Monthly Archives: mei 2014

Aandeel vrouwen kruipt vooruit in gemeenteland

Nederlandse gemeenteraden tellen iets meer vrouwen. Hun aandeel kruipt omhoog, van 22% in 1994 naar 28,3 procent nu, in 2014. Zes procent meer vrouwelijke raadsleden in twintig jaar, phew! Maar ok, het is vooruitgang.

Als het gaat om wethouders zijn de resultaten wisselend. Eindhoven doet het erg goed. De burgemeester is een man, maar van de zeven wethouders zijn er vier vrouw. Plaatsen als Rotterdam en Nieuwegein hebben echter nog een lange weg te gaan. Zij bieden een select blank mannenclubje.

Misschien dat ook hier, ondanks de honderd procent mannencollege’s, een beetje vooruitgang blijkt. Onder andere het college van Rotterdam kwam bijvoorbeeld onder vuur te liggen:

Zo. Ze zijn weer lekker samen. De mannen. Ze moeten elkaar tenslotte wel een beetje steunen, hoor. Het is ook niet gemakkelijk – het blijft toch een gevalletje van ‘ze willen ons wel, maar ze moeten ons niet’ he? Dat wijf van Pastors kwam nog even lastig doen, maar die is kaltgestellt. En terecht. Had ze maar niet samen met Marco moeten zijn. Wel een beetje mal dat de vraag nooit andersom wordt gesteld. Dat Pastors bijvoorbeeld een stapje opzij had gezet voor een nieuwe wethouder. Hij is toch zo begaan met de stad? Maar nee, zo werkt het niet.

Zulke kritiek zou je twintig jaar geleden niet gehoord hebben. Nu wel. Want een groepje blanke mannen van zekere leeftijd vormt geen afspiegeling van de samenleving, en geeft aan dat er iets scheef zit met de volksvertegenwoordiging. Steeds meer mensen zien dat in.

YesAllWomen ook in Nederland

De Zesde Clan komt ‘m regelmatig tegen. Publiceren we iets over geweld tegen vrouwen, dan volgen automatisch reacties van het type ‘niet alle mannen doen dat’. Het argument dat niet alle mannen X doen, is de laatste tijd een van de meest favoriete manieren om de geleefde ervaring van vrouwen terzijde te schuiven en discussies te beëindigen, nog voordat ze begonnen. Dat is waarom De Zesde Clan toejuicht dat #YesAllWomen  Twitter verovert.

Tot een paar jaar terug was de klassieke techniek om discussies te ontregelen iets in de trant van ‘en de mannen dan?’ Mannen hebben ook last van seksisme, zij ondervinden ook nadelen, waarom besteden feministen daar geen aandacht aan? ‘ Op die manier konden mensen het eigenlijke probleem negeren en aandacht vragen voor eigen problemen – waar de ‘en de mannen dan’ club zelf niets aan deed, maar waar feministen volgens hen mee aan de slag moesten. (Want die hadden het nog niet druk genoeg om ervoor te zorgen dat de wereld vrouwen als mensen gaat beschouwen.)

De laatste tijd lijken de sociale mores van het en de mannen dan-argument te verschuiven naar ‘Niet alle mannen doen dat’. Je zou die verschuiving op een bepaalde manier kunnen beschouwen als een vorm van vooruitgang, signaleert The Times. Immers, de spreker ontkent nu niet meer dat vrouwen te maken hebben met seksisme, haat en verkrachting. De spreker wil er alleen niet mee geassocieerd worden. Anderen doen naar, hij niet. Je mag het best hebben over verkrachtin, zolang je hem er maar buiten laat, want niet alle mannen… ikzelf zou nooit… er zijn ook goede mannen… enz.

Wat de Times in die analyse mist is, dat er in de kern niets verandert. Of je nou klaagt ‘en de mannen dan’ of stelt ‘niet alle mannen’, in beide gevallen gaat het niet om wat vrouwen meemaken, maar om wat mannen bezig houdt. In beide gevallen stopt het gesprek en krijgen vrouwen de boodschap dat hun mening niet telt. Ze moeten hun kop houden want ‘niet alle mannen’.

Dat maakt deze tactiek even tenenkrommend frustrerend als al die andere manieren om vrouwen te marginaliseren en terug te gaan naar iets waarbij mannen opnieuw centraal staan:

Yes, make a discussion that is about the plight of MILLIONS of women about poor little old you. I mean, millions of women are being assaulted and oppressed, but you’ve never done it, so why are we making you uncomfortable with these discussions? […] Had you rather we start each statement with “Some men….”? Would that make you feel better? Because I beg to differ, it should be “Too many men….” given the statistics. […] As my friend @NonieMG once asked, do you want us to give you a cookie for being “a good man”? Pause for a second and think about how MESSED UP that is.

Daarom is YesAllWomen zo belangrijk. De campagne zorgt ervoor dat vrouwen en hun geleefde ervaring voorrang krijgen boven al die mensen die niet geassocieerd willen worden met geweld en agressie. Het is een oproep aan zij die zwijgen en de andere kant op kijken, om deel te worden van de oplossing. Daar gaat het om. Ook in Nederland. Lees mee….

   omdat ik overdag niet alleen in een metrostation durf te gaan.
  Omdat zelfs op deze tweet wordt geantwoord met grapjes over hoe het rokje je staat
 Want “sorry kheb een vriendje” werkt beter dan “nee” omdat jongens meer respect hebben voor elkaar dan voor meisjes
  Ook ik ben door een volstrekt onbekende man, terwijl ik gewoon door een parkje liep, in mijn kruis gegrepen. Stop die onzin.
  “Hey sletje, lach eens naar me” (…) “Kutwijf”.
 14 u  RT : Men are afraid that women will laugh at them. Women are afraid men will kill them – Margaret Atwood
Zolang mannen nog blindelings dit soort dingen typen:
 20 u  Wijven komen ineens in opstand want , ff tussendoor: niet alle jongens zijn het zelfde dus hou het lekker voor jezelf.
hebben we YesAllWomen meer dan ooit nodig.

Heeresma toont zich een onverantwoordelijke vrouwenhater

Heere Heeresma jr schreef een hoorspel over een man, een vrouw en een boot. Tijdens een boottochtje verkracht de man de vrouw. Heeresma vindt dat een kwestie van eigen schuld:

,,Eugenie is ook een ontzettend zeikwijf. […] Ze vraagt erom, toch? Trek de mannelijkheid niet in twijfel, zeker niet als je met zijn bootje in een afgelegen gebied dobbert. Edgar kan nog zo beschaafd en intellectueel zijn, hij blijft een man”.

Aldus de auteur in een interview voor VPROgids nummer 21.

Tuuuuurlijk! Fictie! Het is een hoorspel. Het heeft niets te maken met het dagelijks leven. Toch? Toch?!? Het is Fictie! Kunst! En Heeresma beseft dat het een omstreden kwestie is. Vrouwen de schuld geven van hun eigen verkrachting. Inderdaad. Omstreden. Heeresma vindt zichzelf dan ook wel een beetje een abject mens. Wow, wat een zelfkennis, Heere! Ja, we mogen van hem zelfs morele vraagtekens bij het scenario van het hoorspel zetten. Zolang we maar beseffen dat het zinloos is: het verhaal is zoals het is.

Heeresma, zoals Laurie Penny liet weten in een geweldig stuk over vrouwenhaat: jouw ideeën bestaan niet in een vacuüm. Je echoot uitspraken van bestaande verkrachters en vrouwenmishandelaars die hier, nu, in de praktijk, vrouwen ervan langs geven. ‘Ze vroeg erom!  Ze had dit niet moeten zeggen, dat niet moeten doen, daar niet moeten zijn, harder nee moeten roepen, kan die man er wat aan doen? Hij is een man!’ Door die opvattingen te weerspiegelen, versterk je ze en geef je ze een vorm van artistieke legitimatie.

Heeresma, in een tijd van huiselijk geweld met een toenemend aantal dode vrouwen, in een tijd waarin veel vrouwen niet durven te praten over seksueel geweld omdat ze vrezen dat ze zelf schuldig zijn en niet geloofd worden, in een tijd waarin mannen denken dat ze kunnen maken wat ze willen omdat zij nou eenmaal mannen zijn, is dit een onverantwoorde vorm van vrouwenhaat. Je had naar jezelf moeten luisteren toen je jezelf begon te betitelen als een abject mens met een scenario waar je morele vraagtekens bij kunt zetten. En af moeten zien van het versterken van de verkrachtingscultuur in Nederland en daarbuiten.

Heeresma, schaam je. Hou er voorlopig mee op om iets literairs proberen te doen met verkrachting. Ga eerst maar eens praten met daders en slachtoffers. En nadenken.

