Category Archives: Cultuur

Sneue muziekfestivals kunnen geen vrouwen vinden

Zomer! Muziekfestivals! Heerlijk. Maar wiens muziek hoor je daar? Mannenmuziek, concludeert website Thump. De redactie telde het aantal vrouwelijke acts op techno muziekfestivals. Als je alle ”mannenacts” verwijdert van posters, houd je nauwelijks vrouwelijke bands en artiesten over. Dat was in 2015 zo. 2016 levert hetzelfde beeld, met bijvoorbeeld in Nederland amper 6% vrouwelijke artiesten op de podia. Grote kans dat deze hardnekkige situatie dit jaar opnieuw zorgt voor een blanke, mannelijke monocultuur. Wordt het niet eens tijd dat mannelijke artiesten zulke eenzijdige festivals boycotten? De kritiek op vrouwen vergeten wordt in ieder geval steeds luider, wereldwijd.

 Het programma van Leeds als je alleen de vrouwen noemt. Akelig leeg.

Thump bracht een paar patronen aan het licht die feministen akelig bekend voorkomen, omdat je dat steeds opnieuw ziet in de achterstelling van vrouwen. Ook in de literatuur, de kunstensector en de wetenschap. Vertaald naar muziek:

  • hoe meer mainstream het muziekgenre, hoe meer mannen
  • hoe meer status en hoe groter het festival, hoe meer mannen
  • kleine festivals en niche markten: meer vrouwen

Nederland vormt geen uitzondering. Website Noisey deed een steekproef in 2015 en kwam situaties op het spoor zoals Lowlands, met 37 volledig mannelijke acts tegenover 2 vrouwelijke en 2 gemixte. Ook bij de line-up van festivals zoals Appelsap moet je goed zoeken voordat je een paar vrouwelijke artiesten aantreft temidden van de bergen mannen. Tijdschrift Vice keek in 2016 opnieuw naar het aandeel vrouwen en kwam uit op gemiddeld 6% vrouwen op het podium. Dat betekent gemiddeld 94% mannelijke artiesten. 94 procent! Alsof we in de middeleeuwen leven, toen alleen mannen buitenshuis mochten schitteren.

Wat steeds minder werkt is met smoesjes komen als mensen kritiek uiten op je eenzijdige programma:

Most of the arguments that attempt to shut down people when they just want to talk about why women are excluded can be found in a useful mocked-up bingo card called Female Conference Speaker Bingo, which can be applied to all aspects of female invisibility in public realms […] Those making these repetitive arguments and excuses often don’t realise that women have heard them so many times before, to the point that they are memes. They are also “tail end” arguments, rather than “source” arguments, in that they ignore the context within which the exclusion of women occurs.

Wat wél werkt is druk van buitenaf. Zo protesteerden fans hevig toen de organisatoren van het Australische festival Days like This dit jaar 30 mannelijke acts op het podium zette, tegenover nul (0) vrouwen. En festival Spilt Milk, in Canberra, Australië, kwam onder vuur te liggen toen ze op de proppen kwamen met zestien optredens, waarvan slechts één met vrouwelijke artiesten. Organisatoren beloofden beterschap of hielden na die kritiek haastig een tweede wervingsronde, om alsnog meer vrouwelijke artiesten te boeken.

Een boycot werkt ook zeer effectief. Zo nomineerde de jury van een beroemd stripfestival, Festival van Angoulême, vorig jaar alleen mannelijke tekenaars voor een prestigieuze Grand Prix. Vrouwelijke tekenaressen riepen op tot een boycot. De drie uiteindelijke genomineerden verklaarden dat ze de prijs niet meer wilden ontvangen en trokken zich terug. In lijn daarmee zou het enorm helpen als mannelijke artiesten weigerden te spelen op muziekfestivals die geen vrouwen contracteren. Net zoals steeds meer mannelijke sprekers conferenties mijden als de organisatie nauwelijks vrouwelijke sprekers weet te vinden.

Het kan namelijk wel degelijk anders. Magneet Festival deed het vorig jaar met 17,5% vrouwelijke acts opvallend goed. Tegenover dagblad Metro verklaarde een van de organisatoren dat de verdeling tussen mannen en vrouwen actief onderdeel van het beleid is. Met andere woorden: je bewust zijn van discriminerende selectieprocessen, en je onbewuste vooroordelen bijsturen, werkt. Met als hulpmiddel: als je jezelf hardop uitspraken van de eerder genoemde bingokaart hoort opsommen, weet je dat je seksistisch bezig bent en moet je kritisch kijken naar je denkprocessen en je selectiemethodes. Succes!

Verzetsheldin verandert in ‘de vrouw van’

De vrouw van de dierentuin-houder. Als je de filmtitel ‘The Zookeeper’s Wife‘ naar je eigen taal omzet, voel je pas goed wat er gebeurt. Een Poolse verzetsheldin, die in de tweede wereldoorlog enorme risico’s nam door Joden te redden via de dierentuin die zij en haar echtgenoot samen hadden, verandert in het wormvormige aanhangsel van een man-met-een-functie. Dit incident staat niet op zichzelf.

De echte Antonina Zabinski, met olifant

Zoals gewoonlijk zijn het kritische feministische denkers die afstand nemen van situaties die iedereen normaal vindt, vragen stellen en lekker gaan tellen. Zoals Shana Mlawski van website Overthinking It. Zij trof in boektitels vele dochters en vrouwen van aan. Uit haar analyse van boektitels op Amazon blijkt dat ‘dochter van’ het meest populair is, gevolgd door ‘de vrouw van’. Als het gaat om een mannelijke echtgenoot in de titel, heeft een vrouw meestal de hoofdrol. De verhalen draaien vooral om het krijgen van een man – de plicht van iedere vrouw zodat ze braaf kan trouwen en ‘vrouw van’ kan worden – of om een vrouw die wraak wil nemen op ‘haar’ man.

Niet alleen in boeken, ook in films wemelt het van ‘vrouw van‘/’echtgenote van’ in de titel. Met als belangrijke subgroep films waarbij deze echtgenote het aanlegt met een andere man. Het omgekeerde komt nauwelijks voor. Als het woord echtgenoot al in de filmtitel voorkomt, staat de relatie tussen man én vrouw centraal. Eigenlijk draait het in die gevallen nog steeds om een man en zijn vrouw.

Of het nou gaat om dochters of echtgenotes van, zulke titels definiëren volwassen vrouwen in termen van hun relatie met een man. Het zijn geen zelfstandige individuen, maar onderdelen van een relatie. In het geval van een verzetsheldin zoals Antonina Zabinski is die afhankelijke status nog eens extra irritant. Zabinski leidde met haar man een dierentuin in de Poolse stad Warsaw. Bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog wist ze circa 300 joden via de dierentuin naar de vrijheid te smokkelen. Toen de Duitsers haar echtgenoot arresteerden, ging zij door met Joden redden. Maar haar huwelijkse staat is in de film- en boektitel belangrijker dan haar daden. Ze is de zoveelste ‘vrouw van’.

Dit soort patronen geven een blik in het onbewuste van ons mensen.  Het gaat om taal, en om de beelden en associaties die deze woorden volautomatisch oproepen. De woorden vormen dan de bril waardoor we naar de wereld kijken. Dat heeft gevolgen in de echte wereld. Zo praten mannelijke politici in de V.S. routinematig over vrouwen in de zin van ‘dochter/echtgenote van’. Ze reduceren vrouwen tot een onderdeel van een relatie met een man. Alleen als het gaat om een dochter of vrouw van, kunnen deze mannen zich voorstellen dat het erg is als deze vrouw het slachtoffer wordt van een misdaad of in de knel komt door hardvochtig beleid. Ben je als vrouw geen familie van ze? Dan maakt het blijkbaar niet uit.

Dit soort denkbeelden scheppen afstand tussen zulk soort mannen en vrouwen in het algemeen. Zolang hun dochter of hun echtgenote het goed heeft, mogen andere vrouwen verrekken. Zo’n houding leidt ertoe dat mannen belangen van vrouwen makkelijk weggeven aan de onderhandeltafel. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij de nieuwe ziektewet, die de Republikeinen door hun versie van de tweede kamer wilden loodsen. Mannen spraken over specifieke zorg voor vrouwen, bijvoorbeeld rondom zwangerschap, abortus en geboorte. En besloten daarna dat vrouwen wel zonder konden.

Dus, praten over vrouwen alsof we alleen bestaan in relatie tot een man lijkt onschuldig, totdat je ziet wat dat wereldbeeld doet in de ”echte” wereld. Hopelijk stopt de trend snel. Je kunt ook boeken en films verkopen zonder te vervallen in makkelijke cliché-titels met de dochter/vrouw van X in de titel. Hopelijk helpt dat om vrouwen vaker te zien als mensen, met eigen levens, meningen, gevoelens en behoeftes.

Hidden Figures: wiskunde op leven en dood

Een goed verhaal. 67 nominaties en 27 onderscheidingen daadwerkelijk in de wacht gesleept. En een geschiedenis die een lang verborgen gebleven rol van vrouwen eindelijk zichtbaar maakt. Wat wil een mens nog meer? Hidden Figures, een film over de zwarte vrouwelijke wetenschappers van NASA die reizen rond de maan mogelijk maakten, was dé feministische verrassing van 2016. Eindelijk ook te zien in Nederland, vanaf 9 maart.

Eén van de (ironische) definities van feminisme luidt: de overtuiging dat vrouwen mensen zijn. In het V.S. van de jaren dertig golden zwarte vrouwen niet als mensen. Ze hadden weinig burgerrechten en leden onder een systeem van Apartheid – aparte toiletten, aparte scholen, achter in de bus zitten, enzovoorts. De wetenschap in gaan en bijvoorbeeld ingenieur worden? Ondenkbaar.

Toch deden zich hier en daar mogelijkheden voor. Nieuwe takken van wetenschap waren nog niet helemaal dichtgetimmerd voor en door blanke mannen, dus vrouwen hadden een kans. Wat ook hielp was dat de V.S. betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, zodat er meer werknemers nodig waren. Onder andere NASA besloot vrouwen aan te nemen voor hun ruimteprogramma. Met als voordeel dat ze die vrouwen niet zoveel hoefden te betalen als mannen.

