possible that we got so weepy because we were all just super emotional this week or something, but I want to believe it was because Wonder Woman, though not flawless, was not only fun and well-made, but inspiring. Watching it felt like breathing out a sigh of relief. Finally, someone — a female director, to be specific — made a female superhero movie that’s actually good, and maybe a lot of people will go see it, so we don’t have to wait so long for the next one. […] It felt damn good to see an adult woman, played by a 32-year-old adult woman, doing the kind of stuff that Ben Affleck (44) and Robert Downey Jr. (52) get to do all the time. Maybe it does get better! Maybe I too can learn to deflect bullets with my cool bracelets!

Vanaf 15 september in Nederlandse bioscopen…..

Meer lezen? Flops rond Elektra en Catwoman brachten een dubbele moraal aan het licht – ”superheldinnen verkopen niet”, heette het meteen, terwijl niemand mannen afrekende op flops zoals Daredevil. Het duurde mede daardoor 75 jaar voordat Wonder Woman haar eigen film kreeg. De productie moet veel verwachtingen waarmaken – de gehele vrouwelijke sekse vertegenwoordigen, alle flops rond vorige superheldinnen goedmaken, vooroordelen ontkrachten, enzovoorts. Het is een beladen project en waarschijnlijk zijn daarom zoveel mensen zo boos over de film.

Wonder Woman komt eraan en mannen zijn nu al boos

Uh ooh, een bioscoopketen in de V.S. viert de premiere van de film Wonder Woman op 2 juni met speciale vertoningen waar alleen vrouwen welkom zijn. Prompt barstte via sociale media zoals Twitter de hel los. Mannen of zij die zich met hun Twitternaam als mannelijk identificeren, schreeuwen moord en brand. Deze filmvertoningen vinden zij seksistisch en een teken dat vrouwen mannen op de kop zitten.

De Alamo Drafthouse Cinema in Austin, een progressieve stad in Texas, verkocht binnen een paar uur alle kaarten voor de Wonder Woman premiere van 2 juni. De bioscoopketen organiseert inmiddels tweede en derde vertoningen. Tijdens deze speciale avonden is al het personeel van de bioscoop vrouw of identificeert zich als vrouw. Op die manier willen ze vieren dat de Amazone prinses – als in: van een eiland waar alleen vrouwen wonen – eindelijk haar blockbuster Hollywood debuut maakt.

De alleen voor vrouwen-vertoning was tegen het zere been van allerlei mannen. Massaal togen ze naar sociale media en de Facebook pagina van de bioscoop om hun ongenoegen te uiten. Seksistisch! Mannen verdienen ook toegang! Heej, komen er voor mannen nu speciale alleen-voor-mannen vertoningen als de nieuwste Thor-film in premiere gaat?

Dit soort mannen kunnen niet rekenen op begrip van de bioscoopketen:

“This has zip to do with equality,” the theater commented. “This is a celebration of a character that’s meant a great deal to many women since 1940.”

Even voor de context: Sinds 1920 telde Hollywood circa 130 superheldenfilms, berekende io9.com. Van deze 130 films met één duidelijke held (dus geen ensemble films zoals de X-Men) kenden er slechts acht een vrouwelijke hoofdrol. Acht. Als in 8. De andere 122 gingen over Batman, Iron Man, Superman, Spiderman, enz enz enz, man na man na man. Ook de recente golf superheldenfilms kent vooral blanke en mannelijke helden. Het zijn er zodanig veel dat volgens io9.com ieder meisje, geboren in 2005, nog nooit de kans kreeg om een heldin uit haar eigen superhelden-stripserie op het witte doek te zien.

Wonder Woman is zodoende de eerste film met een superheldin sinds járen. Daarna moeten vrouwen weer wachten tot circa 2019, als Captain Marvel haar debuut maakt. Wonder Woman is ook een van de weinige blockbuster superhelden film met een vrouw aan het roer, regisseuse Patty Jenkins. In alle andere gevallen werd de regisseur een man. Zelfs mannen die nul ervaring met blockbusters hadden en voor het eerst een miljoenen dollar kostende productie moesten leiden.