Was getekend,

De Zesde Clan

PS Voor een inkijkje in de ervaringen van vrouwen: zie Twitter #YesAllWomen. De hashtag ontstond nadat een jongeman in de V.S. zes mensen neerschoot. In nagelaten materiaal kondigde hij zijn daad aan, met uitleg dat hij onder andere aan het moorden zou slaan uit haat jegens vrouwen die hem hadden afgewezen.

Nieuwe software brengt mannenoverschot in beeld

De enige filmcategorieën waarin mannen niet buitenproportioneel oververtegenwoordigd zijn, betreffen actrices en kostuumontwerp. In alle andere categorieën, zoals productie, componist van filmmuziek, regisseur en scenarioschrijver, schommelt het percentage mannen tussen de 70 en 93 procent. Die cijfers zijn het resultaat van analyses met nieuwe software, GendRE.

Dat regisseur Bigelow een Oscar won wil niet zeggen dat er geen probleem bestaat….

Bij wijze van test vond een analyse plaats van namen uit de International Movie Database. Daaruit blijkt dat het softwareprogramma nog niet perfect werkt. GendRE heeft moeite met de classificatie van namen zoals Taylor of Jamie. Of neem Andrea: in de V.S. een vrouwennaam, maar in Italië een mannennaam. Ook Chinese namen gaan nog wel eens mis.

Toch bereikt de software nu al een grote mate van betrouwbaarheid (en straks nog meer als dit soort kinderziektes opgelost zijn). De analyse had onthutsende resultaten als het gaat om de kloof tussen de seksen in de filmwereld:

As a filmmaker and activist involved in women’s empowerment issues, I’ve been keenly aware of the gender gap in the film industry and the obstacles that women filmmakers face far too often. However, I was surprised by these findings, especially for categories such as composers, editors, writers and producers. I did expect to see a gender gap, but nothing as pronounced as the findings by the GendRE API.

Dit soort analyses brengen de ernst van de situatie in kaart. Editors: 77,5% man. Scenarioschrijvers: 74,4 % man. Componisten: 88,2% man. Het gaat maar door. In bijna alle categorieën blijven vrouwen ruim onder de dertig procent steken. Dat is het veelbetekenende percentage, waarbij de minderheid eindelijk iets in de melk te brokkelen krijgt en de werkcultuur begint te veranderen.

Zulke inzichten met bijbehorende analyses en cijfers zijn van groot belang, omdat veel mensen racisme en antisemitisme niet pruimen, maar seksisme doodnormaal vinden. Vrouwen op achterstand? Dat zal dan wel komen doordat ze allemaal thuis blijven bij de kinderen, of te weinig ambitie vertonen, of tekort schieten, of zeuren. Het valt allemaal best mee. Waar hebben we het over? Sorry, maar er zijn gewoon geen geschikte vrouwen met voldoende ervaring.

Mensen krijgen dat zo vaak te horen dat het een vanzelfsprekende waarheid lijkt. Steeds meer professionals beginnen echter steeds luider ‘hypocriet gelul’ te roepen. Bijvoorbeeld voor de categorie regisseurs:

The line that women directors hear from the folks in Hollywood is that they don’t want to “risk” a tentpole film, or quite frankly as the statistics show, any film on a woman director. That goes along with the line that women just don’t have the experience to direct these movies.  That my friends is a giant big pile of poop.  They have no problem hiring men with no experience or promoting men from low budget films to the big leagues. It’s not about risk, it’s about gender. This is about male privilege and the belief that untested men can handle films better than women with experience. How can we believe that this is about experience when last night Paramount hired writer Robert Orci to direct the latest Star Trek film. This is a man WHO HAS NEVER DIRECTED A FILM BEFORE.

Toch krijgt deze man met nul ervaring een budget van 170 miljoen dollar en de kans om een film te maken met zo’n beetje de hoogst mogelijke status in Hollywood. Hij is niet de enige. Vele gingen hem voor. Allemaal mannen zoals hij. Zo kom je aan een verhouding van 1 vrouw op 15 mannen. Hollywood doet geen moeite voor vrouwen. Ze komen er niet in.

Die realiteit ontkennen heeft geen zin. Teveel vrouwen hebben precies dezelfde ervaringen van uitsluiting en marginalisering. De cijfers bekrachtigen die geleefde werkelijkheid en geven de ‘zachte’ ervaringen een ‘harde’ basis. Daarom is het zo goed als softwareprogramma’s de patronen in kaart brengen. Seksisme kun je meten. Voilà.

Greendaddy twijfelt over geschiktheid van vrouwelijke investeerders

Greendaddy wil een crowdfunding-actie beginnen om het kledingbedrijf uit te breiden. De onderneming heeft een bestand opgebouwd van mogelijke gulle gevers. Maar in eerste instantie wilde oprichter Rik Vegter alleen mannen uitnodigen om te investeren. Een Vriend van de Zesde Clan ontving de wervingsmail, en besloot te reageren, om Vegter te laten weten dat deze houding jegens vrouwen zóóó 1860 is. Met resultaat!

Rik Vegter twijfelt of hij wel geld van vrouwen wil.

De uitnodigingsmail luidde als volgt:

Beste mevrouw XXXXXXXX,

Je hebt onze mailings waarschijnlijk regelmatig voorbij zien komen, maar dit is een persoonlijk bericht aan jou. Althans zo persoonlijk mogelijk.

Laat ik mij eerst voorstellen. Ik ben Rik Vegter, oprichter van Greendaddy. Ik stuur je graag deze vooraankondiging. Even een opmerking vooraf: misschien is deze mail helemaal niets voor jou, ik kan dat moeilijk inschatten. Maar ik vind dat de dames in ons bestand dezelfde informatie (en kans) moeten krijgen als de heren, dus daarom toch maar verstuurd.

Het zal je wellicht niet verbazen dat ik vind dat textiel op basis van bamboe de wereld positief kan veranderen. Ik ben dat oprecht van mening. Een beter en duurzamer product, en alle mogelijkheden om het proces waar nodig nog verder te verbeteren, anders dan bij katoen. Dat ligt simpelweg aan de grondstof.

Wat ik met je wil delen is het volgende. Greendaddy bestaat nu ruim 2 jaar en is mede dankzij jou flink gegroeid. Mijn dank daarvoor. Voor bamboe en Greendaddy is een grote toekomst weggelegd en het is daarom nu tijd om onze vleugels uit te slaan.

[uitleg van de plannen etc]

Morgen donderdag 22 mei start de verkoop. Greendaddy stuurt je rond die datum de officiële link naar het crowdfunding platform. Daar staat alle financiële en overige informatie. Als je met Greendaddy wilt meegroeien en/of ons wilt helpen, dan vind ik dat natuurlijk fantastisch.

Alvast zeer bedankt voor je aandacht en wellicht verwelkom ik je binnenkort als trotse aandeelhoudster!

Hartelijke groet,

Rik Vegter
Oprichter Greendaddy

P.S.1: als je over crowdfunding geen berichten meer wilt ontvangen dan begrijp ik dat. Stuur mij dan een persoonlijke e-mail, dan hoef je je niet af te melden uit het bestand. Mijn e-mailadres is rik@greendaddy.nl

P.S.2: voor iedere 10 aandelen in je bezit ontvang je jaarlijks een cadeaubon van 10,-. Dat is al direct 5% rendement, dus naast de waardestijging

Een vaste lezer van De Zesde Clan ontving deze mail en moest even slikken. Wat bezielt Vegter in godsnaam om de helft van de potentiële geldschieters een status aparte te geven, en alleen na hevige twijfel alsnog te benaderen? Wat ging er door hem heen? Zoiets als ‘oei, vrouwen, die schrikken waarschijnlijk alleen maar van dingen als investeren. Beleggen is voor mannen! Goh, ik weet niet of ik vrouwen wel geschikt vind om geld aan mij te geven”. Hilarisch, als het niet zo treurig was.

Enfin, de vriend van de Zesde Clan besloot Vegter terug te mailen:

Beste Rik,

Dank voor je e-mail over de komende crowdfunding actie van Greendaddy, ik heb er met belangstelling kennis van genomen.

Wel zorgelijk om te lezen, dat je twijfelde of je de vrouwen in je bestand wel met deze informatie zou confronteren? Er zijn wel degelijk vrouwen die het interessant vinden om wat geld te investeren in een bedrijf dat aansluit bij hun normen en waarden, die met interesse de economiebijlage spellen en er een goedgevulde effectenrekening op na houden. Ik reken mezelf met veel zelfrespect tot deze categorie.

Aan de andere kant zijn er onder de mannen ook velen te vinden die met moeite hun kasboekje in balans houden, die gruwen van economisch nieuws en totaal niet met geld om kunnen gaan. Waarom dan de mannen wel de e-mail over crowdfunding gestuurd, en de huiver om vrouwen hiermee te belasten ? Mannen onderling verschillen meer van elkaar dan je misschien denkt!