Onderbetaald en ondergewaardeerd gingen vrouwen aan de slag in ondergewaardeerde, nieuwe onderdelen van de wetenschap. Ze kregen bijvoorbeeld banen als ‘computer‘: rekenwonders. Onder hen Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson. Ze programmeerden de eerste computersystemen van IBM en berekenden uit het hoofd banen om de aarde en van de aarde naar de maan. Het was wiskunde op leven en dood. Fouten zouden resulteren in uit elkaar spattende raketten en dode astronauten.

Deze vrouwen deden pionierswerk. Samen met andere computers, bijvoorbeeld werkzaam bij de universiteit van Harvard, stonden ze aan de basis van de ruimtewetenschap, maakten de ontwikkeling van machinale computers mogelijk, en zorgden ervoor dat de eerste Amerikaanse blanke man de ruimte in kon. Hoe het afliep laat zich echter raden: geen standbeelden, geen vuistdikke boekwerken over hun heroïsche bijdrage, en zodra de apparaten status kregen en ICT een goed betaald beroep werd, zorgden machtsverhoudingen en sociale normen ervoor dat mannen gingen domineren en opeens gelden als dé norm in de ICT-sector:

male programmers wanted to elevate their job out of the “women’s work” category. They created professional associations and discouraged the hiring of women. Ads began to connect women staffers with error and inefficiency. They instituted math puzzle tests for hiring purposes that gave men who had taken math classes an advantage, and personality tests that purported to find the ideal “programming type.

De rol van de zwarte wetenschapsters bleef alleen bekend in een klein kringetje NASA-medewerkers en geschiedkundige specialisten. De rest van de samenleving vergat hen. Voor de actrices die de rollen van Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson kregen, ging zodoende een wereld open toen ze het op ware feiten gebaseerde script ontvingen. Zwarte vrouwen? Die de wetenschap voor altijd veranderden? Aan de basis stonden van de computerrevolutie? Waarom had niemand hen dat ooit verteld? De ontdekking van deze verborgen geschiedenis hakte erin, onder andere bij Janelle Monae:

they were mystified by how little they knew. […]Monae dropped all her other projects to become part of this film once she learned the story was real. “I had a plethora of feelings I went through — one being shock,” she said. “I had no clue who Mary Jackson was, or Katherine Johnson or Dorothy Vaughan or any of the ‘colored computers’ who worked at NASA during that era. I had no idea who these women were. So I made it a personal responsibility to stop what I was doing and portray Ms. Mary Jackson. I didn’t want any other girl, any other American, to not know about this history.”

Hidden Figures zorgt voor een meeslepend verhaal, maar neemt daarbij geen blad voor de mond als het gaat om racisme en seksisme. Zo mochten vrouwen geen vergaderingen bijwonen rondom de lancering van de eerste bemande raket. Daar was geen protocol voor. En moesten de vrouwen naar het kleurlingentoilet, helemaal aan de andere kant van het NASA-terrein.

De Groene Amsterdammer noemt de film een voorbeeld van cinematografische rechtstelling: ”wat lang verzwegen werd – de rol van de zwarte vrouwen – wordt nu uitgeschreeuwd op de meest krachtige manier denkbaar, namelijk via de populaire verbeelding”, schrijft het magazine.

Dat blijft niet zonder gevolgen. Zo produceert Lego een reeks poppetjes van vrouwelijke wetenschapsters, waaronder een aantal heldinnen van Hidden Figures. Aanleiding vormt een jaarlijkse wedstrijd, waarbij mensen ideeën bij Lego aan kunnen dragen. Een tot twee plannen per jaar krijgen genoeg handen op elkaar om werkelijkheid te worden, Waaronder het voorstel om deze vrouwen te eren met een Lego-set. Meisjes kunnen straks hun fantasie gebruiken en spannende missies bedenken voor deze pioniersters.

Enfin, vanaf 9 maart in de bioscoop. Komt dat zien:

 a whole generation of girls are going to see how their foremothers were vital to the Space Race. I can’t wait to see what they do now.

Nieuwe generatie popjournalisten stelt geschiedenis bij

Blanke mannen die het werk van blanke mannen ophemelen. Je treft dat patroon aan in de literatuur, in de kunst, in de muziek…. Maar zo hoeft het niet te gaan. Een nieuwe generatie popjournalisten stelt de geschiedenis bij. Met als gevolg een enorme toename van de diversiteit, in stijlen en in aandacht voor makers. Waaronder talloze vergeten vrouwelijke artiesten. Daarnaast herkennen journalisten racisme en seksisme sneller dan voorheen. En maken ze er een probleem van als de jury van de Grammy’s een artiest zoals Beyoncé achter stelt.

De New Statesman zet het geijkte popmuziek-geschiedenisboek op een rij. Elvis Presley start de rock/popmuziek, waarna de Beatles, volgen, de Beach Boys, de Rolling Stones en Bob Dylan. Dan volgt een terugval, met een kleine opleving als de punkmuziek het toneel betreedt, en daarna weer een lange rij blanke mannelijke popmusici die het stokje aan elkaar doorgeven.

Dat lijkt verdacht veel op het patroon dat filosofe Vigis Songe-Møller identificeert in het gedachtegoed van de oude Griekse beschaving: mannen die mannen voortbrengen, waarna nog meer mannen volgen in een ononderbroken harmonieuze lijn van perfectie en eenheid, zonder dat mislukte mannen (= vrouwen) de boel verstoren.

Gaaaaaaaaaaap, en bovendien niet waar. Dat type geschiedschrijving negeert talloze muziekstijlen en de mensen die in dat genre opereerden. Met name vrouwen. Onder andere de Amerikaanse recensent David Hajdu schreef daarom een alternatieve muziekgeschiedenis, met een focus op zijn eigen land, de V.S. Hij besteedt onder andere aandacht aan vaudeville zangeres Eva Tanguay. Hij noemt haar de Lady Gaga of Madonna van haar tijd:

“utterly defiant and radical … turned the whole ideal of Victorian femininity upside down and inside out. … and changed the way young women and many young people thought about sex roles, about gender roles, and about behavior.”

Anderen nemen een specifiek genre en richten dan hun aandacht op vrouwen. Zoals Amy Oden’s documentaire From the Back of the Room. Ze laat zien hoe punk begon als een revolutionaire beweging, met vrijheid en diversiteit. Maar omdat de sociale omgeving nog steeds dacht in oude rolpatronen, ontwikkelde punk al snel een vrouwenprobleem. Direct betrokkenen ondervonden dat direct:

As LA punk veteran Alice Bag has pointed out, punk started out as an inclusive and diverse movement, but was quickly annexed by white dudes. Women have had to fight for space and recognition in punk ever since.

Door te kijken naar de bijdragen van vrouwen en hen met elkaar in verband te brengen, kun je ook gouden tijdperken op het spoor komen. Zo benadrukt poprecensent Jon Lisi van Pop Matters dat 2000-2010 gewoonlijk in het teken staat van mannelijke sterren en bands zoals Radiohead, de White Stripes en Eminem. Maar als je goed kijkt domineerden vrouwelijke popsterren dat decennium. Pink, Beyoncé, Kylie Minogue, Christina Aguilera, Kelly Clarkson, Avril Lavigne, Rihanna, de lijst is langer dan je denkt.

Als je let op sekse, vallen nog andere zaken op. De gendersituatie verschilt per genre. Zo geldt Country als een door mannen gedomineerde muziekstijl, maar het zou wel eens het meest inclusieve genre van 2016 kunnen zijn. Vrouwen sleepten belangrijke prijzen in de wacht en een verrassingsoptreden van de Dixie Chicks met zangeres Beyoncé sloeg in als een bom. Veel mensen vonden het geweldig. Anderen riepen radiostations op om minder vrouwelijke artiesten te draaien, omdat Countrymuziek teveel zou feministen.

Een typisch gevalletje backlash, gedreven door de angst dat wat meer aandacht voor vrouwen prompt betekent dat mannen in de marge zouden verdwijnen. Nou nee. Er komt steeds meer tegenwicht voor zulke hysterische tegenreacties. Eén van de wapens om vrouwen terug in hun hok te douwen is door te stellen dat het werk van vrouwelijke artiesten inferieur zou zijn. Om hun aandeel op waarde te schatten vinden conferenties plaats over gender en geschiedschrijving rondom popmuziek. Vorig jaar kwamen bijvoorbeeld talloze wetenschappers, popjournalisten, redacteuren en direct betrokkenen bijeen in Duitsland, voor een conferentie georganiseerd door de Hochschule für Musik und Theater van Hamburg. Of studies naar het werk van vrouwelijke jazzartiesten tussen 1928 en 1959.

Op die manier krijgt het streven naar een evenwichtiger beeld van de populaire muziekgeschiedenis zelfs academische status. Hoog tijd. Vrouwen doen veel meer dan wij als samenleving bereid zijn om te zien. Maar als je de weerstand opzij zet, wemelt het opeens van de artiestes en kan het proces van erkenning geven een aanvang nemen. Hoera!

Jaaroverzicht Lezeres des Vaderlands: een must-read

Iedereen die meent dat kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven, iedereen die vindt dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen om hun boeken gepubliceerd te krijgen, iedereen die zich afvraagt ‘waar zijn de vrouwen toch?’ zouden het jaaroverzicht van de Lezeres des Vaderlands als must-read op hun lijstje moeten zetten. De cijfers zijn overduidelijk (70% m-30% v) en als niemand iets wil doen omdat eerst anderen iets zouden moeten veranderen, zitten we over vijftig jaar nog steeds met blanke eenheidsworst.

Eerst de feiten. Na een jaar turven en tellen blijkt de aandacht voor vrouwelijke auteurs steken op 30%. Dit aandeel van circa eenderde komt ook terug in andere landen, zoals Australië of in de VIDA-tellingen uit de V.S. Het gaat om een structurele blinde vlek voor alles wat buiten het veld van blank en mannelijk valt. Daardoor halen schrijfsters de krantenkolommen slechts mondjesmaat, ongeacht hun werk.

