Monthly Archives: april 2014

Verhalen verdwijnen achter stereotiepe boekomslag

Stilzwijgend geven uitgeverijen boeken voor jongeren een ingrijpende make-over. Boekomslagen die recht doen aan het verhaal maken bij een herdruk opeens plaats voor stereotiepe beelden met glitters en tengere blanke meisjes in witte kleding. Een lezer van de Engelse krant The Guardian merkte dit op en schreef een vlammend protest. Deze vorm van marketing reduceert de inhoud van de boeken tot gendercliché’s, beperkt het potentiële lezerspubliek, en laat heldinnen verdwijnen in een zee van uniformiteit. Om nog maar te zwijgen over de gevolgen in de praktijk van dit soort ‘marketing’.

Stereotiepe marketing bestaat al lang, maar lijkt de laatste jaren te verergeren. Herdrukken weerspiegelen die opmars van gendercliché’s en lieten alarmbellen rinkelen bij een lezer. Een roman over Darcie, een jonge spionne, kreeg in de oorspronkelijke uitgave een omslag met polospelers, de skyline van Nairobi, en auto’s. De meest recente herdruk toont echter een sieraad met glitterstenen. De omslag van het tweede deel veranderde van genderneutraal naar ‘romantisch meisje’.

Mocht een lezer niet begrijpen waar het om gaat, dan helpt een tekst van de uitgever een handje:

Across the top of the cover it says “Darcie Lock is every boy’s dream. Beautiful, smart… oh, and she’s a secret agent”. Excuse me?! What does her attractiveness to boys have to do with anything? And why are her looks mentioned before anything else, when she’s not even meant to be that beautiful – good looking, sure, but that is nowhere near as important to her character as her intelligence, determination, sense of humour, athleticism and bravery.

Ook de markt voor volwassenen ziet er steeds stereotieper uit. Opnieuw bieden herdrukken inzicht in het verslechterende klimaat voor iedereen die niet wil denken in termen van Mars en Venus, maar trouw wil blijven aan de aarde. Neem Sylvia Plath. Haar boek De Glazen Stolp verscheen onder andere met een grafische omslag vol cirkels. Hoe vierde uitgeverij Faber in 2013 de jubileumuitgave? Met een vrouw in een kamer, die voor de spiegel lippenstift op smeert. Jawel, Plath’s boek kreeg de chicklit behandeling.

Het is tegenwoordig verrassend eenvoudig boeken via de omslag te coderen. Op crimezone meldt een auteur:

Covers (foto in combinatie met de typografie) zorgen bij lezers voor een onmiddellijke herkenning van het genre. Op mijn eerste boek Nickname stond een mooi stel vrouwenbenen waardoor het boek meteen in de categorie vrouwenthriller geplaatst kon worden. Ook Sluipweg is door de keuze van het beeld voor de cover eenvoudig in die categorie te plaatsen.

Vrouwenbenen = vrouwenthriller. Simpel. Bij kinderboeken ziet de code er iets anders uit. Voor jongens: robots, dinosauriërs, astronauten, piraten en auto’s. Voor meisjes: prinsessen, make-up, bloemen en schattige diertjes. Bij boeken voor volwassenen: dikke rechtlijnige lettertypes, donkere kleuren en stoere mannen voor de schrijvers, cupcakes, sieraden, hoge hakken, krullerige letters en afbeeldingen van romantische vrouwen in een weiland voor de schrijfsters.

Deze boekomslagen hebben effect. Negatieve effecten, wel te verstaan:

Books about women, by women, get pigeon-holed with pastel colors, then shuffled to a different shelf.

Ze belanden onder andere op een ander plankje, omdat boeken van of over vrouwen minder status hebben en krijgen dan boeken van of over mannen. Vele onderzoekers en ervaringsdeskundigen hebben gewezen op de dubbele moraal in uitgeversland, die maakt dat Hij de norm is en Zij de rare buitenstaander die nooit zoveel kwaliteit kan leveren als Hij. Zie onder andere de analyses van Elaine Showalter en Joanna Russ, of neem een boek als Schrijvende Vrouwen.

Gelukkig komt er steeds meer verzet. Omdat dit soort boekomslagen belachelijk zijn, iets wat pijnlijk duidelijk wordt en hilarische effecten oplevert als je de codes omdraait. Omdat het lezers ten onrechte afschrikt en/of wegjaagt. En omdat steeds meer mensen zich zorgen maken wat kinderen en tieners leren van die roze en blauwe boekomslagen. Observaties beloven niet veel goeds:

I work in a bookstore – and let me tell you, my heart broke just a little before Christmas when a mother yanked a Thomas the Tank Engine book out of her young daughter’s hands saying “That’s a boy’s book” and shoved a pink monstrosity at her. Her daughter was maybe 4 years old.

Al met al zorgt dit soort marketing alleen voor hoop op winst bij producenten. De rest van de wereld heeft er voornamelijk last van. In Engeland zijn al campagnes begonnen om specifiek op jongens en meisjes gerichte boeken te boycotten. The Independent kondigde onlangs aan geen recensies meer op te nemen van dat soort uitgaven, omdat ze de vrije fantasie van kinderen inperken en hen al op jonge leeftijd vastleggen in ouderwetse opvattingen over gender. Zulk verzet kan niet luidruchtig genoeg zijn. Op naar plezierig lezen voor iedereen! En: #readwomen2014

De gereedschapskist: je eigen verhaal vertellen

‘Er kunnen pas verhalen over vrouwenlevens ontstaan, als vrouwen niet langer geïsoleerd opgesloten zitten in de huizen en de verhalen van mannen’. Met die stelling lanceerde wetenschapper en schrijfster Carolyn G. Heilbrun in 1988 een debat dat tot op de dag van vandaag bijzonder actueel is. Want nog steeds belanden teveel vrouwen in de leegte van een samenleving die hen niet ziet staan als zelfstandig mens, en herkennen ze zichzelf niet terug in de verhalen die blanke mannen vertellen.

