Tag Archives: seksisme

Maya Dusenbery breekt lans voor goede zorg aan vrouwen

Na het lezen van Doing Harm, van journaliste Maya Dusenbery, ben ik extra blij dat Women Inc en mensen zoals hartspecialist Angela Maas in Nederland actie voeren om vrouwen beter medisch te behandelen. Dusenbery boog zich over de behandeling die vrouwen ten deel valt in de spreekkamers van artsen. Zodra onduidelijk is of klachten een lichamelijke oorzaak hebben, zal het wel tussen de oortjes zitten. En omdat er zo weinig onderzoek plaats vind naar ‘typische vrouwenziektes’, zijn er volop leegtes waar artsen zulke vooroordelen in kunnen gieten. Zo ontstaat een vicieuze cirkel.

Dusenbery richtte Feministing.com op, een grote feministische website in de V.S. Alles verliep op rolletjes totdat ze opeens klachten kreeg en terecht kwam in een medisch circuit, gekenmerkt door artsen die geen onderzoek deden, steeds zieker worden, andere artsen opzoeken, weer weggewuifd worden, totdat uiteindelijk de diagnose reumatische artritis volgde en artsen haar eindelijk serieus namen. Die ervaring leidde tot het doen van onderzoek, het interviewen van artsen en patiënten, en een duik in de archieven. En tot de publicatie van het lovend ontvangen boek Doing Harm.

Dusenbery bleek geen uitzondering – wat haar overkwam,  geldt als routine voor talloze vrouwen. Die vicieuze cirkel van weinig kennis en dan geen extra onderzoek doen, maar terugvallen op vijandige stereotypen over vrouwen, leidt tot veel schade. De ondertitel van het boek vat dat prima samen. Vrij vertaald: ‘hoe slechte medicijnen en luie wetenschap vrouwen ziek achter laat, met misdiagnoses en onterechte afwijzingen’. (Als een uitgeverij zorgt voor een goede Nederlandse vertaling komt een professional vast tot een betere zin.)

Dat niet serieus nemen, niet herkennen, klachten op stress of hysterie gooien, kost letterlijk levens. En een moeizaam bestaan vol ziekteverzuim, pijn en een drastische vermindering van levensgeluk. Zie voor veel meer informatie Women Inc. en campagnesite van Behandel me als een dame. Of interviews met hoogleraar cardiologie Angela Maas.

Toch biedt het boek van Dusenbery hoop, naast allerlei veelbetekenende inzichten. Wat ik er uit meeneem:

  • Dusenbery ziet het wegwuiven van vrouwen als een autoriteitskwestie:

This is a crisis of authority, Dusenbery argues. Women are regarded as unreliable narrators who can’t even be trusted to speak for themselves or to testify to their own pain. In “Doing Harm,” this cultural distrust of women — ancient and ingrained — is shown to govern quality of care at every stage of treatment. Women with abdominal pain wait in emergency rooms for 65 minutes compared with 49 minutes for men, and young women are seven times more likely to be sent home from a hospital while in the middle of a heart attack.

  • Artsen zagen onbekende vrouwenziektes in eerste instantie vaak als ‘typisch iets voor gefrustreerde, hysterische blanke middenklasse dames’ die teveel energie steken in onvrouwelijke activiteiten zoals een carrière. Maar dat is het paard achter de wagen spannen. Alleen vrouwen die de tijd, de middelen en het geld hadden om door te zetten totdat iemand serieus onderzoek deed naar hun klachten, konden uiteindelijk een goede diagnose en correcte behandeling bevechten. Dat waren inderdaad witte vrouwen uit gegoede milieus. Nader onderzoek wijst altijd uit dat de aandoening ook, of juist vaker, voorkomt bij vrouwen met een gekleurde huid en uit armere lagen van de bevolking.
  • Verschillende aandoeningen werden, voordat er feitelijke diagnoses gesteld konden worden, gezien als ziektes van hysterische vrouwen die zich niet aan wilden passen aan ‘de vrouwelijke rol’. Vrouwen moesten zich gewoon schikken in een slecht huwelijk, of een kind baren, dan zouden de klachten verdwijnen als sneeuw voor de zon. De ‘het zit tussen je oortjes’ misdiagnose kent zodoende een duistere, vrouwenhatende ondertoon: terug in je hok, vrouw.
  • Zodra vrouwen voet aan de grond kregen in de medische wereld, kwam er meer aandacht voor ziektebeelden die vaker bij vrouwen voorkomen dan bij mannen. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw gaat er eindelijk geld naar onderzoek, en komen er betere diagnoses en behandelingen.
  • Internet was een zegen. Patiënten van onbegrepen aandoeningen vonden elkaar op internet, wisselden symptomen uit zodat uit die berg een patroon naar voren kwam, verwezen elkaar naar artsen die de klachten wél serieus namen, wapenden zich met kennis en dwongen goede behandelingen af. Dusenbery erkent dat het idioot is dat je als patiënt beter geïnformeerd moet zijn over je ziekte dan de arts, maar totdat de medische wereld bij is en evenveel over vrouwenlijven weet als over mannenlijven, blijven patientenverenigingen cruciaal
  • Onder druk van patientenverenigingen nemen ook de investeringen in onderzoek toe. Vervolgens zijn het vaak vrouwelijke wetenschappers die ‘vrouwenziektes’ onder de loep nemen.
  • Zelfs als alles eindelijk goed geregeld is, blijft de situatie helaas moeizaam. Zo heette migraine een hysterisch vrouwending te zijn, totdat goed onderzoek uitwees dat het een hersenaandoening is. Het label hysterisch is er vanaf: artsen weten wat het is, kunnen de diagnose stellen, en er zijn medicijnen die helpen. Toch geldt migraine in onderzoeksland als een suf thema waar geen eer aan te behalen valt, want het is een wijvending, ontdekte Dusenbery.
  • En opnieuw zie je dat vooral vrouwen alsnog aan de slag gaan met dit soort ‘status-loze’ onderwerpen. Bij het Leids Universitair Medisch Centrum en de Erasmus Universiteit doet bijvoorbeeld een team vrouwelijke neurologen, artsen en farmacologen onderzoek naar de link tussen hormonen en migraine bij vrouwen. Vrouwen weten uit ervaring allang dat die link bestaat, maar er is geen feitelijk bewijs, en dat bewijs ontbreekt omdat er nooit officieel, volgens de regelen der kunst, onderzoek naar is gedaan. Waardoor er geen goede behandelingen komen en artsen moeten experimenteren met pillen die eigenlijk voor andere aandoeningen bedoeld zijn. Nu komt er onderzoek, en hopelijk helpt dat in de toekomst talloze migrainepatiënten om de kwaliteit van leven te verbeteren.

Enfin, kennis is macht. Leve internet – als groep optrekken voorkomt dat je als hysterisch individu weggewuifd kunt worden. Als vrouwen doordringen tot mannenbolwerken, kunnen ze op een gegeven moment de agenda mede bepalen en aandacht opeisen voor ‘vrouwendingen’. Er is hoop!

Verder lezen: behalve Doing Harm kwamen er in de V.S. bijna tegelijkertijd nog twee andere boeken uit over de crisis in goede gezondheidszorg aan vrouwen, te weten “Ask Me About My Uterus,” geschreven door by Abby Norman, en “Invisible,” van Michele Lent Hirsch.

Aanbevelingsbrieven: hoezo is ‘zorgzaam’ een negatief etiket?

Top, als je ergens een leuke stage of baan had, en een leidinggevende wil een aanbeveling schrijven om je volgende sollicitatie kansrijker te maken. Maar veel van zulke aanbevelingen hebben een problematische kant. Uit analyses van zulke stukken blijkt dat aanbevelingsbrieven voor mannen langer, krachtiger en wervender zijn dan voor vrouwen. Mannen kunnen het, vrouwen… ehm… misschien?

Vrouwen krijgen kortere brieven, die bovendien veel vaker dan die voor mannen opmerkingen bevatten over hun persoonlijke leven, of hun mate van zorgzaamheid en collegialiteit. Gekoppeld aan bewuste en onderbewuste stereotypen leidt dat tot een drempel voor vrouwen. Ze komen over als harde werkers, maar niet geniaal. Etiketten zoals zorgzaam of vriendelijk leiden daarnaast tot aannames als ‘dan is ze niet assertief genoeg voor deze baan’/risico van een voetveeg.

Opstellers van aanbevelingsbrieven zouden daarom ”mannelijk” taalgebruik moeten bezigen om vrouwen een fatsoenlijke kans te bieden, adviseren onderzoekers. Er bestaat zelfs voor het Engelse taalgebied een calculator om het seksisme gehalte in zulke brieven te analyseren en de inhoud bij te stellen.

Onder andere Helen De Cruz is blij met de aandacht voor seksistische stereotypen, maar maakt zich tegelijkertijd zorgen wat het betekent als ”vrouwelijke” kwaliteiten gelden als zwakker en minder. Wat zegt dit over ons als cultuur als een kwalificatie als ‘zorgzaam’ een handicap is, vooral voor vrouwelijke kandidaten? Willen we dan geen fatsoenlijke collega’s, die sociaal vaardig zijn, kunnen samenwerken en verder kijken dan hun eigen ikje groot en lang is? Voor de academische wereld en het wervingsbeleid van universiteiten stelt ze:

Our practices of hiring someone who is a single-minded researcher, thinking only of their qualities as a researcher, without any regard for how they might be among students or colleagues are problematic. They do not reflect our lived reality in the workplace, where we do in fact care about colleagues being at least minimally decent. Worse, some instances I have heard of people who were hired who were known to be problematic, for instance, among female students, but it was overlooked because they were such excellent researchers. Given this, maybe we should re-evaluate practices whereby compassion, kindness and other qualities are coded by search committee readers as feminine and where they can hurt a candidate.

In plaats van een eigenschap als zorgzaam of collegiaal naar beneden te halen, zou De Cruz veel liever zien dat er ook bij mannen gekeken wordt naar hun sociale, dienstverlenende eigenschappen. Ook bij mannelijke kandidaten zou een woord als ‘zorgzaam’ in een aanstellingsbrief moeten komen, of een alinea over zijn vaardigheden bij het samenwerken in een team. Dan lukt het hopelijk vaker om te voorkomen dat een egoïstische streber de situatie in een hele groep verziekt.

Moord op meisje past in horrorpatroon

Wat de 16-jarige scholiere in Rotterdam overkwam heeft bij feministen een naam: femicide. Het woord is afgeleid van genocide, volkerenmoord. Alleen betreft het hier exclusief de vrouwelijke helft van het volk. Overal ter wereld, ook in Nederland, vermoorden mannen vrouwen omdat zij een vrouw is (en zij ”dus” moet doen wat de man wil of verwacht). De mannelijke agressie heeft grote gevolgen voor alle vrouwen, of het nou uitloopt op moord of niet: angst, beperkingen in onze bewegingsvrijheid, de talloze voorzorgsmaatregelen die we nemen om zo veilig mogelijk te zijn.

