Monthly Archives: oktober 2015

Suffragette en de geschiedenis van opstandige vrouwen

Suffragette-regisseuse Sarah Gavron is er in interviews duidelijk over. Ze wilde een film maken over de strijd voor het stemrecht, die vrouwen in Engeland decennia lang voerden, omdat er nog niet eerder een film over was gemaakt. En omdat ze niets over die strijd las in schoolboeken of andere ”gewone” lesmaterialen of officiële canons.

Terwijl het een episch verhaal is. Nadat ruim een halve eeuw vreedzame protesten niks hadden opgeleverd, grepen vrouwen aan het begin van de twintigste eeuw naar andere middelen. Ze demonstreerden, sloegen ruiten in en leden onder fel politiegeweld. Maar ze zetten door, totdat mannelijke politici hen uiteindelijk schoorvoetend het recht om te stemmen gunden.

Was het geweld, wat de Suffragettes gebruikten? Moeten we spreken van feministische terroristen? Of moeten we het hebben over de enorme minachting, verbroken beloften van politici, en mannen die geen zin hadden om politieke macht te delen met vrouwen die zij in meerderheid zagen als een inferieure tweede sekse? In dat geval zijn die vrouwen vrijheidsstrijdsters, mensen die politiek burgerschap opeisten.

De kwestie leidt tot op de dag van vandaag tot fel oplaaiende emoties. Het maakt uit welke woorden je gebruikt. Zo wilde een als radicaal bekend staande IJslandse vrouwenorganisatie in 1975 een algemene staking uitroepen om duidelijk te maken dat vrouwen essentieel zijn voor de samenleving. Anderen vonden dat allemaal veel te heftig klinken. Toen iemand het herformuleerde als ‘vrouwen nemen een dagje vrij’ lukte het opeens wél.

En hoe. IJslandse mannen het idee van een landelijke actie in eerste instantie bespottelijk. Daar kwamen ze op 24 oktober 1975 snel van terug. Het land kwam gierend tot een halt. Bedrijven sloten massaal de deuren. Vaders moesten noodgedwongen vrij nemen om voor kinderen te zorgen. Veertig jaar later beschouwen vrouwen deze stakingsdag nog steeds als een mijlpaal. IJslandse vrouwen herhaalden hun actie in 1985 en 2005.

Ook recent voorbeelden te over: de vrouwenorganisaties in de Spaanse regio Catalonië, die in 2014 een algemene stakingsdag onder de noemer Vaga de Totes hielden en in mei dit jaar een consumentenstaking in Barcelona. Of neem Indiase theepluksters in de deelstaat Kerala. De top van de vakbonden bestaat uit mannen die nauwe banden onderhouden met de managers van plantages. Ze deden niets voor hun vrouwelijke achterban. Daarop riepen de theepluksters onlangs een staking uit. Ze demonstreerden, blokkeerden wegen en zorgden voor zoveel problemen dat de plantages concessies deden.

Deze Indiase vrouwen eisten met hun acties ook het recht op vertegenwoordiging in collectieve onderhandelingen met werkgevers op. Een plek aan de onderhandelingstafel, een stem in de afwegingen die vakbonden maken, zodat officiële organisaties (ook) voor de belangen van vrouwen opkomen. (Dit is een strijd die Nederland ook kende. Zie ‘‘maandag tolereren we niets meer”.)

Steeds opnieuw draait het bij zulke opstanden, stakingen en acties om de problematische maatschappelijke positie van vrouwen, zoals die zich uit in onder andere onderdrukkende arbeidsomstandigheden, seksueel geweld, gebrek aan democratische vertegenwoordiging en algehele minachting voor vrouwen. Soms is er meer nodig dan een goed betoog, om die minachting letterlijk te doorbreken. Om duidelijk te maken dat vrouwen mensen zijn:

it’s not just gender equality, it’s human rights. The bottom line is this: Do we accord value to another human bring regardless of their race, religion and gender? It’s all the same thing.

En da’s tot en met 2015 nog steeds een omstreden kwestie.

Samenleving worstelt met seksistische haat

De ene vrouw noemt het ‘Misogyny Monday’. De andere vrouw Perv Magnet. Maar het gaat over allemaal over hetzelfde. Zodra vrouwen in het openbaar verschijnen of zelfs een mening uiten, krijg je voordat je het weet 157 haat-tweets per week. Steeds meer vrouwen zwijgen niet langer als ze geconfronteerd worden met seksistische reacties. Ze verzamelen de hatelijke berichten en maken ze openbaar. De reacties op die nieuwe openheid zijn al even veelzeggend als de haat.

