Monthly Archives: november 2015

Longread: schrijven voor blanke mannen

Schrijfster Claire Vaye Watkins zorgde voor oproer op internet met haar longread On Pandering (over ‘in de watten leggen’). Ze stelt dat de samenleving zich naar mannen voegt. Hun behoeftes tellen, hun smaak verdient navolging, hun verhalen krijgen alle aandacht. Met grote gevolgen. Extern, in de mores van de literaire wereld (zie verderop in dit stuk bij Goldfinching), maar ook intern/psychologisch, in de innerlijke wereld van auteurs.

bg-banner-essay-by-watkins

Als schrijfster ziet Watkins taal en de verhalen die we elkaar vertellen als dé uitdrukkingsvorm voor de symbolische marginalisering van vrouwen. Eerst laat je vrouwen in je wereldbeeld en in je taalgebruik verdwijnen. Je  ziet ze alleen nog in termen van ‘hoe nuttig was ze voor mij, de man’. Vervolgens maakt dat de weg vrij om vrouwen niet alleen symbolisch, maar ook in de praktijk tot een gebruiksvoorwerp te reduceren. Watkins:

Humans are wide, open vessels, capable of almost anything—if you read you know this—but you cannot beat the mother of your children, or rape your childhood friend while she’s unconscious, or walk up to a sorority outside Santa Barbara and start shooting without first convincing yourself and allowing our culture to convince you that those women are less than human. I know that’s an intense analogy. I intend it to be. […]Sexist dismissal of women as artists and the assumption of sexual entitlement over them that is necessary to make something like rape okay in our culture—and it very much is okay in our culture—are not separated by vast chasms of principles.

Zoals Virginia Woolf de ‘engel in huis’ wilde doden, wil Watkins af van dit patriarchale wereldbeeld in haar hoofd – en de hoofden van andere vrouwen.

Hoe weet je dat je een ‘engel in huis’ in je hoofd hebt zitten? Watkins kwam haar innerlijke neiging, om vanaf de zijlijn mannen te bewonderen en de mannelijke smaak te bedienen, op het spoor via haar verhalen. Ze ging mee in de onuitgesproken regel dat mannen de poortwachters van kwaliteit zijn, en dat ze zich in haar literaire productie moest voegen naar hun normen, waarden en smaak. Het kostte haar heel wat pijn en moeite om erachter te komen wat haar eigen stem was.

Dit deel van het essay kan op veel herkenning rekenen. Marie Philips van The Pool noemt de Hemmingway-generator als een voorbeeld van de dominantie van blanke mannen in de literatuur. De app verandert je tekst zodat het dichter in de buurt komt van Hemmingway’s teksten. Philips:

When it was released, I thought it was a joke, but no. There are people willing to put their own writing through a computer programme to make themselves sound more like an alcoholic, wife-beating, dead white male. […] Where Watkins’s speech raises the stakes is in asking whether and to what extent this attitude has been internalised by writers themselves. A flurry of responses from writers on social media and in comment pieces demonstrated that it had.

Op die manier is seksisme een veelkoppig monster, wat je ook in je eigen innerlijk moet bestrijden. Hoe? Een aantal maatregelen die Watkins verkent, betreffen taalgebruik. Als taal bijdraagt aan de marginalisering van vrouwen, kan het ook een opening naar meer evenwicht zijn. Of, anders gezegd, je kunt vuur met vuur bestrijden:

Let us name those things that are nameless, as Solnit describes, the way “mansplaining” or “rape culture” or “sexual harassment” were nameless before feminists named them. Let those names sing.

Een andere taal levert een ander wereldbeeld op. Door ‘straatintimidatie’ in plaats van ‘grapje’, wordt opeens heel duidelijk wat er gebeurt. Dan kun je het aanpakken, proberen te veranderen. Of in ieder geval als vrouw voor jezelf duidelijk krijgen dat er iets naars gebeurt en dat je terecht in verzet komt.

On Pandering werd lovend ontvangen door critici en leidt inmiddels tot allerlei reacties. Zo publiceerde de Los Angeles Times een antwoord van Nichole Perkins, een zwarte schrijfster. Of lees het artikel van schrijfster Jennifer Weiner over het fenomeen ‘Goldfinching’, naar de titel van de meest recente roman van Donna Tartt. Goldfinching is wat er gebeurt als een schrijfster te weinig tegemoet komt aan de dominante mannelijke smaak. Het boek krijgt misschien wel succes, maar daarna  kraken critici het werk én de lezeressen op epische schaal af omdat het geen echte literatuur zou zijn:

First: the book’s writing will be blasted as sloppy or sentimental. […] Next, the work will be dismissed in specifically gendered terms. At least one part of the Holy Trinity of Lady-Trash (Harlequin novels, soap operas and Lifetime movies) will be invoked; female-coded plot twists or character traits will be held up for particular mockery. […]  a good Goldfinching must include considerable smirking about the immaturity and childishness of the book, its author and, most tellingly, its readers. […] Goldfinching isn’t about elevating good books at the necessary expense of bad ones. It’s about once more reminding the wrong kind of reader of just where she stands, and how little her enjoyment or endorsement matters.

Enfin, volop discussies, met interessante toevoegingen, uitbreidingen, voorbeelden en nieuwe termen zoals Goldfinching. Veel plezier met On Pandering en aanverwante stukken 😉

Advertenties

Nieuwsronde

Wie kookte maaltijden voor Adam Smith? Of breder gezegd, hoe kom je aan je maaltijden en heeft dat iets te maken met economie? In haar nieuwste boek stelt econome Katrine Marçal het machismo in haar vak aan de orde. Ze laat zien hoe mannen in hun theorieën geen oog hadden voor onbetaalde zorgtaken, vooral aan vrouwen toebedeeld, en hoe ze onrechtvaardige verschillen in loon tussen de seksen verklaren met absurde cirkelredeneringen. (Iets waar wij als mensen algemeen ook een handje van hebben, gezien hardnekkige mythes.) Verder in deze nieuwsronde:

  • Hark a Vagrant biedt geweeeeeeldige stripverhalen. Kate Beaton bundelde haar digitale werk nu in een papieren uitgave van haar strips, met als titel Step Aside, Pops: A Hark! A Vagrant Collection.
  • Zoekt, en gij zult vinden. Vrouwen speelden een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van de islam. Vrouwen zoals Ummal-Darda (7e eeuw) of Fatimah al- Bataihiyyah (14e eeuw) studeerden, vaardigden fatwa’s uit, onderwezen imams en rechters, en maakten verre reizen. Sheikh Mohammad Akram Nadwi onderzocht dit verleden en komt nog steeds nieuwe vrouwennamen tegen.
  • De Canadese Premier Justin Trudeau presenteerde zijn regeringsploeg. Die bestaat voor de helft uit mannen en voor de helft uit vrouwen. Een primeur. Nooit eerder bereikte het land dit niveau van politieke representatie.
  • Vrouwen die op vrouwelijke kandidaten stemmen in verkiezingstijd? Vaginastemmers! En dat was nog een van de minder beledigende termen die vrouwen naar hun hoofd geslingerd kregen toen Hilary Clinton in 2008 een gooi deed naar het Amerikaanse presidentschap. Wordt 2016 een beter jaar? De voortekenen zijn beroerd. Maar deze vrouw schrok in ieder geval wakker van het seksisme rondom Clinton. Die bewustwording veranderde haar leven, schrijft ze in Salon Magazine. En de Amerikanen kunnen het voorbeeld van hun Canadese buren volgen….
  • Techniek? Neeheeee, dat past niet bij tijdschrift Tina en hoort niet in de belevingswereld die het blad meisjes wil voorhouden. Meisjes en techniek, huuuuuuuu. Dat was in grote lijnen de reactie die  Astrid Poot kreeg, toen ze contact opnam met de redactie om een reportage over meiden en techniek te publiceren. Poot vindt dat zeer problematisch: ” Eigenlijk laat Tina zien wat op grotere schaal overal gebeurt: het onvermogen of het gebrek aan bereidheid techniek als natuurlijk onderdeel van het meiden-universum te zien.”
  • Hou je vast: in de V.S. beschikt 42% van de vrouwen over een gameconsole. Mannen lopen achter en bezitten in ‘slechts’ 37% van de gevallen zo’n apparaat. Makers van games die zich richten op blanke jongemannen moeten zich echt ernstig achter hun oren krabben. Anders missen ze de boot volledig.
  • ‘Onze patriarchale tradities zijn nu bewapend”. Dat zeggen Syrische vrouwen in een documentaire van Zaina Erhaim. Ze legde vast hoe vrouwen in de stad Aleppo mensen helpen en tegelijkertijd kampen met twee vijanden: Isis en de troepen van Assad, beiden niet gecharmeerd van vrouwen die het heft in eigen handen nemen.
  • Vrouwenhaat is universeel. Boeddhistische monniken in Myanmar stuurden doodsbedreigingen naar vrouwen die seksuele voorlichting geven aan andere vrouwen. In verband met allerlei culturele taboes geven die lessen deelneemsters voor het eerst de kans om openlijk over hun lijf te praten, en te begrijpen ‘hoe alles werkt’. De instructrices gelden opeens als staatsvijand nummer 1.
  • De Amerikaanse politie ontvangt daarnaast miljoenen dollars om zogenaamde ‘rapekits’ EINDELIJK te onderzoeken. Het gaat om bewijsmateriaal, waaronder biologische sporen, in verkrachtingszaken. Duizenden bewijsstukken liggen op planken te verstoffen. Fatsoenlijk politiewerk verrichten loont: waar agenten het bewijs serieus nemen, volgen arrestaties.

Schrijfster houdt pleidooi voor zwarte vrouw aan het Star Trek roer

Star Trek begon als een ietwat campy televisieserie in de jaren zestig, groeide uit tot een biljoenenbusiness, en zorgde onderweg voor opschudding. Zo liep er een zwarte vrouw rond op de brug van sterrenschip The Enterprise. Wow!!! Maar dat was decennia geleden. Onder andere schrijfster N.K. Jemisin zou graag zien dat nieuwe Star Trek films of series een zwarte vrouwelijke kapitein de hoofdrol geven. Hoog tijd voor zoiets.

Jemisin komt tot haar pleidooi nadat redacteuren van The Mary Sue aandacht besteedden aan een nieuwe Star Trek serie. Het zou de producenten sieren als ze eens wat nieuws uitprobeerden. Zoals een buitenaards wezen als kapitein. Of een vrouwelijke kapitein. Janeway was tot nu toe de enige. Daar kun je het niet bij laten:

If the new Star Trek series doesn’t feature a female leader, there will be no excuse at all for it.

Prima, aldus Jemisin. Er staan al zoveel mannen op de brug dat iedere vrouw welkom is. Maar laten we de revolutie een stapje verder brengen door niet alleen een vrouwelijke kapitein te nemen, maar een vrouw met een gekleurde huid zo’n rol te geven, vindt ze:

so much more is needed, and yeah, something as “minor” as who’s running the Enterprise can help. Since black women have historically been at the bottom of the social hierarchy of the US, I think it would be a bigger challenge for the show to put her in the captain’s chair than an alien, but a challenge that’s more worthy of Roddenberry’s vision. SFF’s audience has always been willing to see the humanity of aliens, after all. SFFdom has a much harder time seeing the humanity in some of us actual humans.

Bedrijven vernietigen loopbanen van tweede sekse, overheid staat erbij en kijkt ernaar

Bussemaker maakte blijkbaar slechts een grapje, toen ze grote bedrijven in maart dreigde om met hardere maatregelen te komen als ze vrouwen geen eerlijke kans op een toppositie gaven. Het plan om een hard vrouwenquotum in te voeren, verdwijnt voorlopig in de kast. Werkgevers veegden de afgelopen jaren hun kont af met de bestaande papieren tijger – precies zoals ik in 2011 voorspelde. En mogen dat blijven doen.

Ondernemingen horen er zelfs niks van als ze in 57% van de gevallen niet eens de moeite nemen om in het jaarverslag uit te leggen waarom het steeds niet lukt die vrouwen door te laten stromen. Zelfs dan beperkt de minister zich tot de verzuchting dat ze het zorgelijk vindt dat bedrijven die boterzachte regel niet naleven. Niet netjes hoor! Foei!