De redenatie om als man een vrouw te doden kan verschillen, maar komt in de kern op hetzelfde neer. Ze is ”zijn” partner of ex-partner, en als man wil hij haar blijven domineren. De dood vormt relatief vaak het slot van een geschiedenis vol huiselijk geweld. En/of de moord vindt plaats op het moment dat de vrouw de relatie verbreekt, aankondigt te willen scheiden, of al weg is (waarna hij haar doodt of eerst een tijd lastig valt en dan doodt).

In andere gevallen kent de moordenaar de vrouw in kwestie niet persoonlijk, maar staat haar sekse alsnog centraal. Zo vonden in de V.S. en Canada verschillende moordpartijen plaats waarbij de dader in verklaringen aangaf woede te voelen. Vrouwen moesten niks van hem hebben, dus moesten meisjes en vrouwen dood. Dit gebeurde onder andere in de Canadese stad Toronto. Dit soort algemene vrouwenhaat was ook het motief voor de zogenaamde Isla Vista moordenaar uit de V.S. Om maar een paar voorbeelden te noemen – er zijn er vele.

Het algemene publiek, inclusief journalisten, heeft de neiging zulke moorden af te doen als incidenten. Het gaat om een onbegrijpelijk fenomeen, een trieste gebeurtenis, het was ‘zinloos’. De man had het moeilijk en ‘opeens sloegen de stoppen door’. Dat is een geruststellend verhaal, analoog aan de mythe van de onhandige man, om een groot maatschappelijk probleem te verhullen en mannelijke agressie te negeren. Als er al iets mis is, ligt de oorzaak bij de vrouw: hij was wel agressief, maar zij wimpelde de politie af.

Hoe gaat het patroon? We zien het mechanisme in een mildere vorm al bij straatintimidatie. Mannen bewijzen, vaak in groepjes, aan elkaar hun mannelijkheid, door vrouwen lastig te vallen. De man is in dit wereldbeeld ‘dé man’ en beheerst de straat. Vrouwen zijn daar te gast en moeten zich gesis, geroep, achterna lopen, ongewenste betastingen en erger laten welgevallen. Wil een meisje of vrouw niet meewerken aan dit vertoon van macho gedrag, dan grijpen de daders in en gaan over tot agressie. Neem dit voorbeeld uit Utrecht, waarbij vier jongens een meisje uitdaagden en, toen ze protesteerde, in elkaar sloegen. Of straatintimidatie die overgaat in seksueel geweld, zoals een aanranding.

In ernstigere vorm zie je dat ook bij de dode vrouwen. De meeste vrouwen, circa driekwart, kennen hun moordenaar. Het is meestal hun partner of ex partner, en in veel van de overgebleven andere gevallen een mannelijk familielid. Dit zie je nu ook bij de moord op de 16-jarige Rotterdamse scholiere  De dader kende haar en bronnen spreken van ”een relatie”. In hoeverre dat het juiste woord is voor iets tussen een 31-jarige man en een tiener, met in mijn optiek duidelijke elementen van geobsedeerdheid en stalking, moet nog blijken. Getuigen en veel media noemen de man in ieder geval de ex van het meisje. Volgens de media wilde zij van hem af en begon hij daarna met dreigen. Zodra de tiener hem bij haar school zag staan probeerde ze nog te vluchten, maar helaas, zijn kogels waren sneller dan zij.

In Nederland sterven tussen de 30 en de 40 vrouwen per jaar op een manier die in dit patroon past. In 2016, een op zich ”rustig” jaar, waren het er bijvoorbeeld 34. Onderzoek voor moorden in de periode 2010-2015 wijst uit dat de vrouwenmoordenaar in iets meer dan de helft van de gevallen een intieme relatie had met het slachtoffer. Hij was haar partner of ex. In de meeste gevallen pleegde de man de moord met een steekwapen of wurgde hij de vrouw.

De percentages komen overeen met andere onderzoeken. In Engeland, met een grotere bevolking, staat de teller voor 2017 op 139. 109 daarvan, 76%, kende de man in kwestie. In bijna de helft van de gevallen was de dader hun partner of een ex, vergelijkbaar met Nederland. In de andere gevallen betrof het een mannelijk familielid of een zoon. Bijna de helft kwam om het leven door een scherp voorwerp, zoals een mes – dit is in Nederland zoals we zagen ook zo.

Welk wapen of welke manier een man gebruikt, hangt af van de cultuur. Zo telde de V.S. in 2016 ruim 1800 vrouwenmoorden, waarbij de man de vrouw in 56% van de gevallen doodde met een vuurwapen. Dat hangt samen met de wapencultuur in dat land. In andere culturen kunnen fenomenen zoals eerwraak een rol spelen en de kans vergroten dat de dader een mannelijk familielid van de vrouw is. Maar de kern blijft hetzelfde: een vrouw doet iets wat een man niet wil, en ze betaalt voor de vermeende wandaad met haar leven.

In 42% van de gevallen was er volgens de Engelse onderzoeksgegevens bij de femicide sprake van overkill. Zo stak een man een vrouw 175 keer. In een ander voorbeeld sloeg de man zo lang, vaak en hard op een vrouw in, dat haar gezicht voor de nabestaanden totaal onherkenbaar was. Dit soort gevallen van overkill zie je ook terug in Nederland. In het geval van de 16-jarige scholiere vuurde de dader volgens door journalisten opgetekende verklaringen zeven tot acht schoten af, waarvan vier van zeer nabij. Of de man die ”zijn” vriendin en dochter wurgde, de dochter verkrachtte, (onduidelijk in welke volgorde dit gebeurde) en de lichamen daarna verborg in de kruipruimte van hun woning. Of deze man, die 99 keer instak op de vrouw.

De forse mate van geweld maakt duidelijk dat er extra emotie in het spel is in veel gevallen waarin mannen vrouwen doden. In Engeland houdt Ingala Smith zich al jaren bezig met femicide. Zij stelt dat deze felheid aangeeft dat het hier niet gaat om onschuldige, aardige mannen die door pech en toeval opeens een misstap begaan. Het zijn mannen die vrouwen haten:

Ingala Smith, the chief executive of the domestic violence charity Nia, said: “The use of excessive violence or desecration after death challenges narratives of momentary loss of control that are especially prevalent in relation to domestic violence. “Instead it highlights the brutality and misogyny that men bring to their violence against women whether dead or alive and challenges benign rationales given by men which are often accepted and repeated in media coverage of the killings of women.”

Femicide. Onthoudt die term. En neem eens een kijkje bij de diverse overzichten en tellingen van al die dode vrouwen. Zoals het Engelse Counting Dead Women. Of deze Canadese inventarisatie. Of deze Spaanse telling uit 2017. Of de moorden op vrouwen die de Moordatlas verzamelt, tussen uitgaansgeweld onder mannen en afrekeningen in het criminele circuit door. Dan zie je het vanzelf.

Videogames geven ruim baan aan seksisme

Videogames zijn een paradijs voor mannen die vrouwen haten. Het meest recente voorbeeld biedt Red Dead Redemption 2. Het verhaal speelt zich af in het Wilde Westen rond 1900, en toont in een bepaald deel van het spel vrouwen die strijden voor het kiesrecht. Spelers blijken zo’n activiste te kunnen benaderen, slaan en vermoorden – en doen dat ook. Filmpjes op Youtube trekken inmiddels miljoenen kijkers, die wel eens willen zien op welke creatieve manieren een spelersavatar een einde kan maken aan het leven van een feministisch personage.

Fijn feministen meppen in videospelletjes!

De open spelstructuur van Red Dead Redemption biedt daarvoor alle ruimte. Op Youtube filmpjes is te zien hoe speler Shirrako een strijdster voor vrouwenkiesrecht slaat, met een lasso vastbindt en in een mijnschacht gooit. Titel: Dropping feminist to hell and killing the devil. In een ander filmpje voert hij de feministe aan een alligator. Opgewonden en blij volgen andere spelers dat voorbeeld en uploaden hun eigen filmpjes vol moord en doodslag:

Given that Red Dead Redemption 2 is the biggest video game of the year and that much of video game culture is ensconced in blatant misogyny, it’s not surprising but still upsetting that some players are delighted that the game lets them beat, abuse, and kill these characters.

Producent Rock Star Games bood mensen eerder ook al alle ruimte om hun haat jegens vrouwen symbolisch uit te leven. Red Dead Redemption 1 schetste een zeer, zeer vijandig beeld van vrouwen. Als speler kwam je vrouwelijke personages vooral tegen als zeur en/of liegbeest. Het spel bood je alle mogelijkheden om een vrouw vast te binden aan spoorrails en toe te kijken terwijl ze wordt overreden door de trein. Met eerdere producties, zoals de Grand Theft Auto serie, liet de producent ook al zien dat vrouwelijke personages stukken vlees zijn. Spelers konden daar seks hebben met hoeren, en de vrouwen daarna vermoorden om hun geld terug te pakken.

Bij dit alles is het belangrijk om te beseffen dat wat we in onze fantasie doen, ook iets zegt over hoe het er in de werkelijkheid aan toe gaat. Videogames zijn door mensen verzonnen verhalen. Wat die verhalen wel en niet bieden, en de manier waarop mensen reageren op aangeboden personages, is geworteld in onze cultuur, normen en waarden. Daarom is het verontrustend dat grote spellen met een hoge status spelers ruimte geven voor allerlei seksistische moordzucht. Via het spel borrelen opeens zichtbaar mannen op die het geweldig lachen vinden om vrouwen te slaan en te vernietigen:

“I killed that lady too,” user Joker Productions, a channel with over 120,000 subscribers, wrote. “Every time I went to the tailor right there I had to listen to her yapping. Got fed up so I took her to lunch… except the only thing served was buckshot.” “You could take this small portion of the game, stretch it to full AAA game length, charge me $60 for it, and I’d pre-order it with a season pass,” a user named Silly Goose wrote.

Een videogame waarin dit kan, versterkt andere culturele patronen waarbij vrouwen symbolisch of echt vernietigd worden. Zoals feministe Anita Sarkeesian, die het doelwit werd van trollen, doodsbedreigingen ontving en een tijdje onder moest duiken omdat ze seksisme in videospelletjes aan de kaak stelde. Eén van de trollen ontwierp een game waarin je haar gezicht bont en blauw kon meppen, ter versterking van de haatcampagne tegen haar.

Dit soort vijandige fantasieën versterken ook patronen rond het uitgummen van vrouwen, een andere vorm van al dan niet symbolische vernietiging. In veel gevallen komen vrouwen domweg niet in het verhaal voor, of alleen in stereotype rollen in de marge. Alles draait om veelal witte mannen, hun avonturen, hun lof en eer. Dit gebeurt in het echt ook. Tik ‘vergeten vrouwen’ in op een zoekmachine, en het wemelt van de overzichten van ondergewaardeerde en gemarginaliseerde kunstenaressen, outlaws, schrijfsters, geleerden, politici, enzovoorts.

De uitwassen rond Red Dead Redemption 2 laten zien dat we nog een lange weg te gaan hebben….

 

 

Dubbele moraal rond Williams is druppel die emmer doet overlopen

Vrouwen die protesteren tegen onrecht of frustratie tonen? Nog altijd schildert onze cultuur zo iemand af als een hysterische feeks, iemand die ontploft, die wangedrag vertoont, die boetes krijgt voor haar woede uitbarsting. Alsof de wereld vergaat. Ondertussen mogen mannen razen en tieren zonder dat er een haan naar kraait. Meest recente voorbeeld van die dynamiek: tennisster Serena Williams. Het voorbeeld biedt een giftige cocktail van seksisme, racisme en mannelijke machthebbers die met twee maten meten. Er was inderdaad sprake van wangedrag, maar nauwelijks van Williams.