In zo’n door mannen gedomineerd landschap zou je zeggen: gun vrouwen een avond. Eentje maar. Zelfs zakenblad Forbes, bepaalt geen progressief bolwerk, kan weinig begrip opbrengen voor de protesten. De Austin Chronicle maakt het nog duidelijker: dit zijn de internet-trollen die vrouwen niks gunnen terwijl ze ondertussen alle privileges voor zichzelf opeisen. io9.com heeft ook weinig begrip voor de klagers die de Wonder Woman filmavond seksistisch vinden:

to all the men complaining that a couple screenings of Wonder Womanexclude them, I say this: just shut up. Women have had to deal with the bullshit of non-representation for generations, and we will probably keep having to deal with it for generations to come. Wonder Woman is the first blockbuster comic book film starring a woman in American history, and it happens to star comics’ biggest female icon. At the very least, women deserve to have a space—even if it’s just a single screening of a movie that’s going to open in literally thousands of theaters across America—where they can celebrate that together.

Want wat valt er te vieren? Zoals Julia Alexander van Polygon uitlegt:

when I watch Gal Gadot save Steve Trevor while taking down an army of enemies in the trailers, I get excited. It’s the rare time in superhero movies that I’m seeing a woman not take a backseat to a male character. It’s the rare time that I feel like a woman’s story isn’t being told to supplement a male character’s. It’s the rare time I can look at a heroine on screen and think “I want to be her.”

2 juni…. Wonder Woman komt eraan!

Nieuwsronde: moederdag editie

Moederdag! Oorspronkelijk, in 1907, wilde de Amerikaanse activiste Ann Jarvis dit feest benutten om de emancipatie van vrouwen te bevorderen. Daarna raakte de revolutionaire betekenis van moederdag bedolven onder het roze suikergoed, chocolade in hartvorm, parfum en cadeausets met zeepjes. Maar er valt nog steeds genoeg feministisch nieuws te ontdekken:

  • Vaders doen één keer een kind in bad en kunnen gloriëren in een zee van complimenten, terwijl moeders het nooit goed genoeg kunnen doen. Doorbreek die complimentenkloof deze moederdag, luidt de oproep van de Canadese publicist Dave McGinn. Vaders mogen echt wel wat beter hun best doen voordat ze complimenten krijgen, en moeders zouden veel vaker welgemeende complimenten mogen krijgen. Ook voor en na moederdag.
  • Historica Gerda Lerner schreef een magistraal boek over de ontwikkeling van een feministisch bewustzijn. Zij ziet in het moederschap één van de vroegste bouwstenen voor vrouwenemancipatie. De gedeelde ervaring van zwangerschap, baren en de zorg voor kinderen verenigde vrouwen die door de samenleving verdeeld werden op basis van de sociale klasse waar hun echtgenoot toe behoorde. Het moederschap stelde vrouwen daarnaast ook in staat zichzelf autoriteit te geven. Wel kinderen opvoeden maar geen politiek stemrecht hebben? Ja doei! Onrecht! Wij vrouwen eisen!
  • Die stroming is er nog steeds. Lees bijvoorbeeld deze bundel vol artikelen over feministische organisaties die iets met/voor moeders doen, en vanuit die invalshoek alle vrouwen een stapje verder willen brengen. Of lees deze toespraak: ”We will take the mother from the private to the public sphere, and we will be heard. A mother’s place is in the revolution! As Angela Davis famously said, “I’m no longer accepting the things I cannot change – I’m changing the things I cannot accept
  • Er valt genoeg strijd te leveren, want de samenleving gebruikt het moederschap nog te vaak om vrouwen te discrimineren. Bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt. Wil je als vrouw je eigen inkomen verdienen, je identiteit als mens behouden, en op je eigen voorwaarden leven, dan moet je een sterke wil hebben. Dat ontdekte onder andere Sarah Sluimer, de seksismecorrespondent van De Correspondent. Maar het kán wel, als je bewust omgaat met consultatiebureau’s, goedbedoelende buren en familieleden, en het goede gesprek met de vader blijft voeren.
  • Wil je dit jaar ver weg blijven van de roze suikerhartjes? Cool mom picks zet de beste feministische cadeautjes voor moeders op een rij. Stuur je een kaartje, dan zijn er ook in die categorie geweldige feministische boodschappen die je moeder kan sturen.
  • Enneh, wist je dat moeders de motor zijn achter het schoolsucces van meiden? Het gaat dan vooral om betaald buitenshuis werkende moeders, die in de afgelopen decennia een steeds krachtiger rolmodel zijn geworden voor hun dochters. Tijdschrift Sociale Vraagstukken signaleert dat meisjes, geboren in 1980, bijna een jaar langer op school blijven dan meiden met een thuismoeder. Het effect is alleen zichtbaar bij moeders en dochters. Vaders hebben dat positieve effect niet op hun zonen.