Zo laag ligt het niveau. Het maakt dat ik uit frustratie met mijn hoofd tegen de muur wil bonken. De vrouwenemancipatie verloopt zó tenenkrommend traag… In ons oerconservatieve domineeslandje schiet zelfs de discussie niet op. In het kielzog van de terugtrekkende beweging van Bussemaker komen alle gouwen ouwen weer langs. Er zouden te weinig topvrouwen zijn, vrouwen moeten gewoon fulltime werken, seksisme, nee hoor, er bestaat alleen een banenwachtrij. Verder moeten we gewoon geduld hebben en daarnaast ook veel begrip voor die arme bedrijven die ten onder gaan als de overheid te strak op zou treden. Oh, en vrouwen willen zelf ook niet, toch?

Zo blijven we steken, met als risico dat iedereen het onderwerp volstrekt beu wordt:

There are layers and layers of sexism — lots of conscious and lots of unconscious bias that needs to be peeled away on the way to change. This is not just about one woman getting a job. This is about systemic change. This is about how women can have careers if they don’t only have successes (read this story from Rebecca Keegan about what happened to Elaine May’s career after “Ishtar”). I’m nervous that people are going to get sick about hearing about this topic and next month we’ll be on to the next topic du jour. Systemic change cannot be based on a topic du jour.

Inderdaad. Systematische verandering bereik je niet in een waan-van-de-dag wereld. Maar over die systematische kant van de zaak spreken, durven de meeste mensen niet aan. Slechts zeer, zeer zelden hoor of lees ik iets over

Terwijl mensen dooddoeners rond blijven strooien, sneuvelen de dromen en ambities van vrouwen bij bosjes tijdens subtiele dood-door-duizend-messteekjes, naast expliciet seksistische praktijken. Lopen werkgevers talent mis (- en dat kan ze niets schelen, ”ze zijn er gewoon niet mee bezig”, aldus werkgeversvoorzitter De Boer). Missen we als samenleving de helft van het verhaal. Blijven we steken in een economisch model gebaseerd op een man die thuis een huisvrouw heeft. En worden we op gezette tijden overvallen door situaties van het type o jee, ons papieren diversiteitsbeleid werkte niet, wat vreemd! Oh en ‘iedereen mocht iemand afvaardigen, maar toevallig waren dat allemaal mannen‘.

Ja, heeeel toevallig, maar niet heus. Nederland, wordt wakker!

Leesvoer: essays van Rebecca Solnit

Ik zal Rebecca Solnit eeuwig dankbaar zijn voor het essay dat leidde tot het woord ‘mansplaining‘. Dankzij die term beschikten ik opeens over een instrument om te verwoorden wat zo vaak gebeurde, maar waar ik geen taal voor had: de onaangename situatie waarbij een man dingen uit gaat leggen die je allang weet, of zelfs beter weet dan hij, maar waar hij over praat omdat hij vindt dat hij het beter weet. Gewoon omdat hij de man is, en jij ‘slechts’ een vrouw.

Solnit schrijft met veel humor over allerlei onderwerpen. Gender en situaties die maken dat je als vrouw in de marge verdwijnt, maken deel uit van een grotere productie over onderwerpen als milieuvervuiling, politiek gekonkel, de situatie van links in de V.S. De Zesde Clan stelt echter vrouwen centraal, dus ik concentreer me op de essays die de situatie van en rondom vrouwen behandelen.

Steeds opnieuw keert Solnit terug naar taal, naar de manier waarop woorden een beeld van de werkelijkheid scheppen, en hoe je vanuit die basis de wereld opnieuw kunt bekijken. Zoals het essay over mannen die dingen aan haar uitleggen. Dit essay maakte veel los bij lezeressen. Net als ik leerden ze het woord ‘mansplaining‘ en konden ze beter omgaan met een tenenkrommende situatie, omdat ze nu over de taal beschikten om het fenomeen aan de kaak te stellen:

I finished this book and immediately wanted to buy all the author’s other works. In future, I would like Rebecca Solnit to Explain Things to Me.

Solnit ageert ook tegen de manier waarop anderen vrouwen insluiten in hun verhaal. Neem haar meest recente artikel, in Harper’s Magazine: The Mother of all Questions. Dit essay begint met een lezing over Virginia Woolf. Voordat Solnit ‘engel in het huis’ kan zeggen, begint de zaal vragen te stellen over de gezinssituatie van Woolf. Had ze kinderen? Waarom kreeg ze geen kinderen? Zou ze niet véél gelukkiger zijn geweest als ze kinderen had gekregen?

Solnit moest moeite doen om haar publiek uit die groef te krijgen. Het leidt tot een mooi verhaal over de stortvloed aan vaak vermanende verhalen die vrouwen over zich heen krijgen, om hen te vertellen hoe ze het beste hun leven moeten leiden. Waarbij vrouwen opvallend vaak een en hetzelfde recept krijgen voorgeschreven:

Happiness is understood to be a matter of having a great many ducks lined up in a row — spouse, offspring, private property, erotic experiences — even though a millisecond of reflection will bring to mind countless people who have all those things and are still miserable. We are constantly given one-size-fits-all recipes, but those recipes fail, often and hard. Nevertheless, we are given them again. And again and again.

Net als de revolutionaire term mansplaining biedt dit essay inzichten die lezeressen koesteren. Bijvoorbeeld omdat Solnit de ondermijnende aard van een bepaald soort vragen herkent, erkent en in detail beschrijft. Zodat het je opeens opvalt als iemand niet aan mannen, maar wél aan vrouwen vraagt of ze wel gelukkig zijn en hoezo heb je geen kinderen (of wel kinderen, en zorg je dan wel goed genoeg voor ze.) En andere keuzes kunt maken. Zoals de keuze om een tegenvraag te stellen, of te beseffen dat er niet één script is waarmee je het als vrouw gaat redden in deze samenleving.

Met andere woorden, Solnit’s zorgvuldig beargumenteerde essays veranderen wereldbeelden, zoals de schrijfster zelf ook veelvuldig hoort van lezers. Haar stukken zetten je aan het denken, helpen je om je eigen koers te bepalen en onderweg de taal te hebben om obstakels aan de kant te zetten. Ga weg, mansplainer. Nee, vrouwenglossy, vrouw zijn staat niet gelijk aan moeder en als mijn gezin maar gelukkig is. We zijn hier om de boeken van schrijfster X te bespreken, niet haar relaties of baby’s. Enzovoorts.

