Monthly Archives: oktober 2018

De Gereedschapskist: D.A.R.V.O.

Agressie en geweld? Geen probleem, je doet gewoon een DARVO-tje. DARVO staat voor Deny, Attack, Reverse Victim and Offender – oftewel ontkennen, aanvallen, rol van dader en slachtoffer omkeren. Slachtoffers de schuld geven is een zeer bekende tactiek, eeuwenoud, maar onder andere professor Jennifer J. Freyd van de universiteit van Orgenon ziet dat daders steeds vaker ook de rolomkering inzetten om onder de gevolgen van wangedrag en criminaliteit uit te komen. Recent deed de Amerikaanse rechter Brett Kavanaugh dat nog, toen zijn benoeming tot het Hoogste Gerechtshof in gevaar kwam door beschuldigingen van seksuele agressie. In die situatie vond hij zichzelf het grootste slachtoffer, en hij was woedend.

DARVO komt uit de koker van de sociale wetenschappen en de psychologie. Onder andere Louise F. Fitzgerald,  professor emeritus van de University of Illinois, en Jennifer J. Freyd, van de University of Oregon, denken en schrijven erover. Zij zien het als een verdedigingsmechanisme van daders. Die willen geen negatieve gevolgen ondervinden van hun wangedrag of misdaden, en nemen daarom hun toevlucht tot ontkennen. Als ontkennen niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat er opnames bestaan van hun misdrijf, gaan ze over tot het slachtoffer de schuld geven. Werkt ook dat onvoldoende, dan zetten ze de stap naar een rolomkering. Eigenlijk zijn zij zelf het ware slachtoffer in de hele situatie. Mensen moeten met hén medelijden hebben, niet met dat gluiperige ”slachtoffer”.

Freyd kwam op het begrip DARVO nadat ze zag hoe Anita Hill in de jaren negentig het nauw raakte, op het moment dat ze kandidaat opperrechter Clarence Thomas beschuldigde van seksueel wangedrag. In de daarop volgende periode kreeg zij de ene na de andere aantijging voor haar kiezen, terwijl de beschuldigde buiten schot bleef. Uiteindelijk moest zij zwaar beschadigd afdruipen. Thomas kreeg zijn benoeming en mocht zijn succesvolle carrière voortzetten.

Freyd ziet dat DARVO op dit moment een ontwikkeling door maakt in de V.S. Mede onder invloed van de president nemen daders steeds vaker hun toevlucht tot stap 3, de rolomkering, signaleert ze. Die rolomkering vindt op dit moment ook steeds vaker plaats in de #metoo beweging. Die beweging stuit na een succesvol eerste jaar op steeds meer verzet. Niet vrouwen zijn slachtoffers van machtsongelijkheid en structurele seksuele intimidatie, nee, mannen zijn de echte slachtoffers. Ze kunnen niks meer doen of zeggen, of hun carrière wordt al vernietigd door een wraakzuchtige horde vrouwen die ‘te ver gaan’.

Uit onderzoek blijkt dat daders DARVO toepassen omdat het werkt. Maar machtsmisbruik daargelaten heeft de strategie op individuele mede-mensen alleen het door de dader gewenste succes zolang anderen deze tactiek niet als zodanig herkennen. Zodra mensen informatie krijgen over de tactiek en situaties op de drie stappen analyseren, valt de DARVO-gebruiker door de mand en heeft de strategie minder effect. Mensen trappen er niet meer in. Dat ziet Freyd als de grote winst van het huidige klimaat rond #metoo en toenemende debatten over racisme en antisemitisme:

We can begin to put an end to DARVO by calling it out when we see it. We can not only prevent it from working but also use it as a valuable indication that the man in question is addicted to power, incapable of apology, and afflicted with such narcissism that he cannot bear to be out of control. Such a response to accusations or disclosure is itself a behavior for which men must be held accountable. If the accusation is true, a man who is not addicted to “masculine” power will apologize. If it isn’t true, he can just state the facts.