Wat doet de gemiddelde lezer die geconfronteerd wordt met de haatboodschappen die vrouwen ontvangen? Dit:

A depressingly large number of comments offer some variation of 1) she’s not hot enough for men to send her pornographic declarations of love, so she’s making them up for attention, 2) she’s super hot so of course men send her obscene messages and she’s posting them to get more attention, 3) if the men sending her violent pervy messages were handsome/rich/famous, she would feel complimented instead of violated.

Daarnaast zoeken mensen naar de manieren waarop vrouwen de ongewenste bedreigingen, verkrachtingsfantasieen en andere haat over zichzelf afroepen. Wat zei ze precies, wat had ze aan, op welke manieren lokte ze het uit? Wat had ze anders of beter of slimmer kunnen doen om zulke reacties te voorkomen?

Ik denk dat het goed is dat we dit soort reacties op haat terug kunnen lezen of horen. De hatelijke berichten zelf vormen een wake up call. De volautomatische afweerreacties op de openbaarmakingen laten vervolgens goed zien hoe wij mensen het liefst wegkijken. En als dat niet kan, de situatie zodanig herformuleren dat we er alsnog niets mee hoeven.

De confrontatie met dat wegkijken geeft ons een nieuwe kans om onszelf bewust te worden van de wereld waarin vrouwen leven. En geeft ons de kans om te bedenken wat we wél kunnen doen. Gewapend met het hoe en wat van vrouwenhaat kun je bijvoorbeeld beginnen hatelijke commentaren te ontmantelen.

Daarnaast kun je de positie van vrouwen versterken. De Verenigde Naties nam het voortouw en luisterden naar verklaringen van vrouwen die het doelwit werden van haters. Naast respectvol luisteren als vrouwen vertellen wat hen overkomt, kun je tegengas te geven in een forum. Of vrouwen bewust een welgemeend compliment te geven, bij wijze van tegenwicht.

Het helpt ook om in het dagelijks leven minachting voor vrouwen aan te pakken. Gewoon, in gesprekken of interviews. Door je eigen standpunt duidelijk te maken. Zoals Daniel Craig deed naar aanleiding van gezever over Monica Bellucci, die ‘te oud’ en lelijk zou zijn om in een film een Bondliefje te spelen:

When asked about Bond “succumbing to the charms of an older woman,” in reference to his “Spectre” love interest, bombshell Italian film star Monica Bellucci, Craig didn’t hesitate to snap at the absurd question. “I think you mean the charms of a woman his own age. We’re talking about Monica Bellucci, for heaven’s sake. When someone like that wants to be a Bond girl, you just count yourself lucky!”

Zo, die zit.

Meer lezen? Neem eens een kijkje bij sites die documenteren wat mensen zeggen tegen vrouwelijke wetenschappers, filmmakers , journalisten en andere professionals. Of wat er gebeurt als vrouwen een man iets weigeren – Bye Felipe staat vol boodschappen van vrouwen die agressie ondervonden na het trekken van een grens. Of dit artikel, over de problemen om online bedreigingen effectief aan te pakken.  En het effect van vrouwen bedreigen – wat Wikipedia bijvoorbeeld wel en niet publiceert, hangt deels samen met intimidatie van vrouwelijke redacteuren.

Acteurs steunen vrouwen in strijd voor gerechtigheid

Effe voor de balans. Je hebt de ‘daar moet een piemel in’-groep, de ‘zolang ik het maar goed heb‘ groep, en we hebben mannen die snappen dat er iets mis is. Sommigen daarvan komen zij aan zij met vrouwen op voor een betere wereld. Onder andere acteurs benutten hun invloed. We hadden al Patrick Stewart, die zich inzet om huiselijk geweld tegen vrouwen te stoppen. Recent besloten echter meer acteurs verandering te steunen. Voorbeelden: Liam Neeson deed de voice over voor een campagne om Ierse vrouwen meer reproductieve rechten te geven. En Bradley Cooper besloot collega Jennifer Lawrence te steunen nadat zij een essay schreef over gelijk loon voor gelijk werk.

Liam Neeson vertrouwt vrouwen en steunt hun recht op baas in eigen buik.

Deze mannen versterken de stem van vrouwen. Ze zorgen voor bewustwording en stellen met hun acties bovendien de houding van andere mannen aan de kaak. Neem bijvoorbeeld Jeremy Renner. Nadat deze acteur seksistische ”grappen” maakte over een vrouwelijk personage in de Marvel films, vertelt hij nu aan ieder mediakanaal die het wil horen dat vechten voor gelijk loon niet zijn baan is. Met andere woorden: de vrouwen zoeken het maar uit. ’t Is niet zijn pakkie-an.

Zulke mannen bevestigen de status quo en bekrachtigen die met hun houding. Niks doen, wegkijken, altijd de makkelijkste weg… Nee, dan Neeson en Cooper. Neeson kwam tot zijn actie omdat hij inzag dat de huidige Ierse abortuswet vrouwenlevens kost. Cooper kon niet met zijn geweten in overeenstemming brengen dat hij meer geld krijgt voor dezelfde baan. In interviews vertelde hij dat hij dit ziet als een dubbele moraal. Hij wil de daad bij het woord voegen. Bij zijn eerstvolgende film wil hij samen met actrices optrekken om gelijk loon af te dwingen.