Heilbrun zag haarscherp in dat de westerse samenleving voor mannen een ander script in petto heeft dan voor vrouwen. In Nederland luidt dat script: doe wat je wilt, maar op een gegeven moment krijg je een relatie en een kind, en vanaf dat moment moet je inschikken. Als samenleving zetten we vrouwen onder druk om dat scenario te volgen. Vrouwen worden geacht hun ambities grotendeels op te geven en als moeder en parttime medewerkster in de marge te eindigen. Heilbrun:

The story for men to follow is of the quest, while women’s plot, she suggests, is marriage, support, erotic service.

Buiten huwelijk en ondersteuning zien vrouwen zichzelf nauwelijks terug. Mannen maken de spannende gebeurtenissen mee, hun queeste doet ertoe, zij zijn de held die handelt in zijn eigen verhaal. Dat zie je terug in de samenleving. In een filmmontage over helden, wereldwijd uitgezonden tijdens de meest recente uitreiking van de Oscars, haalde het aandeel van heldinnen bijvoorbeeld de tien procent niet. Het zogenaamd hippe MTV kon bij de Movie Awards zelfs geen enkele vrouw bedenken voor de categorie ‘beste held’.

Die onzichtbaarheid heeft grote gevolgen voor vrouwen. Vrouwen worden niet erkend, niet gezien, niet op waarde geschat. Je kunt rustig een verhaal hebben met alleen maar mannen, maar alleen vrouwen? Dat vinden we als samenleving raar:

I don’t think I’ve ever seen a book whose characters are 100% women, or even 100% women and their love interests. It simply doesn’t happen, because of course men exist. Of course they have impact on events and play significant roles in other people’s lives. Of course you couldn’t write a book, even a book set in an entirely different world, without them. But when it’s the reverse? Well, then you can’t expect women to be shoehorned in everywhere. Why would they even be around? It’s a fantasy world. It’s about criminals. You’re being unreasonable expecting women to be there. You’re asking too much.

Dit heeft onder andere te maken met een cultuur die de man als de universele norm ziet, terwijl vrouwen alleen iets over hun eigen sekse kunnen vertellen. In dat wereldbeeld vinden mensen het al snel irritant als een verhaal verteld wordt vanuit een vrouwelijk perspectief. Op z’n best is het overbodig (want je hebt het algemene verhaal al), en op z’n slechts ervaren mensen het als een vorm van discriminatie. Hoe dan ook kan een ‘vrouwenverhaal’ nooit zo goed zijn als een mannenverhaal, want… eh… nou ja… eh…mannen zijn nu eenmaal je van het…. universeel …. en zo.

Zodoende zien vrouwen zichzelf niet weerspiegeld op een manier die recht doet aan hun ervaringen. Ze horen er niet bij, of stuiten zelfs op regelrechte weerstand als ze iets over hun eigen belevingen proberen te vertellen. Dat leidt tot gevoelens van vervreemding en isolatie:

…when your experience is never the subject of the dominant discourse you begin to wonder whether you are just an isolated freakazoid after all.

Wat weer kan leiden tot depressies en/of gevoelens van zinloosheid, en bij gebrek aan beter zwijgen en onzichtbaar blijven.

Dat is omdat vrouwen mensen zijn. Vrouwen, als sociale wezens, reageren op signalen uit hun omgeving. Die signalen houden voor vrouwen vaak in dat ze geen verhaal hebben. Vrouwen hebben geleerd, zoals Hella Haasse zo mooi omschreef, dat mannen zelfstandig zijn, vrouwen bijvoeglijk. Vrouwen weten dat zij degenen zijn met minder status en minder invloed en dat ze maar beter hun mond kunnen houden.

Breken vrouwen met die voorschriften, dan noemt de samenleving hen bazig, een bitch, een heks die mannen impotent maakt door bijvoorbeeld haar eigen zin door te drijven in plaats van naar Hem te luisteren. Die combinatie van verinnerlijkt seksisme en sociale straf als vrouwen gendernormen overtreden, heeft gevolgen voor het beeld van de wereld en de plek die vrouwen daar in mogen hebben. Zelfs bij zoiets zogenaamd triviaals als humor wordt dat verschil in verwachting duidelijk:

This difference in expectations tells us a lot about how the two sexes look at life. Men expect a lot, and when they don’t get it they become sour. Women expect little and are happy when they get anything at all. When they “get” the punch line, their reward centers light up because the pleasure is so surprising.

Om al die redenen is het van levensbelang dat de ervaringen van vrouwen ruimte krijgen. En gelukkig is er steun. Vrouwen kunnen terecht bij literatuur. In een tijdperk waarin seksisme ondergronds doorwoekert en zich verschuilt achter complimenten, kunnen romans de functie van gids vervullen.

Vrouwen kunnen elkaar bovendien onderling steunen, en steun vragen van mannen die snappen hoe de samenleving vrouwen marginaliseert. Door, om te beginnen, vriendelijk voor elkaar te zijn. In een wereld die vrouwen routinematig objectiveert, ridiculiseert en agressief behandelt, is vriendelijkheid een revolutionaire daad. Het gaat om menselijk fatsoen en respect. Elkaar ruimte geven om iets te zeggen en in te gaan op de argumenten, niet op de eigenschappen van de persoon – dat doen internettrollen al vaak genoeg.

Het helpt ook als vrouwen zichzelf serieus nemen. Methoden en manieren om situaties te analyseren, zoals feministen die aanreiken, kunnen daarbij behulpzaam zijn. Vervolgens kunnen vrouwen vanuit een hernieuwd inzicht en bewustzijn eisen dat anderen hen ook serieus nemen. Zoals schrijfster Ruthie Knox, die persoonlijke ervaringen gebruikt in haar romantische fictie. Waarna eindredacteuren haar sommeerden delen van de tekst te veranderen, omdat de lezer het niet zou accepteren. Nou, pech gehad:

I wrote myself out of my story, because my story is not close enough to the fantasy. I am tired of writing myself out of my stories. I’m not doing it anymore.

Hoort zegt het voort….