Hulde dus voor Rebecca Solnit. Meer lezen?

Maar Solnit zwijgt niet. Gelukkig!

Vrouwen vertrekken als hun ambities stuk lopen

Goed opgeleide, loyale werkneemsters houden het lang vol bij bankgigant Citi, maar op een gegeven moment is de maat vol. Ze vertrekken als ze zien dat hun loopbanen stagneren. Na hun vertrek beginnen ze voor zichzelf, of gaan aan de slag bij de concurrent. Citi kwam tot deze conclusie en luidt de noodklok, want de onderneming loopt op deze manier kostbaar talent mis. Eerder kwam ING al tot dezelfde probleemanalyse.

Citi concludeert het volgende:

So what do senior women really want? Unsurprisingly – exactly the same as senior men. They want challenge and stretch, they want their careers to move forward with momentum and impact. They will give the organisation the benefit of the doubt for far longer than their male counterparts, but ultimately they will leave to continue to grow.

De resultaten van het onderzoek bij Citi staat niet op zichzelf. Eerder bleek dit mechanisme al uit een kwalitatief onderzoek onder twintig topvrouwen van ING. Ook hier bleek dat ze eigenlijk niet hadden willen vertrekken, maar geen kansen meer zagen bij hun werkgever:

Vooral na de leeftijd van 45 jaar is de positie voor topvrouwen bij ING onwerkbaar, stelt het rapport. Tot die leeftijd maakten de vrouwen snel carrière. Door het ‘glazen plafond’ wordt slechts 4 procent van de topfuncties bij ING door vrouwen van 45 jaar of ouder vervuld, tegen 41 procent aan mannen in dezelfde leeftijd.

De vrouwen vertrokken. Daarna deden ze hetzelfde als hun collega’s bij Citi: ze vervolgden hun loopbaan bij andere werkgevers in dezelfde sector, of richtten een eigen bedrijf op. Zowel Citi als ING verloren zodoende talentvolle, ambitieuze vrouwen, waar ze tot op zekere hoogte wel in hadden geïnvesteerd maar die ze, als het puntje bij paaltje kwam, lieten bungelen. Die enorme verliespost zie je niet terug in hun jaarrekeningen, maar in beide gevallen heb je een probleem als organisatie.

Dit probleem leeft breed. Hetzelfde blijkt uit onderzoek naar de redenen voor vrouwen om uit te stromen bij technische beroepen. Het gaat om goed opgeleide vrouwen, die bewust voor techniek kozen, maar die hun droom uiteindelijk opgeven. Opnieuw niet om bij hun gezin te zijn, maar vanwege ondermijnende werkpraktijken, achteloze of zelfs ronduit seksistische bazen, en een gebrek aan uitdaging. Opnieuw verloren investeringen, verloren talent, schade. Ga zo maar door.

Behalve met tastbare zaken zoals lagere salarissen, een gebrek aan promotiekansen en de glazen lift voor mannelijke collega’s, spelen ook subtiele mechanismen een rol bij de uitstroom. Vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze in vergaderingen vaker in de rede gevallen worden en dat ze een idee opperen waarna niemand reageert. Pas als een man hetzelfde idee oppert, valt het op. Vrouwen leren hier mee omgaan, maar als ze zich als senior assertiever opstellen, vinden anderen hen een bitch. Ze betalen een sociale prijs voor hun duidelijke opstelling.

Dit onderbroken en onzichtbaar worden gebeurt in versterkte mate als een vrouw samenwerkt met een man (bonuspunten als het gaat om echtparen). Opeens krijgt hij alle eer voor de prestatie en komt de vrouw hooguit in beeld als het hulpje. Dat doet iets met professionals die goed zijn in hun vak:

I have to play stupid and just do everything with five times the amount of energy, and then it will come through.

Wie wil zo werken? Daar word je op een gegeven moment toch kotsmisselijk van? Je wil gewoon je werk doen en daar gepaste waardering voor krijgen, met de bijbehorende promotiekansen, evenredig aan mannelijke collega’s. Als promotie, erkenning en vervulde ambities achterwege blijven en bedrijven je kaltstellen, stemmen vrouwen op een gegeven moment met hun voeten.

De Citi-studie biedt diverse aanknopingspunten om vrouwen te behouden. Wat bleek: juist omdat vrouwen gemiddeld veel langer loyaal bij het bedrijf bleven, hadden ze moeite om hun loopbaan daar los te laten. Ze voerden eerst diverse gesprekken met hun leidinggevende en met HRM, voordat ze de moed opgaven en vertrokken. Die pogingen tot communicatie zouden bedrijven met beide handen aan moeten grijpen, als momenten waarop ze een vrouw kunnen vragen wat ze nodig heeft en wat ze wil om haar loopbaan bij het bedrijf voort te zetten.

Oh, en in het algemeen werk maken van de loopbanen van vrouwen, door bijvoorbeeld het charter van Talent naar de Top te ondertekenen en seksisme in de organisatie breed uit te bannen, helpt natuurlijk ook enorm.

Seksisme alarm: ’t is geen discriminatie, ’t is ‘de wachtrij’

Seksisme kun je op vele manieren ontkennen en versluieren, maar de Volkskrant brengt een wel heeeeel mooie variant. In een artikel over de loonkloof stelt de krant dat het te snel is om te zeggen dat allochtonen en vrouwen gediscrimineerd worden. Ze verdienen gewoon minder door een ‘banenwachtrij’.

Verderop in het stuk legt de krant bij monde van hoogleraar arbeidseconomie Joop Schippers uit hoe dat zit:

Die rij werkt als volgt: ‘Witte mannen tussen de 25 en de 50 jaar worden het eerst aangenomen. Daarna witte vrouwen in dezelfde leeftijd. Dan ouderen. Allochtonen staan wat verder in de rij.

Ja hallo, dan heb je het toch over seksisme en racisme? Nare woorden, maar zo heet dat als je vrouwen en mensen met een gekleurde huid stelselmatig achter stelt bij blanke mannen.