Jennifer Lawrence is blij dat Cooper met haar meedoet in haar strijd voor gelijk loon.

Ook Patrick Stewart bepleit onvermoeibaar respect voor vrouwen. Hij zit in het comité van aanbeveling van de Engelse organisatie Refuge en steunde onder andere een fondsenwervingscampagne om een Blijf van mijn Lijf huis in Stratford open te houden. Daarnaast probeert hij de politiek te beïnvloeden door duidelijk te maken wat de bezuinigingen op dit soort voorzieningen betekenen – meer dode vrouwen en getraumatiseerde kinderen.

Cooper, Stewart en Neeson. Alledrie hadden ze kunnen doen wat Renner ook deed. Abortus? Mannen kunnen niet zwanger raken, dus boeien! Huiselijk geweld? Alleen interessant als mannen het slachtoffer zijn, voor de rest moeten vrouwen zich er maar druk om maken, who cares. Loonkloof? Geen punt, zolang ik als man maar mijn gebruikelijke salaris krijg is het allemaal ok. Nee, zeggen deze acteurs. Ik wil niet leven in een wereld waar vrouwen sterven of tegen hun wil baby’s moeten baren of de helft van mijn salaris ontvangen voor hetzelfde werk. Ik pleit voor verandering en maak zelf deel uit van die verandering. Zij aan zij met vrouwen. Hulde!

Vrouw geeft mening? Daar moet een piemel in

Dasja Abresch. Deze vrouw probeerde tijdens een bijeenkomst in Steenbergen haar mening te geven over de komst van asielzoekers. De reactie van een aantal jonge blanke mannen achterin de zaal kwam snel. ”Daar moet een piemel in’, scandeerden ze. Abresch had zichtbaar last van het spreekkoor, maar ze sprak door. Hulde! Ze is een heldin. Maar de vraag blijft. Waarom kan een vrouw niet in het openbaar spreken zonder bedreiging met verkrachting?

Zelf gaf Abresch te kennen dat ze haar plicht wilde doen, toen ze liet merken voor de komst van asielzoekers te zijn. In dit geval hielp het waarschijnlijk dat ze een ex-raadslid is en zodoende weet hoe je in het openbaar kunt spreken. Ze heeft ervaring en kon doorzetten, ondanks het spreekkoor van de mannen achterin. Maar hoe is dat voor andere vrouwen, die deze ervaring niet hebben en misschien wat minder stevig in hun schoenen staan? Hoeveel zouden afzien van mee-debatteren, omdat ze het risico lopen op dit:

DAAR MOET EEN PIEMEL IN!!!

Wat bezielde die mannen om dat te schreeuwen? Zouden ze dat ook doen als een man het woord nam? Of zouden de heren angstig zijn dat iemand hen in dat geval van homoseksualiteit zou verdenken, wat natuurlijk onverdraaglijk zou zijn voor hun fragiele mannelijke ego? Welk man- en vrouwbeeld hebben zij, dat ze zo volautomatisch de link leggen tussen ‘vrouw’ en ‘gewelddadige penetratie’ zodra een vrouw in het openbaar het woord neemt?

Dat zijn vragen die wat mij betreft vaker gesteld mogen worden. Niet alleen aan de piemelscandeerders, maar aan mannen als groep met een specifieke cultuur. Teveel mannen kampen met opvattingen over mannelijkheid, die te vaak leiden tot agressie. Zeer veel vrouwen hebben last van die agressie, zodra ze zich digitaal of fysiek in de openbaarheid begeven.

Zoals zo vaak was het in dit geval een vrouw die Abresch steunde. Irene Plas begon een twitteractie om haar een groot boeket bloemen te bezorgen. Mannen, wat doen jullie? Spreek elkaar aub aan als je andere mannen hoort dreigen met verkrachting. Onderzoek je eigen ideeën over mannelijkheid, hoe zich dat uit, en hoe dit verband kan houden met het soort agressie wat leidt tot ‘daar moet een piemel in’ zodra een vrouw in het openbaar het woord neemt. Misschien dat vrouwen dan wat makkelijker mee kunnen doen in de politiek, zonder dit soort seksistische haat.

NB voor wannabe commentators op dit stuk: agressieve mannelijkheid bekritiseren staat niet gelijk aan mannen haten. Lees Feminsm 101 aub.