In Nederland zouden vooral Het Parool en Vrij Nederland zich moeten schamen: die redacties komen niet verder dan rond de 20%. Dat het echt anders kan bewijst dagblad Trouw, met gemiddeld 40%. Niet geheel toevallig werken bij Trouw de meeste vrouwelijke recensenten en bij Vrij Nederland de minste, merkt de Lezeres op. Hulde aan Trouw! Allemaal een voorbeeld nemen aan die krant! Wordt abonnee van Trouw! Hoera!

Bij het stukken tellen hield de Lezeres geen rekening met de omvang van artikelen, en de plek binnen een boekenbijlage – prominente voorin met foto, of ergens achterin bij de korte signalementen. Zou ze dat aspect meegenomen hebben, dan duikelt dat gemiddelde van 30% aandacht voor vrouwen verder omlaag. Zowel in week 4 als in week 6  telde ze dit wel mee, en bleken stukken over vrouwen bij bijvoorbeeld de Volkskrant structureel korter te zijn en in de marge te staan. Op die manier ontstaat een tweede vorm van structurele marginalisering, binnen de geturfde marginalisering.

Tot slot maakt de Lezeres des Vaderlands korte metten met smoezen van het type ‘ja maar misschien  publiceren vrouwen minder boeken, uitgeverijen moeten ook wat doen, waarom heb je zo de pik op arme onderbetaalde krantenrecensenten’ enz enz. Welnu, verwijzen naar het aanbod uitgeverijen of andere schakels in de literaire wereld, is een manier van wegduiken:

Het is zeker zo dat waar je je schijnwerper ook zet in deze keten, vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Zelf heb ik al eens laten zien dat leeslijsten op middelbare scholen ook allesbehalve divers zijn. Dat betekent ook dat iedereen in de keten naar een schakel vóór zich kan wijzen om het probleem – en de verantwoordelijkheid – van zich af te schuiven. Dan verandert er echter nooit iets. […] Er wordt veel meer geproduceerd dan gerecenseerd, dus een boekenbijlage kán makkelijk diverser bespreken dan nu gedaan wordt. […] We zijn niet ‘vanzelf’ op weg naar meer gelijkheid, daar moet actief aan gewerkt worden.

Aan dat argument kan ik er nog eentje toevoegen. Kranten en andere media hebben de functie van poortwachter. Boeken waar zij aandacht aan besteden, komen beter onder de aandacht van lezers. Daarom houden uitgeverijen nauwlettend in de gaten welk boek De Wereld Draait Door in de etalage zet. Hun Boek van de Maand belandt daarna steevast in de toptien van de Bestseller 60. En daarom reageerden comics-fans zo teleurgesteld toen de New York Times een rubriek over dat genre schrapte – het wordt nu lastiger om uit te vogelen welk album je wil lezen, wat de aanbevolen titels zijn.

Ook op andere manieren blijken kranten en andere media poortwachters. In Australië komt tweederde deel van alle boeken uit de koker van een schrijfster. Als literaire bijlagen slaafs het beleid van uitgeverijen zouden volgen, zou het in de Australische media moeten wemelen van de artikelen over schrijfsters en recensies van hun boeken. Maar dat is niet zo. Australische boekenkaternen geven nog steeds tweederde van de kolomruimte aan mannelijke auteurs.

Kortom, op de media rust een extra verantwoordelijkheid om de situatie te veranderen. De Lezeres des Vaderlands hint dat Nederland misschien een eigen structurele telling krijgt, een instituut zoals VIDA. Dat hoop ik van harte, want de buren overzee merken dat cijfers publiceren een schok veroorzaakt in medialand en dat lekker tellen het debat naar een hoger niveau tilt:

VIDA’s count director Jen Fitzgerald says the numbers are so clear that they’re starting to change the conversation. “We have these stark blue-and-red charts that offer up data, and there’s no negating it. When we present it, it’s no longer a question of, ‘Is there an imbalance?’ Now, it’s a question of, ‘Why is there an imbalance? Do we want to change the imbalance?’ ” Fitzgerald says. “You know, the initial shock of, ‘Oh my goodness, are we really seeing 75 percent men across the board?’ to a question of, ‘Why are editors OK with 75 percent men across the board?’ “

Vrij Nederland, Parool, Volkskrant, NRC enz.: de bal ligt bij jullie. Doe er iets goeds mee.

Nieuwsronde

Feminisme in de Zuid-Koreaanse gaming industrie, succesvolle sopranen uit 1850, Russische mannen mogen straffeloos Russische vrouwen slaan, de bestrijding van het Zika-virus, straatintimidatie wordt wellicht strafbaar, dat en meer in deze nieuwsronde

  • Vrouwen die graag gamen komen hopen haat en minachting tegen, maar het verzet tegen die seksistische behandeling neemt toe. Vrouwen groeperen zich rondom een fictief vrouwelijk personage uit het spel Overwatch en voeren actie om mensen bewust te maken van de situatie.
  • Elizabeth Taylor Greenfield… noooooit van gehoord. Zij blijkt een Afro-Amerikaanse sopraan die in 1851 een zeer succesvolle tournee door de V.S. maakte en met haar talent alle vooroordelen over primitieve zwarten overhoop gooide. Met haar optredens maakte ze de weg vrij voor andere Afro-Amerikaanse artiesten, zoals Sissieretta Jones en Audra McDonald.
  • Groot nieuws voor de organisatie die straatintimidatie aan wil pakken: de PvdA diende een initiatiefwet in om deze vorm van openbare agressie strafbaar te stellen. Denk aan vrouwen voor hoer uitmaken, met een groepje omsingelen, vertellen welke seksuele handelingen ze met haar willen verrichten, dat en meer zou de status van overtreding moeten krijgen. De politie kan dan situaties onderzoeken, straatintimidatie opsporen en boetes uitdelen. Ook gemeenten zoals Amsterdam werken al aan hun eigen anti-straatintimidatie regels.
  • Vrouwen moeten blij zijn dat hun man ze slaat. Aldus columnist Yaroslav Korobatov over een nieuwe Russische wet die huiselijk geweld uit het strafrecht haalt. Alleen verkrachting en het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel blijft strafbaar. ”Het voortaan oogluikend toestaan van mishandeling is het gevolg van een succesvolle lobby van ultraconservatieve politici in het land,” constateert Joop.nl.
  • De eerste vrouw als leider van het Holland Festival is het snelst weer weg, kopt Dagblad Trouw. Ruth MacKenzie verhuist na de editie van 2018 het Holland Festival naar Frankrijk, om het Parijse Théâtre du Châtelet te leiden. Ze heeft het Festival dan vier keer gedraaid. De mannen deden gemiddeld zeven edities.
  • Patricia Paay besloot in het openbaar te treden om te praten over de gevolgen van een seksfilmpje. Onbekenden publiceerden dat filmpje op diverse websites. In een positief ontvangen interview bij Jinek vertelde Paay dat haar leven nu een nachtmerrie is: ”Ze komt haar huis niet meer uit, voelt zich bekeken. “Wat erg voor u,” had een taxichauffeur gezegd. Om in één adem door te vragen of ze écht van plasseks houdt.”
  • Zika bestrijden en voorkomen dat dit virus schade toebrengt aan baby’s? Top. Dat in die strijd vrouwenrechten sneuvelen? Niet top. Regeringen eisen dat vrouwen voorkomen dat ze zwanger worden, dat vrouwen niet naar andere landen reizen en dat vrouwen voorkomen dat ze verkracht worden en dan alsnog zwanger raken. Op die manier schuift de samenleving de verantwoordelijkheid  voor de ziekte af op vrouwen, zodat die nog meer problemen krijgen bovenop al bestaande problemen zoals armoede, geweld, zware zorgtaken en andere toestanden.
  • Na de aandelencrisis van 2008 verzuchtten experts dat alles anders zou zijn geweest als het Lehman Sisters was geweest in plaats van Lehman Brothers: vrouwen zouden de crisis hebben voorkomen. Grappig maar waar: bij een soortgelijke aandelencrisis in 1720 gebeurde het omgekeerde. Mannelijke experts wezen vrouwen aan als de schuldige. Om uit de crisis te komen moesten mannen weer mannen worden, en moest vrouwen buiten de beursvloer blijven.
  • De regering van El Salvador verleende gratie aan Sonia Tábora, een vrouw die 30 jaar de cel in moest voor een miskraam.  Een conservatieve regering, gesteund door de Katholieke Kerk, maakte het afbreken van een ongewenste zwangerschap in 1998 totaal verboden, zonder enige uitzondering. Sindsdien belandden honderden vrouwen na een miskraan in de cel. Er gaan inmiddels stemmen op om abortus weer toe te staan in geval van incest, verkrachting of als het leven van de moeder in gevaar is. Deze gratie kan daar een voorbode van zijn…. Wie weet….

En de Oscar gaat naar….. een man

Jaarlijks reikt de Amerikaanse filmindustrie Oscars uit, en jaarlijks blijkt welke verhalen, personages en makers de dominante cultuur belangrijk vindt: het werk van blanke mannen en de verhalen van blanke mannen. Vrouwen maken slechts 20% van de genomineerden uit. Het protest groeit, onder de noemer Oscars So Male. Hollywood heeft een enorm mannenprobleem, waardoor mannen kansen en werk aan andere mannen geven en vrouwen buiten in de kou staan.

Vakblad Variety signaleert dat de diversiteit op het gebied van huidkleur een beetje toenam en, na een aantal zeer magere jaren, nu weer opklom naar het niveau van 2007. Onder andere Octavia Spencer, Denzel Washington en Viola Davis maken dit jaar kans op een Oscar en in de categorie ‘beste film’  staan Moonlight, Hidden Figures en Fences, drie films met ras en etniciteit als belangrijk thema.

Deze relatieve vooruitgang strekt zich echter niet uit tot de seksen. Als je de acteurscategorieën even buiten beschouwing laat, domineren mannen in hoge mate. Dit jaar nomineerde de Academy of Motion Picture Arts and Sciences geen enkele vrouw voor beste regisseur of cinematograaf. De categorie scenarioschrijver leverde slechts 1 vrouw op uit een groep van minstens 10 genomineerden. Bij producenten ziet het beeld er iets gunstiger uit: negen van de 30 genomineerden zijn vrouw.