MeToo maakt het mannen lastig

Een meerderheid van de mannen vindt #MeToo vervelend, blijkt uit een opiniepeiling van EenVandaag. Ze worden moe van deze door Tarana Burke bedachte manier waarop vrouwen aandacht vragen voor seksuele intimidatie. Een hand op een schouder en je wordt al door een hysterische meute aan de schandpaal genageld, verzuchten mannen. Vertaling: ‘verdomme, ik moet nadenken over mijn gedrag, en ik kom niet zomaar meer weg met vervelend gedoe’. Inderdaad, enorm vervelend….

De dynamiek die het EenVandaag opiniepanel blootlegt in een representatieve enquete onder 21.000 panelleden, maakt duidelijk hoe moeilijk het is om houding en gedrag te veranderen. Een bepaalde mentaliteit kan diep verankerd zitten in mensen. Er kan een generatie overheen gaan voordat er iets verandert. Geen wonder dat het opiniepanel concludeert dat er in een jaar tijd weinig veranderd is. Maar #MeToo, de beweging waarmee vrouwen aandacht vragen voor seksueel geweld, en verandering eisen, heeft echter wel degelijk effect. De druk op mannen neemt toe, en zij vinden dat super vervelend.

Die toenemende sociale druk komt onder andere naar boven in een klacht van een deel van de ondervraagde mannen, dat ze het niet terecht vinden dat hun gedrag nu onder een vergrootglas ligt. Nee, stel je voor. Deze mannen hebben veel liever dat het gedrag van vrouwen onder een vergrootglas blijft liggen, net als in de afgelopen eeuwen. Wat had ze aan? Wat dronk ze? Wat deed ze ook nog zo laat op straat? Zei ze wel duidelijk genoeg nee? Je voetbalploeg won het WK, wat had je anders gedacht, vrouw? Natuurlijk dringen mannen zich dan aan je op. Hou je kop en accepteer de terreur in stilte!

Dat de druk oploopt blijkt ook uit de uitkomst dat 62% moe begint te worden van #MeToo. Arme, arme mannen:

Weet je waar vrouwen moe van worden? Dat we niet op straat rond kunnen lopen zonder dat mannen ons lastig vallen. Dat we als jonge meid vogelvrij lijken. Dat sporten in het openbaar ertoe leidt dat we worden achtervolgd, nageroepen en vastgepakt. Dat mannen minstens 14% van de vrouwen in Nederland verkracht hebben. Dat 85% van de vrouwen, werkzaam in de ICT, eraan denkt hun baan op te geven omdat ze het gedrag van mannelijke collega’s zat zijn. Dat vier op de tien vrouwen seksuele intimidatie op het werk meemaakt, maar zwijgt omdat de ervaring leert dat het geen zin heeft er melding van te maken.

Pas met #MeToo ontstond er een veilig, geaccepteerd kanaal om openlijker over deze situatie te praten en er ruchtbaarheid aan te geven. Nu pas krijgen we als samenleving door hoe uitgebreid en structureel het probleem is. Voor iedere man die roept ‘niet alle mannen’ staan vrouwen op om aan te geven dat alle vrouwen last hebben van de daders. Voor iedere man die zegt ‘ik word moe van #metoo’, zijn er vele vrouwen die moe worden van de intimidaties en aanrandingen en erger. Want zelfs als je de dans ontspringt en nooit te maken kreeg met seksuele intimidatie en andere vormen van seksueel geweld, nemen vrouwen structureel en stelselmatig maatregelen. Gevraagd naar wat mannen en vrouwen doen om seksueel geweld te voorkomen, ziet het verschil tussen mannen en vrouwen er op dit vlak zo uit:

Dat verschil in antwoorden geeft een verschil weer in mentale arbeid. Feministen willen niet dat het rijtje bij mannen langer wordt. Feministen streven naar een wereld waarin vrouwen ook hun schouders op kunnen halen en niet na hoeven te denken over agressie en seksuele intimidatie. Totdat we die wereld hebben, blijft #metoo een broodnodige campagne.