Category Archives: Mediastudies

Waarom ik Jan Roos liet sterven

Beste Jan,

Sorry, ik heb je laten sterven. Ik zweer je, in het echte leven zou ik jou als echt mens echt wel helpen als je in nood was. Ik zou je bijvoorbeeld best te eten geven als je verging van de honger, of uit het water vissen als je spartelend lag te verdrinken in een gracht. Maar in pixelvorm, op Kamergotchi? Dag en nacht opletten of je aandacht, liefde of lekkere hapjes nodig had en dan acuut doen wat je vraagt of misschien zelfs opeist? Nee.

Waarom liet ik je genadeloos creperen? Ik denk onder andere aan:

  • Je partij wil de partneralimentatie drastisch inperken. Dat betekent in de praktijk dat mannen hooguit vijf jaar hun ex moeten ondersteunen. Dit terwijl uit harde cijfers blijkt dat mannen die dit doen, er in et slechtste geval 6% op vooruit gaan met hun netto inkomen. En in de context van een anderhalf verdienersmodel waarbij wij als samenleving alle risico’s bij de vrouw neerleggen. Deze maatregel is zodoende zeer vrouwvijandig.
  • Jij en je partij zien de gelijkwaardigheid van man en vrouw alleen in de context van radicale islam. Met dat standpunt schaar je je aan de zijde van Nederlandse mannen die vinden dat enge radicalen met hun tengels van vrouwen af moeten blijven. Die regel geldt echter niet voor jou:  op een van alcohol doordrenkt feestje liet je je omringen door halfnaakte vrouwen, en er gaan hardnekkige geruchten rond dat je vrouwen in borsten of billen knijpt.
  • Je houdt van vrouwenhaters zoals Thierry Baudet. Je zocht samenwerking met diens Forum voor Democratie. Baudet is berucht vanwege zijn lofbetuigingen aan het adres van zogenaamde ‘pick up artists’: mannen die andere mannen leren om vrouwen te belagen en koste wat kost in bed te krijgen. Volgens Baudet willen vrouwen niet gerespecteerd worden: ”de realiteit is dat vrouwen overrompeld, overheerst, ja: overmand willen worden”. Ook wel genoemd: aanranding of verkrachting. Geen probleem voor jou, Jan.
  • Je promoot jouw partij als een partij met kloten. Dat klinkt triviaal, maar taal is het venster waardoor je de wereld bekijkt. Met ‘kloten’ beroep je je op een biologisch aspect waar vrouwen niet over beschikken. Dit veelzeggende taalgebruik versterkt het machogehalte in de politiek. Je sluit vrouwen buiten en versterkt het patroon waarbij mensen politiek symbolische definiëren als iets mannelijks, van mannen.
  • Je hebt maar twee vrouwen op je kandidatenlijst. Terwijl die lijst 17 personen telt. Twee op de zeventien, dat is een verwaarloosbaar percentage. Fijn dat het duo wellicht steun kan hebben aan elkaar, maar blanke mannen domineren alles.
  • Je roept op Twitter dat vrouwen een beurt moeten krijgen. Daar mag je niks van zeggen want dan volgt een minachtend snerend ‘zoek je aandacht, mop?’ Echt, het maakt niet uit, vroeg of laat zal een malloot over een piemel beginnen, die in een vrouwenlijf moet. Ongeacht wat de vrouw daarvan vindt. Jan, je hebt blijkbaar net als Thierry niet door dat je praat over aanranding en verkrachting:

Jaaroverzicht Lezeres des Vaderlands: een must-read

Iedereen die meent dat kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven, iedereen die vindt dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen om hun boeken gepubliceerd te krijgen, iedereen die zich afvraagt ‘waar zijn de vrouwen toch?’ zouden het jaaroverzicht van de Lezeres des Vaderlands als must-read op hun lijstje moeten zetten. De cijfers zijn overduidelijk (70% m-30% v) en als niemand iets wil doen omdat eerst anderen iets zouden moeten veranderen, zitten we over vijftig jaar nog steeds met blanke eenheidsworst.

Eerst de feiten. Na een jaar turven en tellen blijkt de aandacht voor vrouwelijke auteurs steken op 30%. Dit aandeel van circa eenderde komt ook terug in andere landen, zoals Australië of in de VIDA-tellingen uit de V.S. Het gaat om een structurele blinde vlek voor alles wat buiten het veld van blank en mannelijk valt. Daardoor halen schrijfsters de krantenkolommen slechts mondjesmaat, ongeacht hun werk.

In Nederland zouden vooral Het Parool en Vrij Nederland zich moeten schamen: die redacties komen niet verder dan rond de 20%. Dat het echt anders kan bewijst dagblad Trouw, met gemiddeld 40%. Niet geheel toevallig werken bij Trouw de meeste vrouwelijke recensenten en bij Vrij Nederland de minste, merkt de Lezeres op. Hulde aan Trouw! Allemaal een voorbeeld nemen aan die krant! Wordt abonnee van Trouw! Hoera!

Bij het stukken tellen hield de Lezeres geen rekening met de omvang van artikelen, en de plek binnen een boekenbijlage – prominente voorin met foto, of ergens achterin bij de korte signalementen. Zou ze dat aspect meegenomen hebben, dan duikelt dat gemiddelde van 30% aandacht voor vrouwen verder omlaag. Zowel in week 4 als in week 6  telde ze dit wel mee, en bleken stukken over vrouwen bij bijvoorbeeld de Volkskrant structureel korter te zijn en in de marge te staan. Op die manier ontstaat een tweede vorm van structurele marginalisering, binnen de geturfde marginalisering.

Tot slot maakt de Lezeres des Vaderlands korte metten met smoezen van het type ‘ja maar misschien  publiceren vrouwen minder boeken, uitgeverijen moeten ook wat doen, waarom heb je zo de pik op arme onderbetaalde krantenrecensenten’ enz enz. Welnu, verwijzen naar het aanbod uitgeverijen of andere schakels in de literaire wereld, is een manier van wegduiken:

Het is zeker zo dat waar je je schijnwerper ook zet in deze keten, vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Zelf heb ik al eens laten zien dat leeslijsten op middelbare scholen ook allesbehalve divers zijn. Dat betekent ook dat iedereen in de keten naar een schakel vóór zich kan wijzen om het probleem – en de verantwoordelijkheid – van zich af te schuiven. Dan verandert er echter nooit iets. […] Er wordt veel meer geproduceerd dan gerecenseerd, dus een boekenbijlage kán makkelijk diverser bespreken dan nu gedaan wordt. […] We zijn niet ‘vanzelf’ op weg naar meer gelijkheid, daar moet actief aan gewerkt worden.

Aan dat argument kan ik er nog eentje toevoegen. Kranten en andere media hebben de functie van poortwachter. Boeken waar zij aandacht aan besteden, komen beter onder de aandacht van lezers. Daarom houden uitgeverijen nauwlettend in de gaten welk boek De Wereld Draait Door in de etalage zet. Hun Boek van de Maand belandt daarna steevast in de toptien van de Bestseller 60. En daarom reageerden comics-fans zo teleurgesteld toen de New York Times een rubriek over dat genre schrapte – het wordt nu lastiger om uit te vogelen welk album je wil lezen, wat de aanbevolen titels zijn.

Ook op andere manieren blijken kranten en andere media poortwachters. In Australië komt tweederde deel van alle boeken uit de koker van een schrijfster. Als literaire bijlagen slaafs het beleid van uitgeverijen zouden volgen, zou het in de Australische media moeten wemelen van de artikelen over schrijfsters en recensies van hun boeken. Maar dat is niet zo. Australische boekenkaternen geven nog steeds tweederde van de kolomruimte aan mannelijke auteurs.

Kortom, op de media rust een extra verantwoordelijkheid om de situatie te veranderen. De Lezeres des Vaderlands hint dat Nederland misschien een eigen structurele telling krijgt, een instituut zoals VIDA. Dat hoop ik van harte, want de buren overzee merken dat cijfers publiceren een schok veroorzaakt in medialand en dat lekker tellen het debat naar een hoger niveau tilt:

VIDA’s count director Jen Fitzgerald says the numbers are so clear that they’re starting to change the conversation. “We have these stark blue-and-red charts that offer up data, and there’s no negating it. When we present it, it’s no longer a question of, ‘Is there an imbalance?’ Now, it’s a question of, ‘Why is there an imbalance? Do we want to change the imbalance?’ ” Fitzgerald says. “You know, the initial shock of, ‘Oh my goodness, are we really seeing 75 percent men across the board?’ to a question of, ‘Why are editors OK with 75 percent men across the board?’ “

Vrij Nederland, Parool, Volkskrant, NRC enz.: de bal ligt bij jullie. Doe er iets goeds mee.

En de Oscar gaat naar….. een man

Jaarlijks reikt de Amerikaanse filmindustrie Oscars uit, en jaarlijks blijkt welke verhalen, personages en makers de dominante cultuur belangrijk vindt: het werk van blanke mannen en de verhalen van blanke mannen. Vrouwen maken slechts 20% van de genomineerden uit. Het protest groeit, onder de noemer Oscars So Male. Hollywood heeft een enorm mannenprobleem, waardoor mannen kansen en werk aan andere mannen geven en vrouwen buiten in de kou staan.

Vakblad Variety signaleert dat de diversiteit op het gebied van huidkleur een beetje toenam en, na een aantal zeer magere jaren, nu weer opklom naar het niveau van 2007. Onder andere Octavia Spencer, Denzel Washington en Viola Davis maken dit jaar kans op een Oscar en in de categorie ‘beste film’  staan Moonlight, Hidden Figures en Fences, drie films met ras en etniciteit als belangrijk thema.

Deze relatieve vooruitgang strekt zich echter niet uit tot de seksen. Als je de acteurscategorieën even buiten beschouwing laat, domineren mannen in hoge mate. Dit jaar nomineerde de Academy of Motion Picture Arts and Sciences geen enkele vrouw voor beste regisseur of cinematograaf. De categorie scenarioschrijver leverde slechts 1 vrouw op uit een groep van minstens 10 genomineerden. Bij producenten ziet het beeld er iets gunstiger uit: negen van de 30 genomineerden zijn vrouw.

Al met al komen mannen op 80% van de genomineerden. De Academy nomineert liever een jodenhater als Mel Gibson dan een vrouw, aldus actrice Lena Dunham:

“It’s so crazy that Mel Gibson gets to make those insane movies and like scream about Jewish people on the street and then he gets to make a movie and everyone’s like, ‘But he’s an artist!’” Dunham is confident that, “If a woman went on a rant about Jews she would literally be like put in a dungeon.” Robinson inserted that, adding insult to injury, Gibson was nominated for “fucking Hacksaw Ridge,” a film she places in the cinematic genre of a “white dude jerking off about the heroism of another white man—I could not be less interested in that.”