De lezing van: Jeannette Pols

Jeannette Pols aanvaardde vorig jaar haar bijzondere leerstoel als hoogleraar Social Theory, Humanism & Materialities. In haar oratie behandelde ze het verschijnsel van ziekten die chronisch worden. Welke effecten heeft dat? Opeens ben je niet meer een patiënt die naar het ziekenhuis gaat, hulp krijgt en weer naar huis mag, maar ben je een mens die jarenlang moet leren leven met een chronische aandoening. Wat betekent dat voor de zorg, de omgang met medische apparatuur, en de normen en waarden die je inzet? Hoe past de filosofie van het humanisme daarbij? Pols geeft denkrichtingen aan en roept op tot meer aandacht voor de door patiënten verzamelde kennis.

 

Nederland heeft een nieuwe Mannenbond nodig

Ooit kende Nederland een Mannenbond, die zij aan zij met vrouwenverenigingen streed voor het vrouwenkiesrecht. Tien jaar lang pleitten de leden in woord en daad voor de democratische emancipatie van de andere helft van de bevolking. Atria, instituut voor de Vrouwengeschiedenis, haalt de bond uit de vergetelheid en geeft een overzicht van hun acties. Anno 2014 zou ons land dit type mannenbond goed kunnen gebruiken!

Als mannenorganisaties tegenwoordig in de publiciteit komen, gaat het meestal om zogenaamde mannenrechtenactivisten. Boze, veelal blanke mannen, die vrouwen afschilderen als machtige heksen wiens vrijheden hoognodig ingeperkt moeten worden. Want ze plukken mannen financieel kaal, of gebruiken hun overmacht in de rechtszaal als machtsmiddel, en het is een schande, en arme mannen zijn de klos, en die vrouwen moeten hoognodig een toontje lager zingen. Het leidt tot zeer onsmakelijke ‘discussies’, als je het geschreeuw al zo kunt noemen, die bol staan van seksisme. Zie voor meer mannenrechten activisme ook ‘we hunted the mammoth’, voorheen Man boobz.

Nee, dan de mannenbond die tot 1919 op kwam voor het vrouwenkiesrecht. Het betrof hier een groep die zichzelf en Nederland wilde verheffen, door vrouwen te verheffen. De leden hadden haarscherp door hoe hun hogere status daarbij van nut kon zijn:

De leden wilden in eerste plaats ondersteuning bieden aan hun vrouwelijke medestrijders, maar redeneerden eveneens dat zij zich konden inzetten voor het kiesrecht op manieren die voor vrouwen vaak niet mogelijk waren. Zij waren er van overtuigd dat juist hun mannelijkheid maakte dat zij seksegenoten konden bereiken die het vrouwenkiesrecht nog niet steunden.

De leden van de groep kregen lof en eer van hun werk, maar ontmoetten ook weerstand. Mensen voelden zich bedreigd, schrijft Atria. De machtspositie van de man zou afbrokkelen als vrouwen stemrecht kregen, heette het, en de leden deden afbreuk aan de mannelijkheid met hun slapheid en verwijfde gezeur over vrouwen.

Wat dat betreft lijkt er sinds 1919 weinig verandert in de mentaliteit. Dezelfde angsten en weerstand kom je tegenwoordig nog steeds tegen, zodra vrouwen proberen meer rechten te krijgen of vaker iets doen wat tot voor kort leek voorbehouden aan mannen.

Waar zou een Mannenbond zich anno 2014 sterk voor kunnen maken? Zomaar wat punten:

  • Het steunen van feministen, nog steeds broodnodig. Vrouwen zijn mensen, geen seksobjecten, dienstbodes of producten
  • Gelijk loon voor gelijk werk
  • Een einde aan zwangerschapsdiscriminatie
  • Het ontmoedigen en tegengaan van seksueel geweld
  • Bevorderen dat mannen kritisch onderzoeken wat ‘mannelijkheid’ inhoudt, welke privileges ze in de schoot geworpen krijgen vanwege hun sekse, en hoe ze zich daar tegenover willen verhouden
  • …… (suggesties welkom)

Als mannen daar actief mee bezig zouden zijn, en in actie zouden komen, zou de wereld er een stuk veiliger op worden voor vrouwen. En rechtvaardiger. Leve mannenbonden oude stijl!

Seksisme ondermijnt zelfvertrouwen

Mannen hebben meer zelfvertrouwen dan vrouwen, stelt opinietijdschrift The Atlantic vast op basis van diverse studies. Dat belemmert vrouwen om in werk en studie te excelleren. Maar hoe ontstaat die situatie? Ligt het aan de hersenen? Komt het door de invloed van hormonen? Spelen sociale factoren een rol?, vraagt het blad zich af. O wacht, wat gebeurt er eigenlijk als een vrouw zich assertief en vol zelfvertrouwen door de samenleving beweegt?

 

Wat het ook is, volgens The Atlantic moeten vrouwen vooral zelf aan de bak om de situatie te verbeteren en carrière te maken. Het opinieblad biedt daarmee een typisch voorbeeld van de verwarring die ontstaat als media seksisme negeren en uitgaan van de status quo. Terwijl het tijdschrift zo dichtbij komt. Want na het samenvatten van allerlei onderzoeken en na het behandelen van factoren zoals hersenen en hormonen, constateren de twee auteurs van het artikel dit:

Yes, women suffer consequences for their lack of confidence—but when they do behave assertively, they may suffer a whole other set of consequences, ones that men don’t typically experience. Attitudes toward women are changing, and for the better, but a host of troubling research shows that they can still pay a heavier social and even professional penalty than men do for acting in a way that’s seen as aggressive. If a woman walks into her boss’s office with unsolicited opinions, speaks up first at meetings, or gives business advice above her pay grade, she risks being disliked or even—let’s be blunt—being labeled a bitch. The more a woman succeeds, the worse the vitriol seems to get. It’s not just her competence that’s called into question; it’s her very character.

Kortom, vrouwen krijgen sociaal straf als zij ruimte innemen, hun mening geven, of assertief onderhandelen. Goh…. En wat moet er nu gebeuren? Hét antwoord op deze hele complexe situatie rondom zelfvertrouwen is volgens het opinieblad dat vrouwen hun gedrag moeten veranderen:

to become more confident, women need to stop thinking so much and just act. […] Almost daily, new evidence emerges of just how much our brains can change over the course of our lives, in response to shifting thought patterns and behavior. If we keep at it, if we channel our talent for hard work, we can make our brains more confidence-prone. What the neuroscientists call plasticity, we call hope.