Al met al komen mannen op 80% van de genomineerden. De Academy nomineert liever een jodenhater als Mel Gibson dan een vrouw, aldus actrice Lena Dunham:

“It’s so crazy that Mel Gibson gets to make those insane movies and like scream about Jewish people on the street and then he gets to make a movie and everyone’s like, ‘But he’s an artist!’” Dunham is confident that, “If a woman went on a rant about Jews she would literally be like put in a dungeon.” Robinson inserted that, adding insult to injury, Gibson was nominated for “fucking Hacksaw Ridge,” a film she places in the cinematic genre of a “white dude jerking off about the heroism of another white man—I could not be less interested in that.”

De mannelijke dominantie is hardnekkig. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen in de periode van 2005 tot 2016 gemiddeld nooit verder kwamen dan 19% van de Oscarnominaties. Dit jaar biedt meer van hetzelfde. Alleen in de categorie ‘korte documentaires’ bevat de lijst evenveel mannen als vrouwen. Heel toevallig gaat het dan om relatief goedkope films, die je zelfstandig kunt maken met weinig middelen.

Bij de acteurscategorieën kom je altijd 50-50 uit, maar ook dan zie je opvallende verschillen. Zo hebben vrouwen in de categorie ‘beste ondersteunende actrice’ opvallend vaak rollen waarin ze een mannelijke hoofdpersoon helpen. Bijvoorbeeld als loyale echtgenote van of als de moeder van. Omgekeerd gaat het bij ondersteunende acteurs meestal om schurkenrollen, of zelfstandig opererende personages die het pad van een mannelijke hoofdpersoon kruisen, signaleert website Goldderby.

Waarom zijn lof en eer voor vrouwen en ‘vrouwenverhalen’ belangrijk? Welnu:

Because what we choose to honour doesn’t only tell us who excelled; it tells us who we are. If women aren’t integral to our storytelling, it skews the perspective of which stories are “worth” hearing, and how they’re told. At this point, you’re likely smacking your head, thinking you’ve heard all this before. Listen, I would give anything not to be still writing it. But the statistics keep forcing me to, like some film-columnist Ancient Mariner with a dead Oscar hanging around my neck.

Dus is het veelbetekenend dat wij als cultuur vrouwen marginaliseren. Het ontneemt vrouwen kansen en sluit deuren voor ze. Zo pikte Steven Spielberg het werk op van Colin Trevorrow omdat hij zichzelf in deze regisseur herkende. Hij gaf hem een miljoenenbudget en de kans om Jurassic World te regisseren. Dit gebeurde in hetzelfde jaar waarin Kathryn Bigelow Zero Dark Thirty uitbracht (omzet ruim 95 miljoen dollar). Maar, zoals Johanna Schneller van dagblad de Globe and Mail constateert:

Bigelow is the only woman to have ever won a best director Oscar, for 2008’s The Hurt Locker. But if Spielberg saw himself in her, he hasn’t said so. And she’s not directing Star Wars: Episode IX, either. Colin Trevorrow is.

Zo houd je de status quo in stand en kom je vanzelf op baggercijfers zoals 7% regisseuses in de top 250 van meest succesvolle films uit 2016. En weet je vrij zeker dat Oscars naar een man gaan.

Feministen roeren zich met symbolische en echte strijd

President Donald Trump verhoogde met 1 pennenstreek de drempel voor vrouwen uit arme landen om baas in eigen buik te zijn. Hij tekende zijn decreet omringd door welvarende blanke mannen in pak. De Franse feministische groep 52 maakte prompt een parodie met presidente Clinton die, omringd door andere vrouwen, een wet tekent die het mannen verbiedt om te ejaculeren, tenzij het de voortplanting dient. Nu volgt de Zweedse regering met de ondertekening van een klimaatverdrag door een vrouw, omringd door vrouwen. Deze symbolische strijd loopt parallel aan harde actie in de ‘echte’ wereld: een algemene staking van Amerikaanse vrouwen. Een dag zonder vrouwen.

Feministen strijden altijd op twee niveau’s: het gebied van symbolen en de ‘echte’ wereld. Op beide terreinen proberen dominante groepen namelijk hun territorium af te bakenen en hun macht vast te houden. Beide niveau’s versterken elkaar. Daarom had het zo’n grote symbolische impact toen Trump  arme vrouwen onder de bus gooide toen het gaat om hun reproductieve rechten, omringd door mannen:

Het Franse Collectif 52 besloot tegenwicht te bieden aan dit beeld. Ze produceerden een fictieve ondertekening van een fictieve wet om mannen te vertellen wat ze met hun lijf mogen doen. Door Clinton, omringd door vrouwen:

De Zweedse milieuminister Isabella Levin versterkte deze beeldenstrijd in de ‘echte’ wereld toen ze, omringd door vrouwen uit haar ministerie, een klimaatovereenkomst tekent om de uitstoot van schadelijke stoffen in 2045 terug te brengen tot nul. Fictie werd werkelijkheid met deze foto:

De Zweedse minister ensceneerde de ondertekening expres net zoals Trump zichzelf graag afgebeeld ziet. Slate magazine over deze beeldenstrijd:

The photo is striking in part because there are rarely, if ever, images of all-female groups making rules and laws. Women are disproportionately affected by the whims of legislators, but their whims often don’t even make it to the discussion table; women still make up a tiny minority of public officials in the U.S. and around the world. Watching a committee of men rule on the most intimate goings-on of women’s bodies may cause some viewers to boil with rage, but just as many others won’t bat an eye. It’s the status quo.

Zeker als vrouwenlevens op het spel staan, zoals bij pogingen van mannen om vrouwen te dwingen tot baren, mag die status quo niet vanzelfsprekend zijn. Vrouwen zijn ook mensen. Vrouwen hebben ook een kloppend hartje. Vrouwen voelen ook pijn. Als je niet eens kunt beslissen over je lijf, heb je geen poot meer om op te staan. Persoonlijker dan een gedwongen zwangerschap met baarplicht wordt het niet.

Extra motivatie dus voor vrouwenorganisaties in allerlei landen, waaronder de V.S., om te protesteren en verandering te eisen. Naast allerlei demonstraties willen de organisatoren van de Women’s March naar Washington een algemene staking uitroepen. De datum is nog niet bekend, maar hun oproep krijgt inmiddels veel bijval. Het is een krachtig middel. Onder andere vrouwen uit IJsland en Spanje gingen de Amerikaanse vrouwen voor, met succesvolle stakingen die hele steden en landen lam legden. Zodra er een datum is laat ik het weten….

Singer eert Desirée Dolron met veelzijdige expositie

Zijn het stofdeeltjes? Planeten? Sterrenstelsels? Hoe hangt dat gewervel samen met de weerspiegeling in het plafond? Daardoor lijkt het alsof je omhoog kijkt naar een sterrenhemel. En wat heeft dat alles te maken met angst? Die verwondering en meer roept het werk van Desirée Dolron op, onder andere met haar video-installatie ‘I will show you fear in a handful of dust II‘. Het werk maakt deel uit van een veelzijdige expositie in het Singer Museum in Laren. Grijp je kans – dat kan tot en met 14 mei 2017.

Xteriors

Harper’s Bazaar houdt het kort. ”Wie van fotografie houdt: dit is jouw tentoonstelling”. Dolron brak door met een reeks foto’s over religieuze rituelen in India, Pakistan en andere landen, waar mensen zichzelf pijnigen om een staat van transcendentie te bereiken. Tegelijkertijd toont het Singer ook haar latere werk, zoals de serie Xteriors, met prachtige, verstilde foto’s van serene mensen met een onpeilbare blik.

Maar Dolron doet meer dan alleen fotografie. Meteen als je de hoofdgang van het Singer museum in loopt, hoor je een onrustig fladderend ruisen. Het geluid komt van video-installatie Complex Systems. Geïnspireerd door de bewegingen van een zwerm spreeuwen speelt Dolron hier met leegte en beweging, soms harmonieus, soms manisch, aanzwellend en wegstervend. Enige minpunt: vanwege de locatie in de gang lopen er constant bezoekers door het beeld. Het pleit voor de kracht van Dolron’s installatie dat mensen toch geboeid bleven kijken.

Eenmaal binnen in de reeks zalen begint de bezoeker bij de onderwaterfotografie van de serie Gaze, waarna de religieuze beelden uit de jaren negentig volgen, een mooie reeks foto’s uit Cuba en Xteriors. Ook al lijkt het werk ernstig, je kunt wel degelijk humor ontdekken. Zoals Habana Libre, een foto van de Cubaanse hoofdstad gezien vanaf de boulevard. Dolron gebruikte bedekte kleuren. Donkere wolken aan de hemel en duidelijk zichtbare gaten in de vervallen gevels, ja, vrijheid…..

Tussendoor kun je in een pikdonkere bijzaal ‘I will show you fear in a handful of dust II‘ ondergaan. Ik heb er geen ander woord voor – ondergaan. Op een goede manier. Ik vond het werk vervreemdend, mysterieus, mooi op een ontzagwekkende manier. Dolron hierover in een interview voor het Financieel Dagblad:

Dolron komt niet uit een religieus nest, maar zat wel op een nonnenschool. ‘Daar werd ik niet blij van. Ik zie de secularisering als een bevrijding. Ik geloof ook niet in een hiernamaals. Mijn recente werk, I Will Show You Fear in a Handful of Dust (2016, red.), is een video van dwarrelend stof. Als mens ben je niets anders dan een transformatie van de stof. Zelfs onze angst huist in de materie.’

Zoveel kun je dus bereiken met warrelende deeltjes.

Om Dolron’s laatste installatie te zien moet je eerst door de toegift wandelen. Het Singer liet de fotografe een keuze maken uit de collectie. Ze koos vrouwenportretten van Leo Gestel en Jan Sluijters, omdat die schilderijen ”voor haar een sterke zeggingskracht en tijdloos karakter hebben”, aldus de toelichting. Leuk: het naakt met parelketting (Jan Sluijters, circa 1932) heeft gewoon haar op haar oksel, zoals dat hoort bij mensen.