De mannelijke dominantie is hardnekkig. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen in de periode van 2005 tot 2016 gemiddeld nooit verder kwamen dan 19% van de Oscarnominaties. Dit jaar biedt meer van hetzelfde. Alleen in de categorie ‘korte documentaires’ bevat de lijst evenveel mannen als vrouwen. Heel toevallig gaat het dan om relatief goedkope films, die je zelfstandig kunt maken met weinig middelen.

Bij de acteurscategorieën kom je altijd 50-50 uit, maar ook dan zie je opvallende verschillen. Zo hebben vrouwen in de categorie ‘beste ondersteunende actrice’ opvallend vaak rollen waarin ze een mannelijke hoofdpersoon helpen. Bijvoorbeeld als loyale echtgenote van of als de moeder van. Omgekeerd gaat het bij ondersteunende acteurs meestal om schurkenrollen, of zelfstandig opererende personages die het pad van een mannelijke hoofdpersoon kruisen, signaleert website Goldderby.

Waarom zijn lof en eer voor vrouwen en ‘vrouwenverhalen’ belangrijk? Welnu:

Because what we choose to honour doesn’t only tell us who excelled; it tells us who we are. If women aren’t integral to our storytelling, it skews the perspective of which stories are “worth” hearing, and how they’re told. At this point, you’re likely smacking your head, thinking you’ve heard all this before. Listen, I would give anything not to be still writing it. But the statistics keep forcing me to, like some film-columnist Ancient Mariner with a dead Oscar hanging around my neck.

Dus is het veelbetekenend dat wij als cultuur vrouwen marginaliseren. Het ontneemt vrouwen kansen en sluit deuren voor ze. Zo pikte Steven Spielberg het werk op van Colin Trevorrow omdat hij zichzelf in deze regisseur herkende. Hij gaf hem een miljoenenbudget en de kans om Jurassic World te regisseren. Dit gebeurde in hetzelfde jaar waarin Kathryn Bigelow Zero Dark Thirty uitbracht (omzet ruim 95 miljoen dollar). Maar, zoals Johanna Schneller van dagblad de Globe and Mail constateert:

Bigelow is the only woman to have ever won a best director Oscar, for 2008’s The Hurt Locker. But if Spielberg saw himself in her, he hasn’t said so. And she’s not directing Star Wars: Episode IX, either. Colin Trevorrow is.

Zo houd je de status quo in stand en kom je vanzelf op baggercijfers zoals 7% regisseuses in de top 250 van meest succesvolle films uit 2016. En weet je vrij zeker dat Oscars naar een man gaan.

Singer eert Desirée Dolron met veelzijdige expositie

Zijn het stofdeeltjes? Planeten? Sterrenstelsels? Hoe hangt dat gewervel samen met de weerspiegeling in het plafond? Daardoor lijkt het alsof je omhoog kijkt naar een sterrenhemel. En wat heeft dat alles te maken met angst? Die verwondering en meer roept het werk van Desirée Dolron op, onder andere met haar video-installatie ‘I will show you fear in a handful of dust II‘. Het werk maakt deel uit van een veelzijdige expositie in het Singer Museum in Laren. Grijp je kans – dat kan tot en met 14 mei 2017.

Xteriors

Harper’s Bazaar houdt het kort. ”Wie van fotografie houdt: dit is jouw tentoonstelling”. Dolron brak door met een reeks foto’s over religieuze rituelen in India, Pakistan en andere landen, waar mensen zichzelf pijnigen om een staat van transcendentie te bereiken. Tegelijkertijd toont het Singer ook haar latere werk, zoals de serie Xteriors, met prachtige, verstilde foto’s van serene mensen met een onpeilbare blik.

Maar Dolron doet meer dan alleen fotografie. Meteen als je de hoofdgang van het Singer museum in loopt, hoor je een onrustig fladderend ruisen. Het geluid komt van video-installatie Complex Systems. Geïnspireerd door de bewegingen van een zwerm spreeuwen speelt Dolron hier met leegte en beweging, soms harmonieus, soms manisch, aanzwellend en wegstervend. Enige minpunt: vanwege de locatie in de gang lopen er constant bezoekers door het beeld. Het pleit voor de kracht van Dolron’s installatie dat mensen toch geboeid bleven kijken.

Eenmaal binnen in de reeks zalen begint de bezoeker bij de onderwaterfotografie van de serie Gaze, waarna de religieuze beelden uit de jaren negentig volgen, een mooie reeks foto’s uit Cuba en Xteriors. Ook al lijkt het werk ernstig, je kunt wel degelijk humor ontdekken. Zoals Habana Libre, een foto van de Cubaanse hoofdstad gezien vanaf de boulevard. Dolron gebruikte bedekte kleuren. Donkere wolken aan de hemel en duidelijk zichtbare gaten in de vervallen gevels, ja, vrijheid…..

Tussendoor kun je in een pikdonkere bijzaal ‘I will show you fear in a handful of dust II‘ ondergaan. Ik heb er geen ander woord voor – ondergaan. Op een goede manier. Ik vond het werk vervreemdend, mysterieus, mooi op een ontzagwekkende manier. Dolron hierover in een interview voor het Financieel Dagblad:

Dolron komt niet uit een religieus nest, maar zat wel op een nonnenschool. ‘Daar werd ik niet blij van. Ik zie de secularisering als een bevrijding. Ik geloof ook niet in een hiernamaals. Mijn recente werk, I Will Show You Fear in a Handful of Dust (2016, red.), is een video van dwarrelend stof. Als mens ben je niets anders dan een transformatie van de stof. Zelfs onze angst huist in de materie.’

Zoveel kun je dus bereiken met warrelende deeltjes.

Om Dolron’s laatste installatie te zien moet je eerst door de toegift wandelen. Het Singer liet de fotografe een keuze maken uit de collectie. Ze koos vrouwenportretten van Leo Gestel en Jan Sluijters, omdat die schilderijen ”voor haar een sterke zeggingskracht en tijdloos karakter hebben”, aldus de toelichting. Leuk: het naakt met parelketting (Jan Sluijters, circa 1932) heeft gewoon haar op haar oksel, zoals dat hoort bij mensen.

Enfin, helemaal achterin zie je Uncertain, TX. Begeleid door omineuze a-tonale muziek zie je beelden van Caddo Lake in Texas, waar vreemde eend in de bijt Salvinia Molesta (grote vlotvaren) het hele ecosysteem aan het verwoesten is. Aan de oppervlakte zie je er weinig van. Zon, blauwe hemel, exotische bomen in een moeras…  maar onder water verstikt deze woekeraar alle leven. Beklemmend

Geen wonder dat grote musea zoals Victoria & Albert museum in Londen of het Reina Sofia Museum in Madrid haar werk bewonderen en tentoon stelden. Fijn dat je nu niet naar Engeland, Spanje of de V.S. (Guggenheim) hoeft te reizen. Je kunt alles zien in ons eigen kikkerlandje. Aanbevolen!

Resident Evil laat verrassend feministische erfenis na

”Jovovich heeft haar niche gevonden als de Brünnhilde van de film, de schildmaagd, de sterke en alerte Walküre die geen enkele man nodig heeft om de wereld te redden, tot de volgende apocalypse”. Met die woorden vat filmrecensente Thelma Adams het werk samen van actrice Milla Jovovich en de Resident Evil serie. Die bereikt met deel zes een einde – hoewel je dat nooit zeker kunt weten met zombies. Tijd voor een terugblik, met vrouwen centraal en een focus op gender. Hoe pulperig ook, de reeks films bevat verrassend veel feministische elementen.

Resident Evil begon als een computerspel. Een sinistere onderneming, de Umbrella Corporation, voert experimenten uit die leiden tot een zombieplaag en (bijna) het einde van de wereld. Slechts een paar mensen hebben door wat er gebeurt en proberen de Umbrella Company te bestrijden, terwijl ze zich tegelijkertijd de zombies van het lijf moeten houden. Deze beknopte samenvatting doet absoluut geen recht aan de serie games, dus lees vooral dit type dossier over het hoe en wat, met alle details.

Regisseur Paul Anderson besloot de succesvolle games in 2002 om te zetten naar een film. Met een vrouw in de hoofdrol. Dat beschouwden Amerikaanse studiobazen, ondanks de Alien reeks met Sigourney Weaver, als een te groot risico. Anderson produceerde deel 1 daarom buiten het Hollywood systeem om.

Dat een vrouw centraal staat in de Resident Evil films mag bijzonder heten, want zoals Gender and Genre constateert, begon de zombiefilm als een nogal vrouwvijandig genre. De verhalen straften getrouwde vrouwen die vreemd gingen met andere mannen. Op naar zombieland, slet! Regisseur George Romero gaf vrouwelijke personages meer ruimte, maar volgens Gender en Genre moesten ze hun vrouw-zijn grotendeels bij de voordeur achterlaten, net zoals moderne loopbaanexperts nog steeds adviseren.

Met de Resident Evil serie kreeg je op het eerste gezicht een ander stereotype. De films kregen een vrouwelijke hoofdpersoon, Alice, die er op het eerste gezicht uitziet als de sterotiepe sexy chick die zombies bevecht met allerhande wapentuig, gekleed in zoiets als een rode jurk en laarzen met hoge hakken. Tussen de bedrijven door deden de films echter wel degelijk iets wat je niet vaak ziet. Het verhaal van de eerste aflevering in de serie draaide bijvoorbeeld om twee vrouwen:

The conventional wisdom has always been that video games pull a male audience, and the movies would, too. Anderson, a teenage admirer of Sigourney Weaver’s Ripley, simply ignored that old saw, reasoning that men liked an adventurous heroine as much as women did. He described the first movie as being driven “the relationship between two women, Alice and Rain,” the commando leader played by Michelle Rodriguez.

De serie zette die lijn voort in de daaropvolgende delen. Vrouwen spelen belangrijke rollen, en de centrale heldin opereert in een zeer divers universum. Niet alleen telt haar team meestal meerdere vrouwen, maar ook meerdere mannen met een niet-blanke huidkleur. Bovendien maken de films zich niet schuldig aan het kwetsbare vrouwen syndroom. In iedere film sneuvelen personages, maar vaak gaan er meer mannen dan vrouwen dood.

De serie haalt vanwege de verfrissende diversiteit van de cast meerdere mijlpalen. De Bechtel test: de verhalen kennen meerdere bij naam genoemde vrouwelijke personages, die over iets anders praten dan een man. De Sarkeesian Corollary: als hierboven, met de toevoeging dat de vrouwen langer dan een minuut aan het woord zijn. En de toevoeging dat ditzelfde gebeurt rondom personages met een niet-blanke huidkleur. Tot slot haalt de serie ook de Ripley Test, namelijk dat de sekse van personages er in de kern niet toe doet voor hun functie in het verhaal. Ze doen hun werk, proberen te overleven, ze gedragen zich ‘gewoon’, als mensen.

Wat ook opvalt is dat de meeste vrouwelijke personages samenwerken en elkaar steunen in de strijd – meestal een strijd tegen mannelijke schurken. Actrice Ali Larter hierover in een interview:

“Milla has really spearheaded, and was one of the first women to frontline any action movies,” Larter continues. The fact that we’re now in our sixth one and still female-led, that’s the real story for me. And the fact that we haven’t been pitted against each other, that we haven’t fallen into those traps. We build each other up. We’re there to support each other. And I think that’s something that makes it different and really special.”