De omgeving kan achterover leunen en doorgaan zoals altijd. Hup, vrouwen, aan de slag. Doe iets.

Sorry, Atlantic, da’s te gemakkelijk. Dat vrouwen achterstanden oplopen wordt niet veroorzaakt door hun gebrek aan zelfvertrouwen, signaleert de Huffington Post. Seksisme veroorzaakt het probleem. Dat vrouwen iets moeten doen negeert bovendien andere fundamentele principes. Zoals:

The reality is that even women who have lept across the “confidence gap” into upper-level management are not always regarded as highly as their male counterparts. How do we know that projecting confidence will pay off for us professionally? And do we really want to create a work culture where women are told that to succeed they must emulate the business strategies of powerful men?

Dat is de reden waarom feministen en andere weldenkende mensen zeer kritisch staan tegenover fenomenen als cultuur, psychologische en neurologische theorieën, en de manier waarop de maatschappij ingericht is. Als vrouwen alleen succes kunnen hebben door zich aan te passen aan een wereld die blanke, welvarende mannen als norm neemt, gaat er iets mis. Dan kunnen mensen niet zijn wie ze zijn. Vrouwen al helemaal niet, omdat ze de verkeerde sekse hebben en op ongelukkige momenten lastige situaties veroorzaken met gedoe rondom zwangerschappen en gezeur over de overgang.

Bovendien hou je op die manier praktijken in stand die je misschien anders wilt zien. Waarom kun je alleen succes hebben als je niet gehinderd wordt door kinderen, zes dagen per week twaalf uur per dag werkt en je persoonlijke leven uitbesteedt aan partners, aannemers, schoonmakers en ander personeel? Moet dat de norm zijn? Worden we daar betere mensen van? Waarom draaien we het niet eens om en vragen we ons af wat als mannen gesocialiseerde mensen kunnen leren van als vrouwen gesocialiseerde mensen?

Verandering moet van meerdere kanten komen, op allerlei manieren. Dat begint bij ouders en scholen die individueel maatwerk zouden moeten leveren, al naar gelang het karakter van het kind, en leerlingen genderneutrale studie adviezen moeten geven. En gaat door bij bedrijven, die moeten stoppen met zwangerschapsdiscriminatie. Totdat het eindigt bij ons allemaal: wij zouden als ‘vrouwelijk’ gekwalificeerde eigenschappen en werkzaamheden hoger moeten waarderen.

Dat en nog veel meer moet er gebeuren, voordat de buitenwereld een prettiger oord wordt voor de helft van de bevolking:

Many women don’t lack confidence. They lack income. They lack opportunity. They lack internal support. They lack the fuck-you savings fund that allows us to walk away quickly from a toxic boss or environment to find a place that will reward and value us.

Eer van boekenweekgeschenk gaat weer naar een blanke man

Voor de zoveelste keer op een rij mag een mannelijke auteur het boekenweekgeschenk schrijven. Deze keer gaat Dimitri Verhulst aan de slag. Hij verscheen dolblij op het NOS journaal om te vertellen dat hij zich voelde alsof hij een belangrijke literaire prijs had gewonnen. Wat in symbolische zin ook zo is. Het is een eer. En we moeten helemaal terug naar 2002 om bij een van de weinige schrijfster uit te komen die dezelfde eer toebedeeld kreeg. 2002. Hoe bestaat het….

Het gezicht van de boekenweek is opnieuw blank en mannelijk. Saaaaaaaaaaaaaai!!!!!

Via Twitter kwamen meteen sarcastische reacties binnen:

Cathelijne Esser ‏@CathelijneEsser

Wéér een man die het boekenweekgeschenk schrijft? Eh ?

Marcel van Driel ‏@MarcelvanDriel

Eindelijk weer eens een man! RT : De schrijver van het Boekenweekgeschenk 2015: Dimitri Verhulst! 

Aan een gebrek aan schrijfsters kan het niet liggen. Talloze vrouwen publiceren mooie romans. Zodra het echter gaat om de eer en de prijzen, verdwijnen ze naar de achtergrond en beperkt de blik zich opeens tot (blanke) mannelijke auteurs, die zichzelf het liefst af laten beelden in een intellectuele pose, vaak met pijp, tussen de boeken.

Daar zijn al talloze discussies over gevoerd, maar als mensen eerlijk zijn moeten ze toegeven dat teveel signalen wijzen op het fenomeen geen gelijk speelveld:

To say that all the best books are by men therefore says as much about the interest, and the relationship to power, of the list as it does about the books selected. It means, among other things, that experience coded as male (of manly old men catching fish, for example, or of lusting after young girls named Lolita) is more important than experience coded as female. “When we all live in the same culture,” Russ says, “then it will be time for one literature.” But we don’t, and it isn’t.

De code is mannelijk en vrouwen verdwijnen daardoor uit beeld. Dat gebeurt in de literatuur, maar hetzelfde mechanisme zie je in andere delen van de maatschappij. Zo analyseerde Intermediair de carrièrekansen voor vrouwen in ziekenhuizen. Vaak bestaat de subtop van een ziekenhuis voor 40 tot 48 procent uit vrouwen. Aanbod en keuze genoeg, zou je zeggen. Toch gaan de topbanen, als het puntje bij paaltje komt, nog steeds voornamelijk naar mannen. Omdat topmannen de neiging hebben opvolgers te benoemen die op henzelf lijken, en vrouwelijk talent niet herkennen of koesteren, aldus hoogleraar Hanneke Takkenberg in een verklaring voor die scheve situatie.

Het gaat hier om een taai stelsel van ingeworteld seksisme, waar we dagelijks in ondergedompeld worden. Dat heeft effect op mensen, als sociaal wezen. We krijgen er allemaal een klap van mee. Degenen die het hardste roepen dat ze ‘alleen op kwaliteit letten’, of dat er geen bewijzen zouden zijn voor seksisme (bonuspunten als degene die dat zegt een man is die zelf voordeel heeft van het feit dat hij wél de juiste sekse heeft), leveren vaak de ergste gevallen van discriminatie op.