Briljante parodie toont wat privilege is

Saturday Night Live is een betrouwbare leverancier van briljante satire. Deze parodie op de nieuwe televisie hitserie The Handmaid’s Tale is er ook zo eentje. Acteur Chris Pine, bekend van Star Trek, gedraagt zich met zijn maten als een vrolijke, onbekommerde man – een staat die hij kan behouden dankzij zijn privileges. Hij en zijn vrienden geven slechts vluchtig aandacht aan de onhoudbare situatie waarin vrouwen moeten overleven. Daarna gaat hij weer gezellig zijn eigen gang:

Zelfs Wonder Woman dient als wapen tegen vrouwen

Nog een paar weekjes slapen en dan is het zover: Wonder Woman in de bioscoop! Maar zelfs deze heldin ontkomt niet aan minachting. Eerst moesten we decennia wachten op de film. Daarna bleef het bijzonder stil om de film te promoten. Nu de p.r. eindelijk tekenen van leven toont, blijkt Wonder Woman gekoppeld te worden aan dieetproducten. Wonder Woman verandert zo in een wapen tegen vrouwen – je moet perfect zijn, val af, anders kotsen we je uit.

Gal Gadot, die Wonder Woman speelt,  kan er niets aan doen dat ze bijna voldoet aan het dominante schoonheidsideaal. Ze werd geboren met bepaalde fysieke kenmerken die onze cultuur waardeert. Ze werkte hard om in 2004 de kroon van Miss Israel te winnen. Ook voor haar filmrollen moet ze er perfect uit zien – Hollywood ziet actrices alleen staan als ze jong, bloedmooi en sexy zijn, anders kun je fluiten naar een inkomen. Op je 23ste ben je al over je hoogtepunt heen, lijkt het. Kortom, ze moet wel hard aan haar uiterlijk werken, anders krijgt ze geen klussen.

Het wordt nog vervelender als anderen aan de haal gaan met Gadot’s bijna perfecte uiterlijk en vrouwen allerlei gekkigheid voorschrijven. Journalisten publiceren clickbait over een ‘Gal Gadot dieet plan‘. Daarin staan vermaningen dat je als vrouw voedsel moet vermijden waar je opgeblazen van raakt. Geen groenten eten, meisjes! Een banaan mag nog net, maar echt, je wil geen vet zwijn worden, toch? En blijven scheren, vrouwen. Haar in oksels of op benen vinden we alleen prima als het gaat om mannen. Vrouwen moeten met dure producten en door pijn te lijden die natuurlijke begroeiing verwijderen. Levenslang.

De huidige dieet pr-campagne, rijkelijk gelardeerd met foto’s van Gadot als Wonder Woman, heeft de slogan ‘denk dun’. De kritiek was al snel niet van de lucht. Eindelijk een grote Hollywood productie over en rondom Wonder Woman. De eerste productie uit de huidige superhelden-golf waarin een vrouw centraal staat als heldin. Maar nee, krijg je weer gezeur over het uiterlijk van vrouwen. Je zou er depressief van worden. Zoals website The Mary Sue samenvat:

 “Think thin” is not a slogan we need associated with a fierce warrior. […] This cross-promotion is full of the mixed messages of unrealistic standards women have forced upon them their whole lives. We’re supposed to be as strong as Wonder Woman but also expected to “think thin,” to keep our bodies small and unimposing, preferably to the point of having no body at all. Hopefully the movie itself does a better job of promoting representation of a stronger, unapologetically impressive sort of woman.