Vrouwen in de politiek

Stemrecht hebben en je verkiesbaar kunnen stellen, betekent niet automatisch ook een gelijkwaardig aandeel in de macht. Vrouwen komen nog steeds veel belemmeringen tegen om goed aan de slag te kunnen in de politiek. Van een als mannelijk gecodeerde cultuur, waarbij je als vrouw spitsroeden loopt tussen te mannelijk/bazig en te vrouwelijk/voetveeg, en een vijandige pers tot aan ongeloof in een vrouwelijke kandidatuur, het leidt allemaal tot een ongelijke positie. Tijdschrift Elle maakt dat pijnlijk duidelijk met een filmpje. Als je mannen weg-photoshopt bij politieke aangelegenheden mag je blij zijn als er twee vrouwen in de kamer over blijven. Kijk en huiver:

 

Essay: ”On Noticing”

Ja, er zijn goede berichten over literatuur en de positie van schrijfsters in die wereld. Vrouwelijke auteurs beginnen historische achterstanden in te lopen. Maar langzame verbeteringen blijven kwetsbaar voor stapjes terug. Voordat je het weet kiest iemand in een nieuw jeugdboek weer voor een jongetje in plaats van een meisje als hoofdpersoon. En breder blijft het normen- en waardenpatroon stevig als ”mannelijk” gecodeerd, signaleert schrijfster Cathy Rentzenbrink in haar prachtige essay On Noticing. Dat heeft effect op schrijfsters en hun zichtbaarheid.

Schrijfster Cathy Rentzenbrink

Rentzenbrink schreef haar stuk nadat twee belangrijke literaire prijzen opnieuw naar mannen gingen. Van de 18 door jury’s geprezen en genomineerde boeken was er maar eentje geschreven door een vrouw. Rentzenbrink plaatst hier grote vraagtekens bij. Volgens haar is van invloed dat de buitenwereld vrouwen nog steeds behandeld alsof ze onzichtbaar zijn, als een soort wormvormig aanhangsel van een man.

(toegift: Onafhankelijk van haar essay krijgt Rentzenbrink daarbij steun van auteur Rebecca Solnit, die eraan toevoegt dat vrouwen ook verdwijnen als wormvormig aanhangsel van een kind. Solnit gaf lezingen over schrijfster en feministe Virginia Woolf en merkte dat haar publiek vooral wilde praten over het feit dat Woolf geen kinderen kreeg. Baanbrekende boeken geschreven, originele ideeën op papier gezet, maar nee, wel of geen kinderen, dát is de vraag. Diepe zucht.)

Enfin, terug naar Rentzenbrink. In On Noticing merkt ze op:

My point is that even from my well-educated white perspective everything is still so continually all about the men. Some time ago I was listening to two men discussing literature on Radio 4. They agreed with each other that all the stories have been told, again and again. I filled with rage as I carried on chopping my chorizo. Really? I thought. How culturally privileged must you have to be to think that all the stories have been told? I wondered how I would feel about that if I were a Somali girl listening to the radio in the detention centre in an attempt to improve my English. What would I think about these two white men agreeing with each that there is nothing left but to write homages to Nabokov?

Dat. En meer. On Noticing. Prachtig essay, warm aanbevolen, lees, hoort en zegt het voort….

Suffragette verovert harten filmcritici

Een belangrijk verhaal. Een krachtig drama. Een verrassend grimmige film over een revolutionaire periode. Filmcritici belonen Suffragette massaal met minstens vier uit vijf sterren. De geschiedenis van de strijd van vrouwen voor het stemrecht in Victoriaans Engeland maakt duidelijk hoever we zijn gekomen. Maar ook hoeveel werk we vandaag de dag nog te verzetten hebben om gelijke kansen te krijgen. Zo benutten activisten de première in Londen om te protesteren tegen huiselijk geweld, iets wat vele vrouwenlevens vergalt of voortijdig afkapt.

Het verhaal over het vrouwenkiesrecht vestigt de aandacht op een periode in de geschiedenis waar in het algemeen weinig aandacht voor is. Epischer dan dit krijg je het echter zelden. Vrouwen hadden eeuwenlang geen burgerrechten. Ze bestonden slechts als de onmondige dochter of niet-handelingsbekwame echtgenote van. Met het stemrecht telden vrouwen eindelijk volwaardig mee als burgeres die invloed kan uitoefenen op de koers van haar land. Het was een revolutie, een mijlpaal in de (politieke) geschiedenis en de ontwikkeling van de democratie.

Ook in Nederland moesten vrouwen decennia lang actievoeren om erkenning te krijgen als Nederlander en burgeres. Waarna met name religieuze groeperingen nog heel lang daarna met succes probeerden om vrouwen uit de politiek te weren. Zo verbood de SGP vrouwelijke partijleden tot en met 2012 zich verkiesbaar te stellen voor politieke ambten. Tot aan de hoogste gerechtshoven aan toe kreeg de SGP te horen dat dit echt niet kon. Maar het duurde tot 2013 toen, meteen na de opheffing van dat verbod, de eerste SGP-ster op een kieslijst verscheen. 2013!