Enfin, helemaal achterin zie je Uncertain, TX. Begeleid door omineuze a-tonale muziek zie je beelden van Caddo Lake in Texas, waar vreemde eend in de bijt Salvinia Molesta (grote vlotvaren) het hele ecosysteem aan het verwoesten is. Aan de oppervlakte zie je er weinig van. Zon, blauwe hemel, exotische bomen in een moeras…  maar onder water verstikt deze woekeraar alle leven. Beklemmend

Geen wonder dat grote musea zoals Victoria & Albert museum in Londen of het Reina Sofia Museum in Madrid haar werk bewonderen en tentoon stelden. Fijn dat je nu niet naar Engeland, Spanje of de V.S. (Guggenheim) hoeft te reizen. Je kunt alles zien in ons eigen kikkerlandje. Aanbevolen!

Resident Evil laat verrassend feministische erfenis na

”Jovovich heeft haar niche gevonden als de Brünnhilde van de film, de schildmaagd, de sterke en alerte Walküre die geen enkele man nodig heeft om de wereld te redden, tot de volgende apocalypse”. Met die woorden vat filmrecensente Thelma Adams het werk samen van actrice Milla Jovovich en de Resident Evil serie. Die bereikt met deel zes een einde – hoewel je dat nooit zeker kunt weten met zombies. Tijd voor een terugblik, met vrouwen centraal en een focus op gender. Hoe pulperig ook, de reeks films bevat verrassend veel feministische elementen.

Resident Evil begon als een computerspel. Een sinistere onderneming, de Umbrella Corporation, voert experimenten uit die leiden tot een zombieplaag en (bijna) het einde van de wereld. Slechts een paar mensen hebben door wat er gebeurt en proberen de Umbrella Company te bestrijden, terwijl ze zich tegelijkertijd de zombies van het lijf moeten houden. Deze beknopte samenvatting doet absoluut geen recht aan de serie games, dus lees vooral dit type dossier over het hoe en wat, met alle details.

Regisseur Paul Anderson besloot de succesvolle games in 2002 om te zetten naar een film. Met een vrouw in de hoofdrol. Dat beschouwden Amerikaanse studiobazen, ondanks de Alien reeks met Sigourney Weaver, als een te groot risico. Anderson produceerde deel 1 daarom buiten het Hollywood systeem om.

Dat een vrouw centraal staat in de Resident Evil films mag bijzonder heten, want zoals Gender and Genre constateert, begon de zombiefilm als een nogal vrouwvijandig genre. De verhalen straften getrouwde vrouwen die vreemd gingen met andere mannen. Op naar zombieland, slet! Regisseur George Romero gaf vrouwelijke personages meer ruimte, maar volgens Gender en Genre moesten ze hun vrouw-zijn grotendeels bij de voordeur achterlaten, net zoals moderne loopbaanexperts nog steeds adviseren.

Met de Resident Evil serie kreeg je op het eerste gezicht een ander stereotype. De films kregen een vrouwelijke hoofdpersoon, Alice, die er op het eerste gezicht uitziet als de sterotiepe sexy chick die zombies bevecht met allerhande wapentuig, gekleed in zoiets als een rode jurk en laarzen met hoge hakken. Tussen de bedrijven door deden de films echter wel degelijk iets wat je niet vaak ziet. Het verhaal van de eerste aflevering in de serie draaide bijvoorbeeld om twee vrouwen:

The conventional wisdom has always been that video games pull a male audience, and the movies would, too. Anderson, a teenage admirer of Sigourney Weaver’s Ripley, simply ignored that old saw, reasoning that men liked an adventurous heroine as much as women did. He described the first movie as being driven “the relationship between two women, Alice and Rain,” the commando leader played by Michelle Rodriguez.

De serie zette die lijn voort in de daaropvolgende delen. Vrouwen spelen belangrijke rollen, en de centrale heldin opereert in een zeer divers universum. Niet alleen telt haar team meestal meerdere vrouwen, maar ook meerdere mannen met een niet-blanke huidkleur. Bovendien maken de films zich niet schuldig aan het kwetsbare vrouwen syndroom. In iedere film sneuvelen personages, maar vaak gaan er meer mannen dan vrouwen dood.

De serie haalt vanwege de verfrissende diversiteit van de cast meerdere mijlpalen. De Bechtel test: de verhalen kennen meerdere bij naam genoemde vrouwelijke personages, die over iets anders praten dan een man. De Sarkeesian Corollary: als hierboven, met de toevoeging dat de vrouwen langer dan een minuut aan het woord zijn. En de toevoeging dat ditzelfde gebeurt rondom personages met een niet-blanke huidkleur. Tot slot haalt de serie ook de Ripley Test, namelijk dat de sekse van personages er in de kern niet toe doet voor hun functie in het verhaal. Ze doen hun werk, proberen te overleven, ze gedragen zich ‘gewoon’, als mensen.

Wat ook opvalt is dat de meeste vrouwelijke personages samenwerken en elkaar steunen in de strijd – meestal een strijd tegen mannelijke schurken. Actrice Ali Larter hierover in een interview:

“Milla has really spearheaded, and was one of the first women to frontline any action movies,” Larter continues. The fact that we’re now in our sixth one and still female-led, that’s the real story for me. And the fact that we haven’t been pitted against each other, that we haven’t fallen into those traps. We build each other up. We’re there to support each other. And I think that’s something that makes it different and really special.”

Kortom, bloederige pulp van soms twijfelachtige kwaliteit, maar met het hart op de juiste plek en zeer vrouwvriendelijke casts en verhaallijnen. Je kunt het slechter treffen in Hollywood. Om al die redenen tonen filmrecensenten zich enigszins weemoedig, nu het laatste deel in de bioscopen komt:

We all probably wish they were a bit better; that there was better character drama to go with the immersive visuals and bonkers action, but the films deserve some credit too. Not just for the spectacle, but for delivering some good zombie action before it was a commercial craze and for delivering one kickass action heroine after the next. Sure, Alice always has her thighs out for some reason (Alice’s Road Warrior garters in Extinction are an all-timer of stupid sexy costuming) and it would be nice to see women with that kind of training dress a bit more tactically, but you’d be hard-pressed to find another franchise that is overflowing with so many female characters who call the shots and save the day.

Belangstelling groeit voor Octavia Butler’s vooruitziende blik

Octavia Butler schreef genuanceerde science fiction over racisme, seksisme, het milieu, de Ander. Nu, dankzij het oprukkende conservatieve populisme, krijgen deze vraagstukken een nieuwe urgentie. En neemt de belangstelling voor de ideeën van deze auteur toe. ‘Alles wat je aanraakt, verander je’, schreef Butler, en met die hoopvolle boodschap kunnen mensen wellicht verder in het tijdperk Trump (en bij ons Wilders? Of die seksistische Trump-sympathisant Thierry Baudet???)

De hernieuwde aandacht voor Butler uit zich op allerlei manieren. Non-profit organisatie Clock Shop organiseerde vorig jaar een evenement rondom de auteur. Onder de noemer Radio Imagination vonden het hele jaar door performances, filmavonden en literaire bijeenkomsten plaats.  Clock Shop zelf produceerde bovendien een reeks podcasts over haar leven en werk.

Daarnaast houdt de Huntington Library, trotse beheerder van Butler’s archief, vanaf april 2017 een tentoonstelling, zodat mensen haar brieven, schetsen, aantekeningen enz. met eigen ogen kunnen zien. Oktober vorig jaar nam een journalist uit Los Angeles bovendien het instagram-kanaal van de Huntington Library over om haar nalatenschap digitaal te ontginnen. En haar roman Kindred (geestverwant) werd bewerkt tot een literair stripboek, met een voorwoord van SF auteur Nnedi Okorafor. Recensenten noemen dit album essentieel leesvoer en een prima introductie tot haar werk.

Butler’s ideeën en inzichten krijgen op die manier de kans om breder bekend te raken bij een groter publiek. Een hoopvol teken, zeker in de V.S., waar blanken met een abonnement op Fox News een seksistische, racistische president kozen, die op dit moment allemaal racistische, seksistische mannen aanstelt die de rechten van vrouwen en niet-blanke mensen in willen perken.

Hoe kun je in zo’n verhard klimaat verder? Hoe navigeer je dit soort troebele wateren? Butler zelf kan een voorbeeld vormen, met haar pure wilskracht. Daarnaast biedt ze inzicht in situaties (kennis is macht). Ze snapte precies hoe conservatief populisme werkt en hoe ras, gender en sociale klasse op elkaar inwerken. Zo voorspelde ze Trump’s campagneslogan al in de jaren negentig. In Parable of the Talents staat een figuur op die, in een tijd van crisis, religieuze intolerantie en een toenemende hang naar isolationisme, campagne voert onder het uitroepen van ‘maak Amerika weer groot’.

Literair tijdschrift ZYZZYVA nam dit boek dan ook prompt op in een leeslijst voor het Trump tijdperk:

While Butler tackles the issues of white supremacy, misogyny, and exploitative capitalism that climax in a post-apocalyptic America, her real concern is the novel’s empathic protagonist. Lauren turns her burden into the foundation for a religious community based in empathy; in doing so, she lets us imagine what a society organized according to human need might look like.

Naast medemenselijkheid stelt Butler in haar verhalen een vorm van holistische spiritualiteit voor, samen met een politiek gebaseerd op ecologie en de gemeenschap, zoals collectieven en coöperaties. Ze plaatst zichzelf daarbij in een lange traditie van feministische utopieën en dystopieën, signaleert magazine FemSpec. Cruciaal daarbij is het vermogen van mensen om te kunnen veranderen:

Butler in the end opts for the pragmatic solution within her utopian vision, and with that speaks to concerns within feminist grassroots movements: With whom to ally? What compromises are acceptable, what is not open for negotiation? And above all, she addresses issues of agency and the potential to seize the moment and change the world around us, the promise of “All that you touch, you change.”

Dat kan op een negatieve manier zijn, maar ook op een positieve wijze. Butler laat zien hoe je aan de positieve kant uit kunt komen. Mensheid, doe er je voordeel mee.