Ik hoop het ook. De trailers beloven in ieder geval veel goeds:

 

Mannen zeggen nee tegen mannenpanel

Organiseer je een evenement zonder vrouwelijke sprekers? Dan wordt de kans steeds groter dat de door jou uitgenodigde man ‘nee’ zegt en voor de eer bedankt. Steeds meer sprekers ondertekenen het manifest ‘zeg nee tegen een mannenpanel‘. De vrijwillige verklaring is een initiatief van media-deskundigen Janneke van Heugten, Petra Stienen en Marga Miltenburg. Louter blanke mannen bieden levert steeds meer schaamte op, signaleert Van Heugten. Een goed teken, want die schaamte is een belangrijke voorwaarde voor sociale omwentelingen. Het kan écht niet meer.

De drie vrouwen volgen met hun initiatief voorbeelden uit landen , waar soortgelijke protesten ontstonden. Vanuit de hoek van feministische filosofen ontstond bijvoorbeeld de ‘Gendered Conference Campaign‘. De campagne stelt eenzijdig samengestelde congressen aan de kaak en geeft organisatoren tips om meer diversiteit te bereiken. In het verlengde daarvan ontstonden Tumblrs die bijhouden hoeveel congressen louter mannen bieden. Ook begonnen mannelijke sprekers publiekelijk te verklaren dat zij niet meer meedoen als al hun mede-sprekers man zijn, en vaak ook nog blanke mannen.

Dat heeft effect. Magazine Quartz signaleerde vorig jaar dat deze boycot momentum krijgt en organisatoren er toe aan zet hun onbewuste vooroordelen en discriminatoire selectieprocessen aan te pakken. Zelfs de Verenigde Naties doen inmiddels mee aan het boycotten van de mannelijke monocultuur bij congressen en evenementen.

Ook in Nederland komt er steeds meer kritiek op situaties waarbij mannen met andere mannen over allerlei onderwerpen praten. Ikzelf doe dit ook, heel recent nog met een festival over economie en filosofie. Ikzelf kreeg geen reactie, maar de Nederlandse tak van een organisatie voor feministische filosofen, SWIP Nederland, wél. Zij kregen de gebruikelijke smoesjes te horen. Zoals: de organisatoren wilden alleen op kwaliteit letten. O ja, en geheel toevallig leidde dat tot allemaal blanke mannen. Waarna de aap uit de mouw kwam: het kan de organisatie niet schelen dat ze een mannelijke monocultuur bevorderen. Diversiteit? Boeien!

Helder! Werk aan de winkel! Ook voor mannen. In Nederland gaven tot nu toe prominente sprekers zoals Wim Pijbes, Frénk van der Linden, Pieter Hilhorst, Alexander Rinnooy Kan, en Thom de Graaf aan dat zij congressen en mediaoptredens zullen weigeren, als er alleen mannen zijn uitgenodigd. Dat is een krachtig signaal.

Een ander winstpunt is dat de boycot aan het licht brengt hoe incestueus het sprekerscircuit er in veel landen uit ziet. Zo kondigden vijf Australische sprekers vorig jaar aan dat zij mannenpanels voortaan weigeren. Ze voegden daar aan toe dat zij met hun groepje een groot deel van de markt domineren:

The men—Matt Church, Jason Fox, Adam Fraser, Dan Gregory, and Darren Hill—are researchers and lecturers in leadership, performance, motivation, and self-help. “The five of us are arguably the most booked speakers in the conference industry and that gives us a certain amount of power in the conversation,” Dan Gregory, a behavioral researcher, told the Sydney Morning Herald.

Top dat mannen zich bij ons vrouwen aansluiten in de roep om meer diversiteit. Er moet een einde komen aan dat ons-kent-ons circuit en organisatoren die steeds dezelfde mannelijke sprekers uitnodigen en alle andere mogelijke sprekers niet zien staan. Hoe meer mensen eisen dat vrouwen en mensen met een gekleurde huid een plek aan tafel krijgen, hoe groter de kans dat de situatie in sprekersland verbetert.