Totdat degenen die kiezen en benoemen dat mechanisme doorkrijgen en iets doen aan hun bewuste en onbewuste vooroordelen, blijven we zitten met de dominantie van (blanke) mannen. Of het nou om literatuur gaat, of om medische beroepen, maakt niet uit. Dus, niks tegen Dimitri Verhulst hoor, maar zijn vrouwelijke collega’s kregen en krijgen geen eerlijke kans. En dat steekt. Zeker omdat de lezer tegenwoordig vooral een lezeres is.

Blanken vertegenwoordigen iedereen, zegt scenarioschrijver

De verhalenvertellers uit Hollywood geven soms onbedoelde inkijkjes in een dominante denkwereld die vervelende gevolgen heeft voor alles wat niet blank (en mannelijk) is. Meest recente voorbeeld: Ari Handel, de scenarioschrijver van blockbuster Noach. Hij zei expliciet in een interview dat huidskleur afleidt van het universele verhaal over de mensheid in zijn film. Dus komen er alleen blanken in beeld, want die staan voor iedereen.

Het universeel menselijke volgens de verhalenvertellers van Hollywood.

De uitspraak leidde terecht tot kritiek. Onbedoeld en onbewust racisme is al vervelend genoeg, maar in dit geval had meneer Handel er lang over nagedacht voordat hij besloot louter blanke acteurs en actrices te gebruiken. Dat maakt het erger:

They actually considered this question carefully — and after this careful consideration, decided to make white people the mythical, iconic stand-ins for all of humanity. Oh, and for the record: There are, in fact, people who find mixed casts to be, you know, representative of humanity, and who find all-white casts distracting and weird.

Handel belicht met zijn uitspraken een denkwijze die diep geworteld zit in de westerse cultuur. Je hebt het universele, algemeen geldige, en in een ideale wereld zou dat eeuwig hetzelfde moeten blijven. Helaas lukt dat niet, want je hebt het afwijkende. Het afwijkende is raar en valt op. Het heeft een storend effect. Het zorgt voor verdeeldheid en andere moeilijkheden. Vervelend! Lastig! Kan iedereen zich niet gewoon aanpassen en ophouden met zeuren?

Heel vaak is dat universele, de vertegenwoordiger van ons allemaal, blank. Dat lijkt vanzelfsprekend. ‘Huidkleurig’ staat in de modewereld voor een tint die vooral past bij blanke huidjes. Reclames en politieke partijen zoals het CDA  tonen als vanzelfsprekend blanke gezinnetjes als ze duidelijk willen maken dat ze het gemiddelde Nederlandse gezin willen vertegenwoordigen.

Niet alleen dat, maar feministen en andere weldenkende mensen wijzen erop dat het ook erg vaak gaat om een man. Hij, de blanke man, is de norm. Ook dat lijkt volstrekt vanzelfsprekend. De overheid richt het beleid op blanke mannen. Want dat is de algemene deler. Hun behoeften zijn de behoeften van iedereen. Een mannelijke auteur kan zich bezig houden met familierelaties en daarover een universele roman schrijven, want hij staat voor iedereen. Doet een vrouwelijke auteur hetzelfde, dan produceert ze opeens een triviaal werkje over vrouwendingetjes. Computerspelletjes draaien ook meestal om een blanke mannelijke held. Want vrouwen zijn niet iconisch genoeg, vinden producenten van games. Hij is het centrum. Zij hangt erbij.

Het is die mentaliteit die kwesties rondom huidskleur ‘oplost’ door iedereen blank te maken. Geen stoorzenders meer, gewoon, iedereen blank, en de veelkleurige mensheid moet zich daarin maar vertegenwoordigd weten. Het is die mentaliteit die genderproblemen oplost door vrouwen te laten verdwijnen. Waarna ‘kwaliteit is het enige wat telt’ neerkomt op blanke mannen die blanke mannen benoemen. Waarna jongerenwerk eigenlijk jongenswerk wordt. En ‘algemene belangenbehartiging’ neerkomt op het behartigen van de belangen van mannen.

Het wordt hoog tijd dat mensen beseffen dat blanken, in het bijzonder blanke mannen, een minderheid vormen. Dat zij alles lijken te domineren en naar voren worden geschoven als de maatstaf en het universele, is geen natuurwet, maar een gevolg van keuzes die mensen zoals Ari Handel maken. In de woorden van Jezebel:

It’s hard to fathom the amount of blind and ignorant privilege necessary to proclaim that it’s somehow distracting to represent non-white people in a movie that’s meant to depict the mythical origin of mankind. Also to just boldly and unabashedly proclaim that you see whiteness as integral to the construction of the “everyman.”

BONUS: lees dit prachtige betoog van schrijfster Chimamanda Adichie over de noodzaak voor diversiteit in de verhalen die we elkaar vertellen.

Nieuwsronde

Een vrouw leverde het eerste gedocumenteerde voorbeeld van de superheld die overdag een normaal bestaan leidt, en ’s nachts als gemaskerde wreker optreedt. Internet is geen democratisch platform. President Obama pakt de loonkloof aan. En een mooi interview met een filosofe over haar werk. Dat en meer in deze nieuwsronde.

De Amerikaanse president Obama neemt maatregelen tegen de loonkloof. Nederlandse regering, wat doen jullie????