PS.: In Nederland is alleen De Patroonmeester tweedehands verkrijgbaar, de rest van haar werk bleef zo te zien onvertaald in het Nederlands. Uitgeverijen…..?!?

Vrouwen vogelvrij in nieuwe cultuur onder Trump

Donald Trump’s voorbeeld om vrouwen te behandelen als koopwaar en hen desgewenst in hun gleuf te grijpen, heeft effect. Partijgenoot Chris von Keyserling besloot op zijn beurt óók een vrouw tussen de benen te grijpen, want nu hoeft hij niet meer politiek correct te zijn. En vrouwen die werkzaam zijn binnen de hamburgerketen van de door Trump aangewezen nieuwe minister van Werk krijgen veel vaker dan gemiddeld te maken met seksuele intimidatie, mede door seksistische reclames van het bedrijf.

Von Keyserling is een Republikeinse politicus uit de staat Connecticut. Volgens de berichtgeving liet hij een politieke discussie met een werkneemster escaleren. Haar naam en functie worden niet genoemd, maar ze had een kantoor in hetzelfde pand waar Von Keyserling werkt. De discussie draaide er volgens de aangifte op uit dat hij haar uitschold voor lui, bloedzuigend vakbondslid en haar toebeet dat er een nieuwe situatie is ontstaan. Eentje waarin hij zich niet meer politiek correct hoefde te gedragen. Waarop hij haar achtervolgde tot in haar kantoor en haar, toen ze weg wilde lopen, in haar vagina greep en zei:

According to the warrant, he “looked back with a really evil look in his eyes and said, ‘it would be your word against mine and nobody will believe you.”

De vrouw diende een klacht in, mede omdat ze er achter kwam dat Von Keyserling zich vaker seksistisch en agressief gedraagt jegens vrouwen. De politie arresteerde hem. De Republikein probeert de situatie nu te herformuleren als een grap, een speels gebaar, iets wat heus niet zo erg is als overgevoelige vrouwen beweren en komop mensen, niet zo moeilijk doen. Het lukte Trump, dus waarom Von Keyserling niet?

Dat een seksistische houding jegens vrouwen gevolgen heeft voor normen en waarden, blijkt ook uit onderzoek naar de situatie in de hamburgerketen van Andrew Puzder. Trump droeg deze man voor als degene die zich over de arbeidssector moet buigen. Puzder heeft een goed gedocumenteerde geschiedenis van seksuele intimidatie en seksistische reclamecampagnes vol halfnaakte modellen.

Dat voorbeeld werkt negatief door binnen zijn onderneming. Rapporteren gemiddeld 40% van de fast food medewerksters seksuele intimidatie, bij Puzder’s bedrijven stijgt dat percentage naar 66%. Klanten beroepen zich daarbij op de seksistische reclames om hun gedrag goed te praten: in die filmpjes zijn de vrouwen gewillig en vrijelijk beschikbaar om te bepotelen, dus waarom de medewerksters dan niet? The Guardian concludeert somber:

When the person at the top of a company normalises objectification, it makes it much more socially acceptable for others to treat women in a similar way. This is one of the clearest illustrations yet of the “trickle-down” effect we see when people who themselves exhibit prejudiced views are put in positions of great power. It is a phenomenon we must prepare ourselves to see a great deal more of after Donald Trump is inaugurated as the 45th President of the United States.

De schaduwkant van Hygge

Hygge is hot. Deze Deense levensstijl slaat aan in Nederland. Zelfs op treinstations liggen de tafels bij de Ako vol feelgood boeken over de soorten Hygge, hoe je die sfeer kunt bereiken en wat je moet doen en laten om ‘echte Hygge’ te creëren. Wat ik, op Vrij Nederland na, niet gezien heb in Nederland zijn de kritische analyses. Want Hygge levert meer werk op voor vrouwen. Hygge heeft associaties met allerlei rechtse groeperingen. Je kunt het streven naar Hygge zien als een vorm van psychologische regressie in onzekere tijden. En het werkt meer en meer kopen in de hand.

Eerst een disclaimer: ik wil NIET beweren dat mensen die de idealen van Hygge voorstaan, automatisch directe banden ontwikkelen met rechtse groeperingen, psychologisch niet deugen of wat dan ook. Wat ik wil doen is verwijzen naar kritische artikelen die duidelijk maken, dat Hygge een schaduwkant heeft. Hygge vergroot onder andere het risico dat je jezelf plaatst in tradities en ontwikkelingen waar je jezelf misschien liever niet mee zou willen associëren.

Wat is Hygge? Nederlandse media leggen het als volgt uit:

De ingrediënten van hyggen zijn namelijk: je allerleukste vrienden en/of familieleden, een brandende open haard, glühwein (yaasss), een keur aan koek en snoep (nog meer yaaass), brandende kaarsen én een pan met stoofvlees (nog veel meer yaaassss). Buiten moet het vooral schemerig en guur zijn, en oh ja, je moet natuurlijk een warme gebreide trui aan en dito sokken. Kortom, wie wil dat nou niet?

Vele lofzangen op Hygge volgen. Je wordt er gelukkiger van. Het zorgt voor een veilig gevoel. ”Het gaat over goed zijn voor jezelf en vooral tijd doorbrengen met je eigen vriendenkringetje” en/of eigen gezin.

Heel mooi allemaal, maar het zijn bewegingen naar een gesloten systeem. Er is geen ruimte voor ‘andere’ (onbekende) mensen, alleen maar voor de leukste vrienden. Niks naars mag het gezellige heppie-peppie gevoel verstoren. Tijdschrift J/M Ouders neemt dat zelfs op in de regels: géén negativiteit. Samen zijn, kaarsen aansteken, iPad en televisie uit en lekker ouderwets een bordspel spelen, zo doe je Hygge.

Hygge heeft echter een duistere tegenhanger, uhygge, het negatieve en enge:

If hygge is sitting round the campfire, all differences forgotten, warmed by the dancing flames, uhygge is the darkness beyond that enchanted circle. Uhygge, in fact, threatens to engulf the warmth, the solidarity, the kindness. In the unfathomable bleakness of uhygge exist those terrible things from the outside that could destroy you. On some atavistic, deep-buried level, migrants, refugees, and those with starkly different values, bring with them the fearful perfume of uhygge.

Klassieke psychologen zoals Jung zien je terugtrekken in een warm, veilig kringetje om te ontsnappen aan enge dingen als een vorm van psychologische regressie, signaleert Alex Robert Ross in Slate Magazine. Als het te moeilijk wordt voor ons mensen, zoeken we houvast in nostalgie en kinderlijke onschuld. Lekker kleuren en ouderwetse gezelschapsspelletjes doen terwijl buiten de storm raast.

Maar er is meer. Zoals andere trends (yoga, de Happinez spiritualiteit) gaat Hygge prima samen met kapitalisme. Het kost geld om deze levensstijl aan te houden. Je moet de juiste kaarsen kopen, de juiste etenswaren, de juiste plaids, meubels, noem maar op. Dat maakt deze stijl lastig bereikbaar voor gemarginaliseerde mensen en iedereen met een inkomen rond het minimum.

Je ziet dit welvarende wens-karakter terug in de beeldvorming: bij reportages over Hygge staan steevast slanke, heteroseksuele, knappe blanke mensen op de foto. Typ Hygge in bij Google afbeeldingen en kijk zelf maar. Daarnaast is die blanke opvallend vaak een vrouw, want drie keer raden wie het huis Hygge aan moet kleden, die sokken en truien moet breien en al die rustieke gerechten moet koken? Manlief gaat dat niet doen in Nederland, want die is druk met betaald werk buitenshuis.

Tot slot de laatste stap. Als je alle lastige dingen buiten de deur wil houden en de nadruk legt op nostalgische gezelligheid in huis met je eigen gezin en eigen bekenden – alléén de leuksten, géén negativiteit! – wordt de kans steeds groter dat je je gaat gedragen zoals rechtse partijen dat graag zien. Hoe a-politiek Hygge ook lijkt, er kan wel degelijk een politiek effect optreden als je zo wil leven.

Dat ontdekte onder andere Charlotte Higgins. Ze dook voor de Engelse krant The Guardian diep in de wereld van Hygge – (Vrij Nederland haalt haar artikel ook aan) – en ontdekte dat mensen die de normen en waarden van deze levensstijl voorstaan, dicht aanschuiven tegen rechtse ideeën. Op hun beurt promoten die rechtse groeperingen Hygge, in een zichzelf versterkend proces. Zo werpt de Danish People’s Party zich op als de beschermer van Hygge:

The lightly encoded thought process, then, is that if hygge is uniquely Danish, and hygge can only be enjoyed by insiders, then migrants and outsiders will destroy the nation’s hyggelig atmosphere, and therefore effectively destroy Denmark. Lotte Folke Kaarsholm, an editor on the newspaper Information, said, “Of course hygge excludes. The whole problem with Scandinavia is that these countries can only really work if you shut the borders. You have all these ideals of kindness on the inside, but for our solidarity to function, you need pretty tall walls.”

Dat vertellen J/M Ouders, Mama En Zo en de vele lifesyle bloggers je er niet bij. Momenten van ontspanning opzoeken is natuurlijk prima, maar als je Hygge als levensstijl wil aanhouden, is het goed om te weten dat in die wereld geen plaats is voor milieuprobleem door teveel consumeren, vrienden die ‘niet meer leuk zijn’ (omdat ze in een scheiding liggen, een ziekte kregen of wat dan ook), vluchtelingen, vreemden of kritiek op ouderwetse rolpatronen. Het wordt een houding van wegkijken en onder de tafel vegen. Hoe lang dat goed gaat…..?

Amerikaanse damesglossies maken revolutie door

Er gebeuren hele interessante dingen op de Amerikaanse bladenmarkt. Twee voorbeelden: Glamour magazine, en Teen Vogue. Glamour kondigde trots aan dat het nummer van februari 2017 op één uitzondering na geheel door vrouwen werd geschreven, gefotografeerd en ontworpen. De coverfoto viel daarnaast op omdat er een vrouw met cellulitis op staat – tot voor kort echt onbestaanbaar. En Teen Vogue ontpopt zich tot een feministisch en politiek lijfblad voor intelligente tienermeiden. Revolutie!

