Category Archives: Vrouw en Taal

Jaaroverzicht Lezeres des Vaderlands: een must-read

Iedereen die meent dat kwaliteit ‘vanzelf’ boven komt drijven, iedereen die vindt dat vrouwen gewoon beter hun best moeten doen om hun boeken gepubliceerd te krijgen, iedereen die zich afvraagt ‘waar zijn de vrouwen toch?’ zouden het jaaroverzicht van de Lezeres des Vaderlands als must-read op hun lijstje moeten zetten. De cijfers zijn overduidelijk (70% m-30% v) en als niemand iets wil doen omdat eerst anderen iets zouden moeten veranderen, zitten we over vijftig jaar nog steeds met blanke eenheidsworst.

Eerst de feiten. Na een jaar turven en tellen blijkt de aandacht voor vrouwelijke auteurs steken op 30%. Dit aandeel van circa eenderde komt ook terug in andere landen, zoals Australië of in de VIDA-tellingen uit de V.S. Het gaat om een structurele blinde vlek voor alles wat buiten het veld van blank en mannelijk valt. Daardoor halen schrijfsters de krantenkolommen slechts mondjesmaat, ongeacht hun werk.

In Nederland zouden vooral Het Parool en Vrij Nederland zich moeten schamen: die redacties komen niet verder dan rond de 20%. Dat het echt anders kan bewijst dagblad Trouw, met gemiddeld 40%. Niet geheel toevallig werken bij Trouw de meeste vrouwelijke recensenten en bij Vrij Nederland de minste, merkt de Lezeres op. Hulde aan Trouw! Allemaal een voorbeeld nemen aan die krant! Wordt abonnee van Trouw! Hoera!

Bij het stukken tellen hield de Lezeres geen rekening met de omvang van artikelen, en de plek binnen een boekenbijlage – prominente voorin met foto, of ergens achterin bij de korte signalementen. Zou ze dat aspect meegenomen hebben, dan duikelt dat gemiddelde van 30% aandacht voor vrouwen verder omlaag. Zowel in week 4 als in week 6  telde ze dit wel mee, en bleken stukken over vrouwen bij bijvoorbeeld de Volkskrant structureel korter te zijn en in de marge te staan. Op die manier ontstaat een tweede vorm van structurele marginalisering, binnen de geturfde marginalisering.

Tot slot maakt de Lezeres des Vaderlands korte metten met smoezen van het type ‘ja maar misschien  publiceren vrouwen minder boeken, uitgeverijen moeten ook wat doen, waarom heb je zo de pik op arme onderbetaalde krantenrecensenten’ enz enz. Welnu, verwijzen naar het aanbod uitgeverijen of andere schakels in de literaire wereld, is een manier van wegduiken:

Het is zeker zo dat waar je je schijnwerper ook zet in deze keten, vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Zelf heb ik al eens laten zien dat leeslijsten op middelbare scholen ook allesbehalve divers zijn. Dat betekent ook dat iedereen in de keten naar een schakel vóór zich kan wijzen om het probleem – en de verantwoordelijkheid – van zich af te schuiven. Dan verandert er echter nooit iets. […] Er wordt veel meer geproduceerd dan gerecenseerd, dus een boekenbijlage kán makkelijk diverser bespreken dan nu gedaan wordt. […] We zijn niet ‘vanzelf’ op weg naar meer gelijkheid, daar moet actief aan gewerkt worden.

Aan dat argument kan ik er nog eentje toevoegen. Kranten en andere media hebben de functie van poortwachter. Boeken waar zij aandacht aan besteden, komen beter onder de aandacht van lezers. Daarom houden uitgeverijen nauwlettend in de gaten welk boek De Wereld Draait Door in de etalage zet. Hun Boek van de Maand belandt daarna steevast in de toptien van de Bestseller 60. En daarom reageerden comics-fans zo teleurgesteld toen de New York Times een rubriek over dat genre schrapte – het wordt nu lastiger om uit te vogelen welk album je wil lezen, wat de aanbevolen titels zijn.

Ook op andere manieren blijken kranten en andere media poortwachters. In Australië komt tweederde deel van alle boeken uit de koker van een schrijfster. Als literaire bijlagen slaafs het beleid van uitgeverijen zouden volgen, zou het in de Australische media moeten wemelen van de artikelen over schrijfsters en recensies van hun boeken. Maar dat is niet zo. Australische boekenkaternen geven nog steeds tweederde van de kolomruimte aan mannelijke auteurs.

Kortom, op de media rust een extra verantwoordelijkheid om de situatie te veranderen. De Lezeres des Vaderlands hint dat Nederland misschien een eigen structurele telling krijgt, een instituut zoals VIDA. Dat hoop ik van harte, want de buren overzee merken dat cijfers publiceren een schok veroorzaakt in medialand en dat lekker tellen het debat naar een hoger niveau tilt:

VIDA’s count director Jen Fitzgerald says the numbers are so clear that they’re starting to change the conversation. “We have these stark blue-and-red charts that offer up data, and there’s no negating it. When we present it, it’s no longer a question of, ‘Is there an imbalance?’ Now, it’s a question of, ‘Why is there an imbalance? Do we want to change the imbalance?’ ” Fitzgerald says. “You know, the initial shock of, ‘Oh my goodness, are we really seeing 75 percent men across the board?’ to a question of, ‘Why are editors OK with 75 percent men across the board?’ “

Vrij Nederland, Parool, Volkskrant, NRC enz.: de bal ligt bij jullie. Doe er iets goeds mee.