Kortom, bloederige pulp van soms twijfelachtige kwaliteit, maar met het hart op de juiste plek en zeer vrouwvriendelijke casts en verhaallijnen. Je kunt het slechter treffen in Hollywood. Om al die redenen tonen filmrecensenten zich enigszins weemoedig, nu het laatste deel in de bioscopen komt:

We all probably wish they were a bit better; that there was better character drama to go with the immersive visuals and bonkers action, but the films deserve some credit too. Not just for the spectacle, but for delivering some good zombie action before it was a commercial craze and for delivering one kickass action heroine after the next. Sure, Alice always has her thighs out for some reason (Alice’s Road Warrior garters in Extinction are an all-timer of stupid sexy costuming) and it would be nice to see women with that kind of training dress a bit more tactically, but you’d be hard-pressed to find another franchise that is overflowing with so many female characters who call the shots and save the day.

Seksisme alarm: Forge of Empires

Terug naar de jaren vijftig met een Flintstones-achtige oertijd! Dat was het eerste wat ik dacht bij het zien van een reclame voor een nieuw online spel. In Forge of Empires kun je als speler een beschaving opbouwen – niks nieuws onder de zon, vele games doen hetzelfde. Maar de reclamespot laat het spel zien aan de hand van een heterostelletje, en geeft daarin blijk van een oerconservatieve, seksistische visie:

Wat opvalt bij dit reclamefilmpje is dat de mannelijke handelaar de primitieve man bij de hut benadert. Zij onderhandelen als mannen onder elkaar. De vrouw komt er pas bij als er een misverstand ontstaat: de handelaar lijkt de man om de/’zijn’ vrouw te vragen, waarop zij duidelijk schrikt, naar haar man rent en de man haar beschermt met agressief dreigend gedrag.

Met andere woorden: in deze wereld kan een vrouw bezit zijn, iets wat de ene man aan een andere man kan verkopen. Pardon? Dat de handelaar het misverstand recht zet, doet niets af aan deze seksistische situatie. De schrik van de vrouw en agressie van ‘haar’ man geven duidelijk aan dat vrouwenhandel een optie is in deze oertijd.

In dit geval niet: de handelaar heeft zijn oog laten vallen op de mooie ketting van de vrouw. De vrouw geeft haar ketting af aan ‘haar’ man, waarna de mannen onderling de deal sluiten. De man ruilt de ketting voor gereedschap voor hemzelf. De vrouw speelt in dit scenario een zeer passieve rol. Zelf doet ze niks, alleen mooi zijn en een ketting weggeven. In een context van vrouwenhandel en een duidelijk verschil tussen tengere sexy poppetje en agressieve, grotere, sterkere man, is het maar de vraag hoe vrijwillig ze dit doet. Wat als ze zou weigeren? Kan ze dat? Of heeft de man dan het ‘recht’ zijn vrouw te slaan en de ketting met geweld af te pakken?

Vanaf daar gaat het snel: een montage toont hoe het alfamannetje in hoog tempo overduidelijk vrouwelijke sieraden ruilt voor allerlei mannelijke gereedschappen. Daarna zie je dat hij een middeleeuws huis bouwt. Zijn sexy poppetje mag de ladder vasthouden zodat hij niet valt. Zelfs in een verre toekomst, vol ruimtewagens en hologrammen, is er niks veranderd in de jaren vijftig rolpatronen: zij hangt slank en sexy aan zijn arm, terwijl hij een nieuwe ruil doet met een man. Mannen zijn de handelaar, de bouwer, de uitvinder en ontdekker. Het vrouwtje staat erbij, kijkt ernaar en poseert sexy.

Ik vind het echt verbijsterend dat dit eind 2016, begin 2017, zo klakkeloos in Nederlandse huiskamers op de televisie verschijnt. Wat is de boodschap aan meisjes en vrouwen? Wees sexy en strik de juiste vent, dan kun je passief meeliften en krijg je vanzelf meer sieraden, een mooier huis en betere spullen. Willen we dat als cultuur echt meegeven aan de helft van de bevolking?

Wil je weten hoe het echt zit met vrouwen in de oertijd en verder? Zie onder andere deze twee artikelen van mijn blog. Of boeken zoals Vrouwenwerk, de eerste 20.000 jaar , en onderzoeken die uitwijzen dat jagers-verzamelaars culturen meestal behoorlijk egalitair waren. En als het gaat om toekomstbeelden? Naast de visie van Forge of Empires plaats ik graag de beelden van allerlei auteurs die met hele andere werelden op de proppen kwamen, en projecten rondom feministische utopia’s. Er kan zo veel meer….

De schaduwkant van Hygge

Hygge is hot. Deze Deense levensstijl slaat aan in Nederland. Zelfs op treinstations liggen de tafels bij de Ako vol feelgood boeken over de soorten Hygge, hoe je die sfeer kunt bereiken en wat je moet doen en laten om ‘echte Hygge’ te creëren. Wat ik, op Vrij Nederland na, niet gezien heb in Nederland zijn de kritische analyses. Want Hygge levert meer werk op voor vrouwen. Hygge heeft associaties met allerlei rechtse groeperingen. Je kunt het streven naar Hygge zien als een vorm van psychologische regressie in onzekere tijden. En het werkt meer en meer kopen in de hand.

Eerst een disclaimer: ik wil NIET beweren dat mensen die de idealen van Hygge voorstaan, automatisch directe banden ontwikkelen met rechtse groeperingen, psychologisch niet deugen of wat dan ook. Wat ik wil doen is verwijzen naar kritische artikelen die duidelijk maken, dat Hygge een schaduwkant heeft. Hygge vergroot onder andere het risico dat je jezelf plaatst in tradities en ontwikkelingen waar je jezelf misschien liever niet mee zou willen associëren.

Wat is Hygge? Nederlandse media leggen het als volgt uit:

De ingrediënten van hyggen zijn namelijk: je allerleukste vrienden en/of familieleden, een brandende open haard, glühwein (yaasss), een keur aan koek en snoep (nog meer yaaass), brandende kaarsen én een pan met stoofvlees (nog veel meer yaaassss). Buiten moet het vooral schemerig en guur zijn, en oh ja, je moet natuurlijk een warme gebreide trui aan en dito sokken. Kortom, wie wil dat nou niet?

Vele lofzangen op Hygge volgen. Je wordt er gelukkiger van. Het zorgt voor een veilig gevoel. ”Het gaat over goed zijn voor jezelf en vooral tijd doorbrengen met je eigen vriendenkringetje” en/of eigen gezin.

Heel mooi allemaal, maar het zijn bewegingen naar een gesloten systeem. Er is geen ruimte voor ‘andere’ (onbekende) mensen, alleen maar voor de leukste vrienden. Niks naars mag het gezellige heppie-peppie gevoel verstoren. Tijdschrift J/M Ouders neemt dat zelfs op in de regels: géén negativiteit. Samen zijn, kaarsen aansteken, iPad en televisie uit en lekker ouderwets een bordspel spelen, zo doe je Hygge.

Hygge heeft echter een duistere tegenhanger, uhygge, het negatieve en enge:

If hygge is sitting round the campfire, all differences forgotten, warmed by the dancing flames, uhygge is the darkness beyond that enchanted circle. Uhygge, in fact, threatens to engulf the warmth, the solidarity, the kindness. In the unfathomable bleakness of uhygge exist those terrible things from the outside that could destroy you. On some atavistic, deep-buried level, migrants, refugees, and those with starkly different values, bring with them the fearful perfume of uhygge.

Klassieke psychologen zoals Jung zien je terugtrekken in een warm, veilig kringetje om te ontsnappen aan enge dingen als een vorm van psychologische regressie, signaleert Alex Robert Ross in Slate Magazine. Als het te moeilijk wordt voor ons mensen, zoeken we houvast in nostalgie en kinderlijke onschuld. Lekker kleuren en ouderwetse gezelschapsspelletjes doen terwijl buiten de storm raast.

Maar er is meer. Zoals andere trends (yoga, de Happinez spiritualiteit) gaat Hygge prima samen met kapitalisme. Het kost geld om deze levensstijl aan te houden. Je moet de juiste kaarsen kopen, de juiste etenswaren, de juiste plaids, meubels, noem maar op. Dat maakt deze stijl lastig bereikbaar voor gemarginaliseerde mensen en iedereen met een inkomen rond het minimum.

Je ziet dit welvarende wens-karakter terug in de beeldvorming: bij reportages over Hygge staan steevast slanke, heteroseksuele, knappe blanke mensen op de foto. Typ Hygge in bij Google afbeeldingen en kijk zelf maar. Daarnaast is die blanke opvallend vaak een vrouw, want drie keer raden wie het huis Hygge aan moet kleden, die sokken en truien moet breien en al die rustieke gerechten moet koken? Manlief gaat dat niet doen in Nederland, want die is druk met betaald werk buitenshuis.

Tot slot de laatste stap. Als je alle lastige dingen buiten de deur wil houden en de nadruk legt op nostalgische gezelligheid in huis met je eigen gezin en eigen bekenden – alléén de leuksten, géén negativiteit! – wordt de kans steeds groter dat je je gaat gedragen zoals rechtse partijen dat graag zien. Hoe a-politiek Hygge ook lijkt, er kan wel degelijk een politiek effect optreden als je zo wil leven.

Dat ontdekte onder andere Charlotte Higgins. Ze dook voor de Engelse krant The Guardian diep in de wereld van Hygge – (Vrij Nederland haalt haar artikel ook aan) – en ontdekte dat mensen die de normen en waarden van deze levensstijl voorstaan, dicht aanschuiven tegen rechtse ideeën. Op hun beurt promoten die rechtse groeperingen Hygge, in een zichzelf versterkend proces. Zo werpt de Danish People’s Party zich op als de beschermer van Hygge:

The lightly encoded thought process, then, is that if hygge is uniquely Danish, and hygge can only be enjoyed by insiders, then migrants and outsiders will destroy the nation’s hyggelig atmosphere, and therefore effectively destroy Denmark. Lotte Folke Kaarsholm, an editor on the newspaper Information, said, “Of course hygge excludes. The whole problem with Scandinavia is that these countries can only really work if you shut the borders. You have all these ideals of kindness on the inside, but for our solidarity to function, you need pretty tall walls.”

Dat vertellen J/M Ouders, Mama En Zo en de vele lifesyle bloggers je er niet bij. Momenten van ontspanning opzoeken is natuurlijk prima, maar als je Hygge als levensstijl wil aanhouden, is het goed om te weten dat in die wereld geen plaats is voor milieuprobleem door teveel consumeren, vrienden die ‘niet meer leuk zijn’ (omdat ze in een scheiding liggen, een ziekte kregen of wat dan ook), vluchtelingen, vreemden of kritiek op ouderwetse rolpatronen. Het wordt een houding van wegkijken en onder de tafel vegen. Hoe lang dat goed gaat…..?