  • Een vrouw vond het genre van de superheld uit. Jawel. Baroness Emma Orczy’s Scarlet Pimpernel reeks bevat het oudst bekende voorbeeld van het genre waarin iemand overdag een onschuldig bestaan lijkt te leiden, zich ’s avonds in masker en cape hult, en het Kwaad bestrijdt. Ze kwam ook als eerste op de proppen met een team helden die de oorspronkelijke superheld steunt. Dat leidde later tot ensembles zoals Fantastic Four, X-men etc.
  • Minister Schippers van Volksgezondheid wil dat vrouwen die tegen hun wil zijn besneden, een beroep kunnen doen op hun zorgverzekering om de hersteloperatie vergoed te krijgen. Goed nieuws voor de naar schatting 30.000 vrouwen, die kampen met de gevolgen van hun mutilatie.
  • Jaaaa, oorlogsspelletjes spelen! Maar wat gebeurt er als je personage een vrouw is? Comedienne Amy Shumer maakte een briljante sketch over een Call of Duty achtige game, maar dan realistisch. Inclusief slachtoffer de schuld geven, bergen formulieren, en karaktermoord. Oorlog was nog nooit zo spannend.
  • Internet zou volgens de verhalen een gelijkwaardig speelveld bieden, waarbij iedereen met talent vanzelf krijgt wat hij verdient. Tsja, voor iedereen die niet blank, mannelijk en welvarend is, ziet de digitale wereld er heel anders uit, betoogt Astra Taylor in een nieuw boek ‘People’s Platform: Taking back power and culture in the digital age’.
  • Hillary Clinton benutte een speech voor een conferentie in New York om de media aan te klagen. Die gebruiken een dubbele moraal om sterke vrouwen neer te sabelen. Hillary kan het weten. Haar gooi naar het presidentschap leidde tot zo’n enorme golf vrouwenhaat dat wetenschappelijke onderzoekers jaren vooruit kunnen om de (negatieve) effecten hiervan in kaart te brengen.
  • Seksisme duidelijk maken? Draai de rollen om. Steeds vaker gebruiken mensen die techniek om mensen aan het denken te zetten. Zet een vrouwelijk fotomodel in een sexy standje en niemand kijkt er van op. Laat een man dezelfde poses aannemen en opeens staat dat heel erg raar. Zo komt bewustwording op gang…
  • Een gedegen interview met filosofe Ruth Chang over het existentialisme, rationele processen rondom keuzes maken,  en de aard van die keuzes. Bonus: mooie rake uitspraken over de schandalen rondom seksuele intimidatie, en stereotiepe reacties van de omgeving: ,,The idea here is that if a senior male philosopher hasn’t got the judgment to know when his behavior is inappropriate, unwelcome, and the like, he’ll just punish all female students by taking his ball home and refusing to play with the girls.”
  • Vrouwen mogen best op de televisie verschijnen, zolang ze jong zijn. Worden ze ouder, dan passen ze, in tegenstelling tot hun mannelijke collega’s, maar al te vaak niet meer bij de lijn die een programma wil volgen, of bij de soort journalistiek, of…. vul maar in. Dat geldt voor Nederland, waar pas geleden nog ophef ontstond over het gedwongen vertrek van Margreet Spijker bij RTL Nieuws, maar ook in bijvoorbeeld Engeland. Eerst goede professionals ontslaan, daarna roepen ‘goh waar zijn de vrouwen’, en daarna roepen dat vrouwen beter hun best moeten doen. Ja ja…. De cultuur bij de televisie omroepen moet veranderen, dan los je dit probleem pas op.
  • De Amerikaanse president Obama onderneemt actie tegen de loonkloof tussen de seksen. Van zoveel steun kunnen de Loonwijzer en Women Inc tot nu toe alleen dromen. In Nederland zoeken vrouwen nog steeds naar hun missende 300.000 euro. Ook in België lappen bedrijven bestaande wetgeving massaal en structureel aan hun laars

Diversiteit rukt op in boekenwereld

Hoera! De serieuze, gezaghebbende krant Washington Post besteedt gericht aandacht aan romans in de genres science fiction, fantasy en romantiek. USA Today combineert de twee. Deze publicatie begon in februari van dit jaar een rubriek over romantische science fiction. Vooral de serieuze aandacht voor, zeg maar, de Bouquetreeks, mag revolutionair genoemd worden.

In beide gevallen komt het initiatief van mensen die breder kijken en open staan voor vernieuwing. USA Today besteedde al wat langer aandacht aan romantische fictie. De uitbreiding naar romantische sf lijkt een logische vervolgstap.

Bij de Washington Post nam Ron Charles mede het initiatief om romantische fictie meer aandacht te geven. Deze literaire criticus staat aan het hoofd van het boekenkatern van deze krant. Hij heeft in woord en daad bewezen dat hij diversiteit serieus neemt. Vorig jaar maakte hij nog diepe indruk met zijn heerlijke parodie over stereotiepe reacties op werk van schrijfsters:

Deze ontwikkeling is revolutionair, omdat romantische fictie tot voor kort geen officiële plek had. Als samenleving vinden we romantische verhalen geen echte boeken. Sterker nog, er hangt een stigma omheen:

One of the most striking things we’ve observed is how frequently romance authors experience negative reactions to their work. There’s a stigma attached to the genre, the people who produce it, and the people who read it.[…] Like other forms of women’s work, writing romance novels is devalued and trivialized. The writing process is perceived to be easy and the books are described as trashy and formulaic.

Dat stigma maakt dat de combinatie van sf en romantiek ophef veroorzaakt. Als ‘mannengenre’ geniet science fiction nog enig aanzien. Onder andere een krant als The Guardian publiceert regelmatig recensies van sf, en in mindere mate fantasyromans. Dat aanzien zou aangetast kunnen worden als romance oprukt in SF. Vrouwengezemel in mijn stoere genre, neeeeeeee!!!

Het genre kampt sowieso al met een vrouwenprobleem.Voeg daar de ‘besmetting’ door romantische fictie aan toe en je krijgt verhitte discussies over een vrouwenprobleem in het kwadraat. Het argument dat romantiek afbreuk zou doen aan het genre, wordt door veel ruimdenkende mensen opgevat als codetaal voor: ‘laat die zwijmelende vrouwen opzouten met hun geneuzel over gevoelens want science fiction is voor óns bedoeld’.

Uitgaven als USA Today en de Washington Post scharen zich met hun recente acties in het kamp van de mensen die vooruitgang willen en diversiteit omarmen. Schrijfster Sarah Maclean krijgt vanaf nu regelmatig de kans om lezers te tippen en het aanzien van het romantische genre te vergroten. Haar eerste overzicht behandelde nieuw werk van Jill Shalvis, Cynthia Eden en Lorraine Heath. De nieuwe romantische sf-rubriek van USA Today komt uit de koker van  Veronica Scott. Ze weet waar ze over praat, want ze schrijft zelf romantische sf en speelt een actieve rol in ‘het wereldje’.