Situaties rond de totstandkoming van Suffragette wijzen op andere voortdurende vormen van discriminatie. Mannelijke acteurs weigerden rollen in deze film, omdat ze hun aandeel te klein vonden. Ironisch, want actrices moeten stelselmatig genoegen nemen met kleine bijrollen, omdat het alternatief is: geen werk en dan dus ook geen inkomen. Daarnaast bleken productenten best interesse te hebben in een film met een vrouwelijke ensemblecast. Als het verhaal een komedie zou zijn tenminste. Een serieus verhaal over een politiek thema daarentegen stuitte op weerstand. En waar zijn de vrouwen met een gekleurde huid?

Suffragette zag hoe dan ook het licht en verovert op dit moment de bioscopen. Vanaf 3 december 2015 ook in Nederland. Komt dat zien!

Feiten benoemen leidt tot weerstand

Het enige wat je hoeft te doen is turven en kijken. Dan merk je vanzelf dat hoofdpersonen in kinderboeken overweldigend het mannelijk geslacht hebben, zeker als het om diertjes gaat, dat  blanke mannen er (letterlijk) met het geld en de eer vandoor gaan terwijl vrouwen massaal aan plakkende vloeren kleven, en dat tijdschrift Opzij een top honderd van machtige vrouwen samenstelt en dat dit nagenoeg allemaal blanke vrouwen zijn.

Huuuuh, feiten benoemen! Hasna el Maroudi doet het. Ze problematiseert het feit dat Opzij machtige blanke mannen vervangt door machtige blanke vrouwen. Meteen komen de stereotiepe reacties. Zeg je iets kritisch over feminisme zoals tijdschrift Opzij dat gestalte geeft in zo’n top honderd, dan staan er gelijk mensen op die ‘het’ feminisme voor eeuwig neer willen slaan. In de commentaren op het stuk van El Maroudi: ,,‘’Hasna El Maroudi beweert het Opzij-feminisme is failliet. Zou zij niet gedacht hebben dat de feminisme in zijn geheel failliet is geraakt?’’ Tuurlijk joh!

Hetzelfde geldt voor persoonlijke kritiek. Als je geen inhoudelijk argument kunt bedenken (want: feiten! Kijk en turf!), kun je de boodschapper neerschieten. Opnieuw de commentaren bij het stuk: ”Het grappige aan dit bericht is dat mevrouw Maroudi zelf columniste is bij Opzij. Als Opzij volgens mevrouw Maroudi zo’n foute lijsten maakt waarom is ze dan columniste bij dat blad?” Bonuspunten omdat het suggereert alsof er iets in het verborgene gebeurt, terwijl El Maroudi gewoon bovenaan neerzet dat ze columniste is bij Joop.nl en Opzij. 

En gaat het om discriminatie, dan wordt de neiging groot om naar andere vormen van discriminatie te verwijzen. In dit geval: en de Oost-Europese vrouwen? (Wel een blank huidje, maar ook gediscrimineerd). In progressieve kringen heet dit verschijnsel ‘de discriminatie-Olympiade’. Dat leidt de aandacht af van de blanke vrouwen top honderd en hoe zoiets kan ontstaan.

Dit is wat Hasna el Maroudi daarover zegt:

Omdat ik maar niet kon geloven dat een top-100 lijst uit zo weinig niet-witte vrouwen bestaat, nam ik de proef op de som en ging zelf opzoek naar die niet-witte topvrouw. Doe je dat aan de hand van de criteria van de samenstellers van de lijst, dan is ze binnen Nederland inderdaad lastig te vinden. Maar dat is geen legitieme reden om een witte lijst te presenteren. Sterker nog: de alarmbellen zouden meteen moeten afgaan bij die constatering. We hebben welgeteld vijf vrouwelijke ministers, maar niet één niet-witte kabinetslid (m/v). Hoe kan dat? Waarom is dat anno 2015 zo? Hoe kunnen we dat veranderen? Wie kan ons daarbij helpen? Wie heeft hier in het verleden al een bijdrage aan geleverd? Zomaar een aantal vragen dat zou kunnen leiden tot een inspirerende top-100 lijst mét een boodschap.

El Maroudi stelt in haar artikel ook: ”Er is niet nagedacht over een eigen definitie van succes, noch is er stilgestaan bij wat de top-100 lijst zou moeten uitstralen”. Is dat nou echt zo’n schokkende constatering? Ze heeft gelijk als ze aangeeft dat je een groot risico loopt om de op blanke mannen gestoelde patronen te herhalen, met als enige verschil wat meer blanke vrouwen die op basis van ”mannelijke” normen en waarden mee mogen doen. Da’s namelijk hoe machtsstructuren zichzelf in stand houden: je mag een beetje meedoen als je niet aan de fundamenten komt, en de dominante groep de baas blijft.