Amerikaanse damesglossies maken revolutie door

Er gebeuren hele interessante dingen op de Amerikaanse bladenmarkt. Twee voorbeelden: Glamour magazine, en Teen Vogue. Glamour kondigde trots aan dat het nummer van februari 2017 op één uitzondering na geheel door vrouwen werd geschreven, gefotografeerd en ontworpen. De coverfoto viel daarnaast op omdat er een vrouw met cellulitis op staat – tot voor kort echt onbestaanbaar. En Teen Vogue ontpopt zich tot een feministisch en politiek lijfblad voor intelligente tienermeiden. Revolutie!

Een typisch exemplaar van damesblad Glamour staat weliswaar vol door vrouwen geschreven teksten, maar voor de rest domineerden mannen de kolommen. Eén van de eigen redactrices, Cindy Leive, begon lekker te tellen en kwam tot de slotsom dat mannen 63 procent van alle fotografen uitmaken, evenals 68 procent van de kappers en iets meer dan de helft van de make-up artists.

Bij deze laatste categorie leek een evenwicht bereikt, totdat je keek naar de ruimte die deze grimeurs kregen. Vrouwelijke make-up artists zagen hun werk voornamelijk terug in kleine rubrieken en kleine fotootjes, terwijl hun mannelijke collega’s de klussen kregen die op centrale plekken in het blad verschenen – de spraakmakende fotoreportages, de grote spreads.

Leive problematiseerde deze situatie. Glamour moedigt vrouwen aan om de top te bereiken, schreef ze in een Van de Redactie stuk, en dan kan het niet zo zijn dat je in eigen huis een scheve situatie tolereert. De redactie besloot het eigen beleid bij te stellen en veel meer vrouwelijke werkneemsters betaald werk te geven. Het februarinummer komt zodoende geheel uit de koker van vrouwelijke fotografen, stylistes, make up artists en kappers. Met één uitzondering: Carl Ray, de make-up artist van Michelle Obama, die in het blad staat met een interview.

Na deze symbolische 100% vrouwen-editie wil Glamour in 2017 scherp opletten en de taken achter de schermen eerlijker verdelen onder mannelijke en vrouwelijke professionals. Onder andere Slate magazine juicht deze stap toe:

Putting women in front of the camera while men wield creative control both reflects and creates a social paradigm that lets men be “doers” while relegating women to the “done to.” Women’s magazines that lean on men to style, photograph, and make up the women in their pages are quite literally printing and disseminating a vision of women seen through the male gaze. Glamour is right to make this overdue alignment in priorities.

En dan Teen Vogue. Quartz Magazine vat de ontwikkeling van dit meidenblad als volgt samen: Teen Vogue werd kwaad, schrok wakker en begon mannen zoals Donald Trump angst aan te jagen. Volgens dit webmagazine zitten editor Elaine Welteroth en digital editorial director Phil Picardi achter deze verschuiving. Twee jaar geleden bestonden de meest gelezen berichten van Teen Vogue nog uit verhalen over het verleden van popster Taylor Smith en schoonheidstips. Het afgelopen jaar (2016) was het meest gelezen artikel een analyse van de manier waarop Donald Trump tegenstanders ondermijnt.

De koerswijziging naar kritische journalistiek ging gepaard met een opleving in het feministische bewustzijn van Teen Vogue. Bust Magazine prees bijvoorbeeld het nummer van februari 2016 voor reportages over jonge feministen, de situatie van meisjes met een donkere huid, over Know Your IX, een organisatie die studentes voorlichting geeft over hun rechten en mogelijkheden na aanranding of verkrachting op een campus, en een openhartig interview met Amandla Stenberg, die de rol van Rue speelde in de eerste Hunger Games film. Vox Magazine noemde het nummer een must read.

Ja, mode, make up en sterren komen nog steeds aan de orde in Teen Vogue, maar de redactie durft veel verder te gaan dan die traditionele onderwerpen en snijdt thema’s aan over gender, ongelijkheid, seksisme, racisme, politiek, enzovoorts. Eén van de medewerksters, Lauren Duca, durfde het zelfs aan om mee te ‘praten’ in een show van Fox News, een bolwerk van seksisme en conservatief populisme. En veegde prompt de vloer aan met mensen die vinden dat mode en politiek niet samen gaan.

Volgens The Atlantic geeft de redactie haar lezeressen wat zij willen, vragen en nodig hebben. Met dank aan de invloed van het internet zijn tieners tegenwoordig prima op de hoogte van allerlei ontwikkelingen in de wereld. En daar willen ze wat over lezen in hun eigen lijfblad:

“When it comes to news and politics, we look at ourselves as an ally and a platform—particularly to young women, and young people from marginalized communities,” Picardi said. “I think young people, and perhaps particularly young women are so wildly underestimated by the world at large, and I want us to be a platform that challenges that idea.”

Jaaroverzicht 2016: vrouwen centraal

Hoe seksistisch en racistisch we nog steeds zijn bleek wel uit de behandeling die onder andere hoogleraar Gloria Wekker en politica Sylvana Simons ten deel viel, en een deprimerende Emancipatiemonitor. De stagnatie blijkt ook uit onze dalende plek op internationale ranglijstenminder vrouwen in de Volkskrant top 200 van machtige Nederlanders, en het oprukken van gekrenkte mannelijkheid, angstmythes over ”feminisering” en oprukkend populisme. Gelukkig kon Nederland desondanks positieve ontwikkelingen optekenen in 2016:

  • Atletes deden het dit jaar geweldig op de Olympische Spelen en op andere velden. Zoals de historische prestatie van de handbalsters, die voor het eerst een EK-finale haalden. En in oktober 2016 kreeg Nederland voor het eerst een vrouwelijke coach in het betaalde topvoetbal.
  • Tijdschrift Opzij riep hoogleraar José van Dijk uit tot meest invloedrijke vrouw van Nederland. Ze werd in 2016 de eerste vrouwelijke president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, ook een primeur.
  • Vrouwen gebruiken sociale media steeds vaker om seksueel geweld aan de kaak te stellen. In Nederland onder andere met hashtag #zeghet. Daarnaast beschikt Nederland sinds dit jaar eindelijk over een landelijk netwerk van centra voor seksueel geweld, waar vrouwen en mannen terecht kunnen voor eerste opvang en verdere hulp. En Emancipator haalde de Witte Lintjescampagne naar Nederland – een beweging van mannen die geweld tegen vrouwen willen voorkomen en andere mannen aanspreken op hun gedrag.
  • Langzaamaan ontstaat opnieuw het bewustzijn dat je alert moet zijn op gender, wil je iets bereiken. Zo kreeg Nederland in november de eerste Gender in Physics-dag, om de positie van vrouwen in de exacte vakken op de agenda te krijgen. Een genderscan naar een effectieve aanpak van huiselijk geweld kreeg een vervolg. Filosofie Magazine publiceerde een manifest over het aandeel van vrouwen in het openbare debat. Iets wat onder andere leidde tot campagne Ik Schrijf. En organisatie Women Inc. timmerde in 2016 flink aan de weg om een discussie op gang te brengen over gebrekkige medische zorg aan vrouwen, de loonkloof en overbelasting van vrouwen door teveel mantelzorg.
  • Historici Myriam Everard en Francisca de Haan brachten in 2016 het eerste wetenschappelijke onderzoek uit over Rosa Manus. Deze vrouw vormde samen met Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker de kerngroep van de eerste feministische golf. Haar bijdrage bleef onderbelicht, o.a. omdat haar archieven tijdens de tweede wereldoorlog gestolen werden en pas in 2003 terugkwamen.
  • 2016 stond ook in het teken van jonge feministen. Vooral in de steden (her)ontdekken vrouwen het feminisme. Zo organiseerden vrouwen zich in The Feminist Club Amsterdam. Ook pleiten vrouwen voor meer intersectionaliteit. Als vrouw met een niet-blanke huid moet je soms drie glazen plafonds doorbreken voordat je ergens komt.
  • Vrouwen schrijven niet met hun tieten, stelden 25 jonge auteurs april 2016 in een bundel vol essays. Hun boek maakte onderdeel uit van een jaar vol aandacht voor schrijfsters, recensies en de plek van vrouwen in de Nederlandse literatuur, aangevoerd door de Lezeres des Vaderlands en haar #lekkertellen campagne.
  • Trouw, die structureel goed scoorde bij #lekkertellen, stelde een lijst samen met de beste boeken van 2016. Met opnieuw, terecht, veel schrijfsters. Zoals Roos van Rijswijk, Kristina Sandberg, Pauline de Bok, Marijke Schermer en de dit jaar helaas overleden Jenny Diski.
  • Op de valreep van het jaar sneuvelde een glazen plafond. Claudia de Breij is de eerste vrouw ooit die de oudejaarsconference mocht verzorgen. Ze haalde 2,12 miljoen kijkers en kon 2017 beginnen met positieve recensies van haar optreden.
  • Schrijfster Chimamanda Adichie bezocht Nederland en inspireerde vrouwen hier om de moed niet op te geven in deze tijd van taaie stagnatie. Jongeren zouden Addichie’s essay Waarom Feminisme voor Iedereen is verplicht mee moeten krijgen op hun zestiende, zoals Zweden inmiddels doet. Haar twee belangrijkste tips rondom feminisme:

The first is your premise, the solid unbending belief that you start off with. What is your premise? Your feminist premise should be: I matter. I matter equally. Not ‘if only.’ Not ‘as long as.’ I matter equally. Full stop. The second tool is a question: can you reverse X and get the same results?

Verder in de wereld:

Latijns-Amerika: 2016 was het jaar waarin vrouwen zó genoeg kregen van de verkrachtingen en moorden, dat ze met de slogan ‘niet één minder’ (ni una menos) massaal de straat op gingen in Argentinie, Brazilië, Chili en vele andere landen. Diverse feministische organisaties zorgden dit jaar voor zelfverdedigingsbewegingen, vakbonden voor prostituees, ontmoetingshuizen om de femicide te bestrijden, landhervorming en vrijere abortuswetten. Het filmfestival van São Paulo stond in het teken van feminisme en Chili kreeg voor het eerst een feministisch muziekfestival, georganiseerd door zangeres Francisca Valenzuela. En voor degenen die geen Spaans lezen maar wel Engels: veel werk van schrijfsters in deze lijst met beste boeken van 2016.

Afrika: het African Gender Institute van de universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika, leverde opnieuw talloze interessante publicaties. Van het effect van radio luisteren op de levens van plattelandsvrouwen tot aan online feminisme en onveilige abortussen, dit instituut deed onderzoek en sprak erover. In Harare vond voor de vierde keer het African Feminist Forum plaats. Lees verder o.a. dit interview met Ruth Nyambura, van de African Eco-Feminist Collective, over vrouwen, feminisme en ecologie in Kenia. Of website HerZimbabwe, met een serie over het werk van Afrikaanse schrijfsters.