Al met al ben ik blij dat je uiteindelijk hebt besloten om iedereen op de hoogte te stellen, ik ga er zeker serieus over nadenken om op de geboden mogelijkheden tot investeren in te gaan. Al had ik dat met meer enthousiasme gedaan als ik niet eerst had moeten lezen over de twijfel of ik als vrouw wel een geschikte investeringskandidaat ben!

Met vriendelijke groet, XXXXXX

Met succes. Binnen de kortste keren ontving ze een berouwvolle reactie van Vegter:

Beste XXXXXX

Dank voor je reactie. Ik had later in de gaten dat het geen handige formulering was, mijn excuses, zo was het zeker niet bedoeld. Je hebt helemaal gelijk met wat je zegt. Wel erg gaaf als je mee gaat doen, morgen versturen wij de link naar het platform.
Wat dit aantoont is dat het werkt als je mensen attent maakt op conservatieve ideeën over mannen en vrouwen. We leven in een met seksisme doordrenkte maatschappij. Iedereen krijgt daar een klap van mee. De een is zich daar bewuster van dan de ander. De een denkt kritischer na en stuurt zichzelf sneller bij dan de andere. Allemaal menselijk. Het wordt pas een probleem als het dreigt te leiden tot uitsluiting en minachting. En dan is het goed als je van je laat horen.

 

Diversiteit is opeens cruciaal als het om mannen gaat

Organisaties weten de adviezen van Talent naar de Top opeens bijzonder goed uit te kunnen voeren, nu het gaat om het vergroten van het aantal mannelijke docenten in het basisonderwijs. Geen woord over ‘ooo, omgekeerd seksisme!’ als opleidingen alleen nog mannelijke studenten op wervingsposters zetten. Geen woord over ‘mannen moeten zich maar aanpassen en beter hun best doen’.

Voelen mannen zich eenzaam tussen al die vrouwelijke collega’s? Het woord ‘gezeur’ schittert door afwezigheid. Nee, mannen hebben iets unieks toe te voegen en iedereen moet z’n uiterste best doen om hun kwaliteiten recht te doen. Met als aanvulling het onuitgesproken ‘want van de kwaliteiten van de juffen moeten we het niet hebben.’

Het gedoe rondom diversiteit in het basisonderwijs biedt fascinerende voorbeelden van de wet van Sullerot, gecombineerd met een flinke dosis Mars en Venusdenken. De wet van Sullerot houdt, kort samengevat, in dat een beroep in belangrijkheid (vergoeding en aanzien) daalt naarmate het door meer vrouwen wordt uitgeoefend. Women Inc illustreerde die geobserveerde wetmatigheid onlangs nog met een infographic over een aangetoonde daling van het salaris met 0,1 procent, voor iedere vrouwelijke collega op de werkvloer.

Je ziet de wet van Sullerot ook terug in artikelen over de ‘feminisering’ van sector X of beroep Y, altijd in de context van negatieve waardeoordelen. Feminisering is ondraaglijk! Het leidt tot ,,tienermeisjesachtige mededogen met zielige diertjes”, waarna je opeens met een Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer zit opgescheept. Kijk uit hoor, want vrouwen rukken op – iiieeek, the horror, the horror!! Vrouw = parttime werken, dus heb je een probleem (want: meer mensen nodig). Als 70% van de studenten geneeskunde vrouw is, moet je je ernstig afvragen of je zenuwachtig moet worden en op hoog niveau bespreken of je nu een probleem hebt, ja of nee. En blijft de rechtspraak wel onpartijdig als de rechter steeds vaker een vrouw is? (Iets waar niemand zich druk over maakte toen de rechter bijna altijd een man was.)

De huidige discourse over het basisonderwijs volgt dit patroon naadloos. Al die juffen leiden automatisch en vanzelfsprekend tot een lagere kwaliteit van het onderwijs. Met al die vrouwen, gepaard gaande aan een lagere status en een lager salaris, kijken mannen wel linker uit om het onderwijs in te gaan. Ze laten de sector steeds vaker links liggen.

Dat mannen het basisonderwijs verlaten is slecht, heel slecht. Want dan hou je vrouwen over. Na dat soort waardeoordelen volgt het Mars en Venusdenken. Waarom is dat zo slecht en negatief? Omdat vrouwen nou eenmaal een bepaalde manier van zijn vertegenwoordigen. En, zoals ex-Opzij hoofdredactrice Cisca Dresselhuys de berichtgeving en de pleidooien voor meer mannen samenvat, dan heb je een probleem:

Allemaal types, die op school maar wat zitten te fröbelen in plaats van goed rekenen te geven, die bang zijn voor een zakelijke aanpak van problemen, die altijd alleen maar praten en nooit eens dóórpakken en ook nog eens te dom of te bang zijn om betere salarissen te eisen…

Want tsja, mannen zijn nou eenmaal anders dan vrouwen, waarbij anders automatisch opgevat wordt als ‘beter’ zodra het om mannen gaat. Zij weifelt en praat. Hij hakt knopen door. Zij kan niet zoveel met drukke jongens, hij begrijpt ze en kan goed inspelen op hun energie. Zij houdt zich aan de regeltjes, hij brengt actie en vernieuwing. Zij neemt haar baan niet zo serieus, met al dat parttime werken en een voorliefde voor knutselwerkjes. Hij heeft ambitie en gáát ervoor. Hij is een voorbeeld voor anderen (o nee, vooral jongens. Meisjes tellen niet). Zij is slecht. Hij is goed!!!!

Gelukkig zorgen kritische analyses van mensen zoals Dresselhuys, en commentatoren bij enkele artikelen, regelmatig voor de broodnodige nuancering. Ze wijzen op de dubbele moraal die uit dit soort verhalen duidelijk naar voren komt:

Marcel M – Ik zie het probleem niet zo. In een nog niet zo heel ver verleden waren de basisscholen, zeker op het platteland, mannenbolwerken waar strenge meesters (of in het katholieke Zuiden, strenge fraters, broeders en paters) grote klassen drilden, geleid door een Bovenmeester (het Hoofd der Lagere School). Ik geloof niet dat de meisjes van toen daardoor beroofd werden van vrouwelijke eigenschappen bij gebrek aan voorbeeldmodellen.

Cornel Klein Amerika West –Martijn Blijleven mag dan toevallig zelf ’n klankbord zijn voor jongens met stoere verhalen over de voetbalwedstrijd: niet alle mannen houden van voetbal; geen argument dus voor de “noodzaak” van mnl. lesgevers. Moeten jongens trouwens nog steeds “stoer” zijn of i.i.g. zo overkomen?

Catherine @Frans_B : hoe denkt U over het feit dat vrouwen nog steeds niet worden gekozen voor de baan omdat het een mannelijk management was -en hoe denkt U er over dat vrouwe al decennia vrijwel overal te maken hebben met een dominante mannen werkkultuur en nog dagelijks te maken hebben met openlijk of verhuld seksisme? vindt U nu de mannen zielig of moeten ze zelf beter leren omgaan met de realiteit?

Laten we het erop houden dat diversiteit bewezen goed is voor een beroep of bedrijf. Daarom is het op zich prima als er aandacht is voor de samenstelling van het lerarencorps op scholen. Maar wat zou het mooi zijn als mensen met dezelfde ijver en met dezelfde complimenten voor hun kwaliteiten en talenten vrouwen steunen in sectoren die nu door mannen gedomineerd worden….

Belangrijke werken uit de tweede feministische golf

De Zesde Clan hoopt dat iedereen het werk gelezen heeft van Joke Kool-Smit. Bijvoorbeeld Het Onbehagen bij de Vrouw, waarmee ze de tweede feministische golf in Nederland officieel opstartte. De tweede feministische golf leverde echter meer klassiekers op, in binnen- en buitenland. The New Statesman besteedt op dit moment in de serie Rereading the Second Wave aandacht aan auteurs, die het feminisme vooruit hielpen. (Oh, en weet je niet goed wat feminisme is? Deze beroemde auteurs leggen het je graag uit.)

Serie Rereading the Second Wave  begon vanwege een zorg. Mensen spreken zeer vaak ongenuanceerd over de veelkleurige wereld van het feminisme, daarbij geholpen door een vijandige pers. Zo zou de tweede feministische golf zich vooral gericht hebben op het triviale gezeur van blanke vrouwen uit de middenklasse. Afschaffen die handel.

Niet doen, vindt de redactie van The New Statesman. Want dan gooi je het kind met het badwater weg. Plus bonuspunten voor het napraten van vijandige cliché’s:

by rejecting the Second Wave wholesale – as embarrassing dinosaurs, who we must execute in the relentless quest for the sunlit uplands of True Equality – we are falling into a sexist trap. First, because no great political idea or movement is perfect, and the demand for perfection is often used as a way to keep women in their place; and second, because so much of the criticism of the Second Wave is so relentlessly personal.