Het artikel noemt nog een paar andere redenen voor het feit dat vrouwen jaarlijks duizenden euro’s mislopen.  Zo zijn de salarissen in ‘’traditionele vrouwenberoepen’’ lager. Goh, Volkskrant, hoe zou dat komen? Het artikel zwijgt in alle talen. Je leest ook niks over het feit dat mannen in dezelfde minderbetaalde vrouwenberoepen meer salaris naar huis meenemen dan hun vrouwelijke collega’s.

Ook parttime werken keert terug als schaamlap voor de loonkloof. Opnieuw: hoe zou dat komen? Hint: bijna de helft van de zwangere vrouwen ondervindt discriminatie. Vooral met een tijdelijk contract weten werkgevers bijzonder snel argumenten te verzinnen om je te ontslaan. Probeer na de geboorte van de baby maar eens een fatsoenlijke baan te vinden.

Vrouwen krijgen daarnaast straf als ze zich niet gedragen volgens de rolpatronen. Zo staan vrouwen onder een grote sociale druk om andere ambities dan huishouden en moederschap op te geven, zodra de eerste kleine zich aandient. En als ze te stevig over hun salaris onderhandelen, vinden anderen hen daarna ‘moeilijk’ en onvriendelijk. Dat vertaalt zich vervolgens in negatievere beoordelingen en lagere promotiekansen.

Kortom, het is geen seksisme hoor, echt niet, ’t is gewoon de wachtrij. En vrouwen zelf. Die kiezen de verkeerde banen, onderhandelen niet goed genoeg over hun salaris, en werken om onverklaarbare redenen toevallig veel vaker parttime. Tsja. De Volkskrant slaagt er niet in om verder te kijken dan hun neus lang is. Ze hadden beter wat recente wetenschappelijke studies kunnen raadplegen, te luisteren naar wat vrouwen aangeven en even logisch na te denken.

Geen idee in welke wereld de Volkskrant leeft, maar met de realiteit heeft dit artikel weinig te maken. Gemiste kans….

UPDATE: Zelfs een beeldschone beroemdheid als actrice Jennifer Lawrence vindt het lastig te onderhandelen voor een passend salaris, onder andere vanwege de enorme druk op vrouwen om vriendelijk en inschikkelijk gedrag te vertonen.

Nederland leest verhalen van blanke mannen

Nederland Leest, top. Alles wat mensen aan het lezen krijgt is wat mij betreft prima. Dit jaar kunnen bezoekers van bibliotheken een verhalenbundel meenemen. Ik keek naar de titels en dacht ‘neeeeee he, weer allemaal blanke mannen’. Met hier en daar een vrouw. Komop zeg, het is 2015!!!! Maar klopte die eerste indruk? Voordat ik zelf aan het tellen sloeg, bleek tijdschrift Tzum dat al te hebben gedaan. Inderdaad, de samenstelling is eenzijdig. En dat valt blijkbaar meer mensen op.

 

totale-lijst-man-vrouw-snijders

De Nederland Leest bundel kwam tot stand in samenwerking met A. Snijders, zelf een schrijver van korte verhalen. De exacte percentages kunnen enigszins verschillen per regio. De bundel bevat namelijk ook een selectie per provincie en die bevat een wisselend aantal verhalen van schrijfsters. In alle gevallen is er echter op geen enkele manier sprake van een  representatieve afspiegeling.

Dit geval staat niet op zichzelf. Maandblad Opzij deed in 2013 onderzoek naar de man-vrouwverhouding bij recensenten en gerecenseerde auteurs van Nederlandse literaire media. Net als bij de VIDA-tellingen bracht Opzij in ons land een grote kloof aan het licht. Blanke mannen schrijven vooral over het werk van blanke mannen.

Literair tijdschrift Tzum deed het geen haar beter en bleef steken op 21% schrijfsters. Tzum beloofde beterschap en toont zich sindsdien een stuk alerter op gender. Niet vreemd dus, dat Coen Peppelenbos de vele mannelijke schrijvers in de selectie van A.L. Sneijders problematiseert. De telling liegt er immers niet om. Hoe komt het dat degene die selecteert, vrouwen negeert?

Snijders geeft zelf een duidelijke aanwijzing. Tegenover De Volkskrant gaf hij aan dat hij geen duidelijke criteria hanteerde. Zijn keuze kwam tot stand door intuïtie en toeval.  Dat klinkt prachtig en lekker artistiek crea bea, maar op basis van studies weten we dat vooroordelen vrij spel hebben in grijze gebieden, als mensen er niet alert op zijn. Dat blijkt bijvoorbeeld bij de loonkloof in algemene ziekenhuizen. Zolang mensen de cao volgden ging het goed, maar zodra subjectieve factoren een rol speelden kwamen vrouwen op achterstand. De vaagheid gaf werkgevers alle ruimte om mannen beter te belonen.

Zoiets lijkt ook te zijn gebeurd met Snijders en zijn toevallige, intuïtieve keuze. Hij heeft bouwjaar 1937. Hij groeide op in een tijd dat mannen schrijfsters nauwelijks zagen staan. Desgevraagd komt hij als eerste uit bij zijn grote held Nescio. ”Die komt er absoluut in”, beloofde hij begin dit jaar.  Fijn, zo’n blanke man die bij voorbaat een plekje voor een blanke man reserveert. Maar voor de rest? Oei…. Hij zal echt niet ‘tegen vrouwen’ zijn of zo. Nee, Snijders kiest intuïtief en dan valt zijn oog toevallig wat vaker op een verhaal van een blanke man zoals hijzelf.

De uitkomst van zo’n onbewust proces is discriminerend voor vrouwen. Of het nou om de loonkloof gaat, of om representativiteit in een verhalenbundel. Want wat betekent die 14 tot 17%? Wil Snijders echt beweren dat vrouwen minder goed schrijven? Inez van DullemenManon Uphoff, Doeschka Meijsing, Renate Dorrestein, Rascha Peper, Helga Ruebsamen, kent hij hen echt niet? Heeft hij hun werk gelezen? het wemelt in Nederland van schrijfsters die goede korte verhalen publiceren. Het kán gewoon niet om aan te komen met een verhouding van nog geen 1 op de vijf.