Azië: In China wint het feminisme aan kracht. Helaas ook de weerstand daartegen, met een stelselmatige vervolging van feministische activisten. Ook in Japan dreigt feminisme het nieuwe f-woord te worden. In Zuid Korea wil de bevolking hun vrouwelijke premier afzetten. Activiste Kamla Bhasin lanceerde de One Billion Rising campagne in Nepal, om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Filmmaakster Alankrita Shrviastava liet eind 2016 haar film ‘Lippenstift onder mijn burka‘ in premiere gaan, over feminisme in Hindi films. Tot slot: voor jonge vrouwen spelen sociale media een belangrijke rol als het gaat om bewustwording en het opzetten van feministische initiatieven. Sommigen bekopen dat met de dood. Zo vermoordde haar broer Qandeel Baloch, een Pakistaanse sociale media ster die pleitte voor vrouwenemancipatie.

Europa: Poolse vrouwen organiseerden massale protesten tegen een zeer strenge anti-abortuswet en slaagden erin hun conservatieve regering een halt toe te roepen. Succes! In Italië deed de regering openlijk een beroep op vrouwen om meer baby’s te baren. Die campagne verdween ijlings van tafel nadat vrouwen protesteerden tegen de seksistische, neerbuigende toon ervan. En de voorzitter van de Europese Commissie, Juncker, hield een belangrijke speech waarin hij de plannen voor Europa ontvouwde. 52 jonge feministen schreven een alternatieve speech waarin ze hun eigen visie ontvouwden. Tot slot: het gevaarlijke vrouwen project van de universiteit van Edinburgh. Veel mensen vinden vrouwen eng en gevaarlijk, maar wat betekent dat, hoe ziet ‘gevaarlijk’ eruit, wat vinden vrouwen? Het project begon 8 maart 2016 en loopt door tot 8 maart 2017.

V.S./Engeland: Onder het motto ‘woorden doen ertoe’ verzamelde de Huffington Post de 29 krachtigste stukken geschreven door vrouwen in 2016. Schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie scoort hoog, met twee stukken in de lijst. Toegift: Slate Magazine noemt 2016 het jaar waarin feminisme in de V.S. keihard tegen het glazen plafond botste. Voor de Engelse krant The Guardian zette Laura Bates op een rij hoe het vrouwen in 2016 verging. Het antwoord: wisselend, maar vaak won de humor.  Website Indiewire bekeek de situatie in Hollywood en concludeert dat 2016 een mooi jaar was voor actrices en verhalen waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Vrouwen kregen complexere rollen, met personages waar je als actrice echt je tanden in kunt zetten. Vriendschap tussen vrouwen kreeg meer aandacht in verhalen, en er ontstond meer diversiteit. Plus: grote vrouwelijke hoofdrollen in de StarWars franchise, zoals Rey! Vrouwelijke Ghostbusters! Een aanstormende Wonder Woman film!

Tot slot: de krachtige feministische speech van Madonna, Vrouw van het Jaar, tijdens het Billboard’s Women In Music 2016 evenement. Je kunt er vanalles over schrijven. Maar kijk en luister liever naar haar oprechte toespraak, inclusief oproep aan vrouwen om elkaar vaker te steunen.

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Vaarwel Carrie Fisher, feministe en humoriste

Carrie Fisher stierf aan een hartaanval – kan 2016 na de verkiezing van Trump, de dood van artiesten zoals David Bowie en Prince, en oprukkend conservatief populisme nog rottiger worden? (TRIESTE UPDATE: een dag na haar dood overleed ook haar moeder, actrice Debbie Reynolds).Talloze media besteden aandacht aan Fisher’s werk en leven, maar voor dit weblog concentreer ik me natuurlijk op een specifiek aspect: haar uitgesproken feminisme en humor, waarbij ze bij voorbaat al grappen maakte over haar eigen overlijdensbericht:

Now I think that this would make for a fantastic obit — so I tell my younger friends that no matter how I go, I want it reported that I drowned in moonlight, strangled by my own bra.

Fisher nam geen blad voor haar mond als het ging om de positie van meisjes en vrouwen in de wereld. New York Magazine verzamelde haar vijftien beste feministische citaten. Daarin neemt ze onder andere stelling tegen de enorme druk waar actrices onder staan om dun en knap te blijven, en pleit ze voor meer begrip voor mensen met psychische problemen.

Fisher begreep dat ze voor altijd in het teken zou staan van haar rol als prinses Leia in de Star Wars films. Ze benutte die iconische rol meteen om gekkigheid aan te pakken. Zo kreeg ze als Prinses Leia nooit zelf een lichtzwaard. Waarop ze later in een interview opmerkte: ”zelfs in de ruimte is er een dubbele moraal”.

Daarnaast benutte ze de scènes waarin ze een slavin in een sexy gouden bikini speelde, als springplank voor stevige discussies over de seksualisering van vrouwen, mannenfantasiën en manieren waarop de cultuur sterke vrouwen probeert te reduceren tot hun lichaam:

She said, “To the father who flipped out about it, ‘What am I going to tell my kid about why she’s in that outfit?’ Tell them that a giant slug captured me and forced me to wear that stupid outfit, and then I killed him because I didn’t like it. And then I took it off. Backstage.”

BAM! De gouden bikini verandert in drie zinnen in een feministisch hoogtepunt. Op die manier wist ze het personage Leia om te toveren tot een voorbeeld voor andere vrouwen. Leia vocht zichzelf uit die gouden bikini en bleef de opstand leiden, benadrukte Fisher. Leia was een prinses, maar wel een feministische prinses die streed voor een politieke zaak. Op die manier maakte ze bovendien de weg vrij voor andere StarWars heldinnen, zoals Rey en, in Rogue One, Jyn Erso.

Fisher maakte daarnaast ook naam als auteur. Ze schreef diverse romans en memoire-achtige essaybundels. Website The Verge stelde een leeslijst samen met haar werk, waarin ze openlijk een beeld gaf van verslaving, psychische aandoeningen, ouder worden en leven als vrouw. De literaire wereld betreurt haar heengaan

Misschien kunnen Nederlandse uitgeverijen iets doen om haar boeken toegankelijker te maken voor een breed publiek? Het lijkt erop alsof geen enkele titel in het Nederlands vertaald werd – bol.com geeft bijvoorbeeld geen hits bij Nederlandstalige boeken, als je op deze auteur zoekt. Gemiste kans, mensen….

Winst Trump backlash voor ”feminisering” populaire cultuur?

Salon magazine publiceerde een interessante analyse over de verkiezingen in de Verenigde Staten. Namelijk deze: vrouwen kregen de afgelopen jaren veel ruimte in de populaire cultuur – in shows van popsterren, in vrouwelijke reboots van films, in liedjes van popsterren. Dat leidde tot een tegenreactie:  Maak de V.S. weer mannelijk!

”Trump, maak een einde aan deze nachtmerrie!!!”

Let wel: het blad claimt niet dat een seksistische tegenreactie op de ”progressieve” cultuur de enige reden was voor de winst van Trump. Onder andere racisme speelde een grote rol, bijvoorbeeld. Maar de angst voor het oprukkende vrouwelijke in de culturele openbaarheid kreeg een verpersoonlijking in Trump en wat hij vertegenwoordigt, betoogt het blad.

In augustus dit jaar zag Salon in de nominatie van Trump al een teken van een opstand tegen al die mondige vrouwen op televisie en in tijdschriften. Nu, met Trump als president, krijgt die opstand handen, voeten en tanden:

White men are going to keep voting Republican until you liberals get all those women and black people away from their TV sets.

Dit deel van de bevolking neemt, volgens magazine Salon, wraak voor een tijd waarin de populaire cultuur vrouwen steeds meer ruimte geeft. Zo toonden diverse televisieseries abortus op een respectvolle, genuanceerde manier. Kreeg Ghost Busters een geheel met actrices bevolkte reboot. Of neem Mad Max Fury Road, waarbij de heldin een belangrijkere rol had dan de held.

De ”vrouwelijke” Ghostbusters veranderde voor delen van de bevolking meteen in hét voorbeeld van de manier waarop vrouwen allerlei rollen overnemen die mannen tot voor kort ferm in hun knuisten dachten te hebben. Ook Mad Max Fury Road riep bij sommige mensen een luid neeeeeeee! op.

De Trumpstemmers namen waarschijnlijk ook aanstoot aan televisieseries die open en genuanceerd over abortus vertellen. Van de conservatieve blanke Christenen steunde 81% Trump, mede vanwege zijn anti abortus pose. Een meerderheid van de Trumpstemmer wil abortus verbieden. 18% wil dat zelfs als het leven van de moeder gevaar loopt, of in geval van verkrachting.  39% vindt dat de vrouw straf moet krijgen als ze een ongewenste zwangerschap beëindigt.

Daarnaast vatten mensen de slogan ‘drain the swamp‘ (demp het moeras) tot voor kort op als een pleidooi om een einde te maken aan de kliek van Wall Street haaien en conservatieve politici. In kringen van Trump-aanhangers kreeg deze slogan echter een andere betekenis. Het veranderde in een oproep om allerlei links liberale types Washington uit te werken. 

Trump’s keuzes voor zijn regeringsploeg wijzen inmiddels ook duidelijk in die richting.  Alle belangrijke sleutelposities in zijn kabinet gingen naar rijke, meestal blanke mannen. Veel van deze mannen gaven blijk van grote minachting voor vrouwen. Hun standpunten druisen lijnrecht in tegen het doel van de regeringsinstantie die ze moeten leiden. Amerikaanse media spreken wat dat betreft al van vossen die op de kippenren moeten passen. Wat kan daar fout mee gaan? Niks toch? (Oh, dat…)

O ja, en het helpt als je er goed uitziet, want Trump hecht bij het aanstellen van zijn naaste medewerkers grote waarde aan een televisievriendelijk uiterlijk. Niks mis namelijk met televisie, reality shows en andere populaire cultuur, als die uitingen maar passen in het denkraam van de Trumpstemmer.

Filmstudio struikelt over het vrouwelijk talent

Actrices die beginnen te regisseren, regisseuses die eindelijk een serieuze kans maken, bergen vrouwen die mooie rollen krijgen, voor en achter de camera’s, het kan niet op bij Ryan Murphy van 20th Century Fox. De Amerikaan richtte binnen deze studio een eigen productiemaatschappij op, Half, met het vaste voornemen om voor het einde van 2016 meer diversiteit te bereiken. Dat is gelukt.

Dankzij Half kreeg de talentvolle Angela Bassett meer kansen

Vrouwen die regisseren, hebben soms moeite om gemotiveerd te blijven en kansen aan te nemen als die zich voor doen. Ze zijn net zo ambitieus als hun mannelijke collega’s, maar moeten een afweging maken:

“Lack of trust, less distribution than male directors, less P&A money than male directors combined with a massive dose of double standard on how you will be judged if any of this makes you nervous on set.” “No matter how you twist and turn it, the most likely outcome is that you will either end up with a movie that bombs, which will send you straight to director’s jail,” Alexander said. “Or you actually manage to do a good job and have a hit, but somehow all those executives who argued with you about everything now think you’re difficult.”