Kijk je wat verder, dan blijkt dat feministen in de periode van ruwweg 1965 tot 1985 belangwekkende theorieën ontwikkelden en interessante inzichten verwerkten in essays, polemieken, analyses en pamfletten. Die vervolgens weer voor vruchtbare discussies zorgden. En die bij herlezing voor een groot deel nog verrassend actueel blijken te zijn – onder andere omdat seksisme een diep in de samenleving verankerde praktijk is, met structurele patronen van uitsluiting en marginalisering waar je niet makkelijk vanaf komt.

Vandaar dat de herlezing van klassieke werken een bron van erkenning, herkenning en inspiratie kan zijn. Neem een kijkje bij de essays over

  • Hélene Cixous, een Franse feministe die vrouwen in De Lach van de Medusa opriep om zichzelf centraal te stellen
  • Audre Lorde, die in haar werk de driedubbele marginalisering analyseerde die voortvloeit uit de status van zwart, vrouw en lesbisch
  • Luce Irigaray, die in kaart bracht hoe de helft van de wereldbevolking (m) het culturele, symbolische en praktische landschap bepaalt voor de andere helft van de wereldbevolking (v), en welke effecten dat heeft: ,,In an important sense, women’s work makes the world. And their labours are often unrecognised, and undervalued.” 
  • Shulamith Firestone, die een van de eerste bestsellers van de tweede golf op haar naam zette en pleitte voor het compleet afschaffen van de tweedeling man-vrouw – iets wat zulke revolutionaire gevolgen zou hebben voor de  machtsstructuren die de huidige samenleving vorm geven, dat veel mensen het een bedreigend, ondenkbaar idee vonden en vinden

Voor alle mensen die feministen willen wegzetten als doorgedraaide mannenhaters: meestal volgt dan een verwijzing naar Valerie Solanas en haar politieke pamflet over de Society for Cutting Up Men. The New Statesman herpubliceert ter gelegenheid van de serie een essay over Solanas, en brengt naar voren waarom haar vlammende aanklacht meer dan ooit relevant is voor vrouwen vandaag:

These days, there may be much talk of the work/life balance, as this has become the polite and coded way of discussing sexual politics, but Solanas is not polite. She is gloriously succinct. She understands that women will not benefit merely from economic equality, to which she refers, beautifully, as “co-managing the shitpile”.[…] The conflict that Solanas advocates is not between men and women. You see, we don’t need to eliminate men, as they are doing it all by themselves. The real conflict is between the women of Scum and the nice daddy’s girls who have bought into the system. 

Kortom, het gaat niet om primitief mannen haten, ”wraaaaah!!!!” en op naar gevangenis of gekkenhuis. Het gaat om de spanningen die ontstaan tussen mensen die meewerken aan hun eigen onderdrukking, en mensen die af willen van allerlei verstikkende machtsverhoudingen en hiërarchieën. (Ja, deze zin klopt. Vrouwen zijn ook mensen.)

Zelf heeft de Zesde Clan nog een paar andere suggesties en leestips.

  • Neem een kijkje bij FRAGEN, oftewel Frames on Gender. Bibliothecarissen uit 29 Europese landen selecteerden per land tien teksten uit de Tweede Golf die zij cruciaal achten voor de ontwikkeling van het feminisme. Nederland kwam tot een shortlist met onder andere Baas in eigen Buik, De Schaamte Voorbij van Anja Meulenbelt, het artikel De Witte Toren van Vrouwenstudies en Racisme en Feminisme.
  • The Madwoman in the Attic verscheen in 1979 en schudde de literatuurkritiek grondig en blijvend op. Jane Eyre lezen zal nooit meer hetzelfde zijn als je kennis hebt genomen van de analyse van Gilbert en Gubar.
  • Laura Mulvey introduceerde in 1975 het begrip ‘male gaze’. Waarna film kijken nooit meer hetzelfde zou zijn: ,,Psychoanalytic theory is thus appropriated here as a political weapon, demonstrating the way the unconscious of patriarchal society has structured film form”.
  • Peggy McIntosh valt officieel nét buiten de tweede golf, die heet te eindigen rond 1985. Maar zij is degene die de wereld in 1988 het begrip ‘blank mannelijk privilege’ schonk. De term om het stelsel van voordelen mee aan te duiden, waardoor blanken en mannen bonuspunten en kansen krijgen op basis van hun huidskleur en sekse. The New Yorker sprak met haar over haar vondst en wat er daarna gebeurde – discussies, levendige debatten, hoon, lof en alles daartussen. Check your privilege….
  • Third World, Second Sex legde in 1984 haarfijn uit waarom bewegingen van nationale bevrijding graag gebruik maken van de diensten van vrouwen, maar hen daarna als een baksteen laten vallen. Neem bijvoorbeeld Nicaragua, waar de Sandinisten vrouwen allerlei beloftes deden. Waarna de erfgenamen van deze beweging onder zware druk van de katholieke kerk vrouwen beroofden van hun reproductieve rechten. Misstanden volgen massaal, signaleert Amnesty International, die felle kritiek heeft op deze situatie.
  • Wat doe je als zwarte vrouw, als zwarte mannen de antiracisme beweging domineren en feminisme de naam heeft iets te zijn voor blanke vrouwen? Je eigen standpunten ontwikkelen. In 1982 verscheen But Some of Us are Brave. De drie redacteuren, Gloria T. Hull, Patricia Bell Scott en Barbara Smith, werkten het begrip intersectionaliteit uit in hun kritiek op de manieren waarop huidskleur en sekse nadelig doorwerken in de levens van zwarte vrouwen.

Gesterkt door die stemmen van een jaar of dertig geleden kun je met hernieuwde energie beginnen aan een derde of vierde feministische golf. Waarbij de snoeiharde bezuinigingen wel eens de aanzet zouden kunnen geven tot een terugkeer naar de aloude grassroots beweging van de jaren zestig en zeventig. Wie weet waar dat allemaal nog toe zal leiden.

Graag besluiten we dit stuk met woorden die Joke Smit in 1972 schreef in de inleiding van haar bundel Hé zus, ze houen ons eronder:

We doen nog niet allemaal mee, maar dat komt wel. Want als we onze droeve ontdekkingen achter de rug hebben worden we steeds bozer en steeds vrolijker. Steeds bozer omdat we ontdekken dat de seksuele ongelijkheid in alles doorwerkt. Steeds vrolijker omdat we merken dat we onze slechte eigenschappen kunnen afleren en de goede, die we tot onze verbazing óok blijken te bezitten, voor het eerst kunnen gebruiken bij het toewerken naar een betere wereld die eindelijk mede van ons zal zijn. Als we ons met het feminisme inlaten worden we weer jong, of we nu vijftien zijn of tachtig. Want we beginnen opnieuw te leven.

 

Vrouw bestrijdt angst en schaamte rond abortus

Hoe bestrijd je de hysterische verwijten en foutieve beweringen die Amerikaanse activisten rondom abortus verspreiden? Emily Letts uit New Jersey dacht erover na en vond het antwoord: je eigen abortus filmen en verspreiden. Haar actie verovert op dit moment internet en geeft Letts de kans om te pleiten voor nuchterheid en respect in het abortusdebat.

Letts was er niet op uit om een internetsensatie te worden. Maar ze maakte gebruik van unieke omstandigheden. Ten eerste begeleidt ze vrouwen die bij een abortuskliniek in de Amerikaanse stad New Jersey aankloppen. Vanwege dat werk kende ze de artsen en verpleegkundigen. Ten tweede raakte ze ongewenst zwanger. Ze vond zichzelf nog te jong om nu al moeder te worden. Na enig nadenken nam ze de beslissing de zwangerschap af te breken.

Letts wist vanwege haar werk min of meer hoe een abortus in het eerste kwartaal van de zwangerschap in z’n werk gaat, maar kon nergens een zichtbaar voorbeeld vinden. Daarentegen trof ze bergen schaamte aan en vrouwen die keer op keer zwegen en onzichtbaar wilden zijn, uit angst om voor moordenaar uitgemaakt te worden. Dat trof haar. Ze besefte dat ze in een unieke positie verkeerde om haar verhaal in beeld te brengen. Een noodzakelijke stap gezien het hysterische klimaat in de V.S. :

It’s acceptable in most of America (barely) to have an abortion if you’ve been raped, if your life or health is in danger – or at least if you are permanently devastated and repentant afterward. But to have an abortion simply because you don’t want to be a parent? Let alone to feel good about your decision? You’re vilified as a monster.

Abortus wordt vanwege die stigmatisering steeds meer een taboe. Juist dat toenemende stigma wilde Letts bijstellen met haar actie. Ieder jaar besluiten duizenden vrouwen een ongewenste zwangerschap af te breken. Uiteindelijk heeft in de V.S. 1 op de drie vrouwen een abortus ondergaan tegen de tijd dat ze 45 is.