Nederland Leest, willen jullie de volgende keer aub opletten en iemand laten selecteren die beter let op de vele wegen naar marginalisering en uitsluiting?

Wetenschap: mannenbrein/vrouwenbrein is een mythe

Nadat het fenomeen ‘konninginnen-bij’ naar het rijk der fabelen werd verwezen, is het nu de beurt aan zogenaamde mannelijke en vrouwelijke hersenen. Die bestaan niet. Onderzoek aan het brein laat nauwelijks verschillen zien. Dat meisjes en vrouwen zich op een bepaalde manier gedragen, komt vooral door de opvoeding en diverse vormen van seksisme. Waarbij subtiel seksisme trouwens even schadelijk is als openlijke minachting voor vrouwen.

Lise Eliot, onderzoekster bij het Rosalind Franklin University of Medicine and Science, doet al jaren onderzoek naar menselijke hersenen. Ze verbaast zich over het gemak waarmee mensen vergaande uitspraken doen over ‘de’ man en ‘de’ vrouw. Hou je je aan de regels van verantwoord uitgevoerd onderzoek, dan blijft er van vermeende verschillen nauwelijks iets over. Het ziet er steeds meer naar uit dat het ‘mannenbrein’ en ‘vrouwenbrein’ een mythe zijn.

Dat zulke verhalen toch hardnekkig rondzingen, verklaart Eliot aan de hand van culturele vooroordelen:

“Sex differences in the brain are irresistible to those looking to explain stereotypic differences between men and women,” said Eliot. “And they often make a big splash. But as we explore multiple data sets and are able to coalesce very large samples of males and females, we find these differences often disappear or are trivial.”

Eliot’s studie wint aan kracht omdat haar onderzoeksresultaten terugkomen in andere studies, uitgevoerd door andere mensen, in andere periodes, los van haar onderzoek. Dat anderen het resultaat kunnen herhalen, is een teken van betrouwbare wetenschap. Het fenomeen ‘praktijken koppelen aan manieren waarop hersenen in elkaar zitten’ komt bovendien breder voor dan alleen in het geval van gender.

Het blijft echter lastig om mensen te overtuigen met harde wetenschappelijke resultaten. Mensen krijgen zoveel genderpropaganda over zich heen, dat de ‘jongens stoer-meisjes lief’ tweedeling diep doordringt in de beeldvorming. Dat heeft gevolgen. Zo maken meisjes rekensommen in de praktijk vaak beter dan jongens. Anoniem beoordeeld krijgen ze hogere cijfers. Zodra de docent hun sekse weet, krijgen diezelfde meisjes opeens lagere cijfers. Want tsja, jongens zijn nou eenmaal geschikter voor wiskunde, heet het – zie onder andere de hersenen.

Enfin, kennis is macht. Meer lezen en weten? Dit boek van Cordelia Fine maakt grondig gehakt van stereotypen en slecht uitgevoerde onderzoeken. Of luister naar de kinderen die nog niet bedorven zijn door de roze en blauwe ghetto’s:

‘Hoi hema ik ben Julia ik ben 10 jaar en een stoer meisje. Daarom vind ik dat er ook stoere onderbroeken moeten zijn voor meisjes,’ schrijft Julia op de Facebook-pagina van Hema. Ze stoort zich aan het overwegend roze assortiment van de winkel. ‘Volgens mij is er niet heel veel verschil tussen jongens en meisjes. Hopelijk komt er verandering,’ sluit ze af.

Seksueel geweld: mannen krijgen het door

Hashtag #zeghet levert nog dagelijks schrijnende ervaringsverhalen op van vrouwen die te maken kregen met seksuele intimidatie en geweld. Bij de reacties staan veel twitterberichten van mannen die zich op hun pik getrapt voelen. Ook mannen die zich verbazen over de hoeveelheid ellende die vrouwen melden. Is het echt zo erg? Ja, het is echt zo erg. En steeds meer mannen krijgen dat door.

Mannen leven in een andere wereld dan vrouwen (*kuch* male privilege *kuch*). Ze lopen minder risico op straatintimidatie, ongewenste intimiteiten, aanranding en verkrachting. Dat maakt het moeilijker om je in te leven in de situatie van een ander:

Veel mannen lieten op Twitter weten dat ze schrokken van de omvang van het probleem, van de verhalen die ze plotseling van naasten hoorden. 

Schrik, ”plotseling” iets horen, dat zijn termen die passen bij fenomenen zoals ‘de schellen vallen van je ogen’, er vallen kwartjes, er gaat mensen een lampje op. Da’s top. Want mannen zijn mensen met gevoel en verstand. Waarom zouden zij niet in staat zijn te snappen dat vrouwen in rotposities terecht kunnen komen?

Neem Sam Gerrits. Die signaleert vanuit zijn eigen werkervaringen en contacten met cliënten dat seksuele intimidatie en verkrachting diepe sporen nalaten in de psyche van meisjes en vrouwen. Hij juicht #zeghet toe, omdat de actie zorgt voor bewustwording. De berichten doorbreken het stilzwijgen rondom seksueel geweld. Dat draagt bij tot begrip:

Ik denk niet dat ik de enige man ben die onder de indruk was van de #zeghet verhalen op Twitter. […] En dan heb ik het nog niet eens over de mannen die gisteren door #zeghet dingen spontaan zijn gaan snappen. Vriendjes die ineens door hebben waarom hun meisje zo overspannen reageert op bepaalde grappen, mannen die voor het eerst horen waarom hun vrouw nooit naar die en die kroeg wil.

#Zeghet hielp ook Peter Kwint om te beseffen dat hij echt in een andere wereld leeft dan vrouwen.   Dat vrouwen meer dan mannen in aanraking komen met intimidatie, aanranding en verkrachting kon hij ”met een beetje empathie nog wel raden”. Maar dat het zo vaak voorkomt, en zo veel, en ook bij vrouwen die hij kent en van wie hij nooit eerder iets hoorde, dát raakte hem. Hij noemt zichzelf nu bewuster dan voorheen.