Osaka met haar grote heldin Williams

Nederlandse en buitenlandse media staan bol van de verhalen over de incidenten tijdens de vrouwenfinale van de US Open. Deze belangrijke tenniswedstrijd ging tussen Serena Williams en Naomi Osaka. Voor beide tennissters stond er veel op het spel. Williams had de kans een 24ste overwinning op haar naam te zetten en daarmee een record te verbreken. Osaka kon de eerste Japanse/Haïtiaanse US Open winnares ooit worden.

In die beladen sfeer besloot scheidsrechter Carlos Ramos op een gespannen moment Williams te berispen omdat haar coach vanaf de tribune handsignalen naar haar zou hebben gezonden. Daarna strafte hij Williams toen ze haar racket kapot gooide. Toen Williams daartegen en tegen zijn eerder besluit protesteerde, nam hij haar een punt af, zodat Osaka in een beslissende set opeens met 5-3 voor stond in plaats van 4-3.

Osaka won de wedstrijd, maar de ceremonie bij de prijsuitreiking werd verstoord doordat het publiek boe bleef roepen naar Ramos en andere vertegenwoordigers van de US Open organisatie. Williams greep in om iedereen weer rustig te krijgen en Osaka haar moment van glorie te geven. Het gedrag van een ware kampioene, die haar verlies accepteert en haar tegenstandster eert en ruimte geeft.

Vanwaar het boe geroep van het publiek? Bij de situatie rond Serena Williams is het van belang één ding goed in het oog te houden. In het geval van een scheidsrechter die regels handhaaft gaat het niet om de vraag of zo’n functionaris het recht heeft maatregelen te nemen. Dat heeft zo iemand altijd. In dit geval gaat het om het hoe.

Het hoe. En daarin zit het venijn. Ramos vertegenwoordigt een cultuur waarbij mannelijke tennissers geen problemen ondervinden van gedrag waarvoor vrouwelijke spelers wél gestraft worden. Met een extra dosis venijn als de vrouw in kwestie ook nog een gekleurde huid heeft. Als een zwarte vrouw namelijk protesteert, duikt meteen het beladen stereotype van de boze zwarte vrouw op. Dat is een bedreiging die mannen het liefst zo snel mogelijk weer de grond in willen stampen. Williams maar ook andere zwarte vrouwelijke sporters botsen regelmatig tegen dat stereotype aan.

 

De voorbeelden zijn te talrijk om op te noemen, zo vaak is het seksisme in de sport zichtbaar. Als een man op de baan van shirt wisselt, geen probleem, doet een vrouw dat (met nog steeds een keurig hemd onder haar shirt aan) dan is het gelijk pats, sanctie van de scheidsrechter. Roger Federer, Novak Djocovic, Dominic Thiem, ze mogen er op los schelden en rackets bij de vleet kapot slaan, maar straf, ho maar. Mannen geven zelf ook toe dat ze bijna overal mee wegkomen. Zo twitterde tennisser James Blake:

I will admit I have said worse and not gotten penalized.  And I’ve also been given a “soft warning” by the ump where they tell you knock it off or I will have to give you a violation.  He should have at least given her that courtesy.  Sad to mar a well played final that way.

Voor een speler zoals McEnroe vormden de woede uitbarstingen en ander wangedrag zelfs een lucratief handelsmerk, een situatie die onbestaanbaar was bij vrouwelijke spelers:

After the BBC’s Panorama documentary revealed that John McEnroe was paid 10 times more than Martina Navratilova, despite her superior playing record, one of the many justifications cited for the discrepancy was that McEnroe was more entertaining. In other words, McEnroe’s personality – famous for angry outbursts on court – made him a better financial investment.

In het geval van Ramos komt daar nog bij dat de hele ellende begon toen hij besloot niet eerst te waarschuwen, maar meteen sancties op te leggen. En om als aanleiding voor een straf iets te kiezen waar normaal gesproken niemand een punt van maakt, omdat het overal voorkomt en zodoende iets is waar scheidsrechters normaal gesproken weinig mee doen. Alleen een zwarte vrouwelijke tennisspeelster krijgt straf en impliciet het etiket ‘valsspeler’ opgeplakt van de scheids. Daarmee beschuldigde Ramos Williams van iets heel ergs, in het openbaar, voor een miljoenenpubliek. Hij besmeurde haar eer en professionaliteit als tenniskampioene. Terecht dat Williams die smaad niet pikte, schrijft de Boston Globe

She was rightfully angry; not an angry black woman trope. This is a 23-time grand slam champ. “I don’t cheat to win,” she told Ramos. “I’d rather lose.”

Daarna strafte hij Williams voor het tonen van frustratie rond zijn sanctie-gedrag. Ramos kreeg als persoon eerder te maken met mannen die hem uitscholden, woede uitbarstingen hadden, rackets kapot gooiden, protesteerden tegen zijn beslissingen, enzovoorts. De Portugees legde die mannen zelden of nooit een sanctie op. Alleen Williams, een zwarte vrouw, moest het ontgelden. Zij mag geen racket kapot gooien of hem een leugenaar noemen omdat hij haar vals beschuldigde. Mannelijke spelers bevestigden de dubbele moraal die Ramos toonde in zijn beslissingen. Zo schreven tennisverslaggevers:

“I covered 17 US Opens for Sports Illustrated. There is no way a men’s player with Serena’s resume (multiple Grand Slam titles, economic driver of the sport) is getting a third code violation for that language in the finals of a major. No way.”

Dat verschil tussen straf voor mannen en voor vrouwen is ook waarom commentatoren zoals Sally Jenkins zo’n vernietigend oordeel vellen over het optreden van Ramos. De Washington Post journaliste beschuldigt Ramos van het misbruiken van zijn macht als scheidsrechter, en escaleren waar de-escaleren op z’n plaats was. Met alle gevolgen van dien:

“Ramos took what began as a minor infraction and turned it into one of the nastiest and most emotional controversies in the history of tennis, all because he couldn’t take a woman speaking sharply to him.”

Gezien de talloze voorbeelden, en deze nieuwe casus rond Ramos, is het niet zo gek dat de publieke opinie zich achter Williams schaart. Het gaat te vaak mis. Er is sprake van structureel onrecht waar vrouwen, zeker zwarte vrouwen, te vaak het slachtoffer van worden. We moeten daar tegen vechten. Williams doet dat, en velen volgen haar. Ook de Vrouwen Tennis Associatie (WTA) steunt Williams openlijk en uit kritiek op de dubbele moraal in het tennis algemeen en het seksistische optreden van Ramos in het bijzonder. Die steun in de strijd tegen seksisme, en het prachtige spel van Osaka, zijn de enige positieve elementen in dit hele verhaal.

Mensen vinden het lastig om vrouwen te vertrouwen

Vrouwen beginnen in de V.S. 30% van de nieuwe ondernemingen, maar investeerders mijden hen. Voor iedere dollar die een investeerder een onderneemster gunt, gaan er 23 naar een mannelijke ondernemer, blijkt uit onderzoek. Dit terwijl de onderneemsters minstens even succesvol zijn als hun mannelijke concullega’s. Het Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) wil nader onderzoek doen naar de situatie, maar concludeert nu al dat gender een grote rol speelt. Ja, duh… Investeerders vertrouwen vrouwen minder. En dat geldt niet alleen voor de V.S., maar breed, in allerlei sectoren en in allerlei landen, ook in Nederland.

In je dromen….

Geen investering betekent dat vrouwen op een gegeven moment niet verder komen. Mannelijke ondernemers krijgen kansen, terwijl vrouwen zonder geld en middelen aan de zijlijn blijven staan. Daarbij krijgen vrouwen ook ontmoedigende boodschappen mee van seksistische financiers, tekende het Financieel Dagblad op. Potentiële investeerders hemelen mannelijke ondernemers op, terwijl ze vrouwen op precies dezelfde soort punten een stuk negatiever beoordelen. Zo heeft een jonge mannelijke ondernemer potentieel: hij heeft weinig ervaring maar geef hem een kans, komt goed. Terwijl een even jonge vrouwelijke ondernemer vooral twijfel en afkeuring oplevert – ze heeft te weinig ervaring, dat wordt niks.

Dit gebrek aan gelijke kansen voor vrouwen is een ouwe bekende voor iedereen die zich interesseert in gendervraagstukken. Het begint bij het begin, met het op waarde schatten van het werk en de prestaties van vrouwen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat mensen (de prestaties van) vrouwen als lager/minder beoordelen in vergelijking met mannen. Zelfs als de vrouw een beter product levert, duikelt de waardering omlaag zodra mensen erachter komen dat de producent het vrouwelijk geslacht heeft.

Het gebrek aan waardering blijkt ook uit andere meetbare gegevens. Werkgevers hebben minder salaris over voor een werkneemster. Om de loonkloof te dichten krijgen vrouwen vaak het advies beter te onderhandelen over hun loon en de beter betaalde banen te zoeken. Als degene met de verkeerde sekse hebben vrouwen echter maar beperkt invloed op hun omgeving. Ze kunnen bijvoorbeeld die beter betaalde baan vinden, vaak in sectoren waarin veel mannen werken. Maar als ”teveel” vrouwen dat doen, dalen na verloop van tijd de lonen in dat beroep. Geheel volgens de Wet van Sullerot: hoe meer vrouwen een activiteit ondernemen, hoe lager de status en de lonen worden. Het vrouwelijke heeft geen status…

Als vrouwen in de beoordeling van de buitenwereld slechter werk leveren en in het algemeen inferieur zijn, wordt stap 2 heel makkelijk. Vrouwen niet vertrouwen, niet serieus nemen, niet te steunen en niet in hen te investeren. Ze bakken er immers toch niks van. Als je investeert in hun onderneming, verdwijnt je geld in een zwart gat. Als je hen 100 miljoen dollar geeft voor hun debuutfilm, wordt dat vast een ramp. Beter om te kiezen voor de veilige, betrouwbare optie: een man, liefst blank.

Vrouwen krijgen zodoende nauwelijks kans om door te breken in een bepaald beroep of onderneming. Mannen geven dat af en toe zelf ook openlijk toe. Zo vatte Formule 1 autoriteit Bernie Ecclestone in één compacte paragraaf samen waarom vrouwen geen kans maken in de wereld van autoraces:

If there was somebody that was capable they wouldn’t be taken seriously anyway, so they would never have a car that is capable of competing.

Zo blijven allerlei activiteiten en bezigheden voorbehouden aan mannen, degenen die mensen wél serieus nemen, degenen waarin mensen wél willen investeren, degenen die wél goede autos krijgen om op professioneel niveau te racen, degenen die fouten mogen maken, waarna mensen zeggen ‘maar hij heeft zoveel talent, dus laten we hem nog een kans geven’. Hem, niet haar….