Een typisch exemplaar van damesblad Glamour staat weliswaar vol door vrouwen geschreven teksten, maar voor de rest domineerden mannen de kolommen. Eén van de eigen redactrices, Cindy Leive, begon lekker te tellen en kwam tot de slotsom dat mannen 63 procent van alle fotografen uitmaken, evenals 68 procent van de kappers en iets meer dan de helft van de make-up artists.

Bij deze laatste categorie leek een evenwicht bereikt, totdat je keek naar de ruimte die deze grimeurs kregen. Vrouwelijke make-up artists zagen hun werk voornamelijk terug in kleine rubrieken en kleine fotootjes, terwijl hun mannelijke collega’s de klussen kregen die op centrale plekken in het blad verschenen – de spraakmakende fotoreportages, de grote spreads.

Leive problematiseerde deze situatie. Glamour moedigt vrouwen aan om de top te bereiken, schreef ze in een Van de Redactie stuk, en dan kan het niet zo zijn dat je in eigen huis een scheve situatie tolereert. De redactie besloot het eigen beleid bij te stellen en veel meer vrouwelijke werkneemsters betaald werk te geven. Het februarinummer komt zodoende geheel uit de koker van vrouwelijke fotografen, stylistes, make up artists en kappers. Met één uitzondering: Carl Ray, de make-up artist van Michelle Obama, die in het blad staat met een interview.

Na deze symbolische 100% vrouwen-editie wil Glamour in 2017 scherp opletten en de taken achter de schermen eerlijker verdelen onder mannelijke en vrouwelijke professionals. Onder andere Slate magazine juicht deze stap toe:

Putting women in front of the camera while men wield creative control both reflects and creates a social paradigm that lets men be “doers” while relegating women to the “done to.” Women’s magazines that lean on men to style, photograph, and make up the women in their pages are quite literally printing and disseminating a vision of women seen through the male gaze. Glamour is right to make this overdue alignment in priorities.

En dan Teen Vogue. Quartz Magazine vat de ontwikkeling van dit meidenblad als volgt samen: Teen Vogue werd kwaad, schrok wakker en begon mannen zoals Donald Trump angst aan te jagen. Volgens dit webmagazine zitten editor Elaine Welteroth en digital editorial director Phil Picardi achter deze verschuiving. Twee jaar geleden bestonden de meest gelezen berichten van Teen Vogue nog uit verhalen over het verleden van popster Taylor Smith en schoonheidstips. Het afgelopen jaar (2016) was het meest gelezen artikel een analyse van de manier waarop Donald Trump tegenstanders ondermijnt.

De koerswijziging naar kritische journalistiek ging gepaard met een opleving in het feministische bewustzijn van Teen Vogue. Bust Magazine prees bijvoorbeeld het nummer van februari 2016 voor reportages over jonge feministen, de situatie van meisjes met een donkere huid, over Know Your IX, een organisatie die studentes voorlichting geeft over hun rechten en mogelijkheden na aanranding of verkrachting op een campus, en een openhartig interview met Amandla Stenberg, die de rol van Rue speelde in de eerste Hunger Games film. Vox Magazine noemde het nummer een must read.

Ja, mode, make up en sterren komen nog steeds aan de orde in Teen Vogue, maar de redactie durft veel verder te gaan dan die traditionele onderwerpen en snijdt thema’s aan over gender, ongelijkheid, seksisme, racisme, politiek, enzovoorts. Eén van de medewerksters, Lauren Duca, durfde het zelfs aan om mee te ‘praten’ in een show van Fox News, een bolwerk van seksisme en conservatief populisme. En veegde prompt de vloer aan met mensen die vinden dat mode en politiek niet samen gaan.

Volgens The Atlantic geeft de redactie haar lezeressen wat zij willen, vragen en nodig hebben. Met dank aan de invloed van het internet zijn tieners tegenwoordig prima op de hoogte van allerlei ontwikkelingen in de wereld. En daar willen ze wat over lezen in hun eigen lijfblad:

“When it comes to news and politics, we look at ourselves as an ally and a platform—particularly to young women, and young people from marginalized communities,” Picardi said. “I think young people, and perhaps particularly young women are so wildly underestimated by the world at large, and I want us to be a platform that challenges that idea.”

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Vaarwel Carrie Fisher, feministe en humoriste

Carrie Fisher stierf aan een hartaanval – kan 2016 na de verkiezing van Trump, de dood van artiesten zoals David Bowie en Prince, en oprukkend conservatief populisme nog rottiger worden? (TRIESTE UPDATE: een dag na haar dood overleed ook haar moeder, actrice Debbie Reynolds).Talloze media besteden aandacht aan Fisher’s werk en leven, maar voor dit weblog concentreer ik me natuurlijk op een specifiek aspect: haar uitgesproken feminisme en humor, waarbij ze bij voorbaat al grappen maakte over haar eigen overlijdensbericht:

Now I think that this would make for a fantastic obit — so I tell my younger friends that no matter how I go, I want it reported that I drowned in moonlight, strangled by my own bra.

Fisher nam geen blad voor haar mond als het ging om de positie van meisjes en vrouwen in de wereld. New York Magazine verzamelde haar vijftien beste feministische citaten. Daarin neemt ze onder andere stelling tegen de enorme druk waar actrices onder staan om dun en knap te blijven, en pleit ze voor meer begrip voor mensen met psychische problemen.

Fisher begreep dat ze voor altijd in het teken zou staan van haar rol als prinses Leia in de Star Wars films. Ze benutte die iconische rol meteen om gekkigheid aan te pakken. Zo kreeg ze als Prinses Leia nooit zelf een lichtzwaard. Waarop ze later in een interview opmerkte: ”zelfs in de ruimte is er een dubbele moraal”.

Daarnaast benutte ze de scènes waarin ze een slavin in een sexy gouden bikini speelde, als springplank voor stevige discussies over de seksualisering van vrouwen, mannenfantasiën en manieren waarop de cultuur sterke vrouwen probeert te reduceren tot hun lichaam:

She said, “To the father who flipped out about it, ‘What am I going to tell my kid about why she’s in that outfit?’ Tell them that a giant slug captured me and forced me to wear that stupid outfit, and then I killed him because I didn’t like it. And then I took it off. Backstage.”

BAM! De gouden bikini verandert in drie zinnen in een feministisch hoogtepunt. Op die manier wist ze het personage Leia om te toveren tot een voorbeeld voor andere vrouwen. Leia vocht zichzelf uit die gouden bikini en bleef de opstand leiden, benadrukte Fisher. Leia was een prinses, maar wel een feministische prinses die streed voor een politieke zaak. Op die manier maakte ze bovendien de weg vrij voor andere StarWars heldinnen, zoals Rey en, in Rogue One, Jyn Erso.

Fisher maakte daarnaast ook naam als auteur. Ze schreef diverse romans en memoire-achtige essaybundels. Website The Verge stelde een leeslijst samen met haar werk, waarin ze openlijk een beeld gaf van verslaving, psychische aandoeningen, ouder worden en leven als vrouw. De literaire wereld betreurt haar heengaan

Misschien kunnen Nederlandse uitgeverijen iets doen om haar boeken toegankelijker te maken voor een breed publiek? Het lijkt erop alsof geen enkele titel in het Nederlands vertaald werd – bol.com geeft bijvoorbeeld geen hits bij Nederlandstalige boeken, als je op deze auteur zoekt. Gemiste kans, mensen….

Nieuwsronde: feestdagen editie

Van het verlies van Hillary Clinton in de V.S., de femicide in Latijns-Amerika tot aan de stagnerende emancipatie in Nederland, het was een ruw jaar voor vrouwen die als mens ruimte in willen nemen op onze planeet. Toch gaan vrouwen stug door – en die ontembare geest is een feestje waard. Daarom in deze feestdagen editie verhalen vol successen en vrouwen die blijven strijden voor een betere wereld.

  • Het Nigeriaanse voetbalteam Super Falcons won voor de achtste keer op een rij de Women’s Africa Cup of Nations. De regering beloofde de speelsters een bonus voor die historische prestatie, maar niks. Dus protesteerden de speelsters met medestanders voor het parlementsgebouw in Abuja. Betalen, pannenkoek!
  • Ondertussen schreven tienervoetbalsters in Engeland een boze brief naar de Football Association (FA) met luide kritiek op een rapport vol maatregelen om meer meisjes te interesseren voor de sport. De suggesties in dat rapport, zoals kleinere ballen gebruiken om meisjes niet af te schrikken met een normale, zwaardere bal, maken hersenloze barbies van meisjes, signaleren ze.
  • Voor het eerst wijdt een museum in de Australische stad Melbourne een grote expositie aan werken van Aboriginalkunstenaressen. De tentoonstelling is het resultaat van een snelle emancipatiebeweging. Zo gebeurde het nog in 1981 dat de Aboriginal Australia Exhibition, een prestigieus evenement met 321 werken van inheemse kunstenaars, louter mannen een podium gaf.
  • De monden vielen open van een groepje Britse tieners, toen ze in een krant lazen dat sommige vormen van vrouwenbesnijdenis ‘best moeten kunnen’. Echt niet! Ze schreven een prachtig lied tegen vrouwenbesnijdenis om te protesteren tegen deze vorm van genitale verminking.
  • In de V.S. zijn voor het eerst in de geschiedenis de meeste rechtenstudenten vrouw. In Canada maken meer vrouwen deel uit van de 1% mensen met de hoogste salarissen in het land.
  • Tegelijkertijd maken vrouwen nog steeds het grootste deel uit van de armen in de wereld. Ook in rijke westerse landen. Daarom heeft de Engelse drogisterijketen Boots nu een donatiesysteem opgezet om maandverband en tampons te schenken aan voedselbanken. Dit omdat vrouwen met een zeer laag inkomen deze essentiële producten vaak niet kunnen betalen.
  • Sinds 1990 nam de moedersterfte in ontwikkelingslanden af met 45%. Dat is goed nieuws, want een kind baren is wereldwijd doodsoorzaak nummer 2 voor vrouwen.
  • Sarah Roebuck liep in Parijs een man tegen het lijf die haar verwarde met een gebruiksvoorwerp. Een jaar later zag ze haar verkrachter terug in een Franse rechtbank. Bij die gelegenheid schreef ze een open brief aan de dader en aan mannen in het algemeen: ”“Ik wil dat mannen dit lezen en zich even misselijk voelen als de vrouwen die dit meegemaakt hebben. Ik wil dat dingen veranderen. Ik eis dat dingen veranderen.”
  • Het is niet vanzelfsprekend dat meisjes ruimte innemen op poppodia, maar een succesvol evenement probeert de drempel te verlagen. Girls Go BOOM vond plaats in de Belgische stad Gent en de Nederlandse stad Rotterdam, en bracht meiden bij elkaar die graag in een band spelen of aan de weg timmeren met slam poetry. Het initiatief kwam van Lindsi Dendauw en twee van haar vriendinnen. In de toekomst wil het trio vier keer per jaar iets organiseren. Zoals workshops over hoe je een band opstart. Of filmavonden.
  • India slaagde er twee jaar geleden in om een satelliet in een baan rond Mars te brengen. Dat zou nooit gelukt zijn zonder wetenschapsters zoals Ritu Karidhal, Nandini Harinath en Anuradha TK.