Met hun artikelen dragen deze mannen bij aan meer bewustwording. Hard nodig, want bij seksueel geweld helpt het niet om vrouwen te adviseren hun gedrag, kledingkeuze en bewegingsvrijheid aan te passen. Sterker nog, dit kan leiden tot impliciete verwijten aan vrouwen, of zelfs beschuldigingen van het type ‘had je maar’. Ook geeft het geen pas om aan te zetten met dooddoeners van het type ‘mannen zijn nou eenmaal mannen’. In het filmpje: ‘beren zijn nou eenmaal beren’. Ja, en? Moeten we dan stil blijven zitten en de andere kant opkijken, want tsja, boys will be boys?

Seksuele intimidatie en geweld gaan ons allemaal aan. Mannen maken net zo goed deel uit van sociale mores die seksueel geweld in de taboesfeer houden en vrouwen er de schuld van geven. Daarom vind ik het zo fijn om de berichten van mannen als Kwint en Gerrits te lezen. Het is een eerste stap. Wie weet gaan ze hun maten voortaan aanspreken op seksistisch gedrag. Wie weet roepen ze vaker dan voorheen mensen tot de orde die de ervaringen van vrouwen wegwuiven.

Het hoeft helemaal niet groots en meeslepends te zijn. Veranderingen beginnen bij jezelf, met kleine handelingen, een opmerking hier, een steuntje in de rug daar. Met een beetje geluk breiden dit soort goede voorbeelden zich uit tot alle lagen van de bevolking. Wie weet kunnen wij vrouwen dan ongestoord over straat lopen. Rustig ons werk doen, zonder bang te zijn voor betastingen en ongewenste seksuele aandacht. Gerust een date regelen met een leuke man, zonder vrees voor aanranding of verkrachting. Wat zou dat heerlijk zijn.

UPDATE: nog een man die wakker schrok. James Worthy las de berichten op #zeghet, en begon zichzelf het een en ander af te vragen:

Dat hele #zeghet gebeuren op Twitter heeft mij enorm aan het denken gezet over mezelf en of ik weleens grensoverschrijdend bezig ben geweest. Ik belde een ex op en vroeg aan haar of haar grenzen nog intact waren toen ze mij dumpte. Het bleef lang stil, totdat ze begon te praten. “Het leek soms net of de lattenbodem iedere avond stuk moest. Als ik mijn kleren uittrok, verdwaalde je vrijwel direct in een soort mist die schizofreen maakte.” Ik belde nog een ex, en nog een ex en toen belde ik mijn vrouw. En allemaal hadden ze het over die mistbanken.

Het brengt hem tot een nieuwe definitie van mannelijkheid als het gaat om relaties met vrouwen. Heel goed.

Nederland mengt zich in debat over geweld

Het begon allemaal met Anke Laterveer. Die wilde aangifte doen van aanranding en poging tot verkrachting, maar kwam bij de politie voor een dichte deur te staan. Ze vertelde op de nationale televisie over haar ervaring en riep mensen op om via de hashtag #zeghet eigen ervaringen met seksuele intimidatie en geweld te melden. Daarop brak de virtuele hel los.

Gelderse vrouwen, mannen, Randstedelingen, iedereen sloeg aan het twitteren. De hashtag #zeghet belandde al snel in de twitter-lijst van trending topics en bereikte in een paar dagen het 11.000ste bericht. Mensen doorbraken zodoende massaal het taboe op seksueel geweld. Ze zwijgen niet langer en vragen aandacht voor de beroerde situatie in Nederland.

Da’s hard nodig. Laterveen kreeg, net als veel andere vrouwen, te horen dat echt niet alle mannen aanranders of verkrachters zijn. Ook valt op dat een deel van de Nederlanders allergisch reageerde op haar #zeghet campagne. Wat voor zin heeft zoiets nou? Een greep uit de andere, door journalisten gesignaleerde volautomatische tegenreacties:

Er waren ook vrouwen die meldden dat ze niet konden aanzien hoe andere vrouwen zich massaal in een slachtofferrol wurmden. […]Vreemd: in mijn ogen lieten alle bekentenissen zien dat deze ‘slachtoffers’ over hun eigen angst en schaamte heen stapten om voor eens en altijd het heft in eigen hand te nemen. Dat is wat ‘bespreekbaar maken’ betekent. Tot slot las ik ergens dat het leek of vrouwen onder de hashtag #zeghet een competitie deden wie de meeste lustgevoelens opwekt bij het andere geslacht. Alsof het feit dat een man zich niet kan bedwingen wanneer hij jou ziet iets zegt over of je mooi bent of niet. Misbruik heeft niet met uiterlijk te maken, maar met macht.

Dit defaitisme, het etiket ‘slachtoffer’ opgeplakt krijgen zodra je vertelt wat je overkwam, het verontschuldigen van mannen die zich nou eenmaal niet kunnen bedwingen of die gewoon een compliment wilden maken, het zijn allemaal elementen van een verkrachtingscultuur die ook Nederland in z’n greep houdt. Slachtoffers krijgen tot op de dag van vandaag eerder te horen ‘aangerand, jij? Daar ben je te lelijk voor‘, dan dat ze ondersteuning, begrip en een goed politie onderzoek krijgen.

#Zeghet maakt het mogelijk voor Nederlanders om opnieuw te kijken naar de aloude tweedeling, die feministen in de V.S. samenvatten onder de noemers #notallmen versus #yesallwomen. Nee, lang niet alle mannen vergrijpen zich aan vrouwen en af en toe een man. Maar alle vrouwen leven met de onderhuidse vrees dat situaties uit de hand lopen. Dat op straat heee psssst schatje binnen de kortste keren uitloopt op ‘vuile slet ik pak je’. Dat een date met een leuke man ontaardt in aanranding en poging tot verkrachting. Dat je als vrouw gepakt wordt.

Laterveens verhaal, de massale weerklank op Twitter en de publiciteit in landelijke media hebben wel degelijk zin. Het leidt tot bewustwording en tot meer begrip voor de situatie waarin vrouwen terecht kunnen komen. #Zeghet heeft inmiddels zelfs geleid tot kamervragen van een SP-parlementarier.  Hoe reageert de politie als een vrouw seksueel geweld meldt. Of het waar is dat het soms een week duurt, voordat een slachtoffer iets hoort van de zedenpolitie. Wat de wachttijd is voor het maken van een afspraak. En wat doet het OM precies?