Feministische SF is de plek waar hét gebeurt

Feministische SF maakt op dit moment een bloeiperiode door. De verkoopcijfers voor Het Verhaal van de Dienstmaagd rijzen de pan uit sinds president Trump de Amerikaanse verkiezingen won en vrouwen berooft van hun reproductieve rechten. De roman The Power van Naomi Alderman haalde de shortlist van de Baileys prijs. Ontregeld, van Charlotte Wood, won in Australië de Stella prijs. En de James Tiptree jr. prijs weet ieder jaar opnieuw prachtige romans te eren die alles wat je dacht te weten over man, vrouw en rolpatronen overhoop gooien. Zoals When the Moon Was Ours van Anna-Marie McLemore, over een transgender.

Schrijfster Naomi Alderman denkt dat juist een kritische, feministische insteek SF-auteurs helpt om scherp naar zichzelf, mensen en de wereld te kijken:

Feminist – or let’s say gender-questioning – science fiction asks insistently, through careful construction of different societies, how much of what we think now, today, in generic western culture about men and women is innate in the human species and how much is just invented. And if we’ve invented it then could we, for better or worse, invent it differently?

Die zoektocht eindigt soms in utopische beelden. Margaret Cavendish schiep een ideale wereld in haar roman The Blazing World, geschreven in 1666. Charlotte Perkins Gilman creëerde in Herland een beschaving waarin vrouwen vrij kunnen zijn. Andere keren eindigen die toekomst-speculaties in nachtmerries. Die draaien vaak om de lichamen en de seksualiteit van vrouwen. Niet zo vreemd, want veel orthodoxe samenlevingen en fundamentalistische religies hebben een ongezonde fascinatie voor vrouwen, hun lijven en wat ze daar mee doen. Dat roept spanningen op, waar o.a. schrijvers een creatieve vorm voor vinden.

Als je bestaande tendenzen doorzet krijg je bijvoorbeeld Margaret Atwood’s Het Verhaal van de Dienstmaagd. Zij schetst daarin een angstwekkend toekomstbeeld waarin Christelijke fundamentalisten de macht grijpen en vrouwen reduceren tot wandelende baarmoeders. Nu president Trump aan de macht is en vrouwen probeert te beroven van hun reproductieve rechten, komt deze fantasie opeens angstig dichtbij. De verkoopcijfers van haar roman stijgen enorm sinds de Amerikaanse verkiezingen.

Charlotte Wood benadert de neiging om vrouwen te stigmatiseren en te domineren op een andere manier. In haar roman Ontregeld (oorspronkelijke titel: The Natural Way of Things) schetst ze een grimmig beeld van een wereld waar vrouwen die, al dan niet gewenst, een relatie met een machtig man kregen, in een strafkamp verdwijnen. Wood baseerde haar verhaal op het Hay Institution for Girls, een berucht geworden Australische staatsgevangenis waar tienermeisjes van 1961 tot 1974 in belandden wegens ‘losbandig gedrag’. Hetzelfde gebeurde in Ierland, waar ‘ontuchtige’ meisjes tot in de jaren negentig in nonnenkloosters verdwenen en daar slavenarbeid moesten verrichten in wasserijen.

Gaandeweg in Wood’s verhaal blijkt dat de mannelijke bewakers zelf ook niet meer weg kunnen uit het strafkamp. Er is iets ergs gebeurt en beide seksen moeten zien te overleven zonder hulp van buiten. Met dit SF verhaal snijdt Wood kwesties aan als vrouwelijke seksualiteit, waardeoordelen daarover, en wat er mis gaat als wij als samenleving vrouwen onderdrukken. Ze won er de Stella Prijs mee, een Australische onderscheiding voor de beste literatuur van schrijfsters. De jury:

The Natural Way of Things is a novel of – and for – our times, explosive yet written with artful, incisive coolness. It parodies, with steely seriousness, the state of being visible and female in contemporary Western society. “With an unflinching eye and audacious imagination, Charlotte Wood carries us from a nightmare of helplessness and despair to a fantasy of revenge and reckoning. The Natural Way of Things is a riveting and necessary act of critique.