Winst Trump backlash voor ”feminisering” populaire cultuur?

Salon magazine publiceerde een interessante analyse over de verkiezingen in de Verenigde Staten. Namelijk deze: vrouwen kregen de afgelopen jaren veel ruimte in de populaire cultuur – in shows van popsterren, in vrouwelijke reboots van films, in liedjes van popsterren. Dat leidde tot een tegenreactie:  Maak de V.S. weer mannelijk!

”Trump, maak een einde aan deze nachtmerrie!!!”

Let wel: het blad claimt niet dat een seksistische tegenreactie op de ”progressieve” cultuur de enige reden was voor de winst van Trump. Onder andere racisme speelde een grote rol, bijvoorbeeld. Maar de angst voor het oprukkende vrouwelijke in de culturele openbaarheid kreeg een verpersoonlijking in Trump en wat hij vertegenwoordigt, betoogt het blad.

In augustus dit jaar zag Salon in de nominatie van Trump al een teken van een opstand tegen al die mondige vrouwen op televisie en in tijdschriften. Nu, met Trump als president, krijgt die opstand handen, voeten en tanden:

White men are going to keep voting Republican until you liberals get all those women and black people away from their TV sets.

Dit deel van de bevolking neemt, volgens magazine Salon, wraak voor een tijd waarin de populaire cultuur vrouwen steeds meer ruimte geeft. Zo toonden diverse televisieseries abortus op een respectvolle, genuanceerde manier. Kreeg Ghost Busters een geheel met actrices bevolkte reboot. Of neem Mad Max Fury Road, waarbij de heldin een belangrijkere rol had dan de held.

De ”vrouwelijke” Ghostbusters veranderde voor delen van de bevolking meteen in hét voorbeeld van de manier waarop vrouwen allerlei rollen overnemen die mannen tot voor kort ferm in hun knuisten dachten te hebben. Ook Mad Max Fury Road riep bij sommige mensen een luid neeeeeeee! op.

De Trumpstemmers namen waarschijnlijk ook aanstoot aan televisieseries die open en genuanceerd over abortus vertellen. Van de conservatieve blanke Christenen steunde 81% Trump, mede vanwege zijn anti abortus pose. Een meerderheid van de Trumpstemmer wil abortus verbieden. 18% wil dat zelfs als het leven van de moeder gevaar loopt, of in geval van verkrachting.  39% vindt dat de vrouw straf moet krijgen als ze een ongewenste zwangerschap beëindigt.

Daarnaast vatten mensen de slogan ‘drain the swamp‘ (demp het moeras) tot voor kort op als een pleidooi om een einde te maken aan de kliek van Wall Street haaien en conservatieve politici. In kringen van Trump-aanhangers kreeg deze slogan echter een andere betekenis. Het veranderde in een oproep om allerlei links liberale types Washington uit te werken. 

Trump’s keuzes voor zijn regeringsploeg wijzen inmiddels ook duidelijk in die richting.  Alle belangrijke sleutelposities in zijn kabinet gingen naar rijke, meestal blanke mannen. Veel van deze mannen gaven blijk van grote minachting voor vrouwen. Hun standpunten druisen lijnrecht in tegen het doel van de regeringsinstantie die ze moeten leiden. Amerikaanse media spreken wat dat betreft al van vossen die op de kippenren moeten passen. Wat kan daar fout mee gaan? Niks toch? (Oh, dat…)

O ja, en het helpt als je er goed uitziet, want Trump hecht bij het aanstellen van zijn naaste medewerkers grote waarde aan een televisievriendelijk uiterlijk. Niks mis namelijk met televisie, reality shows en andere populaire cultuur, als die uitingen maar passen in het denkraam van de Trumpstemmer.

Filmstudio struikelt over het vrouwelijk talent

Actrices die beginnen te regisseren, regisseuses die eindelijk een serieuze kans maken, bergen vrouwen die mooie rollen krijgen, voor en achter de camera’s, het kan niet op bij Ryan Murphy van 20th Century Fox. De Amerikaan richtte binnen deze studio een eigen productiemaatschappij op, Half, met het vaste voornemen om voor het einde van 2016 meer diversiteit te bereiken. Dat is gelukt.

Dankzij Half kreeg de talentvolle Angela Bassett meer kansen

Vrouwen die regisseren, hebben soms moeite om gemotiveerd te blijven en kansen aan te nemen als die zich voor doen. Ze zijn net zo ambitieus als hun mannelijke collega’s, maar moeten een afweging maken:

“Lack of trust, less distribution than male directors, less P&A money than male directors combined with a massive dose of double standard on how you will be judged if any of this makes you nervous on set.” “No matter how you twist and turn it, the most likely outcome is that you will either end up with a movie that bombs, which will send you straight to director’s jail,” Alexander said. “Or you actually manage to do a good job and have a hit, but somehow all those executives who argued with you about everything now think you’re difficult.”

Zolang het werkklimaat zo giftig blijft voor ambitieuze vrouwen, is het moeilijk om als vrouwelijke professional te groeien en bloeien. Dit werkklimaat is echter een eindresultaat van menselijk handelen. Mensen kunnen die cultuur veranderen. Ten goede. Als je écht wilt en gewoon aan de slag gaat, blijkt het supermakkelijk om vrouwen te vinden en goede banen te geven. Zoals Murphy deed.

Murphy zit achter televisieseries zoals Scream Queens, American Crime Story en American Horror Story. Tot nu toe kregen blanke mannen het meeste werk. Zij regisseerden bijna alle afleveringen van deze series. Tijd voor Murphy om de hand in eigen boezem te steken en toe te geven dat dit veel beter kan. Hij beloofde via Half vijftig procent van de afleveringen door een vrouw of een andere ‘minderheid’ te laten regisseren. Hij nam die belofte zeer serieus en ging verder dan alleen regisseurstaken:

“I sat down with every department head on every show that I make and said, ‘You need to hire 50 percent women when you can,’” Murphy said. “If you don’t have them, like the grip department, train them.”

Dat lukte nog voor het einde van dit jaar in zeer ruime mate. Na tien maanden bleek 60 procent van de regisseurs vrouw te zijn, tegen een gemiddeld schamele 17 procent in de rest van televisieland. De toevloed aan medewerksters had ook effect op de actrices die in de series spelen. Zo neemt Angela Bassett nog steeds allerlei rollen aan, maar nam ook plaats op de regisseursstoel. Evenals Jamie Lee Curtis, die ontdekte dat ze talent heeft voor die baan. Naast haar rol als actrice in Scream Queens regisseerde ze inmiddels diverse afleveringen van deze show.

Andere film- en televisieproducenten volgen Murphy’s voorbeeld. Regisseuze Ava DuVernay kondigde aan dat haar drama Queen Sugar uit de koker van een vrouw komt. En Melissa Rosenberg, verbonden aan de serie Jessica Jones, maakte bekend dat alle afleveringen van het tweede seizoen geregisseerd worden door vrouwen. Daarnaast begon Mathilde Dratwa haar Wee Wagon Project, een speciale trailer om kinderopvang op de set te bieden. Zo krijgen vrouwen met een kind hopelijk ook meer ruimte om hun vak uit te oefenen.

BONUS: Een ander goed voorbeeld is Lukasfilm. Dit bedrijf, onder andere verantwoordelijk voor de nieuwste StarWars film Rogue One, wist een 50-50 man-trouwverdeling aan de top te bereiken. Vrouwelijk talent genoeg, als je oprecht de wens hebt ze volwaardig welkom te heten.

Metropolitan brengt eerste opera van een vrouw in 116 jaar

Het kan niet op! Nadat het beroemde Spaanse Prado in Madrid voor het eerst sinds het bestaan van het museum een solo-tentoonstelling van een kunstenares bracht, is het nu de beurt aan de Metropolitan Opera in New York om een mijlpaal te bereiken. Voor het eerst in 116 jaar bevat het programma een opera van een vrouw. Het betreft L’Amour de Loin van de Finse componiste Kaija Saariaho.

De vorige componiste die The Met opnam in het programma, was “Der Wald” van Ethel M. Smyth. In 1903. Saariaho gaf, toen ze hoorde van dit lange hiaat, aan dat ze geschokt was, maar hoopvol:

“It’s a shock,” Saariaho told The New York Times of the 116 year gap. “It just shows how slowly these things evolve. But they are evolving — in all fields and also in music.”

De première zorgde voor nóg een mijlpaal voor artistieke vrouwen. De eveneens Finse Susanna Malkki dirigeert het orkest. Zij is daarmee de vierde dirigente die met haar stokje mag zwaaien bij The Metropolitan. De New York Times prees deze opera de hemel in, en legde een bijzonder mooi slot vast:

during the final ovations, something that had never happened on the Met stage took place: A female conductor and a female composer congratulated each other with a warm embrace. It’s about time.