Kortom, die Amerikaanse cijfers over welke ondernemer wel investeringen binnen harkt en wie niet, zijn volstrekt logisch als je een wereldbeeld aanhangt waarbij hij gelijk staat aan goed en hoge kwaliteit, en zij een vreemde eend in de bijt is die er waarschijnlijk toch niks van terecht brengt, want vrouw.

Enfin, hopeloze kwestie en laat maar zitten? Nee. Bovenstaande situatie is mensenwerk. Als mensen willen, kan de situatie radicaal veranderen. Naast vrouwen zelf hebben (blanke) mannen, die vaak op sleutelposities zitten, een belangrijke rol. Zij kunnen hun macht immers aanwenden om de deur dicht te houden, óf om vrouwen kansen te geven. Als deze poortwachters deuren openen gaan de veranderingen extra snel. Duimen maar…..

WK toont seksistische trekjes

Mannenvoetbal lijkt bij een deel van de mannen het ergste naar boven te halen, als het gaat om vrouwen. In korte tijd zagen journalistes zich geconfronteerd met handtastelijke mannen, nam haat jegens vrouwelijke voetbalcommentatoren ernstige vormen aan, en organiseerde Getty een wedstrijd ‘knapste fan’, met alleen foto’s van vrouwen. Het signaal is duidelijk: een deel van de mannen eigent zich voetbal toe als HUN territorium. Als vrouw moet je óf opzouten, óf ten alle tijden beschikbaar zijn als sexy consumptiemiddel voor wildvreemden. Gelukkig neemt het verzet tegen wangedrag toe.

Wat betreft seksobject tekende het WK tot nu toe een aantal lelijke incidenten op, die duidelijk het topje van de ijsberg zijn. Bezoeksters van wedstrijden signaleren dat mannen behoorlijk handtastelijk zijn. Mannen fluiten vrouwen na, roepen naar ze, bepotelen hen ongewenst. De Russische autoriteiten doen wat ze kunnen maar het blijft lastig. Zo zijn agenten een groep Braziliaanse fans op het spoor die Rusinnen lastig valt, maar als je één vent arresteert duiken er zes anderen op die verder gaan. De intimidatie maakt dat vrouwen nauwelijks alleen op straat durven te lopen.

Ook journalistes zijn niet veilig voor grijpgrage handjes. Tot nu toe vielen mannen tijdens dit WK al drie presentatrices lastig terwijl ze voor de camera verslag deden. Moet je je voorstellen, je doet je werk en opeens overvalt een vent je met ongewenste zoenen en ander gezwam, in het openbaar, midden in de uitzending. Omdat zijn behoeftes boven alles zouden gaan. Belachelijk. Het maakt het voor Julia Guimaraes, Julieth González Therán, Malin Wahlberg en andere vrouwen extra moeilijk om journalistiek te bedrijven.

Andere keren krijgen vrouwen expliciet te horen dat ze moeten opzouten, omdat ze vrouw zijn. Neem de voetbalcommentatoren. We zijn gewend dat mannen het commentaar leveren, want mannen domineren dit beroep bijna totaal. Onder andere in Engeland en Duitsland is het voor de eerste vrouwelijke voetbalcommentator spitsroeden lopen. Een vocaal groepje mannen beschouwt hen als indringers. Zo meldde de NOS dat Duitsers helemaal doordraaiden toen Claudia Neumann live commentaar gaf bij wedstrijden. Ze moest de gang dweilen bij de omroep ZDF, terug de keuken in, opzouten.

Behalve de oproep aan vrouwen om terug hun hok in te gaan (keuken, huishouden, ga vrouwenwerk doen, vrouw), hekelen mannen ook de stem van vrouwelijke voetbalcommentatoren. Ze kunnen niet tegen het te hoge, schrille gekras, jammeren ze. Dat dit seksistisch is blijkt wel als je het omdraait: mannen kunnen praten wat ze willen, met allerlei soorten stemmen en gehakkel en op iedere denkbare toon, maar niemand klaagt over hun stemgeluid. Alleen vrouwen krijgen er van langs. Gezeur over haar stem is een indirecte manier om te zeggen: ‘hou je kop en ga weg’.

Gelukkig neemt het verzet tegen seksistische kritiek toe. Zo besloot de organisator die ‘meest sexy fan’ verkiezing af te blazen na forse kritiek. Journalistes slaan terug als mannen hen onder het werk storen met opdringerige ongewenste handtastelijkheid – en zorgen ervoor dat de dader excuses maakt. Omroep ZDF nam openlijk stelling tegen de seksistische aanvallen op Neumann:

Thomas Fuhrmann, de baas van de ZDF-sportredactie, is er helemaal klaar mee. “Wij accepteren natuurlijk kritiek, ook bij de commentatoren, maar wat er bij Claudia Neumann gebeurt gaat alle grenzen te buiten”, zegt hij tegen Spiegel Online.

Ook ”gewone” sociale media gebruikers nemen stelling en laten weten dat vrouwen net zo goed voetbalcommentaar kunnen leveren als mannen.

Kortom er is steeds meer aandacht voor wangedrag en seksistische aanvallen op vrouwen. Steeds meer mensen nemen aanstoot hiertegen en roepen de daders ter verantwoording – of juichen het toe als een vrouw zich assertief opstelt en een man duidelijk aanspreekt op zijn wangedrag. Allemaal goede ontwikkelingen. Vrouwen verdienen respect, vrouwen kunnen net zo goed voetbal commentaar leveren als mannen, vrouwen moeten gewoon hun werk kunnen doen zonder dat onbekende mannen hen lastig vallen. Vrouwen zijn mensen. En voetbal is van ons allemaal. Hoe moeilijk kan het zijn?

Ophef boekenweek is teken van vooruitgang

De moeder, de vrouw. Dit thema van de boekenweek 2019 leidde, tot verbazing van organisator CPNB, tot ophef. Ik vind die ophef een teken van vooruitgang. Twintig jaar geleden zouden de meeste mensen niet met hun ogen geknipperd hebben en een instantie klakkeloos z’n gang hebben laten gaan. Nu niet. Het wemelt op twitter van de protesten, 300 auteurs en uitgeverijen publiceerden een protestbrief in NRC Handelsblad en De Morgen, en boekhandel Savannah Bay gaat een eigen boekenweekthema bedenken. Met een door vrouwen geschreven boekenweekessay – en geschenk.

Bij alle reacties die tot nu toe verschijnen licht ik graag een paar thema’s uit. Allereerst de veelbetekenende reactie van de stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek. De CPNB liet in een interview weten dat ze de ophef niet aan zagen komen en waarschijnlijk de verwoording van het thema onderschat hebben:

We wilden de veelkantigheid van het moederschap laten zien. ‘De moeder de vrouw’ uit het gedicht van Nijhoff vonden we een mooie literaire verwijzing. We dachten dat het duidelijk zou zijn. Maar allerlei discussies zijn door elkaar heen gaan lopen.’

De CPNB maakt hiermee pijnlijk duidelijk dat ze totaal gemist hebben welke lading deze termen hebben. Eeuwenlang was ‘de’ vrouw een groot probleem. Mannen schreven boeken vol over haar inferieure aard, losse zeden, hysterische emoties en leugenachtige sluwheid. Binnen die staat van zonde en slechtheid was het moederschap, naast non worden, de enige geaccepteerde positie van de vrouw. Allerlei geleerde mannen en kerkvaders schreven voor hoe belangrijk het was dat vrouwen trouwden en kinderen kregen en hoe ze vervolgens moesten zijn. Deze belerende teksten stonden bol van woorden als dienen, verzorgen, gehoorzamen, zwijgen, de man volgen, al dan niet religieus bekrachtigd met Bijbelteksten.

Tot op de dag van vandaag benutten mannen met macht hun podium nog steeds om uit te leggen waarom ze vrouwen minderwaardig vinden. En gebruikt een bepaalde groep mensen ‘moeder de vrouw’ nog steeds om te verwijzen naar de vrouw die zichzelf helemaal wegcijfert om voor zijn kinderen en voor hem te zorgen. ‘Moeder de vrouw’ heeft geen eigen naam, haar taak en functie zijn belangrijk, niet zijzelf als persoon, zoals deze cartoon treffend parodieert:

Hoe seksistisch dit de vrouw de moeder/moeder de vrouw is, weet je meteen als je andere varianten probeert. Je hoort nooit ‘vader de man’ of ‘dochter het meisje’, signaleert Paulien Cornelisse. Inderdaad, en daarom ben ik rond dit boekenweekthema zo blij met de protesten. ‘De moeder’, ‘de vrouw’ zijn terecht zeer problematische begrippen geworden, en vrouwen eisen het recht op om hier zelf iets over te zeggen te krijgen. Dat het CPNB de ophef niet aan zag komen zegt alles over het CPNB. Nederlandse vrouwen en veel mannen zijn inmiddels een stapje verder.

Andere tegenreacties over de ophef spreken ook boekdelen. Özcan Akyol benutte zijn podium als columnist van het AD om vrouwen die aanstoot nemen tegen het boekenweekthema, te betichten van hysterie. Dit woord duikt regelmatig op als vrouwen in verzet komen tegen onrecht. Ze hebben geen terechte aanklacht, nee, ze zijn hysterisch. Het is naast ‘hoer’ hét etiket om vrouwen te diskwalificeren en terug in hun hok te meppen.

Akyol haalt nog een ander seksistisch geintje uit in zijn opiniestuk. Hij verklaart vrouwen zo sterk, nobel en ”veel subtieler dan mannen”, dat ze dit soort protesten helemaal niet nodig zouden hebben. Ook dit type argument kent een lange geschiedenis. Opleidingen, hadden vrouwen niet nodig. Stemrecht ook niet, want de vrouw had al genoeg invloed als moeder en echtgenote. Politiek was zo’n smerig bedrijf, daar moesten edele vrouwen met hun tere aard helemaal niks van willen weten, ze waren zo goed en hoogstaand dat ze dat maar beter konden overlaten aan mannen. Opnieuw, brrrrrrr.

Tot slot de ja-maar types die de protesten verdraaien. Mogen mannen dan niet schrijven over vrouwen en moeders? Boehoehoehoe, identiteitspolitiek, de creativiteit gaat ten onder aan politiek correct geleuter. Dit is een favoriet argument van conservatieven om alle pogingen af te slaan om meer diversiteit te bereiken. Daarbij vergeten ze gemakshalve dat zijzelf ook aan identiteitspolitiek doen: de identiteit van de blanke man die kan terugvallen op zijn machtspositie als de neutrale standaard, de objectieve brenger van universele waarheden – terwijl alles aan elkaar hangt van subjectiviteit, blinde vlekken, de angst om privileges en macht te verliezen, enzovoorts. Zeg maar de profiteur van het informele mannenquotum aan de top van het bedrijfsleven of de politiek, die tegen een vrouwenquotum is want ‘we moeten alleen voor kwaliteit gaan’. Zoals Mark Rutte.

De CPNB heeft inmiddels in een verklaring laten weten te willen kijken hoe ze een positieve wending kunnen geven aan het thema van de boekenweek. De stichting gaat graag in gesprek met de ondertekenaars van de protestbrief. Misschien lukt het om tot ”creatieve oplossingen” te komen, hoopt de CPNB. Nog beter lijkt mij: beter voeling houden met de maatschappij, zich bewust worden van seksisme, en vanaf nu boekenweekgeschenken – en essays jaarlijks 50-50 door mannelijke en vrouwelijke auteurs laten schrijven.