Abortus is in die zin een normale, veel voorkomende ingreep. Een vorm van zorg die hoort bij het complete medische pakket dat vrouwen nodig hebben. En een vorm van zorg waar vrouwen minder vaak gebruik van maken, als landen goede seksuele voorlichting geven en voorbehoedsmiddelen vrij beschikbaar stellen. Zoals Nederland. Letts:

I do feel comfortable about my decision and I feel positive because I  have so much love and support around me. It’s my home. It is my own workplace, where I go into that surgery five to eight times a day to support other women. So I just thought it was a perspective that needed to be heard as a way to encourage women to share their stories and break the stigma.

Uiteraard stond conservatief Amerika meteen op z’n achterste benen. Letts kreeg doodsbedreigingen en beschuldigingen als zou ze expres zwanger zijn geworden, alleen maar om daarna in de publiciteit te komen.

Een manier van denken die duidelijk maakt hoeveel wantrouwen en minachting mensen kunnen voelen jegens vrouwen die beslissingen nemen over wat er in en met hun eigen lijf en leven gebeurt, aldus RH Reality Check. Juist dat maakt haar actie zo belangrijk:

As we watch clinics disappear and women’s access to safe abortion become more and more endangered, there is no one who is going to rescue us from this insanity. It is only our voices raised one at a time, in compassion and integrity, that will save us.

Vrouw en loopbaan: filmeditie

Seksisme is levend en wel. Na onderzoeken die de situatie van vrouwen op de werkvloer in het algemeen onder de loep namen, grijpt De Zesde Clan de opening van Cannes aan om in te zoomen op de filmwereld. Iedereen die geïnteresseerd is in gendervraagstukken kan ‘live’ en in realtime zien hoe vrouwendiscriminatie in deze sector z’n werk gaat. Naast harde cijfers en percentages, gaat het ook om ‘zachtere’ factoren zoals aanmoediging.

Thierry Fremaux en Gilles Jacob zorgden in 2012 voor een Cannes zonder vrouwelijke regisseurs. Dit jaar zijn het er twee. Om te huilen….

Laten we beginnen met  bijna onzichtbare fenomenen zoals mentoren, aanmoediging, bevestiging. Zachte waardes die je moeilijk kunt kwantificeren, maar die cruciaal zijn in de ontwikkeling van regisseurs en acteurs m/v. Interesse tonen, kansen geven, dat soort acties van anderen leiden tot lange, stabiele loopbanen. En vooral mannen profiteren van dit warme verwelkomende klimaat.

Dat bleek onder andere uit een opmerking van het hoofd van het filmfestival van Cannes. Deze blanke man, Thierry Fremaux, ziet vrouwelijke regisseurs bijna niet staan. Slechts twee van de 18 films in de hoofdcompetitie komen van een vrouw. Dat is geen incident. Cannes grossiert in zulke scheve verhoudingen. Eerder leidde dat al tot vragen van het type ‘waar zijn de vrouwen’, protesten en petities.

Mannelijke regisseurs daarentegen? Cannes kan er niet genoeg van in de schijnwerpers zetten. Zelfs als ze nog niets af hebben, kunnen ze rekenen op warme belangstelling. Zo merkte Fremaux onlangs terloops op dat hij regelmatig contact houdt met regisseur Terence Malick, die op dit moment aan een nieuwe rolprent werkt. Goh:

I wonder how many women he tracks like he tracks Malick? I’m guessing none. That’s the culture of Cannes, where you see certain male directors over and over again. More unacknowledged biases. 

Je ziet dit welkom heten ook in de wijze waarop voornamelijk blanke, mannelijke ‘regisseurs’ na een of twee korte filmpjes meteen naar de top gekatapulteerd worden. Van obscure debutant naar regisseur van een meer dan honderd miljoen euro kostende superheldenfilm nummer 6, de terugkeer van het vervolg van de Held, deel twee, gebeurt zo regelmatig dat de New York Times een mooi rijtje mannen kon verzamelen. Allemaal volgden ze dit succesverhaal. Vaak dankzij steun van hoger geplaatste heren met invloed.

Zo nam Sony Marc Webb aan voor de nieuwste aflevering van de Spiderman serie. Webb stond voor die tijd alleen ‘bekend’ om een romantische komedie, (500)Days of Summer, nou niet bepaalt je van het in Hollywoodtermen. Maakt niet uit Marc, hier heb je 100 miljoen dollar, ga maar gebouwen laten exploderen.

Of de broertjes Russo. Van een paar klussen voor de televisie naar Captain America. Leuke carrière move. De aankomende film Transcedence biedt nog een voorbeeld. Wally Pfister werkte als cameraman voor grootheden als Crhristopher Nolan. Dankzij diens steun kon hij voor zijn debuut als regisseur meteen een budget van meer dan het magische getal van honderd miljoen dollar krijgen. Ook verleenden sterren als Johnny Depp hun medewerking. Want tsja, een protégé van Nolan, dus dan is alles in orde en stelt niemand kritische vragen. Vrouwen kunnen slechts dromen van zulke kansen.

Als regisseur lopen vrouwen kansen mis, maar hetzelfde geldt voor werk voor de camera’s. Vaak ontbreekt het domweg aan rollen. Neem de iconische StarWars films. Naast prinses Leia leek er in eerste instantie op dat slechts één (1) nieuw vrouwelijk personage in het komende deel op mocht treden. Na felle kritiek bevestigde regisseur J.J. Abrahams dat er nog een rol op een vrouw wacht. Het totaal komt dan op twee, in een team van acht nieuwe personages. Abrahams miste een enorme kans:

This new series gives him a chance to create a whole new character list from scratch, which would have been the perfect opportunity to inject more gender balance into the mix. It’s been almost 10 years since Battlestar Galactica showed the way, so why haven’t we seen more progress in the world of space operas since then?

Goede vraag. Daar bovenop komt dat televisie-acteurs veel vaker kunnen overstappen naar belangrijke rollen in Hollywood. Al die getalenteerde actrices uit de serie Girls, maar de eerste van de groep die een belangrijke filmrol kreeg was hun mannelijke collega Adam Driver.

Dat soort verschillen in hun nadeel zien en voelen vrouwen donders goed, of ze nou voor of achter de camera’s werken:

There is no lack of female directors. Repeat after me: THERE IS NO LACK OF FEMALE DIRECTORS. But there is a huge lack of people willing to give female directors opportunities. I swear, if anyone near me even so much as whispers the sentence “Women probably don’t want to direct,” my fist will fly as a reflex action. […] Ask yourself this: If diversity hiring were a sincere core value in Hollywood’s studios, do you honestly believe they’d fail?

Er is ook geen gebrek aan actrices. Vrouwen van alle leeftijden en met alle huidkleuren volgen een opleiding, zetten hun talent en kunde in, en…. krijgen daar weinig voor terug. Vanwege een ons-kent-ons klimaat, een gebrek aan wil, en een algemene onderwaardering van en voor (het werk van) vrouwen. Dit alles komt samen in Cannes. Het filmfestival wil een jaarlijks hoogtepunt in de filmcultuur zijn, maar dit bastion biedt alleen een plek waar pijnlijk zichtbaar wordt dat mannen de macht hebben en vrouwen niet meetellen.

Wat te doen? Zolang studiobazen blijven kiezen voor mensen die eruit zien zoals zij, zal druk van buitenaf moeten komen. Dat kan op grote en kleine manieren. Zelfs als je geen trek hebt in ingewikkeld gedoe kun je als consument het verschil maken. Martha Lauzen, die al jarenlang onderzoek doet naar vrouwen in de filmwereld, adviseert om te stemmen met je portemonnee en sociale media te benutten om het werk van vrouwen te promoten:

The average movie-goer can “vote” with his or her dollars. If she or he wishes to support filmmakers who happen to be women or films with female protagonists, she or he should go see that film on opening weekend, and use social media to encourage her or his friends and acquaintances to do the same.

UPDATE: Ja, de jury van Cannes heeft dit jaar een vrouwelijke voorzitter, Jane Campion. Maar dat verandert niets aan het feit dat de Cannesleiding vrouwen negeert. Campion benutte de opening van het filmfestival om luid en duidelijk te zeggen dat het buitensluiten van vrouwelijke filmmakers ondemocratisch is:

“I think you’d have to say there’s some inherent sexism in the industry,” Campion told journalists and film critics at a jury press conference before the screening of the festival’s opening night film, Olivier Dahan’s Grace of Monaco. “It does feel very undemocratic and women do notice,” she said. “Time and time again, we don’t get our share of representation.”