Misschien zouden Nederlandse kranten een voorbeeld kunnen nemen aan de Washington Post en USA Today. In de top zestig van meest verkochte boeken ontbreken de titels van romantische fictie, maar ook in ons land bloeit dit genre. Bruna lanceerde bijvoorbeeld vorig jaar een nieuwe imprint, Amber, om romantische fictie op de markt te brengen. Specifiek omdat er vraag naar was/is en omdat er zoveel nieuwe titels uitkomen in dit genre.

Het gaat om plezier hebben in lezen. Het gaat om het luisteren naar verschillende verhalen van allerlei verschillende mensen. Het gaat om het verbreden van je horizon en nieuwe boeken ontdekken. Fijn dat hier meer ruimte voor komt.

Politieke leiders zitten op een wankele troon

Man als politieke leider? Hoog percentage stemmen, relatief lange loopbaan, maakt kans op een tweede termijn. Vrouw als politieke leider? Hogere verwachtingen, minder steun, groter afbreukrisico, en geen tweede kans. Die opvallende verschillen brachten onderzoekers van de universiteit van Calgary in kaart, toen ze onderzochten hoe het mannelijke en vrouwelijke leiders van politieke partijen in Canada vergaat.

Vrouwen lijken het op zich goed te doen in de Canadese politiek. Begin 2013 stonden vrouwen aan het hoofd van vijf provincies. Daarnaast leidde een vrouw één territory, een soort provincie / gebiedsdeel. Dat ogenschijnlijke succes verhult echter dat vrouwen op een wankele troon zitten, aldus Brenda O’Neill en David Stewart van de universiteit van Calcary. Ze analyseerden de loopbanen van politieke leiders in de periode van 1980 tot 2005 en troffen veelzeggende patronen aan.

Zo bewezen de data opnieuw het bestaan van de glazen klif: een fenomeen waarbij organisaties pas vrouwen op hoge posten benoemen als die organisatie in zwaar weer verkeert. Maar liefst 25% meer vrouwen dan mannen kwamen aan de macht in situaties waarbij partijen in peilingen hopeloos op achterstand stonden, of op momenten waarop de partij geen serieuze deelnemer was. Veel vaker dan mannen moesten vrouwen zich opwerken uit een rotsituatie. Veel vaker dan hun mannelijke collega’s stonden ze onder druk van hoge verwachtingen. Zij moest het verschil maken en zich terugvechten, terwijl haar mannelijke collega gewoon z’n werk kon doen.

Vrouwen kregen ook minder steun dan mannen, en stond korter aan de top. Mannen kregen gemiddeld steun van 69% van hun partijleden. Vrouwen kwamen vaak niet verder dan 57%, een significant verschil. Vervolgens bleef een man gemiddeld 5,3 jaar aan de top staan, met goede vooruitzichten op een tweede kans. Vrouwen daarentegen bleven steken op 2,4 jaar, en kregen na hun vertrek geen tweede kans. Het was en is voor vrouwen erop of eronder. Alles moet perfect gaan, want bij tegenslag moet je het veld ruimen zonder uitzicht op herverkiezing.

De resultaten van het onderzoek komen op een pikant moment. Zojuist trad een prominente politica af, Alison Redford. Ze was de eerste vrouwelijke premier van Alberta. Redford stond onder druk vanwege haar declaratiegedrag en interne strubbelingen binnen het provinciebestuur. Daarnaast ontstond ophef omdat een mannelijke medewerker zijn ontslag indiende. De reden? Hij vond Redford geen aardige vrouw. Hij vond haar bazig.

Bazig is één van de vele manieren waarop de dubbele moraal vrouwen op achterstand zet. Hij is een leider. Zij is bazig. Vanwege die seksistische lading zouden sommige mensen het woord bazig het liefste willen verbieden. De discussie daarover is terecht nog gaande – woorden verbieden? Pardon? Ondertussen delen de meeste mensen de inschatting dat zulke aantijgingen vrouwen ondermijnen. Als Redford een man was geweest, zou de beschuldiging dat hij niet aardig was, geen gewicht hebben gekregen. Mannen hoeven niet aardig te zijn. Mannen kunnen gewoon leiden. Klaar.

Diverse media speculeren dan ook of seksisme meespeelde bij Redford’s vertrek en citeren collega’s die wijzen op een dubbele moraal, in het nadeel van vrouwen:

Former Edmonton Liberal MP Anne McLellan said while it’s a complex issue, she’s sure Alison Redford was treated differently because of her sex. The Progressive Conservative premier made mistakes, McLellan said, but her caucus and voters — both male and female — had unfair expectations of her as a female leader. “There seems to be some standard that somehow it’s OK for men in public life to act a certain way. But if women do that, that makes them not nice ladies,” she said.

De beide onderzoekers van de universiteit van Calcary houden het erop dat gender waarschijnlijk meespeelde. Haar politieke loopbaantraject past in ieder geval precies in het door hen in kaart gebrachte patroon. Ze haalde de 2,4 jaar niet, en krijgt geen kans om deel te nemen aan volgende verkiezingen. Zeer veelzeggend.

BONUS: zie voor de Nederlandse situatie onder andere de korte carrières van Agnes Kant en Jolande Sap. Geen van beiden kreeg ruimte of een tweede kans. Beiden kampten met mediaverhalen die je volgens Antia Wiersma zou kunnen betitelen als vormen van karaktermoord. Meer recente voorbeelden zijn lastig te vinden, omdat de Haagse partijleiders bijna zonder uitzondering blank en van het mannelijk geslacht zijn. Ook zeer veelzeggend.

Films met vrouwen maken winst

Films waarin vrouwen een rol van betekenis hebben, doen het wereldwijd beter dan films waarin vooral mannen voorkomen. Als iemand 1 dollar investeerde, kreeg die persoon 2,68 dollar terug met films die de Bechdel test haalden. Zakte een film voor die test, dan kreeg iemand 2,45 dollar terug. Dat loopt op als je het hebt over omzetten van ettelijke miljoenen.