Zolang het werkklimaat zo giftig blijft voor ambitieuze vrouwen, is het moeilijk om als vrouwelijke professional te groeien en bloeien. Dit werkklimaat is echter een eindresultaat van menselijk handelen. Mensen kunnen die cultuur veranderen. Ten goede. Als je écht wilt en gewoon aan de slag gaat, blijkt het supermakkelijk om vrouwen te vinden en goede banen te geven. Zoals Murphy deed.

Murphy zit achter televisieseries zoals Scream Queens, American Crime Story en American Horror Story. Tot nu toe kregen blanke mannen het meeste werk. Zij regisseerden bijna alle afleveringen van deze series. Tijd voor Murphy om de hand in eigen boezem te steken en toe te geven dat dit veel beter kan. Hij beloofde via Half vijftig procent van de afleveringen door een vrouw of een andere ‘minderheid’ te laten regisseren. Hij nam die belofte zeer serieus en ging verder dan alleen regisseurstaken:

“I sat down with every department head on every show that I make and said, ‘You need to hire 50 percent women when you can,’” Murphy said. “If you don’t have them, like the grip department, train them.”

Dat lukte nog voor het einde van dit jaar in zeer ruime mate. Na tien maanden bleek 60 procent van de regisseurs vrouw te zijn, tegen een gemiddeld schamele 17 procent in de rest van televisieland. De toevloed aan medewerksters had ook effect op de actrices die in de series spelen. Zo neemt Angela Bassett nog steeds allerlei rollen aan, maar nam ook plaats op de regisseursstoel. Evenals Jamie Lee Curtis, die ontdekte dat ze talent heeft voor die baan. Naast haar rol als actrice in Scream Queens regisseerde ze inmiddels diverse afleveringen van deze show.

Andere film- en televisieproducenten volgen Murphy’s voorbeeld. Regisseuze Ava DuVernay kondigde aan dat haar drama Queen Sugar uit de koker van een vrouw komt. En Melissa Rosenberg, verbonden aan de serie Jessica Jones, maakte bekend dat alle afleveringen van het tweede seizoen geregisseerd worden door vrouwen. Daarnaast begon Mathilde Dratwa haar Wee Wagon Project, een speciale trailer om kinderopvang op de set te bieden. Zo krijgen vrouwen met een kind hopelijk ook meer ruimte om hun vak uit te oefenen.

BONUS: Een ander goed voorbeeld is Lukasfilm. Dit bedrijf, onder andere verantwoordelijk voor de nieuwste StarWars film Rogue One, wist een 50-50 man-trouwverdeling aan de top te bereiken. Vrouwelijk talent genoeg, als je oprecht de wens hebt ze volwaardig welkom te heten.

Moordpartij in Finland was niet ”willekeurig”

Dit verklaarde de politie eerder vandaag, nadat bekend werd dat een 23-jarige man vrouwelijke burgemeester Tiina Wilen-Jappinen en twee vrouwelijke journalisten doodschoot in de Finse stad Imatra:

“Er is geen aanwijzing voor een politiek motief. Het lijkt erop dat de de dader en de slachtoffers elkaar niet kenden”, zei de leidinggevende van het onderzoek. “Alles wijst erop dat hij zijn slachtoffers willekeurig koos.”

Nee, nee en nog eens nee. Dit type moord is niet ‘willekeurig’. Dit is een man die vrouwen doodschiet. En niet zomaar vrouwen: vrouwen met macht (burgemeester) en vrouwen die hun mening geven en nieuws maken (de journalistes). Vrouwen die actief zijn in het publieke domein, in de sfeer die teveel mensen nog steeds associëren met mannen en waar vrouwen nog steeds een minderheid zijn. Vrouwen doodschieten is een manier om te zeggen: terug in je hok.

Neem even een kijkje in de V.S. Daar komt het, vaker dan in Finland of Nederland, voor dat mannen om hun moverende redenen in het rond schieten. De meeste van dat soort massamoorden vinden plaats in de huiselijke sfeer en betreffen een man die vrouwen en kinderen vermoordt. Gebeurt het in het openbaar, dan kiezen deze merendeels blanke mannen opvallend vaak etnische minderheden en vrouwen als doelwit. Er is niets toevalligs aan dit hardnekkige patroon.

Bovendien komt in bijna de helft van de gevallen wat later in het nieuws dat de schutter een geschiedenis heeft van vrouwen mishandelen en/of seksueel misbruiken, voordat hij tot moord overging. Dit komt zo vaak voor dat deze gang van zaken inmiddels bekend staat als de ‘drie dagen regel’:

  1. Dag 1 – de moordpartij vindt plaats en de media weten nog weinig, dus ze berichten alleen in grote lijnen over de gebeurtenis
  2. Dag 2 – de media brengen meer persoonlijke details over de moordenaar naar buiten
  3. Dag 3 – het blijkt dat de massamoordenaar het voor zijn daad gemunt had op vrouwen, in de vorm van seksueel en/of huiselijk geweld

Volgens de Engelse krant The Guardian had de 23-jarige dader van de Finse moordpartij een strafblad, met daarop onder andere diefstal en geweld. Benieuwd of huiselijk geweld op dat strafblad voor komt.

Dat zulke mannen hun vrouwelijke doelwit ”willekeurig” voor de loop van hun wapen krijgen, dat hun moorden zoiets zijn als een aardbeving, jammer maar helaas, dat alles is een mythe. Het is niet waar. Dit was de zoveelste man die vrouwen als een makkelijk of passend slachtoffer ziet en de trekker over haalt, in een cultuur die vrouwen stelselmatig marginaliseert, minacht en reduceert tot de tweede sekse.

Trouw is niet de enige krant die de uitspraak van de Finse politie klakkeloos overneemt. Dat is tekenend voor het gebrek aan bewustzijn over en kennis van dit type gewelddadige actie. Maar de onderzoeken liggen er, de informatie is beschikbaar, en van journalisten mag je verwachten dat ze hun huiswerk doen, wat politiewoordvoerders ook zeggen. Dus, Nederlandse media: het was niet willekeurig.

Vrouwenhaat is dodelijk. Drie vrouwen zijn de meest recente slachtoffers. En dat steekt.

‘Niet eentje minder’, maar helaas, weer niet gelukt, het zijn er drie minder.

Zaak Simons staat niet op zichzelf

De zaak Sylvana Simons houdt de gemoederen bezig. Gelukkig beginnen er in de media analyses te komen die haar situatie voorzien van een bredere context. Want wat haar overkomt, staat niet op zichzelf. Het hangt samen met bekende patronen rondom seksisme en racisme, en met territoriumdrift van de groep die het openbare debat gewend was te domineren. Een overzicht van de betere artikelen:

Bron: Joop.nl

Slechts een paar bronnen halen de analyses uit het niveau van persoonlijke anekdotes en inzichten, en plaatsen de woede tegen Simons in een bredere context. Zo haalde tijdschrift Linda een onderzoek aan van het Britse dagblad The Guardian. Deze krant analyseerde tienduizenden commentaren op opiniestukken van verslaggevers, en toonde keihard aan dat mensen de standpunten van hun gekleurde, vrouwelijke medewerksters met de meeste haat neersloegen. Van de top tien doelwitten vielen er acht in die categorie. De andere twee plekken gingen naar mannen met een gekleurde huid.

Wie leveren al die haat? Veel commentaren zijn anoniem. Her en der duiken echter wel degelijk namen op. Linda noemt radio dj Giel Beelen en voetbalcommentator Johan Derksen als expliciete leveranciers van haat tegen Simons. Een 37-jarige man uit Kudelstaart bekende de maker te zijn van bewerkte beelden waardoor het lijkt alsof mensen Simons lynchen.

Ziet u het patroon? Blanke mannen. Het NRC ging te rade bij kinderpsychiater Glenn Helberg:

Het zijn opvallend veel witte mannen die zich aangevallen voelen, zegt Glenn Helberg, kinderpsychiater en voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN). „Zij voelen de drang de eigen groep waarmee jij je identificeert, te verdedigen tegen de ánder. Dat is een heel primitief gevoel. Sylvana Simons is niet alleen de ánder omdat ze zwart is, ze is ook nog vrouw. Seksisme, racisme én islamofobie spelen een rol. Want ze zit nu bij een partij die opkomt voor moslims. Zij symboliseert die drie angsten.”

Webmagazine Vileine schreef hier trouwens in mei dit jaar al over, al die blanke mannelijke opiniemakers die steigeren zodra Simons in beeld komt en hele columns wijden aan hun weerzin tegen haar.

Dat duidt op nog iets anders. Radio, debatprogramma’s op de televisie, het politieke debat, kranten, tijdschriften, op een paar uitzonderingen en niche-genres na domineren blanke mannen. Dat vond iedereen lange tijd normaal, totdat de tweede feministische golf losbrak, emancipatiebewegingen aan kracht wonnen en allerlei groepen meer diversiteit eisten. Deze ontwikkeling leidt ertoe dat blanke mannen nog steeds domineren, maar daar steeds minder vaak mee weg komen. De Correspondent:

…de man die dacht machtig en onaantastbaar te zijn, niet langer wegkomt met gedrag wat tot in het recente verleden geaccepteerd of geslikt werd. Witte mannen moeten een toontje lager zingen, omdat ook vrouwen, minderheden en mensen met een lagere sociale klasse hun plek opeisen. Daarom roeren veel van dit soort mannen zich. Door zich te beklagen dat hun grappen niet meer geaccepteerd worden of hun woorden altijd verkeerd uitgelegd worden. Door een seksistische, badinerende tweet de wereld in te slingeren.

Of een lynchfoto van Sylvana Simons te maken, zodat ”die bitch” haar plek weer weet. Zelfs het ‘daar moet een piemel in’ komt weer langs, want als mannen een vrouw klein willen maken doen ze dat het liefst door middel van dreigen met haatseks. Zie ook de walgelijke reactie van Quote op een al even walgelijk artikel in Esquire, waar een journalist seksueel geweld tegen dronken, bewusteloze vrouwen aanmoedigde – en daar mogen wij vrouwen niks van zeggen, anders volgt haatseks.

Seksisme, racisme, islamologie en de woede van blanke mannen omdat ze niet meer als vanzelfsprekend het openbare debat domineren, het is een krachtige cocktail. Simons is niet de eerste of de enige die met die giftige cocktail in aanraking komt. Velen gingen haar voor. Hoogleraar Gloria Wekker, die aangevallen wordt op haar toon omdat mensen de uitkomsten van haar wetenschappelijke onderzoek naar racisme niet pruimen. Mannen en een enkele vrouw die moslima’s verbaal aanvallen op straat en in het openbaar vervoer. De haat tegen Ayaan Hirsi Ali. Het gaat door totdat we inzien wat er achter ligt….