 

Vrouw en loopbaan in tien onderzoeken

Nou ja, tien… Je schrijft iets op en er komt weer een nieuw onderzoek uit over vrouwen en betaald werk. Universiteiten en kenniscentra buigen zich regelmatig over de manieren waarop je sekse situaties op de werkvloer beïnvloedt. Zo blijken mannelijke managers negatiever tegenover vrouwen te staan, naarmate meer vrouwen actief worden in ‘hun’ beroep. Belangrijk om te weten, want met die kennis kun je drempels voor vrouwen onderbouwen. Er moet veel gebeuren. En dat kan niet van één kant komen.

 

Het begint bij het begin. Goede studenten blijven onopgemerkt, niet alleen als ze de verkeerde sekse hebben, maar ook als ze een andere dan blanke huidskleur hebben. Dat stelt antropoloog en professor Gloria Wekker, die al jarenlang onderzoek doet naar diversiteit binnen Nederlandse universiteiten. Universiteiten lopen daardoor talent mis. Wekker wil op basis van haar studies meer bewustzijn kweken over de manier waarop gender, in combinatie met etniciteit, leidt tot uitsluiting. Met uiteraard oplossingen en adviezen om de situatie te verbeteren.

Vrouwen en ‘allochtonen’ krijgen vervolgens minder reacties op verzoeken om een informatief gesprek, en minder aanmoediging om voor een bepaalde baan of studie te gaan. Dat blijkt uit twee experimenten van Amerikaanse onderzoekers. Aangeschreven professoren reageerden vooral op blanke mannelijke kandidaten. Vrouwen en mensen met een niet-blanke huid kregen vooral reacties als ze op korte termijn langs wilden komen, of als ze iemand aanschreven met dezelfde sekse of etniciteit.

Kom je eenmaal binnen, dan doemt meteen een nieuw probleem op. Mannen in machtsposities kunnen last krijgen van ‘identity threat’ als vrouwen oprukken in ‘hun’ werkveld. Hoe meer vrouwen, hoe vaker mannen zich bedreigd voelen. Die gevoelens van bedreiging leiden tot verzet en vormen van terugslaan. Zo beoordelen ze een vrouwelijke sollicitant opeens veel negatiever, en staan ze afwijzender tegenover vrouwen in het algemeen.

Eenmaal binnen krijg je als vrouw ook te maken met praktijken die de motivatie van vrouwen ondermijnen, en uitstroom bevorderen. Neem de uitgebreid gedocumenteerde zwangerschapsdiscriminatie, die leidt tot demoties en ontslagen. De uitgebreid gedocumenteerde loonkloof, waarbij vrouwen bijvoorbeeld in algemene ziekenhuizen in alle onderzochte functiegroepen stelselmatig de lagere salarissen toebedeeld krijgen. Zie ook dit interessante Amerikaanse onderzoek. Vrouwen botsen daarnaast aan tegen een vijandig werkklimaat, waardoor ze constant impliciet te horen krijgen dat ze er niet bij horen en op moeten zouten. Waarna meer vrouwen dan mannen uitstromen.

Als je eenmaal een zekere reputatie hebt opgebouwd, kun je als vrouw voor de eindsprint beter bij een ander bedrijf solliciteren. Meer vrouwen dan mannen komen als buitenstaander binnen als CEO. Vervolgens lopen zulke topvrouwen helaas wel weer meer risico, want het gaat in zulke gevallen wat vaker om een baan die mannen lieten zitten omdat ze de situatie binnen hun bedrijf kenden en er geen heil in zagen. De vrouwelijke CEO loopt ook tien procent meer risico om uit de organisatie gewerkt te worden. Kortom, met dit type glazen klif in actie het blijft sappelen, of het nou gaat om de plakkende vloer of om de wankele top.

Tot slot: dring je eindelijk in grote aantallen door in een bepaald beroep, dan gaat dat beroep naar de knoppen. In Nederland kun je dit proces live volgen met alle ophef rondom basisscholen. Pak ‘m beet vijftig jaar terug domineerden mannelijke leraren. Dat vond niemand een probleem. Nu de leraar bijna altijd een lerares is, breekt echter prompt paniek uit. Waarbij een mooi staaltje framing zichtbaar wordt: het beroep brokkelt af, eenzame mannen raken gedemotiveerd temidden van al die parttime werkende huisvrouwen die vooral kwekken en om de minuut van gedachten veranderen en niet met jongens om kunnen gaan, waar is de meester die als Echte Man een Voorbeeld kan zijn voor onze Jeugd (m).

Kortom, de cirkel is rond… Vrouw, blijf weg want het is niks voor je. Wil je toch? Dan moet je niet zeuren, seksisme incasseren, drie keer zo hard werken om niet vooruit te komen. O wee als je toch vooruitgang boekt – dat kan het begin van het einde zijn. En komen er teveel vrouwen, dan gaat dat specifieke beroep naar de kelder. Ai….

Volgende keer: seksisme in actie in de filmwereld. Stay tuned….

Oude vetes werken door in debat over bevallingen

Vrouwen en waar ze op welke manier bevallen. Dat gaat altijd gepaard met opiniestukken vol zwaar beladen termen. Om te begrijpen waarom de gemoederen zo snel zo hoog oplopen, met een ondertoon van ‘help, de thuisbevalling verdwijnt’, kunnen we niet om het verleden heen. Zwangerschap en bevalling vormen zeker sinds 1700 een beladen territorium, met gender als frontlinie. Nu Nederland opnieuw in de top tien staat van beste landen om moeder te worden, lijkt angst het nieuwste wapen te worden van zij die vrouwen in hun keuzes willen belemmeren.

‘Vroeger’ was het volstrekt duidelijk. Vrouwen hielpen vrouwen met de bevalling en mannen bleven ver weg van al dat gedoe. Hoewel de moeder- en kindsterfte hoger lag dan nu, bereikten in bevallingen gespecialiseerde vrouwen een hoog niveau. Zo is het dagboek bewaard gebleven van Catharina Schrader, een Friese verloskundige die leefde van 1656 tot 1746. Van de 3060 bevallingen die ze noteerde, eindigde het in slechts 5 procent van de gevallen helaas in een miskraam of de dood van moeder en/of kind. In alle andere gevallen liep het goed af.

Langzamerhand ontstond er echter een professionele medische klasse, bestaande uit mannen (onder andere omdat vrouwen geweerd werden van diverse scholen en alle universiteiten). Deze klasse begon zich vanaf 1700 steeds meer met de bevalling te bemoeien. Dat proces vond niet overal op hetzelfde moment plaats, maar wanneer het ook gebeurde, het liep altijd uit op een strijd tussen artsen en in bevallingen gespecialiseerde vrouwen.

De uitkomsten van de strijd tussen vroedvrouw en arts, tevens veelal een conflict tussen vrouwen en mannen, verschilden van land tot land. De grote lijn was echter dat de op basis van mondelinge overlevering opgeleide vroedvrouw het onderspit dolf tegenover de veelal mannelijke, officieel opgeleide arts.

Die officiële opleiding kende echter gebreken als het ging om vrouwen en de zorg tijdens de bevalling. Zo signaleert de KNOV dat de door vroedvrouwen verzamelde kennis niet terecht kwam in de medische literatuur. Oeps….Barende vrouwen konden steeds vaker geen beroep meer doen op een lokale vroedvrouw, en kregen in plaats daarvan steeds vaker een arts aan hun bed, die vanuit een superieure positie z’n gang ging en soms flinke brokken maakte. Waar vroedvrouwen verdwenen en mannen het overnamen, volgde onmiddellijk de beruchte kraamvrouwenkoorts, ook wel ‘doktersplaag’ genoemd. De moedersterfte steeg dramatisch.

Dat hield artsen niet tegen om te ijveren voor bevallingen in een ziekenhuis onder hun leiding. Zo adviseerde een Amerikaans rapport in 1910 en 1912:

To improve obstetrics training, one report recommended hospitalization for all deliveries and the gradual abolition of midwifery. Rather than consult with midwives, the report argued, poor women should attend charity hospitals, which would serve as sites for training doctors.

Tegenwoordig vinden in de Verenigde Staten bijna alle bevallingen plaats in het ziekenhuis. Nederland wist thuis bevallen wél gedeeltelijk te behouden. Vrouwen kunnen hier nog kiezen wat ze willen. Die vrijheid staat echter onder druk. Steeds opnieuw moeten mensen in de pen klimmen om te benadrukken dat de vrouw centraal staat en vooral zelf de regie moet kunnen houden over haar bevalling.

Ondertussen kwam onder andere de Verenigde Staten erachter dat ziekenhuisbevallingen helemaal niet zo veilig zijn als vaak wordt beweerd. Dit systeem kost bovendien handen vol geld – jaarlijks vijftig miljard dollar voor circa 4 miljoen geboorten. In Nederland bleek daarentegen in 2009 dat thuis bevallen net zo veilig is als het ziekenhuis. De conclusie van dat onderzoek:

Vrouwen, concluderen de onderzoekers in de studie, moeten worden aangemoedigd te bevallen waar ze willen bevallen.