Star Wars heeft het moeilijk met vrouwen

Nu Solo in de bioscopen draait leek het me mooi wat zaken op een rij te zetten rond vrouwen en vrouwelijke personages rond StarWars. De franchise is op de goede weg en geeft vrouwelijke personages steeds meer ruimte. Maar achter de schermen blijft het een drama. Zo heeft Maureen Ryan onderzocht dat de films de afgelopen 41 jaar voor 96% uit de koker van mannen komen. Ze domineren zo de populaire cultuur en de verbeelding rond StarWars.

Eerst het goede nieuws: per film geeft Star Wars vrouwelijke personages meer ruimte. Rebecca Harisson van de universiteit van Glasgow nam alle vrouwelijke personages mee die spreektijd in het scenario krijgen. Daaronder niet alleen menselijke figuren, maar ook als vrouwelijk voorgestelde robots en buitenaardse wezens. Als je alles bij elkaar neemt komen vrouwelijke personages in de allereerste film, A New Hope uit 1977, niet verder dan 15% van de beschikbare ruimte. The Last Jedi kwam vorig jaar uit op 43%. Het totale overzicht:

43% Last Jedi
37% Force Awakens
35% Rogue One
23% Return of the Jedi
22% Empire Strikes Back
20% Phantom Menace
18% Attack of the Clones
17% Revenge of the Sith
15% A New Hope

Zojuist kwam Han Solo, A Star Wars Story uit. Voor zover ik kon achterhalen heeft nog niemand het percentage speeltijd voor vrouwelijke personages berekend. Ik gok een kwart. Dat is best aardig en komt onder andere doordat de film drie vrouwelijke personages telt, en een belangrijke vrouwelijke rebel in een bijrolletje.

Verschillende feministische critici signaleren echter dat het scenario van Solo zich geen raad lijkt te weten met hen. De allereerste vrouwelijke Android die de franchise biedt begint fantastisch, maar eindigt in een nachtmerrie die alles waar ze voor staat ondermijnt en nietig verklaart. Twee van de drie belangrijkste vrouwelijke personages sneuvelen bovendien verdacht snel, en het lijkt er ook verdacht veel op dat dit voornamelijk gebeurt om de mannelijke personages meer ruimte en emotionele diepgang te geven:

By the end of Solo, all of its female characters remain trapped in the systems that define them, shackled by the constraints of technology or some shadowy control or plot dictates about their deaths adding to male characters’ pain.

Dat laatste heet fridging en onder andere ikzelf haat dat. Het reduceert vrouwelijke personages tot een soort kanonnenvoer, terwijl het wel en wee van de mannelijke personages centraal blijft staan.

Net als de criticus van website Hello Giggles vind ik het lastig dit soort uitglijders los te zien van een mannelijke dominantie achter de schermen. Die is enorm. Ryan analyseerde de 17 films die in de loop van 41 jaar in de bioscopen draaiden. Ze bekeek welke mensen op creatief gebied de leiding hadden. Denk aan scenarioschrijvers en de regisseurs. Van de 24 werknemers die dat soort inhoudelijke sleutelposities bekleedden, waren 23 van het mannelijke geslacht. Dat betekent dat mannen 96% van de macht hadden en hebben. Mannen besloten Leia in een slavinnenkostuum te hijsen. Mannen zadelden Nathalie Portman op met een draak van een rol en een roemloos einde, stervend om niks in het kraambed. Enz, enz.

Als meer vrouwen creatieve eindverantwoordelijkheid hadden gehad, zou er wellicht meer discussie zijn ontstaan en hadden scenarioschrijvers en regisseurs dit soort seksisme kunnen afzwakken of voorkomen. Neem Padme. Goh, dus het Star Wars universum kan allerlei technologische hoogstandjes herbergen, maar een echo of een bezoekje aan een verloskundige was niet mogelijk? En daarna sterf je omdat de wil tot leven je verlaten heeft? Wie verzint zoiets? Dat soort dingen.

Het ziet er niet naar uit dat het monopolie van blanke mannen snel verdwijnt. Er staan drie nieuwe StarWars films op de rol, en producent Disney geeft de baan van schrijver en regisseur aan… jawel…. twee blanke mannen, David Benioff en D.B. Weiss. Dat betekent dat de gehele groep creatieve poortwachters blank blijft, en circa 98 procent mannelijk. Vrouwen en mensen met een gekleurde huid m/v komen er niet aan te pas. Dit in een tijd waarin vrouwen en mensen met een gekleurde huid allang lieten zien dat ze grote blockbusters aan kunnen. Denk aan Wonder Woman regisseur Pat Jenkins. Of Ava DuVernay, die Selma regisseerde, en A Wrinkle in Time.

Samengevat: ja er is vooruitgang, ja vrouwen krijgen meer te doen in Star Wars films, maar dat laat onverlet dat mannen deze culturele Juggernaut vormgeven en te vaak blind blijven voor seksisme en marginalisering van vrouwelijke personages. Werk aan de winkel. Disney, laat die blanke mannen eens zitten en geef talent uit andere groepen een kans!

Handige woorden voor vergadersituaties – hemhalen

Als vrouw zichtbaar en hoorbaar zijn in vergaderingen is hard werken. Woorden helpen om in beeld te krijgen wat er zoal gebeurt als mannen en vrouwen overleg voeren. Zoals een nieuwe term: he-peaten. Jij zegt iets, iedereen negeert je idee. Een man herhaalt jouw idee – in het engels: to repeat – en nu vindt iedereen het opeens geniaal, briljant, doen! Jij, vrouw, werd ge he-peat…. Voor de Nederlandse versie zou ik zeggen: hemhalen. Hij herhaalt jouw idee en opeens horen mensen wél wat er wordt gezegd. Je werd ge hemhaald.

Mannen geloven het vaak niet als vrouwen proberen te vertellen wat ze zoal meemaken in vergaderingen. Maar iedere vrouw die ik ken heeft de ervaring dat mannen je uitvoerig uitleg geven over een onderwerp waar je nota bene zelf deskundig in bent – het zogenaamde  ‘mansplainen‘. Ook maakt iedere vrouw die ik ken mee dat mannen je op een hele vervelende manier onderbreken en zelf weer het hoogste woord voeren. Daar hebben vrouwen een andere term voor bedacht: manterrupting. Van interrupting, onderbreken.

Het maakt niet uit wie je bent, en welke achtergrond je hebt. Zelfs de meest ambitieuze vrouwen met de hoogste opleidingen moeten hard werken om volwaardig deel te kunnen nemen aan vergaderingen. Zo ontwikkelden vrouwen in de staf van de Amerikaanse ex-president Obama de techniek van amplificatie. Om gehoord te worden ontwikkelden ze een strategie waarbij ze elkaar het woord teruggaven (goed punt Henk, maar wat zei Janet ook al weer?), elkaars ideeën herhaalden totdat ze hun punt hadden gemaakt, en in het algemeen elkaar steunden door passende, welgemeende complimenten te geven.

Ondertussen valt er genoeg te lachen rond ellende met mannelijke vergadertijgers en seksisten algemeen. Zoals deze, over de goed gedocumenteerde situatie waarbij man en vrouw hetzelfde zeggen, maar mensen vinden de man assertief, een goede leider,  en de vrouw een enge bitch:

Bonus:

Hillary Clinton moet kop houden, blijft strijdbaar

Auteur en journaliste Rebecca Traister interviewde politica Hillary Clinton voor New York Magazine. Het resultaat is een prachtig portret van een vrouw die bijna presidente van de V.S. werd, inclusief een eerlijke analyse van haar verkiezingscampagne en alles wat er na haar verlies gebeurde. Clinton hield een mooie toespraak voor afstuderende studenten van haar oude universiteit, schrijft een boek en richt een stichting op, Onward Together. De reactie op die strijdbare houding? Clinton, hou je kop, trek je terug en wordt onzichtbaar.

Die ‘zwijg, trut’ reacties zijn opvallend omdat Clinton niet zoveel anders doet dan voorgaande kandidaten die presidentsverkiezingen verloren:

Her boiling anger at the press and at various out-of-nowhere campaign developments doesn’t make her worse than Gore, Kerry, Romney, and McCain — it makes her one of them. And that really only leaves one thing that is just so very different about Hillary Clinton. Let’s see if you can guess what it is.

Niet alleen Clinton moet haar kop houden, dat geldt ook voor haar aanhangers. Al die miljoenen vrouwen (en mannen) die hoopten op een verandering ten goede, kwamen nauwelijks in beeld tijdens Clinton’s campagne en daarna al helemaal niet. Ook hier speelt een dubbele moraal: iedereen moet wel de woede en het verdriet van Trump aanhangers begrijpen, maar de woede en het verdriet van Clinton aanhangers vegen de V.S. het liefst onder het tapijt.

Dat mensen iedere dialoog zo woest de grond in willen trappen, heeft echter een reden. Clinton de schuld geven van alles en haar daarna manen op te rotten, leidt de aandacht af van alle problemen die de V.S. op dit moment in hun greep houden. De werking van de journalistiek, beeldvorming rond ambitieuze vrouwen, de invloed van Rusland, Republikeinen die de stem van alles wat niet blank en mannelijk is proberen te onderdrukken, bijvoorbeeld door kiesdistricten anders te begrenzen, er speelt vanalles. Clinton’s verlies was niet ‘normaal’, en vanwege die buitengewone problemen is het juist van het grootste belang wél na te praten over wat er gebeurde.

De manier waarop mensen met Clinton om gaan, toont daarnaast aan hoeveel zaken rondom rolpatronen nog onopgelost voortwoekeren. Da’s Ook Traister besteedt daar aandacht aan in haar interview. Zo mogen vrouwen nog steeds niet openlijk streven naar macht en invloed. Clinton:

Sandberg predicted to Clinton that her reception during the campaign would be very different from the 69 percent approval rating she’d gained as secretary of State. “Sheryl was right-on,” says Clinton. “Once I moved from serving someone — a man, the president — to seeking that job on my own, I was once again vulnerable to the barrage of innuendo and negativity and attacks that come with the territory of a woman who is striving to go further.”

Clinton probeerde zichzelf te blijven, maar ze kon niet hetzelfde politieke spel spelen als de mannen. Zo kon ze niet expliciet woede tonen – veel mensen zouden haar dan meteen neersabelen als boze bitch. Het inhouden van emoties, zelfbeheersing toen, kende echter weer het nadeel dat mensen haar kil en niet authentiek vonden.

Dit is die beruchte ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet’ dynamiek die vrouwen in netelige situaties brengt. Zo had Clinton moeite met het intimiderende gedrag van Trump tijdens de drie debatten. Vooral de tweede, waar Trump als een stalker achter haar aan liep op het podium. Ze kon hem geen klap voor z’n kop verkopen of gaan schreeuwen ‘ga weg’. Dus hield ze zich in en kwam presidentieel over – op zich positief en winst. Maar haar zelfcontrole had een ander nadeel:

 “So I ended up with another ‘win,’ ” she says. “But I also ended up with him really satisfying a lot of his potential voters.