Goede vragen. En nogmaals, heeeeel goed dat deze discussie ook in Nederland begint.

Gedicht tegen gedwongen zwangerschap

Dichteres en schrijfster Theresa Davis nam deel aan een Women of the World Poetry Slam, een evenement waarbij mensen op zeer levendige wijze gedichten voordragen en deels ook spontaan, ter plekke, verzinnen. Davis nam tijdens haar zinderende optreden Amerikaanse politici op de korrel die het recht van baas in eigen buik bij vrouwen in willen perken, hetgeen vaak neerkomt op gebrek aan medische zorg en gedwongen zwangerschappen. Haar boodschap aan zulke mensen is er eentje om in te lijsten:

Een transcript vinden, laat staan een vertaling in het Nederlands, is op dit moment een tikkeltje lastig. Misschien neemt een Amerikaanse luisteraar de moeite om het gesproken gedicht uit te schrijven. Maar alleen al de eerste zin is een daalder waard:

“What to do when a politician tries to fall into your vagina, feet first?”

Waarna het verder gaat met zinnen zoals ‘jullie kunnen niet dicteren wie er in mijn baarmoeder leeft”, en:

[…] My body is not yours to pump, lobby, or legislate…and the last time I checked there was no ATM in my vagina. […] You cannot dick-tate who lives in my womb, or who is evicted… I just need you to know that when you try to get all up in here, uninvited? I’ll be shutting that shit down.

Deze afsluitende zin, ‘‘I’ll be shutting that shit down’ verwijst naar een inmiddels notoire uitspraak van de conservatieve politicus Todd Akin, die in het openbaar beweerde:

if it’s a legitimate rape, the female body has ways to try to shut that whole thing down.

Vrij vertaald: als het om échte verkrachting gaat, heeft het vrouwelijke lichaam manieren om die hele bedoening te stoppen.

Die uitspraak is zo fout, op alle fronten, dat je er eigenlijk alleen maar om kunt lachen. Ware het niet dat Akins en zijn maten in de V.S. druk bezig zijn om het totaal onmogelijk te maken om een ongewenste zwangerschap af te breken, ook in gevallen van verkrachting, incest, medische ellende en foetussen die zo misvormd zijn dat ze geen enkele overlevingskans hebben. Maakt niet uit, baren zul je, vrouw, net als koeien, varkens en kippen.

In dat klimaat, met zulke politici, is dit weerwoord fantastisch. Hulde!

Seksisme alarm: mannen die mannen citeren

Voorkeuren verraden wie of wat je echt belangrijk vindt. Wie zich louter richt op de ervaringen en kennis van andere mannen, zegt daarmee onbewust dat de andere helft van de wereldbevolking niet interessant is. Waarna je delen van het plaatje compleet mist. En de indruk wekt, hoe onbedoeld ook, dat de ervaringen van mannen staan voor het algemene en universele. Meest recente voorbeeld van deze zeer veelvuldig voorkomende praktijk: Maarten Asscher. Hij deed promotie-onderzoek naar de beleving van eenzame opsluiting en gaat daarvoor met name te rade bij mannen.

Voor de autobiografische weergaven van eenzame opsluiting keek hij naar Oscar Wilde, Silvio Pellico en Albrecht Haushofer. Ook bij de fictieve beleving van eenzame opsluiting nam hij vooral mannen serieus. Hij bestudeerde onder andere het werk van Charles Dickens en Jan Campert. Man man man man man, geciteerd en voor het voetlicht gebracht door een man. Waarna Asscher de publiciteit opzoekt en opnieuw aan tafel zit met louter mannen: de tafelheren in boekhandel Donner, bijvoorbeeld, of de mannelijke journalist van de Volkskrant.

Vrouwen schitteren op alle fronten door afwezigheid en dat is raar, want vrouwen zijn mensen. Zij maken alles mee wat mannen ook meemaken (met als bonus biologische vrouwenzaken zoals menstruatie en zwangerschap, en vanwege hun kwetsbaarheid in seksistische samenlevingen een verhoogd risico op verkrachting en ander geweld in en om het huis). Ook eenzame opsluiting. Wat hield Asscher tegen om de andere helft van de wereldbevolking mee te nemen in zijn promotie-onderzoek? Wat maakte dat zijn begeleiders bij de universiteit Leiden geen vragen stelden en een eenzijdige mannelijk universum kritiekloos accepteerden?

Wie een vollediger beeld wil krijgen hoeft echt geen moeite te doen. Je struikelt over de voorbeelden die inzicht geven in de betekenis van eenzame opsluiting voor/met vrouwen. Neem bijvoorbeeld het beroemde werk 117 days, waarin anti apartheidsactiviste Ruth First verslag deed van haar eenzame opsluiting in Zuid Afrikaanse gevangenissen. Of neem Rosa Luxemburg, die in brieven verslag deed van haar verblijf in de gevangenis, vaak alleen in een cel. Of Malika Oufkir, die tien jaar eenzame opsluiting doormaakte.

Asscher had hun werk even serieus kunnen bestuderen als de ervaringen van Wilde en Pellico. Maar dat deed hij niet. Wat hij zodoende mist maakt onder andere de literaire klassieker The Yellow Wallpaper duidelijk. Dit verhaal wijst op genderspecifieke vormen van eenzame opsluiting. Het Gele Behang gaat over een Engelse vrouw uit de gegoede middenklasse, die om vage redenen het predikaat ‘hysterisch’ opgeplakt krijgt en op doktersadvies voor onbepaalde tijd in haar uppie een ‘rustkuur’ moet ondergaan. De kuur komt neer op totale isolatie en eenzame opsluiting. Daar wordt de hoofdpersoon pas echt gek van.

Dit soort eenzame opsluiting ontstaat in de context van het huwelijk, met echtgenoten en andere mannelijke autoriteiten die vrouwen de wet voorschrijven, en sociale mores die tot op de dag van vandaag leiden tot genderspecifieke vormen van eenzame opsluiting. Asscher mist dit aspect volledig, omdat hij zich richt op de mannelijke ervaring. En nogmaals, die is niet universeel en algemeen geldig. Die vertegenwoordigd slechts een deel van het geheel. Gemiste kansen, Asscher!