Bonus: reacties op uitspraken over racisme en seksisme van Sylvana, bewijzen haar gelijk. Zie ook Lewis’ Law: commentaren over ieder artikel over feminisme rechtvaardigen het feminisme. Later iets aangepast zodat de wet beter aansluit bij andere internet-wetmatigheden (zoals Godwins Law):

As the comment section of any article about feminism grows, the probability of someone saying something utterly vile, stupid and/or ignorant about women – something that justifies the existence of feminism – approaches one.”

Verander ‘feminisme’ in ‘racisme’ en je bent er.

Seksisme alarm: moeder heeft het gedaan

In de categorie ‘volautomatisch’/onbewust seksisme deze keer een column van Sheila Sitalsing, nota bene gepubliceerd door maandblad Opzij. Zij reageert op een onderzoek van het CBS waaruit blijkt dat pubers al honderd procent doordrongen zijn van de Nederlandse norm op het gebied van huishouden en betaald werken. Het kostwinnersmodel heeft afgedaan. Het nieuwe ideaal voor heterostellen is het anderhalfverdienersmodel. In dat model heeft hij dé baan, en is zij hoofdverantwoordelijk voor huishouden en kinderen, met een baantje erbij ‘voor de extra’s’ of ‘om de kinderopvang te betalen‘.

De rubriek Seksisme Alarm bestaat omdat we openlijke vrouwenhaat makkelijk herkennen. ‘Wijven kunnen niet autoracen, ze horen in de keuken thuis’, da’s duidelijk en daar kun je makkelijk stelling tegen nemen, als je van mening bent dat vrouwen mensen zijn. In Nederland zijn we echter een stapje verder. Het seksisme gaat ondergronds, wordt impliciet, of krijgt een roze strik (het zogenaamde ‘welwillend seksisme’.) Of het gebeurt zo onbewust volautomatisch dat het niemand opvalt. Die voorbeelden, soms wat ouder van datum en soms recent, verzamel ik hier.

In dit seksisme alarm: het CBS onderzocht hoe jongeren over de verdeling van betaald en onbetaald werk denken. Ze moesten zich voorstellen dat ze later een relatie en een kind hadden, en hoe de situatie dan zou zijn. Dat leidde keurig tot een scenario waarbij híj minimaal vier dagen per week betaald buitenshuis werkt, en liefst fulltime. Zij heeft geen betaalde baan of verricht hooguit een dag of twee in de week betaald werk. Voor de rest zorgt zij onbetaald voor huishouden en kinderen.

Sitalsing signaleert in Opzij terecht dat jongeren blijkbaar al in een vroeg stadium weten hoe het volgens de omgeving hoort. De jongeren beschrijven een norm, en voegen zich daar naar.

So far, so good. Maar dan schrijft ze dit, met de vetgedrukte delen door mij toegevoegd:

In hoeverre dit de schuld is van Bart Smit, roze stofzuigers voor meisjes en scheikundedozen voor jongens valt buiten de opzet van dit onderzoek. Het CBS heeft wel iets anders onderzocht dat vermoedelijk nog bepalender is dan pratende babypoppen: kinderen nemen een voorbeeld aan hun ouders.  Moeders met kleine baantjes die het zorgen goeddeels voor hun rekening nemen en het geld verdienen goeddeels overlaten aan de man in huis geven aan hun dochters én hun zoons de boodschap mee dat dit oké is. Daarnaast zitten die moeders vermoedelijk de hele tijd de vaders die iets in het huishouden doen te bekritiseren te corrigeren. Want – en dit vind ik de zieligste uitkomst van het onderzoek – niemand, helemaal níemand van de ondervraagde jongeren denkt dat jongens beter zijn in stoffen, wc’s poetsen en koken dan meisjes. Je oogst wat je zaait.
In deze tekst gaat het om schuld. Wie heeft schuld. Het gaat om ‘je oogst wat je zaait’, een verwijzing naar een metafoor die onder andere in de Bijbel voorkomt. De ‘je’ in de zin over oogsten wat je zaait, is duidelijk degene die schuld heeft. Dat geeft een morele lading aan het geheel.
Wie is die ‘je’ die zaaide wat er geoogst wordt?  ”Kinderen nemen een voorbeeld aan hun ouders”, schrijft Sitalsing. Dat gaat meteen over in moeder. De moeder neemt het zorgwerk op zich. De moeder laat geld verdienen over aan de man. De moeder geeft dochters en zonen de boodschap mee dat de norm oké is. Zíj, de moeder, is degene die zaait. Zij, de moeder, heeft schuld, stelt Sitalsing impliciet.
Maar hoezo verandert ”ouders” opeens in alleen de moeder? Waar is de vader gebleven? Wat geeft hij zijn kinderen mee? Waar zijn de werkgevers die vrouwen naar huis sturen zodra ze aangeven dat ze zwanger zijn? Waar zijn alle familieleden, collega’s, vrienden en andere mensen die vrouwen onder zware sociale druk zetten om zich te schikken in dat anderhalf verdienersmodel? We lezen echter niks over de omgeving of de anderen. We lezen alleen dat de moeder vermoedelijk [= eigen invulling van Sitalsing, haar vermoeden] op vaders begint te vitten zodra die proberen iets in het huishouden te doen.
Zo dan mannen verleiden?
Sitalsing herhaalt hiermee een seksistische mythe, die vaak wordt ingezet om vrouwen met schuld beladen terug in hun hok te knuppelen. ‘Hoezo klagen dat mannen niks doen in het huishouden. Je maakt het er zelf naar, dus zeur niet.’ In werkelijkheid zie en lees je dat vrouwen tobben, elkaar om advies vragen wat te doen, en vanalles proberen om diplomatiek hun man te betrekken bij huishouden en gezin. Van mannen bekritiseren is alleen sprake in de zin van pleiten voor een herverdeling van betaald en onbetaald werk, omdat vrouwen overbelast worden als ze overal alleen voor staan.
Kortom, we hebben hier een prachtig staaltje volautomatisch seksisme te pakken. Wat er ook gaande is, wie er ook allemaal een aandeel in hebben, we letten alleen op moeder de vrouw. Zij is de schuldige. Foei, moeders! Beter je leven en wel nu meteen, anders groeit de volgende generatie ook op voor galg en rad en schiet het niet op met het feminisme.

Een paar artikelen waar ik graag de aandacht op vestig

Eén van de redenen waarom ik dit weblog bij houd, is zodat ik mensen kan doorverwijzen naar vrouwen die belangwekkende meningen uiten, inzicht geven in situaties, en iets vertellen over hun ervaringen. Vlak na elkaar kwam ik drie van zulke artikelen tegen. Een interview met Tamil schrijfster Ambai, en twee artikelen rondom het psychologische klimaat in de V.S. na de winst van Trump.

Journaliste Pooja Pillai interviewde Ambai en dook met haar de diepte in, over haar boeken, de perceptie van haar werk, feminisme, vriendschap tussen vrouwen en de verschillende manieren waarop mensen de nalatenschap van een auteur beheren, afhankelijk van diens sekse. Prachtig interview, geeft heel veel inzicht.

In ander nieuws: de winst van Trump dendert door. Feministe Lindy West publiceerde een artikel – lees het hier – over een nieuwe trend in analyses over de overwinning van deze man. Volgens allerlei (mannelijke) opiniemakers zou hij de Amerikaanse verkiezingen hebben gewonnen omdat politieke correctheid ontoelaatbare vormen aanneemt en sociale bewegingen te fel actie voerden. Pardon:

blaming political correctness for President Trump is […] every battered wife who has been murdered by her husband when she tries to leave. It’s “I wouldn’t have to hurt you if you’d just behave.” It’s a disingenuous rationalisation peddled by people who know they did nothing to help when Trump’s Voltron of hate was gathering steam and are suddenly terrified because the stock market is crashing. […] And what do you actually want us to do on a practical, day-to-day level? [..] Never defend our boundaries until they shrink down and garrote us? It’s not an option. Political correctness is not voluntary; it’s survival.

Toevoeging van mijzelf: het gebruik van het woord ‘overleven’ is niet overdreven in een land waar blanke mannen Trump als hun Alfamannetje ziende Ku Klux Klan Trump’s overwinning wil vieren, Trumpaanhangers mensen doodsbedreigingen sturen via Facebook, mannen vrouwen bestraffend toespreken omdat ze Clinton’s verlies bewenen, de aankomende president klimaatverdragen wil opzeggen, vreemdelingen wil deporteren en allerlei sociale vangnetten wil afschaffen, en instanties een stijging signaleren in het aantal hatecrimes.

Kali Holloway signaleert nog een andere trend. Een koor van mensen, opvallend vaak blank en mannelijk, roepen alle mensen die Clinton steunen op om alles te vergeten en sympathie te hebben met Trump-aanhangers, want deze blanke kiezers hebben het zo moeilijk. Dit plaatst mensen in een moeilijke positie. Begrip tonen en je verzoenen klinkt supernobel, maar wat als de ”tegenpartij” er hele andere gedragsregels op nahoudt, vraagt juriste Marie Henein zich af:

Going high when they go low means you speak only to people who were listening in the first place. It’s like bringing thank-you cards to a knife fight. You’re going to get hurt or worse, lose.

Bovendien vinden veel gemarginaliseerde groepen het moeilijk om sympathie op te wekken voor die klem zittende blanke Trumpstemmer, beargumenteert Kali Holloway in de derde must read:

For a people who have shamed black folks for supposedly always wanting a hand out, for being a problem of the entitlement state, I have never seen people who so firmly believe they are owed something.

Bonus 1: deze Twitterberichten

 12 nov.For years I shamefully failed to realise that men who shout Paki at me from passing cars are actually experiencing a lot of economic anxiety
 20 u20 uur geledenSan Francisco, CA It’s like telling someone in an abusive marriage that since ½ the people in the marriage like beating them, they need to find common ground.

Bonus 2: een aantal journalisten en schrijvers waarschuwen dat Trump een autoritair regeringsmodel vertegenwoordigt. Zo heeft Trump tijdens zijn campagne verschillende keren aangekondigd dat hij wetgeving rondom laster wil verruimen in gevallen waarbij de pers negatieve berichten publiceert.

Bonus 3: de altijd betrouwbare, scherpe John Oliver over het normaliseren van het aanstaande presidentschap van Donald Trump:

SF auteur Sheri Tepper overleden

Ik voel een grote behoefte opkomen voor nóg een plaatje van een schattig katje, om het leven te verzoeten, want na het nieuws dat blanke Amerikanen een racistische seksist tot president kroonden kwam ik erachter dat auteur Sheri S. Tepper eind oktober overleed. Ze zag het levenslicht in 1929 en debuteerde in de jaren tachtig met haar eerste SF roman voor volwassenen. Al snel ontwikkelde ze zich tot een auteur van zeer originele SF en leverde de ene na de andere klassieker af.