Als vrouw leef je in de marges van de door blanke mannen gedefinieerde en gedomineerde wereldmachine. Binnen dat stelsel hebben blanke vrouwen het echter net wat makkelijker dan zwarte vrouwen. Feit. Feministische denkers en schrijfsters hebben altijd aandacht besteed aan die problematiek. En gepleit voor fundamentele veranderingen, zoals het achter ons laten van het blanke mannelijke model. Die kritiek uit zich andere bij het gedachtegoed rondom oorlog, de onderwaardering van zorgarbeid en problematische manieren waarop we omgaan met (betaald) werk. Ze eisen verandering, toen en nu. El Maroudi plaatst zich in die kritische traditie, als ze stelt dat het old boys network vervangen wordt door een blank netwerk. Dat het niet genoeg is als de heren een paar blanke vrouwen tot hun macht toelaten.

Waarbij ik ook nog graag toevoeg: geeft diversiteit teveel gedoe, dan schaf je het stilletjes af, zoals KPN deed omdat allochtone mannen begonnen te protesteren tegen voorkeursbeleid voor veelal blanke vrouwen. Terwijl dat soort ”minderheidsgroepjes” om hetzelfde been vechten, gaan blanke mannen er in stilte mee heen. Voorbeeldje? KPMG, dat zonder blikken of blozen verkondigt dat ze twaalf nieuwe directeuren hebben aangenomen. Allen blank en mannelijk.

Dat vinden we heel normaal. Die situatie levert nauwelijks kritiek op, laat staan op de persoon gerichte kritiek of de ”schaf het hele bedrijfsleven maar af” argumentatie waar El Maroudi mee te maken krijgt zodra ze hardop zegt wat ze ziet en daar op reflecteert.

Meer weten? Kijk eens bij artikelen over intersectionaliteit. Of lees eens iets van prof. dr. Gloria Wekker en bell hooks.

Zo houdt seksisme zichzelf in stand

Eén van mijn stelregels luidt: wij zijn allen seksisten. Je groeit op in een seksistische cultuur, krijgt vanaf de wieg seksistische boodschappen mee, kampt met een systeem wat nog steeds gebaseerd is op rolpatronen uit de jaren vijftig. En dan krijg je dus mensen (m/v) die dit systeem in stand houden. Zelfs, of beter gezegd: juist als je bewust wil afwijken, krijg je te maken met ondermijnende weerstand. Voorbeeldje nodig? Dit:

Het geheime logboek van topnerd Tycho. Zo heet het eerste kinderboek dat Cees Dekker deze maand publiceerde. Op Twitter schreef de Delftse nanowetenschapper hoe hij eerst overwoog een meisje als hoofdpersoon te nemen. Maar dat raadde zijn co-auteur – de ervaren kinderboekenschrijfster Corien Oranje – hem af. Jongens zouden namelijk afhaken bij een boek met een meisje als hoofdpersoon.

Oranje sluit zich hiermee aan bij de mensen die ”weten” dat films met een vrouw in de hoofdrol niet scoren. Die ”weten” dat lezers niet tegen een vrouwelijke hoofdpersoon kunnen, laat staan een nerd.  Ik heb Oranje persoonlijk niet gesproken, maar zou haar zo graag willen vragen wat maakt dat zij (of Dekker) niet kon denken ‘kom, laten we gewoon eens kijken wat er gebeurt als we een meisje als nerd nemen’?

Zou het liggen aan het wetenschappelijk aangetoonde feit dat vrouwen veel sneller bloot staan aan kritiek, en dan ook nog eens heftigere, meer op de persoon gerichte kritiek, dan mannen? Geïnternaliseerde zelfhaat? Gewoon geen zin in gedoe? Ambities en dan geen risico willen nemen? Ik ben zeer benieuwd.

Hoe dan ook, op deze manier schiet het niet op. Zo houdt seksisme zichzelf in stand en wennen we nooit aan vrouwelijke nerds. En blijven kinderen denken dat lezende jongetjes belangrijker zijn dan lezende meisjes.

Meten is weten in de boekenwereld

….En de Nobelprijs voor Literatuur gaat naar…..Svetlana Alexievich! Hoera! Echt welverdiend. Maar voordat iedereen achterover leunt en zegt ‘vrouwen hoeven zich nergens meer zorgen over te maken’: helaas. De prijsuitreikingen kennen een bekend patroon: vooral blanke mannen uit westerse landen winnen Nobelprijzen, ook die voor literatuur. De winst voor vrouwen is van zeer recente datum, en is kwetsbaar. Voordat je het weet ontstaan tegenbewegingen.