Nu de verkiezingen voorbij zijn, valt op dat veel mensen Clinton en haar naaste medewerkers persoonlijk de schuld geven van haar verlies. Ze was een slechte kandidaat, haar campagne stapelde fout op fout, sjonge jonge, wat een nutteloze trut, dat ze niet eens kon winnen van de allerslechtste, meest incompetente seksistische idioot in mensenheugenis:

When I ask Clinton about the eagerness to blame her and her alone for the election result, she gets impatient. “Oh, I don’t know, you’d have to talk to a psychologist about it. There’s always, what’s that word … Schadenfreude — ‘cut her down to size,’ ‘too big for her own britches’ — I get all that. But I don’t see this being done to other people who run, particularly men. So I’m not going to engage in it. I take responsibility, I admit that I’m not a perfect candidate — and don’t know anybody who was — but at the end of the day we did a lot of things right and we weathered enormous headwinds and we were on our way to winning. So that is never going to satisfy my detractors. And you know, that’s their problem.”

Met die houding stoomt ze door. Zo hield ze recent een zeer positief ontvangen toespraak tijdens de buluitreiking van studenten van Clinton’s oude Alma Mater, Wellesley College. Net als in de toespraak waarin ze haar verkiezingsnederlaag toegaf en Trump feliciteerde, legde ze de nadruk op de positie van meisjes en vrouwen, hun kansen en hun toekomst. Wel verdorie, ‘waar was die Clinton tijdens de door haar schuld verloren verkiezingscampagne?’ heet het nu. Onder andere Melissa McEwan van weblog Shakesville heeft een duidelijke mening over die dynamiek:

Following Clinton’s address, a number of Important People wondered: “Where was this Hillary Clinton during the election?” There is, perhaps, no more dishonest or self-serving musing anyone could make in response to that address, which was classic Clinton. It is a musing that is naught but rank victim-blaming and gaslighting. A rhetorical device meant to absolve oneself of having failed to see who she really is. She was right in front of our faces, all along. I spent the entirety of the campaign writing about “this Hillary Clinton,” which was one of the great privileges and highlights of my professional life. She was there to behold, for anyone who was not busy instead being enchanted by Trump’s empty podium or four decades of misogynist filth. The difference between now and the campaign is not in Clinton: The difference is that she is no longer seeking power. The terrifying threat of female power is gone. (For now.)

Hoe dan ook, Clinton zorgt ervoor dat ze zelf aan het woord blijft. Ze werkt onder andere aan haar memoires, met uiteraard veel aandacht voor haar ervaringen gedurende de verkiezingen. Melissa McEwan heeft alvast een titel bedacht voor dit vooralsnog titelloze manuscript:

Zelfs Wonder Woman dient als wapen tegen vrouwen

Nog een paar weekjes slapen en dan is het zover: Wonder Woman in de bioscoop! Maar zelfs deze heldin ontkomt niet aan minachting. Eerst moesten we decennia wachten op de film. Daarna bleef het bijzonder stil om de film te promoten. Nu de p.r. eindelijk tekenen van leven toont, blijkt Wonder Woman gekoppeld te worden aan dieetproducten. Wonder Woman verandert zo in een wapen tegen vrouwen – je moet perfect zijn, val af, anders kotsen we je uit.

Gal Gadot, die Wonder Woman speelt,  kan er niets aan doen dat ze bijna voldoet aan het dominante schoonheidsideaal. Ze werd geboren met bepaalde fysieke kenmerken die onze cultuur waardeert. Ze werkte hard om in 2004 de kroon van Miss Israel te winnen. Ook voor haar filmrollen moet ze er perfect uit zien – Hollywood ziet actrices alleen staan als ze jong, bloedmooi en sexy zijn, anders kun je fluiten naar een inkomen. Op je 23ste ben je al over je hoogtepunt heen, lijkt het. Kortom, ze moet wel hard aan haar uiterlijk werken, anders krijgt ze geen klussen.

Het wordt nog vervelender als anderen aan de haal gaan met Gadot’s bijna perfecte uiterlijk en vrouwen allerlei gekkigheid voorschrijven. Journalisten publiceren clickbait over een ‘Gal Gadot dieet plan‘. Daarin staan vermaningen dat je als vrouw voedsel moet vermijden waar je opgeblazen van raakt. Geen groenten eten, meisjes! Een banaan mag nog net, maar echt, je wil geen vet zwijn worden, toch? En blijven scheren, vrouwen. Haar in oksels of op benen vinden we alleen prima als het gaat om mannen. Vrouwen moeten met dure producten en door pijn te lijden die natuurlijke begroeiing verwijderen. Levenslang.

De huidige dieet pr-campagne, rijkelijk gelardeerd met foto’s van Gadot als Wonder Woman, heeft de slogan ‘denk dun’. De kritiek was al snel niet van de lucht. Eindelijk een grote Hollywood productie over en rondom Wonder Woman. De eerste productie uit de huidige superhelden-golf waarin een vrouw centraal staat als heldin. Maar nee, krijg je weer gezeur over het uiterlijk van vrouwen. Je zou er depressief van worden. Zoals website The Mary Sue samenvat:

 “Think thin” is not a slogan we need associated with a fierce warrior. […] This cross-promotion is full of the mixed messages of unrealistic standards women have forced upon them their whole lives. We’re supposed to be as strong as Wonder Woman but also expected to “think thin,” to keep our bodies small and unimposing, preferably to the point of having no body at all. Hopefully the movie itself does a better job of promoting representation of a stronger, unapologetically impressive sort of woman.

Ik hoop het ook. De trailers beloven in ieder geval veel goeds:

 

Nederland maakt kennis met de uitvinder van ‘mansplaining’

Magazine The New Yorker raakte een gevoelige snaar met deze cartoon:

Mijn vrije vertaling: ”Ik zei: ‘ik vraag me af wat het betekent’, niet ‘vertel jij me wat het betekent’.”

BAM! Mansplaining in een notendop. De ervaring van veel vrouwen dat mannen hen iets uitleggen, ongeacht wat het is en ongeacht de kennis, mening en/of ervaring die vrouwen zelf hebben over het onderwerp. Denk aan de arts die van een mannelijk familielid een verhandeling krijgt over een aandoening waar ze nota bene in specialiseerde.

Het fenomeen is tenenkrommend irritant en getuigt van een enorme blinde vlek bij mannen, maar lange tijd beschikten vrouwen niet over de taal of de machtspositie om zich teweer te stellen tegen deze culturele vorm van dominant territorium afbakenen. Zolang je sociaal en economisch afhankelijk bent van een man laat je het wel uit je hoofd om kritiek op hem te uiten. En als dat niet meer zo is, moet je nog steeds een woord vinden om uit te drukken wat het probleem is.

Cue Rebecca Solnit. In 2008 schreef ze het essay ‘mannen leggen dingen aan mij uit‘. De term Mansplaining stond daar nog niet letterlijk in, maar vrouwen herkenden zich in de situatie die ze in het essay besprak en kwamen met dat woord op de proppen. Men explain werd mansplain. Nu, bijna tien jaar later, kunnen Nederlanders dit baanbrekende essay eindelijk in hun eigen taal lezen. Vrij Nederland publiceerde de vertaling, bij wijze van voorpublicatie van een nieuw in Nederland verschenen bundel artikelen van Solnit.

Mansplaining staat inmiddels in het online woordenboek van Oxford. In interviews vertelt Solnit dat ze het erg prettig vindt dat vrouwen nu beschikken over de woorden om duidelijk te maken op welke manieren ze monddood worden gemaakt:

I used to focus on its negatives: It does get used too broadly at times, and it can imply that anything men hold forth on is mansplaining. But years ago, a woman pointed out to me that the word has been incredibly valuable in describing an experience most women have but didn’t have terminology for, beyond generics like patronizing, presumptuous and so forth. I often talk about the importance of calling things by their true name, of the value of precise description, so I’m pleased to have inspired a word that is now in many languages, including, recently, Icelandic.

Hoog tijd dat Nederland nader kennis maakt met het essay van Solnit en het gebruiksgemak van het woord mansplaining. Want in ons land komt dat ook vaak zat voor. Dus hulde aan uitgeverij Podium die de bundel van Solnit uitbracht onder de titel ‘Mannen leggen me altijd alles uit‘. En hulde aan Vrij Nederland voor de voorpublicatie van het essentiële mansplain-essay die de bundel haar naam geeft.

Ruim helft docenten en ouders discrimineren meisjes en jongens

57% van de leraren geven toe dat ze meisjes en jongens (onbewust) stereotyperen op school. Ruim de helft van de ouders geeft toe dat ze hun zonen anders behandelen dan hun dochters. En jongeren zien exacte vakken als ‘mannelijk’ en dus minder geschikt voor meisjes. Dat blijkt uit een Engels onderzoek, uitgevoerd ter gelegenheid van een Maand van de Exacte vakken.

Deze stereotypering heeft negatieve gevolgen voor meisjes. Zo maakte 54% van de ondervraagde docenten mee dat meisjes onder druk van hun ouders stopten met exacte vakken. Deze vroege uitval voorkomt dat meisjes een echte vrije keuze kunnen maken. Misschien zijn ze stiekem best ok in wiskunde, maar als dat geldt als ‘iets voor jongens’ en je ouders zeggen ‘wiskunde is veel te moeilijk voor jou, stop er maar mee’, dan moet je als kind van goede huize komen om een eigen koers te varen.

Tegen de tijd dat het gaat om studeren en een baan vinden, domineren jongens en mannen en halen werkneemsters nog geen kwart van het totaal uit bij bedrijven. Samenlevingen verspillen zodoende bergen talent.

De studie past bij eerdere onderzoeken. Zo blijken docenten de wiskundige vaardigheden van jongens al vroeg veel hoger in te schatten dan bij meisjes. Zij krijgen bij voorbaat het vertrouwen van docenten. Meisjes niet. Uit een ander onderzoek bleek vervolgens dat docenten wiskundehuiswerk van meisjes betere cijfers geven dan dat van jongens, maar alleen zolang ze niet weten of een jongen of meisje de sommen maakte. Zodra ze de sekse wisten, gaven ze meisjes juist lagere cijfers dan jongens.

Hetzelfde overkomt vrouwen als ze bijvoorbeeld software programmeren en aanbieden op een platform zoals GitHub. Gebruikers gaven hun producten hoge waarderingen, maar alleen als ze geen idee hadden of een man of een vrouw erachter zat. Zodra ze wisten dat het programma van een vrouw kwam, vonden ze het niks meer.

Kortom, docenten en ouders zijn gewoon een product van een seksistische maatschappij. We zwemmen met ons allen in hetzelfde water, geven de boodschap vervolgens door aan kinderen en zo leren kinderen al vroeg hoe het hoort. Genialiteit is een mannelijke eigenschap, weten meisjes van zes al. Aan wiskunde hoeven ze niet te beginnen want dat kunnen meisjes niet, tenzij je een uitzonderlijke freak bent. Waarna meisjes afhaken en iedereen zegt ‘zie je wel, wiskunde is niets voor meisjes.’ Zo houdt het patroon zichzelf in stand….