Dat gebeurt echter steeds minder. Onderzoekers constateren een tegenstrijdige beweging. Vrouwen zijn steeds vaker goed opgeleid, mondig, en geëmancipeerd. Vrouwen drongen door tot medische beroepen, zijn nu soms zelf gynaecoloog, en kunnen als ze zwanger worden een beroep doen op bergen informatie. Als het echter gaat om de bevalling, komen ze terecht in een angstcultuur. Die angstcultuur beperkt de keuzes die vrouwen maken, betoogde Raymond de Vries, hoogleraar Midwifery Science, in een oratie in 2011. Hij pleit voor het stoppen van bewust of onbewust vrouwen angst aanpraten voor de bevalling.

Beide aspecten, een strijd tussen artsen en verloskundigen die deels langs een genderlijn verloopt, en angst aangepraat krijgen, zijn volop zichtbaar in de huidige polemiek. Zo publiceerde de Volkskrant recent een stuk van een mannelijke promovendus en een mannelijke docent, vol beschuldigingen en beladen termen. De beide heren vonden dat verloskundigen met hun thuisbevallingen ‘Russische roulette met de levens van moeder en kind’ spelen. Toe maar. 

Niet alleen negeerden ze de duidelijke conclusie van het onderzoek uit 2009, maar ze noemden ook cijfers die nergens op slaan. Zo schrijven beide heren bijvoorbeeld dat bijna dertig procent van de thuis bevallende vrouwen alsnog naar het ziekenhuis moet. In werkelijkheid gebeurt dit in 3,4 procent van de gevallen.

Als er iets mis loopt komt dat meestal omdat artsen en vroedvrouwen niet goed genoeg samenwerken. Wie de historische context kent, zal dat niet verrassend vinden. Opeens wordt dan ook verklaarbaar waarom de samenleving, bij monde van de media, opvallend snel met het vingertje naar de veelal vrouwelijke verloskundige wijst. Zij zijn fout, het is hun schuld… In werkelijkheid spelen gynaecologen een minstens even grote rol in die niet optimale samenwerking.

De regering wil inmiddels dat de zorg wordt ontschot, zoals dat in Haags jargon heet, en dat beide partijen beter gaan samenwerken. Goed plan. Ondertussen benadrukt moeder en vroedvrouw Claudia van Dijk:

Het gaat erom dat de professional altijd dienstbaar blijft aan het proces en de moeder.

Daarvoor zijn nodig: wederzijds respect, correcte informatie, een goede samenwerking, en het mensenrecht van vrouwen om baas in eigen buik en baas over eigen lijf te zijn. Want de feiten zijn deze: Nederland kent zeer, zeer lage sterftecijfers. De babysterfte daalde tussen 2001 en 2012 van 3,9 naar 2 per duizend geboren kinderen per jaar. Bij de moedersterfte gaat het gemiddeld per jaar om 12 vrouwen per 100.00 geboorten. Waarbij aangetekend: ieder sterfgeval is er eentje teveel. Maar er is geen enkele reden voor ophef, laat staan voor gezwatel over Russische roulettes als vrouwen er in goed overleg voor kiezen om thuis te bevallen met behulp van een verloskundige.

 

 

Zoveel vrouwen, zoveel verhalen

2014 is het jaar van Read Women, ‘lees vrouwen’. Zoveel schrijfsters uit zoveel landen hebben zoveel prachtige boeken geschreven, en daar besteden we bij de Zesde Clan graag aandacht aan. Want hoe goed moet een schrijfster zijn, voordat het geen ‘vrouwenfictie’ meer is maar gewoon een goede roman?  Schrijfsters kunnen wel wat solidariteit gebruiken…Dat doen we met artikelen over boeken, genres, schrijfsters, het ontwikkelen van je eigen stem, en door af en toe tips onder de aandacht te brengen die voorbij komen op twitter. Onderstaande links en suggesties staan hopelijk weer garant voor dagen leesplezier. Enjoy!

  • De wereld is groots en wijds. Waarom zou je je beperken tot je eigen land of ‘westerse’ boeken? Neem eens een kijkje bij zeven grootse romans van zeven Afrikaanse auteurs. Of deze lijst. Voor iedere maand een boek van een Arabische schrijfster. En kende je Qaisra Shahraz al?
  • Hoera, detectives! Dorothy Uhnak (1930-2006) was er vroeg bij. Deze Engelse schreef als een van de eerste auteurs ooit een scherpe politieroman met een vrouwelijke hoofdpersoon. Zelf werkte ze jarenlang bij de politie. Ze kreeg in de loop van haar carrière twee keer een onderscheiding voor moed.
  • Over pioniers gesproken. Voor het Nederlandstalig gebied: ,,Wie weet dat de eerste Nederlandse brievenroman geschreven werd door twee vrouwen (Wolff en Deken)? Wie weet dat de eerste Nederlandse historische roman op naam staat van een vrouw (Margaretha de Neufville)? Wie weet dat de eerste romans over homoseksualiteit door vrouwen werden geschreven (Anna Blaman)? Wie weet dat de eerste Nederlandse postmoderne roman door een vrouw is geschapen (Hella S. Haasse)?” Dat en meer bij Het Plankje van FS, in een essay over 2014, het jaar van de schrijfsters.
  • Prijzen uitreiken is hard werken. Als jurylid moet je je bijvoorbeeld in 16 weken door 158 boeken heen werken om te komen tot nominaties. Hoe doe je dat? Helen Fraser, voorzitter van de Baileys Women’s Prize for Fiction 2014, geeft tips en legt uit hoe ze trends en ontwikkelingen uit de woordenberg destilleert. Dit jaar veel historische romans – 57, zeg maar eenderde van het totaal. De andere 101 richtten zich opvallend vaak op de tweede helft van de vorige eeuw. Onder andere Hannah Kent en Chimamanda Adichie haalden de shortlist.
  • Ook weblog Overgangstergirls doet mee aan readwomen2014. Hun eerste tip is Thriller van Suzanne Hazenberg: ,,Een huiveringwekkend, heerlijk boek, dat je niet wilt wegleggen.”
  • Clare Wright won de Stella Prize voor haar studie naar de vrouwen van een Australische mijnwerkerskolonie rond 1850. In The Forgotten Rebels of Eureka behandelt ze een gevoelige mijlpaal, een opstand van mijnwerkers die af wilden van toenemende overheidscontrole. Zowel de kolonie als die opstand zijn altijd weergegeven als een zaak van mannen, voor mannen en door mannen. Onnodig te zeggen dat historici het een en ander over het hoofd zagen. Wright vertelt de andere helft van het verhaal en ontkracht zodoende diverse mythes.
  • The Huffington Post noemt 18 boeken die veranderden hoe vrouwen zichzelf zagen. In het lijstje onder andere The Bluest Eye van Toni Morrison, Witte Oleander van Janet Finch, en de gedichten van Emily Dickinson.
  • De #readwomen2014 campagne komt uit de koker van journaliste en auteur Joanna Walsh. Ze beveelt graag vijf romans aan, die voor een deel niet meer in druk zijn. Penguin geeft één titel, Swallowing Geography van Debora Levy, echter opnieuw uit. Zodoende kunnen lezers mee op ontdekkingstocht. Wie weet volgt er meer.
  • Opzij zorgt met haar Literatuurprijs ieder jaar weer voor een lijstje vol hoogtepunten uit de Nederlandstalige literatuur. Dit jaar won Saskia de Corte met haar roman ‘Wij en ik’. Maar de shortlist leverde meer tips op: Hanna Bervoets met Alles wat er was, Margriet de Moor met Mélodie d’amourHet lam van Jannie Regnerus en De duimsprong van Mieke Zwamborn (Van Oorschot).
  • Vergeet ook Ieneke Riem niet, die dit jaar de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs won met de verhalenbundel Zeven pogingen om een geliefde te wekken. Onder de genomineerden die nét niet wonnen, zaten Aukelien Weverling met Het land, en Saskia Maaskant met Kieuw.
  • Jaja, Jack Kerouac’s Onderweg (on the road) kennen we nu wel. Schrijfsters beheersen dit genre ook. Wat dacht je van Edith Wharton’s boek over haar motorreis door Frankrijk? En nog elf andere aanbevolen werken waarbij vrouwen en vrouwelijke personages te voet, per motor, en met de auto door landen trekken en vanalles beleven.
  • Novella’s, essays, boeken voor kinderen en tieners… The Hairpin gaf een lijstje met suggesties voor de maand april. Ook handig voor de andere maanden van het jaar. Met essays over pijn, een boek vol brieven aan overledenen, grappige kinderavonturen en de Tovenaar van Oz, maar dan heeeeeel anders.
  • Elena Poniatowska won de Cervantes Literatuurprijs, zo’n beetje de allerhoogste eer voor Spaanstalige auteurs. Ze nam de prijs op 23 april in ontvangst met een poëtische, ontroerende toespraak. Tot nu toe wonnen 35 mannen en drie vrouwen – Poniatowska is nummer vier. Vooruitgang…
  • Judith Visser stond een week lang centraal bij de site Crimezone. Ze beantwoordde onder andere vragen van lezers en gaf een interview. Vanaf mei 2014 draait de verfilming van haar roman Stuk in de Nederlandse bioscopen.