Dat geldt voor de Nobelprijs voor literatuur, maar ook voor genres zoals Science Fiction en Fantasy. Ook daar domineren blanke mannen uit westerse landen de prijswinnende boeken. Voor iedere winnares kregen twee mannen de hoogste lof en eer.  De tellers vonden ook bekende  patronen. Naarmate je dichter bij 2015 komt, neemt het aandeel vrouwen en mensen met een gekleurde huid toe. Zodra schrijfsters echter een of twee jaar wat vaker prijzen wonnen, volgden er jaren waarbij opeens mannen buitensporig in de prijzen vielen. De onderzoekers spreken van een backlash – een verdedigende reactie om buitenstaanders op hun plek in de marge te houden.

De onderzoekers wijzen erop dat de SF en fantasygemeenschap op dit moment weer in zo’n vrouwvijandige fase verkeert. Schrijfsters deden het redelijk goed vanaf 2012. Prompt stonden blanke mannen op, die zich ook nog eens ‘zielige puppy’s’ noemden – want het is heel erg als je dominante positie in gevaar komt. Deze groep ondernam dit jaar gerichte acties om de barbaren bij de poort tegen te houden, bijvoorbeeld door nominaties naar hun hand te zetten. Dit jaar won de diversiteit nog, in ieder geval bij de Hugo Awards. Maar het is veelbetekenend dat succes voor vrouwen en mensen met een gekleurde huid onmiddellijk zulke reacties teweeg brengt.

De dominantie van mannen die de verhalen van mannen vertellen, treedt breed op. Ook in andere genres en ook in de ‘gewone’ literatuur. Zo sloeg auteur Nicola Griffith aan het turven bij prijzen zoals de Pullitzer, de Man Booker en andere prestigieuze onderscheidingen. Ook hier kwamen schrijfsters er onevenredig vaak niet aan te pas. Als ze al wonnen, betrof het vaak verhalen met een mannelijke hoofdpersoon.

Dat inzicht is van belang. Behalve cijfers moet je ook rekening houden met een kwalitatief aspect. Als samenleving vinden we verhalen van mannen, over mannen, universeel geldig. Schrijf je echter over vrouwelijke hoofdpersonen, over ”vrouwelijke” thema’s, dan schrijf je ‘vrouwenliteratuur’ en beland je in een niche-markt voor minderheidsgroepjes. Onder andere de Spaanse auteur Rosa Montero krijgt hier regelmatig mee te maken. In interviews neemt ze stelling tegen dit mechanisme: ze wil voor iedereen schrijven, en haar boeken behandelen universele thema’s, geen ‘vrouwenzaken’.

Zolang ‘je hoofdpersonen zijn vrouwen’ geldt als acceptabele kritiek op een creatief werk, en/of een reden voor verbanning naar marginale genres zoals ‘chick-lit’, blijft het nodig om te herhalen dat vrouwen mensen zijn. Dat een vrouwelijke hoofdpersoon een legitieme keuze is, en dat de wereld die je door die ogen ziet, net zo betekenisvol is als de wereld die een lezer ziet door de ogen van een mannelijke hoofdpersoon. Als we dit bereikt hebben, doen literaire prijzen misschien écht, en als vanzelfsprekend, recht aan de andere helft van de wereldbevolking.

Kortom, leve deze nieuwe Nobelprijs voor een uitstekende schrijfster, en dat er nog maar vele moge volgen!

 

Nieuwsronde

Een grotere rol voor vrouwen in de techniek, de invloed van taal op de instroom van meisjes in technische vakken, vrouwen die onder moeten duiken omdat mensen hen bedreigen, vrouwendiscriminatie op de arbeidsmarkt, en goed nieuws voor debuterende schrijfsters. Plus, ooit gehoord van Frédérique Petrides? Nee? Lees vooral verder….. Dat en meer in deze nieuwsronde.

Meer vrouwen in de techniek aub….