Mensen van website FiveThirtyEight analyseerde de financiële gegevens van 1,615 films, uitgebracht in de periode van 1990 to 2013, afgezet tegen de Bechdeltest. Hoe vaker minstens twee vrouwen met elkaar spraken over iets anders dan een man, hoe vaker investeerders per dollar meer terugkregen. Het verschil bleef structureel zichtbaar, niet alleen binnen de Amerikaanse markt, maar ook als je keek naar de internationale distributie.

Deze keiharde cijfers maken gehakt van mythes die studiobazen van elkaar overnemen. Zo zouden films met vrouwen het niet goed doen. Klopt niks van. Of, andere mythe: jongens en mannen zouden geen films willen zien met vrouwen in de hoofdrol. Klopt ook niets van. Bij de meest recente Hunger Games film bestond het publiek gemiddeld voor 46% uit mannen, terwijl een heldin toch echt het scherm domineerde.

Voeg daaraan toe dat vrouwen iets meer dan de helft van de kaartjes kopen, en je zou zeggen dat Hollywood de helft van de wereldbevolking serieus moet nemen. Op dit moment gebeurt dat totaal niet. Van alle belangrijke personages is slechts 15% vrouw, en als je alle rollen meeneemt, ook de serveerster met één regel tekst, kom je nog steeds niet verder dan een magere dertig procent. Er bestaat zodoende een kloof tussen de samenstelling van het publiek, en dat wat je op het scherm ziet (vooral jonge blanke mannen).

De auteurs van de financiële analyse denken dat het een kwestie van tijd is. Vrouwen kopen kaartjes + films met vrouwen doen het goed = meer films waarin vrouwen belangrijke rollen spelen.

Women & Hollywood vreest echter dat het niet zo snel goed komt:

Let’s be real. The people who run Hollywood know these numbers. They get data breakdowns on every film they have. They know what’s making money and what’s not. But they are all invested in these big-budget tentpole action and superhero films that star men. That’s how they think. We can only hope that seeing women be successful in big blockbuster films will help break through the sexism that pervades Hollywood. I am hopeful, but I am also realistic. They’ve been leaving dollars at the door for years, and yet they still double down on male superheroes. Go figure.

Nederland krijgt eindelijk actie tegen loonkloof

Women Inc en Loonwijzer slaan de handen ineen voor een grootschalige campagne om de loonkloof tussen mannen en vrouwen terug te dringen. Vrouwen lopen volgens beide organisaties tijdens hun leven drie ton mis, en het wordt tijd dat we daar massaal tegen protesteren. Misschien wil de voormalige Arbeidsinspectie, nu Inspectie SZW, eindelijk in actie komen?

Wat onze zuiderburen al een slordige tien jaar doen, gebeurt nu eindelijk ook weer in Nederland. Terechte protesten tegen de structurele onderbetaling van vrouwen. Hopelijk helpt het, want tot nu toe zit er weinig beweging in de zaak. Af en toe probeert de politiek een balletje op te gooien. PvdA-parlementariër Keklik Yücel lanceerde vorig jaar nog een wetsvoorstel dat organisaties moet dwingen openheid van zaken te geven over de loonkloof. Ze ziet een rol weggelegd voor ondernemingsraden om ervoor te waken dat vrouwen niet massaal onderbetaald worden, en riep Inspectie SZW op om in actie te komen.

Daarna bleef het weer oorverdovend stil. Wat dat betreft is de campagne zeer, zeer welkom. De Zesde Clan merkt echter wel op, dat beide organisaties in de valkuil van het individualisme trappen. Zo staan in de campagneteksten stellingen als ,,Vrouwen kunnen meer verdienen door andere keuzes te maken op werkgebied”. Tuurlijk! Of vrouwen zichzelf maar even, vanuit de marge, bij hun eigen schoenveters uit het moeras willen trekken. Kies beter en dan komt alles in orde.

Graag een wat bredere focus, Loonwijzer en Women Inc. Uit onderzoeken blijkt dat je als vrouwelijke werknemer echt alles correct en goed kunt doen, en toch achter het net vist. We hebben namelijk te maken met een systeem waarbij blank en mannelijk structureel de voorkeur krijgt, en alles wat niet blank en mannelijk is aan de werkvloer blijft plakken, of niet verder komt dan de middenmoot. Zodra vrouwen een kind krijgen, botsen ze bovendien massaal aan tegen zwangerschapsdiscriminatie van werkgevers, en sociale druk van hun omgeving om de halve uit het anderhalf verdienersmodel te worden.

Voeg dat bij de algemene onderwaardering voor vrouwen en het vrouwelijke, waardoor zelfs de mannelijke babysitter meer geld krijgt, en alles bij elkaar opgeteld kom je gemakkelijk aan gemiddeld drie ton minder geld aan het einde van je al dan niet fictieve loopbaan. Daar kun je een mooi huis van kopen, zoals Amerikaanse artsen constateerden nadat onderzoek naar de man-vrouw beloning hetzelfde soort verschillen aan het licht bracht.

Dat is niet iets wat vrouwen in hun uppie op kunnen lossen. Je hebt te maken met machtsverschillen. Een vrouw kan meer loon vragen, maar een werkgever kan nee zeggen. Een vrouw kan wel pleiten voor promotie, maar als degenen met macht talent alleen herkennen in een blanke, mannelijke verpakking, heb je alsnog het nakijken. Ongelijke beloning hangt bovendien samen met een hardnekkige seksistische mentaliteit, en weerstand bij bedrijven die hun personeelskosten zo laag mogelijk willen houden en er geen belang bij hebben om vrouwen meer salaris te betalen.

Dat soort systematische weerstanden los je niet op door vanuit blij ‘ik kies mijn keuze’ gekraai louter en alleen naar individuele vrouwen te wijzen. Echter, zwijgen is geen optie, en iedereen, ook vrouwen zelf, moet wat doen. Want als je niks doet weet je zeker dat je als vrouw bedonderd wordt. Omdat je een vrouw bent. Dat is discriminatie / seksisme, en het wordt tijd dat meer mensen daar  collectief heel kwaad om worden.