Onder andere uitgeverij TOR classificeert Tepper als een auteur die je óf haat, óf steengoed vindt. Ook lezers laten regelmatig weten dat ze zich nog steeds uitgedaagd voelen door Tepper’s science fiction:

It’s pretty much a guarantee when I pick up one of her books, that I’m going to read something strange, perhaps astonishing, maybe even offensive – but the originality; the uniqueness, is the true pay off. I love that when I read her books I’m not delving into something that’s been done a million times before.

Onder andere haar roman Grass (vertaald als Heren van Gras) staat hoog op mijn lijstje van iconische science fiction. Website Infinity Plus noemt dit boek een van de meest veelbetekenende romans van de jaren tachtig, vol literaire invloeden uit Moby Dick en de gedichten van Walt Whitman.

Het verhaal van Heren van Gras speelt zich af op een planeet waar grasvlakten overheersen – niet vreemd voor een vrouw die opgroeide in een prairiestaat in de V.S. Een elite van grootgrondbezitters lijkt de planeet te domineren, maar is dat wel zo? Steeds meer tekenen wijzen erop dat een inheems ras domineert en de mensen inzet voor eigen doeleinden. Het verhaal is een mengsel van ‘vreemde wereld ontdekken’, ecologie, horror, religieus fundamentalisme en vrouwenemancipatie.

Grass is daarmee een van de SF-romans waarin Tepper kwesties verwerkte die haar nauw aan het hart lagen, zoals racisme en seksisme. Die bevlogenheid droeg ze ook uit in het ”echte leven”. Zo begon ze in 1962 bij Planned Parenthood, een organisatie die medische zorg aan vrouwen levert. Ze droeg bij aan de groei van klinieken in Colorado en Wyoming, ontwikkelde een systeem om anticonceptie aan huis te bezorgen bij plattelandsvrouwen met een laag inkomen, en deed er alles aan om vrouwen baas in eigen buik te laten zijn. In interviews vertelde ze dat ze zichzelf ziet als een ecofeminist.

Onder andere collega SF auteur John Scalzi betreurt haar overlijden én de neiging van mensen om haar romans niet geheel op waarde te schatten:

she was one of my favorite science fiction and fantasy writers, and an influence on my thinking about SF/F writing, so to have her gone on is still a deeply depressing thing. Also a bit depressing: That Tepper, while well-regarded, is as far as I can tell generally not considered in the top rank of SF/F writers, which is a fact I find completely flummoxing. Her novel Grass has the sort of epic worldbuilding and moral drive that ranks it, in my opinion, with works like Dune and Perdido Street Station and the Earthsea series; the (very) loose sequel to GrassRaising the Stones, is in many ways even better, and the fact that Stones is currently out of print is a thing I find all sorts of appalling. […] Farewell, Ms. Tepper. Your voice will be missed. I’ll keep reading what you have left us.

Zichtbare vrouwenhaat neemt toe aan vooravond verkiezingen

De zichtbare vrouwenhaat neemt toe, nu Amerikanen over een paar dagen naar de stembus kunnen. Met Clinton als kop van jut krijgen in haar kielzog alle vrouwen er van langs. Zelfs een conservatief tijdschrift zoals The Economist moet toegeven dat seksisme een rol speelt bij de diepe haat jegens Clinton in het bijzonder, en (ambitieuze) vrouwen in het algemeen. Met alle gevolgen van dien: verdeeldheid onder vrouwen, politici die de Republikeinse partij verlaten, en geheime Facebook pagina’s van Clinton-fans. UPDATE: een scherp essay van schrijfster Barbara Kingsolver. Warm aanbevolen om te lezen.

De Trump campagne richt zich deze laatste verkiezingsdagen steeds openlijker op Clinton. Ze moet de gevangenis in. Ze kan niet regeren omdat ze getrouwd is met een man zoals Trump. Ze moet weg omdat ze een lesbische moordenares is. Ze wil mannen vermoorden en hun banen aan vrouwen geven. Ze doodt kittens om haar vijanden te intimideren. Ze moet dood. Door ophanging, of met kogels – ze wil immers het wapenbezit inperken. Daar weten wapenbezitters wel raad mee, aldus Trump. Als ze tóch levend  het presidentschap haalt, nou, dan moet ze alsnog vermoord worden, roepen anderen.

Deze openlijke haat tegen Clinton gaat gepaard met een kandidaat die vrouwen al net zo openlijk minacht en reduceert tot seksobjecten. Dat leidt tot verdeeldheid tussen mannen en vrouwen, en vrouwen onderling.

Dames gaan voor, dus wat betreft hun situatie: uit cijfers van website FiveThirtyEight blijkt dat mannen deze verkiezingen als normaal beschouwen en in gelijke mate zoals voorgaande keren stemmen voor de Republikeinen of Democraten. Voor vrouwen betekenen deze verkiezingen echter iets bijzonders. Ze zijn tot op het bot verdeeld.

Deze verdeeldheid speelt onder andere bij evangelische Christenen. Die haten Clinton met heel hun hart en hun heilige boek erbij. Maar hoe zit dat als je een evangelische vrouw bent? Kun je je ogen sluiten voor de vrouwenhaat van Trump en consorten, en samen met je man/het hoofd van het gezin gewoon de Republikeinen steunen? Voor een deel is het antwoord op die vraag ja, blijkt uit onderzoek:

women like Moore can denounce Trump’s deplorable statements, while remaining committed to a conservative faith and rejecting an alignment with a progressive movement. In other words, they can talk about politics, without talking about Politics.

Maar niet iedereen lukt dit. Een deel van de evangelische vrouwen kan of wil niet om de politiek met hoofdletter P heen. Zij verheffen steeds vaker hun stem en winnen terrein, signaleert de New York Times.

Wat betreft de kloof tussen mannen als groep en vrouwen als groep, geldt deze hele verkiezing als een strijd tussen de seksen en de rol van mannen en vrouwen. Mogen vrouwen baas in eigen buik zijn, of niet? Zijn vrouwen zelfstandige mensen of dochters, echtgenotes en weduwen van? Kunnen mannen blindelings uit blijven gaan van ouderwetse privileges? Of wordt het tijd dat ze eerlijk leren delen?

De strijdt begint zichtbare effecten te krijgen. Sinds Trump met zijn campagne begon, verlaten steeds meer vrouwelijke politici zijn kamp, met de conservatieve staat Texas voorop. Eén van hen, een Texaanse rechter, maakte zelfs een video om haar officiële vertrek uit de Republikeinse partij breed bekend te maken. Dat leidt ertoe dat de Republikeinse partij nóg meer een mannenbolwerk wordt. Misschien was deze ontwikkeling al een tijdje gaande, maar Trump werkt duidelijk als een katalysator.

Deze kloof tussen de seksen leidt daarnaast tot spanningen in gezinnen. In voorgaande verkiezingen zagen peilingen een verschil tussen het stemgedrag van mannen en vrouwen, maar omdat getrouwde vrouwen vaker hetzelfde stemden als hun echtgenoot, bleef het verschil beperkt. Deze verkiezingen tonen echter een verandering. Getrouwde vrouwen kunnen Trump niet velen, zeker niet na zijn ‘grijp ze in hun vagina’ uitspraken, en volgen hun man niet langer. Onder andere The Atlantic meldt dat mannen hun echtgenotes onder druk zetten om net als hem op Trump te stemmen.

Vanwege de Clintonhaat houden haar medestanders zich in het openbaar stil. Ondertussen vinden ze andere manieren om zich politiek te uiten. Zo blijkt dat vrouwen zich op beveiligde Facebook pagina’s verenigen om in het geheim over Clinton te praten (en op haar te stemmen). De aantallen medestanders die je dan vindt, kan snel oplopen: tijdschrift Cosmopolitan interviewde een vrouw die zo’n afgeschermde Facebookpagina opende en binnen de kortste keren met 6000 vrouwen in gesprek was. Een andere pagina, getiteld Pantsuit Nation, telt een miljoen volgsters.

Wordt het Clinton of Trump? Eén ding is zeker. Na 8 november 2016 hebben mannen en vrouwen in de V.S. een berg reparatiewerk te doen.

Vrouwen ook in virtuele werelden niet veilig

Zelfs in virtuele werelden (virtual reality, VR) zijn vrouwen niet veilig voor mensen die hen ongewenst willen betasten. Jordan Belamire is één van de vrouwen die deze nieuwe vorm van seksuele intimidatie aan de kaak stelt. Ze speelde QuiVR, een virtueel spel waarbij je je boogschietkunsten kunt loslaten op hordes zombies. Zodra ze de multi-player optie koos, besloot ene ”BigBro442” zijn poppetje te gebruiken om haar poppetje ongewenst te betasten.

Echt, bedenk een nieuwe techniek en ranzige seksisten gebruiken dat om zich aan vrouwen op te dringen en hen het leven zuur te maken:

he chased me around, making grabbing and pinching motions near my chest. Emboldened, he even shoved his hand toward my virtual crotch and began rubbing. There I was, being virtually groped in a snowy fortress with my brother-in-law and husband watching. […] Guess what. The virtual groping feels just as real. Of course, you’re not physically being touched, just like you’re not actually one hundred feet off the ground, but it’s still scary as hell. […] What had just happened? I hadn’t lasted three minutes in multi-player without getting virtually groped.

De ontwikkelaars van QuiVR namen maatregelen om deze ongewenste intimiteiten tegen te gaan. Je kunt een soort bubbel om je virtuele persoon vormen en met een specifiek handgebaar vervelende spelers wegwuiven en onzichtbaar maken, zodat je elkaar niet meer ziet en het gedoe stopt.

Onder andere website The Mary Sue juicht dit toe, maar slachtoffers manieren geven om zichzelf te beschermen is niet genoeg.  Wat doen bedrijven met daders? Hoe kun je er als aanbieder van virtuele spelletjes voor zorgen dat wie zich misdraagt, waarschuwingen krijgt en bij herhaling weg moet? Want dit soort gedrag heeft als effect dat vrouwen de nieuwe technieken en nieuwe vormen van gamen beginnen te mijden als de pest. Belamire:

Women are allowed, sure, but the BigBro442s of the world will make sure you never want to come back.

Dit geldt breder voor allerlei technologieën. Van internet tot Twitter, vrouwen ontmoeten bakken met haat en bedreigingen. Je moet een sterke maag hebben om deel te blijven nemen. Dat de agressie nu ook opduikt in virtuele games, zorgt voor een zekere wanhoop. Vrouwen zijn echt nergens veilig. Sterker nog, er bestaan virtual reality games die spelers uitnodigen om vrouwelijke personages lastig te vallen – dat is de missie in het spel. Wat voor boodschap geef je daar mee af als producent?

Gelukkig beseffen steeds meer bedrijven dat ze forse inkomsten mislopen als vrouwen weg blijven. De alertheid op wangedrag neemt toe. Er kwam forse kritiek op de VR games die mannen in staat stellen virtuele vrouwen te bepotelen. En organisatoren van de Tokyo Game Show in september stuurden dit jaar mannen weg, omdat ze bij VR games vrouwelijke medespelers lastig vielen. Het mag echter duidelijk zijn dat er veel meer moet gebeuren om dit soort agressie tegen vrouwen te voorkomen.