  • Lindy West en Amelia Bonow, de initiatiefnemers van een campagne om op Twitter openlijk over abortus te praten, ontvangen bedreigingen met de dood. Onbekende haters publiceerden Bonow’s adres zelfs op internet, zodat mensen haar makkelijk konden vinden om haar geweld aan te doen. Ze ontvluchtte daarop haar thuisstad. En dit alles omdat zij openlijk praten over abortus, een legale, toegestane ingreep.
  • Goed nieuws voor debuterende schrijfsters: de shortlist voor 2015 bestond voor tweederde uit vrouwen, te weten Nina Polak en Niña Weijers, met Jaap van Robben als derde genomineerde. (Uiteindelijk ging de enige man er echter met de prijs vandoor.) Die grote vertegenwoordiging van vrouwelijke auteurs begon al in 1995, toen de prijs meteen in het eerste jaar naar Anna Enquist ging voor Het Meesterstuk. Andere winnaressen waren bijvoorbeeld Marieke van der Pol met Bruidsvlucht, Ellen Heijmerikx met Blinde wereld, Shira Keller met M. en in 2014 Hannah van Wieringen met De kermis van Gravezuid. Ook op de shortlists komen veel schrijfsters voor die uiteindelijk niet wonnen, maar toch lof en eer voor hun werk kregen. Een positieve ontwikkeling!
  • Salon analyseert de reacties op twee succesvolle vrouwen, die beiden een miljoenendeal sloten voor een boekpublicatie. Dezelfde actie, maar waar de één volop complimenten krijgt, ontvangt de ander hoon omdat ze blijkbaar denkt dat ze iets waard is.
  • Ingrid Verbanck schreef een scherp opiniestuk over keuzevrijheid voor vrouwen. Met de briljante titel, die alles samenvat: ‘om de vrouw haar vrijheid te garanderen, moeten we haar het kiezen verbieden’. Een veel voorkomend probleem, op allerlei terreinen, niet alleen de boerkini die Verbanck benut als mooie aanleiding voor haar artikel.
  • Wat is beter, je mening nauwelijks kunnen publiceren op internet, of wel een plek krijgen, maar dan in een soort roze ghetto. Dat dilemma analyseert Lou Heinrich in een stuk over de ”vrouwennieuws” websites, verbonden aan ”gewone” nieuwssites: ,,Cordoning off feminine views reinforces the understanding that men are default, while women are other. […] Men are everywhere, while women are over there, in a playpen with pictures of yoga poses and celebs’ beards. Women can only speak to women – but men’s opinions are for everyone.”
  • Heb je de vrouwelijke sekse en ben je toe aan een volgende stap in je loopbaan? Dan maak je maar liefst de helft minder kans op een sollicitatiegesprek. Bedrijven spreken liever met mannelijke kandidaten. Blijkt uit onderzoek met identieke CV’s, waarbij de wetenschappers alleen de naam van de fictieve sollicitant veranderden.
  • Naast dit soort expliciete discriminatie kom je als vrouw daarnaast de ‘dood door duizend krasjes’ tegen. Dat soort subtiel gelegenheidsseksisme is net zo erg, blijkt uit een analyse van 88 verschillende onderzoeken naar vrouwen en werk, gepubliceerd tussen 1985 en 2012. De Amerikaanse wetenschappers die deze meta-analyse uitvoerden, roepen dan ook op om geen verschil te maken tussen impliciet en expliciet seksisme. Beide vormen zijn even schadelijk.
  • Meer vrouwen aan de knoppen! Dat wil kenniscentrum Atria bevorderen. De technologie dendert voort, robots duiken steeds meer op in de samenleving, en dan is het fijn als vrouwen ook invloed uitoefenen op die ontwikkelingen. Dat is nu nauwelijks het geval. Atria geeft daarom een beleidsadvies voor meer meisjes en vrouwen in technische opleidingen en beroepen. De organisatie stelde ook een factsheet samen, vol gegevens die duidelijk maken hoe negatief zulke effecten zijn.
  • Da’s hard nodig, want het gaat al vroeg mis. Zo associëren mensen meisjes of vrouwen niet met exacte vakken. Dat heeft effect. Docenten geven meisjes bijvoorbeeld bevooroordeelde schooladviezen en onbewust, onterecht, lagere cijfers voor wiskunde.
  • Om dit alles tegen te gaan helpt aandacht voor de invloed van taal. Als je je technische opleiding promoot en in je wervende teksten de vrouwelijke vorm van woorden gebruikt, trek je meer progressieve jongens aan. En meisjes. Win-win!
  • Documentatiecentrum Rosa zet Frédérique Petrides in de schijnwerpers. Deze Belgisch-Amerikaanse muzikante, componiste en dirigente ontwikkelde zich vanaf de jaren dertig tot een belangrijke pionier in de wereld van de klassieke muziek. Ook probeerde ze de ondergeschikte positie van vrouwen in die wereld te verbeteren. Ze deed dat via allerlei kanalen, zoals de nieuwsbrief ‘Women in music’ en door vrouwenorkesten op te richten.
  • Nog meer pioniersters doken in de periode 1910-1920 op in Mexico. De revolutie in dat land maakte het vrouwen mogelijk om de fotocamera ter hand te nemen en hun kijk op de wereld vast te leggen. Museum Throckmorton Fine Art in New York besteedt aandacht aan hun werk. Namen? Namen! Colette Urbajtel, Lourdes Almeida, Cristina Kahlo, Graciela Iturbide en Flor Garduño, allemaal nog in leven, sommigen fotograferen nog steeds. Andere vrouwen zijn inmiddels overleden. Zoals Tina Modotti, Lola Alvarez Bravo, Kati Horna en Mariana Yampolsky. Maar hun foto’s bestaan nog en je kunt ze tot 14 november 2015 zien in New York.