In The Power van Naomi Alderman worden meisjes en vrouwen juist de sterkste partij. Tijdens hun puberteit ontwikkelen ze de mogelijkheid om met een krachtige elektrische schok mannen van zich af te slaan of zelfs te doden. Opeens wordt het voor mannen levensgevaarlijk om meisjes aan te randen of te verkrachten. Bovendien gebruiken veel vrouwen hun nieuw verworven macht op een verantwoordelijke manier, maar sommigen slaan door.

Deze meditatie over macht en de verhoudingen tussen de seksen belandde op de shortlist voor de Baileys prijs voor fictie. De jury:

Alderman’s book is unusual in that it can happily be called a sci-fi thriller – a genre rarely seen on literary fiction prize lists. “Yes I think that’s true, that’s an exciting thought,” said Tessa Ross, the film and TV producer who is chairing this year’s judging panel. “She comes from a tradition that I suppose is represented by someone like Margaret Atwood. It is a very exciting, bold, accessible, beautifully written sci-fi book.”

Tot slot maakte Louise O’Neill indruk met haar roman Only Ever Yours. Ze schets een wereld waarin het schoonheidsideaal volledig is doorgeslagen. Mannen kunnen doen en laten wat ze willen, maar meisjes worden opgevoed tot ideale eva’s die zich houden aan hun streefgewicht en alleen maar bezig zijn met zo mooi en aantrekkelijk mogelijk worden voor mannen. In het gunstigste geval kiest een man uit de elite hen daarna tot echtgenote, zodat ze kunnen trouwen en kinderen baren. Na hun veertigste moeten ze ”vrijwillig” zelfmoord plegen. De enige andere opties zijn hoer worden of kuise juf.

O’Neill won met deze feministische dystopia de Bookseller YA prijs. De jury:

The judges praised O’Neill for her “startling and refreshing” take on the dystopian genre. Melissa Cox, head of range and children’s at Waterstones, said Only Ever Yours is a “fantastic and challenging book that pulls no punches”.  Another judge, Rick O’Shea, presenter at Irish broadcaster RTE, said: “Only Ever Yours is as far as I’m concerned, not just a worthy winner of the prize but one of the best speculative fiction books I’ve read in years. It pushes the boundaries of contemporary YA. I’ll be pressing it into the hands of anyone who might read it”

Kortom, er valt veel te lezen, te huiveren en te genieten als je van goede boeken houdt, met verhalen die je aan het denken zetten.

Heldinnencollectief brengt vrouwen terug in de herinnering

Wist je dat auteur Alice Walker schrijfster Zora Neale Hurston van de vergetelheid redde? Walker kwam erachter dat ze in armoede stierf en in een anoniem graf lag. Ze vroeg aandacht voor Hurston in een essay voor Ms Magazine en betaalde een grafsteen om haar laatste rustplaats te markeren. Dit verhaal en meer kun je lezen bij Het Heldinnencollectief (the heroine collective).

De aangesloten auteurs doen wat mensen zoals historica Els Kloek voor het Nederlandstalige gebied doen: vergeten vrouwen terug in de herinnering brengen en hun levens opnieuw zichtbaar maken. The Heroine Collective bevat biografieën van mensen zoals Makiko Futaki, één van de belangrijkste tekenaressen van Studio Ghibli. Of een pionier zoals Maud Wagner, de eerste vrouwelijke tattoo artieste in de V.S. (en dan praten we over de periode rond 1900!) Ruchira Gupta, een mensenrechtenactiviste die een einde probeerde te maken aan vrouwenhandel. Of Mae Jemison, de eerste Afro-Amerikaanse vrouw in de ruimte.

Dus, zoek je (half) vergeten vrouwen die wel degelijk iets betekenden voor de wereld, waag dan eens een kansje bij The Heroine Collective. Veel plezier met ontdekken! Meer vergeten vrouwen? Deze lijst met 14 wetenschapsters helpt je verder, met op de eerste plaats Vera Rubin, de astronome die al in de jaren zeventig het bestaan van zwarte materie bewees en eigenlijk een Nobelprijs had moeten winnen. Of 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Verzetsheldin verandert in ‘de vrouw van’

De vrouw van de dierentuin-houder. Als je de filmtitel ‘The Zookeeper’s Wife‘ naar je eigen taal omzet, voel je pas goed wat er gebeurt. Een Poolse verzetsheldin, die in de tweede wereldoorlog enorme risico’s nam door Joden te redden via de dierentuin die zij en haar echtgenoot samen hadden, verandert in het wormvormige aanhangsel van een man-met-een-functie. Dit incident staat niet op zichzelf.