Belangstelling groeit voor Octavia Butler’s vooruitziende blik

Octavia Butler schreef genuanceerde science fiction over racisme, seksisme, het milieu, de Ander. Nu, dankzij het oprukkende conservatieve populisme, krijgen deze vraagstukken een nieuwe urgentie. En neemt de belangstelling voor de ideeën van deze auteur toe. ‘Alles wat je aanraakt, verander je’, schreef Butler, en met die hoopvolle boodschap kunnen mensen wellicht verder in het tijdperk Trump (en bij ons Wilders? Of die seksistische Trump-sympathisant Thierry Baudet???)

De hernieuwde aandacht voor Butler uit zich op allerlei manieren. Non-profit organisatie Clock Shop organiseerde vorig jaar een evenement rondom de auteur. Onder de noemer Radio Imagination vonden het hele jaar door performances, filmavonden en literaire bijeenkomsten plaats.  Clock Shop zelf produceerde bovendien een reeks podcasts over haar leven en werk.

Daarnaast houdt de Huntington Library, trotse beheerder van Butler’s archief, vanaf april 2017 een tentoonstelling, zodat mensen haar brieven, schetsen, aantekeningen enz. met eigen ogen kunnen zien. Oktober vorig jaar nam een journalist uit Los Angeles bovendien het instagram-kanaal van de Huntington Library over om haar nalatenschap digitaal te ontginnen. En haar roman Kindred (geestverwant) werd bewerkt tot een literair stripboek, met een voorwoord van SF auteur Nnedi Okorafor. Recensenten noemen dit album essentieel leesvoer en een prima introductie tot haar werk.

Butler’s ideeën en inzichten krijgen op die manier de kans om breder bekend te raken bij een groter publiek. Een hoopvol teken, zeker in de V.S., waar blanken met een abonnement op Fox News een seksistische, racistische president kozen, die op dit moment allemaal racistische, seksistische mannen aanstelt die de rechten van vrouwen en niet-blanke mensen in willen perken.

Hoe kun je in zo’n verhard klimaat verder? Hoe navigeer je dit soort troebele wateren? Butler zelf kan een voorbeeld vormen, met haar pure wilskracht. Daarnaast biedt ze inzicht in situaties (kennis is macht). Ze snapte precies hoe conservatief populisme werkt en hoe ras, gender en sociale klasse op elkaar inwerken. Zo voorspelde ze Trump’s campagneslogan al in de jaren negentig. In Parable of the Talents staat een figuur op die, in een tijd van crisis, religieuze intolerantie en een toenemende hang naar isolationisme, campagne voert onder het uitroepen van ‘maak Amerika weer groot’.

Literair tijdschrift ZYZZYVA nam dit boek dan ook prompt op in een leeslijst voor het Trump tijdperk:

While Butler tackles the issues of white supremacy, misogyny, and exploitative capitalism that climax in a post-apocalyptic America, her real concern is the novel’s empathic protagonist. Lauren turns her burden into the foundation for a religious community based in empathy; in doing so, she lets us imagine what a society organized according to human need might look like.

Naast medemenselijkheid stelt Butler in haar verhalen een vorm van holistische spiritualiteit voor, samen met een politiek gebaseerd op ecologie en de gemeenschap, zoals collectieven en coöperaties. Ze plaatst zichzelf daarbij in een lange traditie van feministische utopieën en dystopieën, signaleert magazine FemSpec. Cruciaal daarbij is het vermogen van mensen om te kunnen veranderen:

Butler in the end opts for the pragmatic solution within her utopian vision, and with that speaks to concerns within feminist grassroots movements: With whom to ally? What compromises are acceptable, what is not open for negotiation? And above all, she addresses issues of agency and the potential to seize the moment and change the world around us, the promise of “All that you touch, you change.”

Dat kan op een negatieve manier zijn, maar ook op een positieve wijze. Butler laat zien hoe je aan de positieve kant uit kunt komen. Mensheid, doe er je voordeel mee.

PS.: In Nederland is alleen De Patroonmeester tweedehands verkrijgbaar, de rest van haar werk bleef zo te zien onvertaald in het Nederlands. Uitgeverijen…..?!?

Vrouwen vogelvrij in nieuwe cultuur onder Trump

Donald Trump’s voorbeeld om vrouwen te behandelen als koopwaar en hen desgewenst in hun gleuf te grijpen, heeft effect. Partijgenoot Chris von Keyserling besloot op zijn beurt óók een vrouw tussen de benen te grijpen, want nu hoeft hij niet meer politiek correct te zijn. En vrouwen die werkzaam zijn binnen de hamburgerketen van de door Trump aangewezen nieuwe minister van Werk krijgen veel vaker dan gemiddeld te maken met seksuele intimidatie, mede door seksistische reclames van het bedrijf.

Von Keyserling is een Republikeinse politicus uit de staat Connecticut. Volgens de berichtgeving liet hij een politieke discussie met een werkneemster escaleren. Haar naam en functie worden niet genoemd, maar ze had een kantoor in hetzelfde pand waar Von Keyserling werkt. De discussie draaide er volgens de aangifte op uit dat hij haar uitschold voor lui, bloedzuigend vakbondslid en haar toebeet dat er een nieuwe situatie is ontstaan. Eentje waarin hij zich niet meer politiek correct hoefde te gedragen. Waarop hij haar achtervolgde tot in haar kantoor en haar, toen ze weg wilde lopen, in haar vagina greep en zei:

According to the warrant, he “looked back with a really evil look in his eyes and said, ‘it would be your word against mine and nobody will believe you.”

De vrouw diende een klacht in, mede omdat ze er achter kwam dat Von Keyserling zich vaker seksistisch en agressief gedraagt jegens vrouwen. De politie arresteerde hem. De Republikein probeert de situatie nu te herformuleren als een grap, een speels gebaar, iets wat heus niet zo erg is als overgevoelige vrouwen beweren en komop mensen, niet zo moeilijk doen. Het lukte Trump, dus waarom Von Keyserling niet?

Dat een seksistische houding jegens vrouwen gevolgen heeft voor normen en waarden, blijkt ook uit onderzoek naar de situatie in de hamburgerketen van Andrew Puzder. Trump droeg deze man voor als degene die zich over de arbeidssector moet buigen. Puzder heeft een goed gedocumenteerde geschiedenis van seksuele intimidatie en seksistische reclamecampagnes vol halfnaakte modellen.

Dat voorbeeld werkt negatief door binnen zijn onderneming. Rapporteren gemiddeld 40% van de fast food medewerksters seksuele intimidatie, bij Puzder’s bedrijven stijgt dat percentage naar 66%. Klanten beroepen zich daarbij op de seksistische reclames om hun gedrag goed te praten: in die filmpjes zijn de vrouwen gewillig en vrijelijk beschikbaar om te bepotelen, dus waarom de medewerksters dan niet? The Guardian concludeert somber:

When the person at the top of a company normalises objectification, it makes it much more socially acceptable for others to treat women in a similar way. This is one of the clearest illustrations yet of the “trickle-down” effect we see when people who themselves exhibit prejudiced views are put in positions of great power. It is a phenomenon we must prepare ourselves to see a great deal more of after Donald Trump is inaugurated as the 45th President of the United States.

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Zaak Simons staat niet op zichzelf

De zaak Sylvana Simons houdt de gemoederen bezig. Gelukkig beginnen er in de media analyses te komen die haar situatie voorzien van een bredere context. Want wat haar overkomt, staat niet op zichzelf. Het hangt samen met bekende patronen rondom seksisme en racisme, en met territoriumdrift van de groep die het openbare debat gewend was te domineren. Een overzicht van de betere artikelen:

Bron: Joop.nl

Slechts een paar bronnen halen de analyses uit het niveau van persoonlijke anekdotes en inzichten, en plaatsen de woede tegen Simons in een bredere context. Zo haalde tijdschrift Linda een onderzoek aan van het Britse dagblad The Guardian. Deze krant analyseerde tienduizenden commentaren op opiniestukken van verslaggevers, en toonde keihard aan dat mensen de standpunten van hun gekleurde, vrouwelijke medewerksters met de meeste haat neersloegen. Van de top tien doelwitten vielen er acht in die categorie. De andere twee plekken gingen naar mannen met een gekleurde huid.

Wie leveren al die haat? Veel commentaren zijn anoniem. Her en der duiken echter wel degelijk namen op. Linda noemt radio dj Giel Beelen en voetbalcommentator Johan Derksen als expliciete leveranciers van haat tegen Simons. Een 37-jarige man uit Kudelstaart bekende de maker te zijn van bewerkte beelden waardoor het lijkt alsof mensen Simons lynchen.

Ziet u het patroon? Blanke mannen. Het NRC ging te rade bij kinderpsychiater Glenn Helberg:

Het zijn opvallend veel witte mannen die zich aangevallen voelen, zegt Glenn Helberg, kinderpsychiater en voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN). „Zij voelen de drang de eigen groep waarmee jij je identificeert, te verdedigen tegen de ánder. Dat is een heel primitief gevoel. Sylvana Simons is niet alleen de ánder omdat ze zwart is, ze is ook nog vrouw. Seksisme, racisme én islamofobie spelen een rol. Want ze zit nu bij een partij die opkomt voor moslims. Zij symboliseert die drie angsten.”

Webmagazine Vileine schreef hier trouwens in mei dit jaar al over, al die blanke mannelijke opiniemakers die steigeren zodra Simons in beeld komt en hele columns wijden aan hun weerzin tegen haar.

Dat duidt op nog iets anders. Radio, debatprogramma’s op de televisie, het politieke debat, kranten, tijdschriften, op een paar uitzonderingen en niche-genres na domineren blanke mannen. Dat vond iedereen lange tijd normaal, totdat de tweede feministische golf losbrak, emancipatiebewegingen aan kracht wonnen en allerlei groepen meer diversiteit eisten. Deze ontwikkeling leidt ertoe dat blanke mannen nog steeds domineren, maar daar steeds minder vaak mee weg komen. De Correspondent:

…de man die dacht machtig en onaantastbaar te zijn, niet langer wegkomt met gedrag wat tot in het recente verleden geaccepteerd of geslikt werd. Witte mannen moeten een toontje lager zingen, omdat ook vrouwen, minderheden en mensen met een lagere sociale klasse hun plek opeisen. Daarom roeren veel van dit soort mannen zich. Door zich te beklagen dat hun grappen niet meer geaccepteerd worden of hun woorden altijd verkeerd uitgelegd worden. Door een seksistische, badinerende tweet de wereld in te slingeren.

Of een lynchfoto van Sylvana Simons te maken, zodat ”die bitch” haar plek weer weet. Zelfs het ‘daar moet een piemel in’ komt weer langs, want als mannen een vrouw klein willen maken doen ze dat het liefst door middel van dreigen met haatseks. Zie ook de walgelijke reactie van Quote op een al even walgelijk artikel in Esquire, waar een journalist seksueel geweld tegen dronken, bewusteloze vrouwen aanmoedigde – en daar mogen wij vrouwen niks van zeggen, anders volgt haatseks.