National Geographic versterkt kritiekloos de mannelijke canon

Wie wordt de grootste ontdekker van de Lage Landen? National Geographic laat lezers kiezen uit een welgestelde blanke man, een welgestelde blanke man, een welgestelde blanke man, goh, nog een welgestelde blanke man…. De selectie komt uit de koker van een commissie bestaande uit een geleerde blanke man, een geleerde blanke man, een geleerde blanke man, goh, nog een geleerde blanke man… Zonder een woord van kritiek reproduceert en bekrachtigt het wetenschapsblad de mannelijke canon. NG toont zich blind voor de totstandkoming van deze weergave van wetenschap, en de rol van gender daarbij.

De plek van de vrouw in het lijstje van grootste uitvinders van de Lage Landen.

Het enige wat een kritische lezer kan vinden is een korte toelichting op de website (de tekst in het papieren magazine is ongeveer van gelijke strekking):

Een door National Geographic opgestelde longlist met meer dan 25 namen is in samenspraak met een commissie van hoogleraren, onder wie een Nobelprijswinnaar, teruggebracht tot een shortlist van tien ontdekkers.

Iets over de precieze inhoud van de selectiecriteria vermeldt National Geograpphic niet, althans niet op een makkelijk vindbare plek. Hoeft ook niet. Het is een en al hoogleraren. Nobelprijs! Longlist en shortlist! Klinkt allemaal absoluut neutraal, onpartijdig, puur wetenschappelijk, ‘het enige wat telt is kwaliteit’, enzovoorts.

Sorry, National Geographic, maar we leven in 2014. Anno 2014 zul je toch echt moeten toelichten waarom de Lage Landen eeuwenlang een bevolking kan hebben die sowieso voor de helft uit vrouwen bestond en bestaat, en waar eeuwenlang talloze mensen met een niet-blanke huid leefden. Hoe kan het dat alleen een select groepje blanke mannen in de canon van tien grootste ontdekkers terecht kan komen? Welke mechanismen spelen daarbij een rol? Wie zie je staan, en wie zie je niet staan?

Het wetenschapsblad toont zich blind voor de effecten van een (academische) geschiedenis waarbij ‘wetenschap’ eeuwenlang gelijk stond aan ‘man’, en vrouwen impliciet en expliciet uitgesloten werden van het verwerven van kennis – een voorwaarde om een grote ontdekker te worden. National Geographic vergeet bovendien de periode waarin de wetenschap professionaliseerde, zo tussen 1850 en 1910, en hoe mannelijke geleerden destijds opnieuw hun uiterste best deden om universiteiten en wetenschap mannelijk te houden. (Voor de ontwikkeling van het vak geschiedenis in Nederland biedt Maria Grever bijvoorbeeld mooie inkijkjes in en voorbeelden van deze territoriumdrift.)

National Geographic presenteert volstrekt kritiekloos zogenaamde neutrale, algemene wetenschap, terwijl het in werkelijkheid gaat om een feestje van, voor en door blanke mannen uit welgestelde milieus, op basis van hun maatstaven en op basis van hun geschiedenis. Voor een wetenschapsblad toont National Geographic zich behoorlijk blind voor de totstandkoming van zulke wetenschap, inclusief de bijbehorende canons. Terwijl het gaat om bekende patronen. Precies hetzelfde gebeurt bijvoorbeeld in de literatuur.

Waarom is het herhalen en daarmee bevestigen van die patronen zo schadelijk? Omdat het seksisten en racisten in staat stelt te kraaien: ‘zie je wel, roetmoppen en zeikwijven zijn waardeloos, ze presteren niks, ze kunnen het niet, ze zijn dom’. Ten tweede  is breed bekend dat vrouwen geen gelijke kansen kregen en krijgen in de wetenschap, vroeger en nu. Vaak spelen onbewuste vooroordelen een grote rol. Vanwege die vooroordelen krijgen vrouwen lagere cijfers, minder mentoring, minder kansen op promoties, uitnodigingen om te spreken op congressen, opgenomen te worden in overzichtswerken, enzovoorts.

Met andere woorden: vrouwen lopen een hoog riciso om uit de canon te vallen. Zolang gezaghebbende bladen als NG daarover zwijgen en klakkeloos de gevestigde normen reproduceren, werken ze mee aan die systematische achterstelling. Sorry, NG, anno nu kun je dat echt niet meer maken. De Zesde Clan weet dat je het beter kunt!

Tennessee criminaliseert zwangere vrouwen

De Amerikaanse staat Tennessee gaat vrouwen vervolgen die drugs gebruiken tijdens hun zwangerschap. De openbare aanklager kan hen vanaf 1 juli schuldig bevinden wegens schade toebrengen aan de foetus, en in de cel zetten. Tennessee is de eerste staat in de V.S. waar vrouwen direct juridisch vervolgd kunnen worden, afhankelijk van de manier waarop hun zwangerschap verloopt.

Gouverneur Bill Haslam, die de draconische wet goedkeurde en ondertekende, houdt van het opgeheven vingertje.

In sommige andere staten bestaan wetten die uiteindelijk hetzelfde effect bereiken, maar op een wat minder directe manier. Tennessee vertegenwoordigt de nieuwste stap in een proces waarbij vrouwen steeds meer onder druk komen te staan zodra twee cellen zich vermenigvuldigen in hun baarmoeder. Het ironische is dat Tennessee twee jaar geleden nog koos voor zorg in plaats van straf. De huidige actie betekent dat de staat het effect van die eerder aangenomen wet teniet doet en de klok voor vrouwen eeuwen terug draait.

En dat in een land waar de zorg voor moeders sowieso met het jaar achteruit gaat. De V.S. duikelden van een plek in de top tien naar de 31ste plek in de lijst van beste en slechtste landen om moeder te worden. Een vrouw in de V.S. loopt op dit moment evenveel risico bij de bevalling als een vrouw uit Iran of Roemenië.

Artsen en progressieve organisaties oefenden druk uit op de gouverneur van Tennessee, de Republikein Bill Haslam, maar tevergeefs. Zij vrezen nu dat zwangere vrouwen, uit angst voor de autoriteiten, juist afzien van hulp en steun als zij kampen met een verslaving of medische complicaties krijgen. De wet is bovendien seksistisch omdat deze vrouwelijkheid, gesymboliseerd door seksueel actief zijn en zwanger raken, criminaliseert. Michelle Oberman van de Universiteit van Berkely schreef daarover:

In this strange new genre of criminal offenses, you must examine the punishment in order to discern the true nature of the crime. […]  the “punishments” assigned to these women are remotely related to the crimes with which they are charged. This indicates that, while the criminal justice system is invoking existing laws, their application essentially attempts to criminalize sex, conception, and gestation.

De wet kan daarnaast ook racisme in de hand werken:

“I can almost guarantee that this [law] will be used disproportionately against African-American women because, even though we know that fewer African-American women than white women use drugs, they are more likely to be blamed for the outcomes of their pregnancies,” said Farah Diaz-Tello, staff attorney for the National Advocates for Pregnant Women.

Eerdere voorbeelden toonden namelijk aan dat conservatieve staten hun net wijd uitgooien. Afgekickt en daarna zwanger geworden? Onder dwang pillen slikken. Zwanger geworden, duidelijke miskraam gekregen omdat de navelstreng om het nekje van de baby zat, en vage sporen  van cocaïne in het bloed aangetroffen? Op naar de rechtbank. Inclusief omgekeerde wereld-situaties waarbij staten een advocaat toewijzen aan de foetus terwijl de zwangere vrouw zonder enige juridische bijstand voor de rechter staat.

Een analyse van zulke zaken wees bovendien uit dat autoriteiten hun pijlen buitenproportioneel vaak richten op zwarte vrouwen met een zeer laag inkomen. Dat is waarom de woordvoerster van de National Advocates for Pregnant Women zich hier zoveel zorgen om maakt. De criminalisering van iedere zwangerschap die niet leidt tot een kerngezonde baby is al langer aan de gang, en alle tekenen wijzen erop dat seksisme en racisme hierbij hand in hand gaan. Zoals Jezebel eerder al waarschuwde:

whenever Republicans say they’re “protecting women,” you better believe that they’re working some shitty angle. This time is no exception.

Waarvan acte.