De echte Antonina Zabinski, met olifant

Zoals gewoonlijk zijn het kritische feministische denkers die afstand nemen van situaties die iedereen normaal vindt, vragen stellen en lekker gaan tellen. Zoals Shana Mlawski van website Overthinking It. Zij trof in boektitels vele dochters en vrouwen van aan. Uit haar analyse van boektitels op Amazon blijkt dat ‘dochter van’ het meest populair is, gevolgd door ‘de vrouw van’. Als het gaat om een mannelijke echtgenoot in de titel, heeft een vrouw meestal de hoofdrol. De verhalen draaien vooral om het krijgen van een man – de plicht van iedere vrouw zodat ze braaf kan trouwen en ‘vrouw van’ kan worden – of om een vrouw die wraak wil nemen op ‘haar’ man.

Niet alleen in boeken, ook in films wemelt het van ‘vrouw van‘/’echtgenote van’ in de titel. Met als belangrijke subgroep films waarbij deze echtgenote het aanlegt met een andere man. Het omgekeerde komt nauwelijks voor. Als het woord echtgenoot al in de filmtitel voorkomt, staat de relatie tussen man én vrouw centraal. Eigenlijk draait het in die gevallen nog steeds om een man en zijn vrouw.

Of het nou gaat om dochters of echtgenotes van, zulke titels definiëren volwassen vrouwen in termen van hun relatie met een man. Het zijn geen zelfstandige individuen, maar onderdelen van een relatie. In het geval van een verzetsheldin zoals Antonina Zabinski is die afhankelijke status nog eens extra irritant. Zabinski leidde met haar man een dierentuin in de Poolse stad Warsaw. Bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog wist ze circa 300 joden via de dierentuin naar de vrijheid te smokkelen. Toen de Duitsers haar echtgenoot arresteerden, ging zij door met Joden redden. Maar haar huwelijkse staat is in de film- en boektitel belangrijker dan haar daden. Ze is de zoveelste ‘vrouw van’.

Dit soort patronen geven een blik in het onbewuste van ons mensen.  Het gaat om taal, en om de beelden en associaties die deze woorden volautomatisch oproepen. De woorden vormen dan de bril waardoor we naar de wereld kijken. Dat heeft gevolgen in de echte wereld. Zo praten mannelijke politici in de V.S. routinematig over vrouwen in de zin van ‘dochter/echtgenote van’. Ze reduceren vrouwen tot een onderdeel van een relatie met een man. Alleen als het gaat om een dochter of vrouw van, kunnen deze mannen zich voorstellen dat het erg is als deze vrouw het slachtoffer wordt van een misdaad of in de knel komt door hardvochtig beleid. Ben je als vrouw geen familie van ze? Dan maakt het blijkbaar niet uit.

Dit soort denkbeelden scheppen afstand tussen zulk soort mannen en vrouwen in het algemeen. Zolang hun dochter of hun echtgenote het goed heeft, mogen andere vrouwen verrekken. Zo’n houding leidt ertoe dat mannen belangen van vrouwen makkelijk weggeven aan de onderhandeltafel. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij de nieuwe ziektewet, die de Republikeinen door hun versie van de tweede kamer wilden loodsen. Mannen spraken over specifieke zorg voor vrouwen, bijvoorbeeld rondom zwangerschap, abortus en geboorte. En besloten daarna dat vrouwen wel zonder konden.

Dus, praten over vrouwen alsof we alleen bestaan in relatie tot een man lijkt onschuldig, totdat je ziet wat dat wereldbeeld doet in de ”echte” wereld. Hopelijk stopt de trend snel. Je kunt ook boeken en films verkopen zonder te vervallen in makkelijke cliché-titels met de dochter/vrouw van X in de titel. Hopelijk helpt dat om vrouwen vaker te zien als mensen, met eigen levens, meningen, gevoelens en behoeftes.