Seksisme, racisme, islamologie en de woede van blanke mannen omdat ze niet meer als vanzelfsprekend het openbare debat domineren, het is een krachtige cocktail. Simons is niet de eerste of de enige die met die giftige cocktail in aanraking komt. Velen gingen haar voor. Hoogleraar Gloria Wekker, die aangevallen wordt op haar toon omdat mensen de uitkomsten van haar wetenschappelijke onderzoek naar racisme niet pruimen. Mannen en een enkele vrouw die moslima’s verbaal aanvallen op straat en in het openbaar vervoer. De haat tegen Ayaan Hirsi Ali. Het gaat door totdat we inzien wat er achter ligt….

Bonus: reacties op uitspraken over racisme en seksisme van Sylvana, bewijzen haar gelijk. Zie ook Lewis’ Law: commentaren over ieder artikel over feminisme rechtvaardigen het feminisme. Later iets aangepast zodat de wet beter aansluit bij andere internet-wetmatigheden (zoals Godwins Law):

As the comment section of any article about feminism grows, the probability of someone saying something utterly vile, stupid and/or ignorant about women – something that justifies the existence of feminism – approaches one.”

Verander ‘feminisme’ in ‘racisme’ en je bent er.

Seksisme alarm: moeder heeft het gedaan

In de categorie ‘volautomatisch’/onbewust seksisme deze keer een column van Sheila Sitalsing, nota bene gepubliceerd door maandblad Opzij. Zij reageert op een onderzoek van het CBS waaruit blijkt dat pubers al honderd procent doordrongen zijn van de Nederlandse norm op het gebied van huishouden en betaald werken. Het kostwinnersmodel heeft afgedaan. Het nieuwe ideaal voor heterostellen is het anderhalfverdienersmodel. In dat model heeft hij dé baan, en is zij hoofdverantwoordelijk voor huishouden en kinderen, met een baantje erbij ‘voor de extra’s’ of ‘om de kinderopvang te betalen‘.

De rubriek Seksisme Alarm bestaat omdat we openlijke vrouwenhaat makkelijk herkennen. ‘Wijven kunnen niet autoracen, ze horen in de keuken thuis’, da’s duidelijk en daar kun je makkelijk stelling tegen nemen, als je van mening bent dat vrouwen mensen zijn. In Nederland zijn we echter een stapje verder. Het seksisme gaat ondergronds, wordt impliciet, of krijgt een roze strik (het zogenaamde ‘welwillend seksisme’.) Of het gebeurt zo onbewust volautomatisch dat het niemand opvalt. Die voorbeelden, soms wat ouder van datum en soms recent, verzamel ik hier.

In dit seksisme alarm: het CBS onderzocht hoe jongeren over de verdeling van betaald en onbetaald werk denken. Ze moesten zich voorstellen dat ze later een relatie en een kind hadden, en hoe de situatie dan zou zijn. Dat leidde keurig tot een scenario waarbij híj minimaal vier dagen per week betaald buitenshuis werkt, en liefst fulltime. Zij heeft geen betaalde baan of verricht hooguit een dag of twee in de week betaald werk. Voor de rest zorgt zij onbetaald voor huishouden en kinderen.

Sitalsing signaleert in Opzij terecht dat jongeren blijkbaar al in een vroeg stadium weten hoe het volgens de omgeving hoort. De jongeren beschrijven een norm, en voegen zich daar naar.

So far, so good. Maar dan schrijft ze dit, met de vetgedrukte delen door mij toegevoegd:

In hoeverre dit de schuld is van Bart Smit, roze stofzuigers voor meisjes en scheikundedozen voor jongens valt buiten de opzet van dit onderzoek. Het CBS heeft wel iets anders onderzocht dat vermoedelijk nog bepalender is dan pratende babypoppen: kinderen nemen een voorbeeld aan hun ouders.  Moeders met kleine baantjes die het zorgen goeddeels voor hun rekening nemen en het geld verdienen goeddeels overlaten aan de man in huis geven aan hun dochters én hun zoons de boodschap mee dat dit oké is. Daarnaast zitten die moeders vermoedelijk de hele tijd de vaders die iets in het huishouden doen te bekritiseren te corrigeren. Want – en dit vind ik de zieligste uitkomst van het onderzoek – niemand, helemaal níemand van de ondervraagde jongeren denkt dat jongens beter zijn in stoffen, wc’s poetsen en koken dan meisjes. Je oogst wat je zaait.
In deze tekst gaat het om schuld. Wie heeft schuld. Het gaat om ‘je oogst wat je zaait’, een verwijzing naar een metafoor die onder andere in de Bijbel voorkomt. De ‘je’ in de zin over oogsten wat je zaait, is duidelijk degene die schuld heeft. Dat geeft een morele lading aan het geheel.
Wie is die ‘je’ die zaaide wat er geoogst wordt?  ”Kinderen nemen een voorbeeld aan hun ouders”, schrijft Sitalsing. Dat gaat meteen over in moeder. De moeder neemt het zorgwerk op zich. De moeder laat geld verdienen over aan de man. De moeder geeft dochters en zonen de boodschap mee dat de norm oké is. Zíj, de moeder, is degene die zaait. Zij, de moeder, heeft schuld, stelt Sitalsing impliciet.
Maar hoezo verandert ”ouders” opeens in alleen de moeder? Waar is de vader gebleven? Wat geeft hij zijn kinderen mee? Waar zijn de werkgevers die vrouwen naar huis sturen zodra ze aangeven dat ze zwanger zijn? Waar zijn alle familieleden, collega’s, vrienden en andere mensen die vrouwen onder zware sociale druk zetten om zich te schikken in dat anderhalf verdienersmodel? We lezen echter niks over de omgeving of de anderen. We lezen alleen dat de moeder vermoedelijk [= eigen invulling van Sitalsing, haar vermoeden] op vaders begint te vitten zodra die proberen iets in het huishouden te doen.
Zo dan mannen verleiden?
Sitalsing herhaalt hiermee een seksistische mythe, die vaak wordt ingezet om vrouwen met schuld beladen terug in hun hok te knuppelen. ‘Hoezo klagen dat mannen niks doen in het huishouden. Je maakt het er zelf naar, dus zeur niet.’ In werkelijkheid zie en lees je dat vrouwen tobben, elkaar om advies vragen wat te doen, en vanalles proberen om diplomatiek hun man te betrekken bij huishouden en gezin. Van mannen bekritiseren is alleen sprake in de zin van pleiten voor een herverdeling van betaald en onbetaald werk, omdat vrouwen overbelast worden als ze overal alleen voor staan.
Kortom, we hebben hier een prachtig staaltje volautomatisch seksisme te pakken. Wat er ook gaande is, wie er ook allemaal een aandeel in hebben, we letten alleen op moeder de vrouw. Zij is de schuldige. Foei, moeders! Beter je leven en wel nu meteen, anders groeit de volgende generatie ook op voor galg en rad en schiet het niet op met het feminisme.

Amerikaanse verkiezingen door een genderbril: schandalen-editie

Zit je in de laatste fase van je verkiezingscampagne, komt de FBI opeens met een vage brief dat ze opnieuw een onderzoek beginnen naar Clinton’s e-mail gedrag. Koren op de molen van Trump, die Clinton opnieuw verdacht kan maken, en een tegenslag voor Clinton. Welke rol speelt gender bij dit alles? Wat speelt er rondom de kandidaturen van Trump en Clinton? De Amerikaanse media bieden allerlei interessante analyses en nieuwtjes die je in de Nederlandse media niet leest.

Eén van de redenen waarom Trump de e-mails aan kan grijpen voor verdachtmakingen is omdat Clinton bij veel mensen te boek staat als een leugenachtig, niet authentiek persoon die vast en zeker vanalles te verbergen heeft. Waarschijnlijk speelt haar vrouw-zijn hierbij echter een grote rol, signaleert The Conversation als een van de velen. Vrouwen behoren hun man te steunen, tweede viool te spelen, zich bescheiden op te stellen en te dienen en te troosten. Doe je dat niet en vertoon je ambities, dan schend je de verwachtingen die mensen hebben. Je gedraagt je niet als een vrouw. Dat deugt niet. Er klopt iets niet.

Dat gevoel van onbehagen exploiteert Trump al vanaf het begin van zijn campagne. Hij gebruikt haar sekse tegen haar door slim in te spelen op vooroordelen. Hij gebruikt daarbij codewoorden zoals ‘stamina’ en door te stellen dat een president ‘brede schouders’ moet hebben, of dat Clinton er niet uitziet zoals een president – kritiek waar scholieres die meedoen aan debat-lessen al mee te maken krijgen.

Trump’s focus op schandalen en Clinton’s uiterlijk heeft nog een ander voordeel. Het leidt de aandacht af van zijn eigen, veel ergere schandalen. Terwijl bij Clinton twintig jaar verdachtmakingen en talloze diepgravende onderzoeken niks opleverden, kon Trump ongestoord belasting ontduiken, frauderen met giften, vrouwen ongewenst betasten en vernederen, rotzooien met zijn eigen mails, enz.

Vreemd dat we daar zo weinig over horen, merkten verschillende analisten op. Het riekt naar een dubbele moraal. Onder andere het gedrag van de FBI directeur onderstreept dit. Hij deinsde er voor terug om Trump’s dubieuze banden met Russen openbaar te maken, maar elf dagen voor de verkiezingen het Clinton e-mail gebeuren oprakelen vond hij geen probleem. Met zijn actie overtrad de FBI mogelijk de wet, en zeker weten interne gedragsregels.

Hoe nu verder? Omroep CNBC denkt dat dit e-mail schandaal Clinton juist helpt om Trump te verslaan. Anderen schatten in dat de invloed van de FBI manoeuvre beperkt blijft, omdat mensen lange tijd geleden al besloten op wie ze zullen stemmen. Maar zeggen mensen wel wat ze denken? Veel vrouwen uit conservatieve Christelijke milieus moeten bijvoorbeeld hun man volgen, ook in zijn politieke keuzes. Er zijn echter tekenen die er op wijzen dat vrouwen in het openbaar hun man steunen, maar in het geheim voor Clinton willen stemmen omdat ze Trump niet kunnen velen.

Ook vrouwen die openlijk Republikeins zijn, komen in het nauw. Ze moeten kiezen tussen trouw zijn aan de partij en daarmee een vrouwenhater volgen, of hun partij ”verraden” en niet stemmen of overlopen naar Clinton. Republikeinen vrezen dat Trump hun vrouwelijke aanhangers weg jaagt. Daarnaast voelen Republikeinse politici zich verraden door hun mannelijke collega’s. Jarenlang verdedigden ze mannelijke politici tegen beschuldigingen van seksisme. Nu steunen ze een vrouwenhater die openlijk aanranding goedpraat. Stank voor dank.

Hoe het uitpakt rond 8 november? Geen idee. Vrouwenhaat lijkt mensen (mannen) te stimuleren om de gang naar de stembus te maken en Trump te kiezen. Aan de andere kant putten Democraten hoop uit de eerste vroege stemrondes. In de staten Georgia, North Carolina en Florida lijkt het erop dat vrouwen zich opvallend vaak registreerden als kiezer en op Clinton stemden. Er ontstond onder andere een piek na het eerste debat tussen de kandidaten, toen Trump Clinton zeer seksistisch behandelde:

It thus appears that women reacted to the events by exercising their right to vote.

Goh, wie had dat gedacht.