Vrouwenmars trekt meer mensen dan inauguratie Trump

De Vrouwenmars in Washington, tegen Trump en alles waar hij voor staat, trok 500.000 demonstranten, twee keer zoveel mensen als de inauguratie. UPDATE: de teller staat nu op een miljoen. Het protest overschaduwde Trump’s eerste werkdag. Ook in honderden andere steden trokken mensen de straat op om te demonstreren tegen de nieuwe president. In Nederland onder andere in Amsterdam en Den Haag. Bij deze marsen was de opkomst óók groter dan verwacht. Een geweldig succes. Vreedzaam, met nul arrestaties, en mét een zee van roze gebreide pussyhats. Zelfs bij de politie.

Vrouwenmarsen hebben de geschiedenis al eerder drastisch veranderd. Trump en zijn team zouden er goed aan doen te luisteren naar de woorden van de vrouwen en mannen die een speech hielden. In Washington onder andere actrice Ashley Judd, die veel lol had met Trump’s nare vrouw-uitspraken, het optreden van Alicia Keys, America Ferrera, de 6-jarige Sophie Cruz en haar familie, filmmaker Michael Moore, actrice Scarlett Johansson, enzovoorts. Buiten Washington maakte senator Elizabeth Warren indruk met haar vurige toespraak in Boston, evenals presidentskandidaat Bernie Sanders in Vermont.

Diverse media gaven de uitgeschreven versies van de speeches, dus je kunt hun woorden nalezen als je wil. Onder andere die van Gloria Steinem, Janet Mock over transgenders en de rechten van prostituees, Madonna die ophef veroorzaakte met een paar fikse krachttermen, en Angela Davis, activiste pur sang.

Vox analyseerde de uitgangspunten van de Women’s March en signaleert dat de organisatoren zich stevig neerzetten als intersectionele feministen. Dat betekent dat gender meetelt, maar ook huidkleur, sociale ”klasse” en andere factoren die van invloed zijn op je positie binnen een hiërarchie. Door dit uitgangspunt te hanteren denken de organisatoren aan de langere termijn:

“If your short-term goal is to get as many people as possible at the march, maybe you don’t want to alienate people,” Anne Valk, the author of Radical Sisters, said in the same article. “But if your longer-term goal is to use the march as a catalyst for progressive social and political change, then that has to include thinking about race and class privilege.” Cooper says a key point to remember amid debates about intersectionality is simply that “when we organize under the banner of shared womanhood, acknowledging all these moving parts makes our collective work not weaker but stronger.”

Zie ook mijn uitleg over intersectionaliteit binnen de veelkleurige wereld van het feminisme. En dit interview met een Afro-Amerikaanse demonstrante.

Vanwege de duidelijke feministische inslag gold de Vrouwenmars bij voorbaat al als controversieel. New York Magazine signaleert dat dit grotendeels ligt aan negatieve beeldvorming in de media. Die schepten in de aanloop naar de protesten een beeld van feminisme in crisis en gedoe binnen de organisatoren en tussen vrouwen onderling. Net als bij Clinton kon er niks positiefs over de demonstratie gezegd worden. Ook besteedden diverse kranten en sites buitensporig veel aandacht aan discussies rondom ras en racisme. Alsof dat verkeerd is. Je zou ook kunnen zeggen dat zulke discussies juist essentieel zijn:

“When you make something that accounts for the most oppressed, everybody’s life tends to get better.” But that process may have bumps from time to time. UCLA’s Grace Hong believes the discord around today’s marches may, in the end, be good for feminism: “Maybe the point is to not all agree,” she says. “Maybe the point is to do these kinds of things so that you can have the tough conversations.” And maybe, she says, these marches are the next step toward having those tough, but necessary, talks.

Na de Mars lijken alle zorgen vergeten. Website Politicus USA noemt de demonstratie het grootste protest ooit in de V.S., met alleen al in Amerikaanse steden bijna drie miljoen deelnemers. Volgens zakenblad Forbes vormen de organisatoren een perfect voorbeeld van sociaal ondernemerschap. Daarnaast ziet onder andere de Boston Globe een directe lijn tussen heden en verleden. Honderd jaar geleden trokken zoveel vrouwen door de straten van Washington om het stemrecht te eisen, dat kandidaat Woodrow Wilson bijna Washington niet inkomen voor zijn inauguratie.

Nu, een eeuw later, moeten vrouwen nog steeds actie voeren om een sterkere positie in de samenleving te veroveren. Veel speeches, in Washington en andere steden, gingen over misstanden, inperkingen van vrouwenrechten, achterstand en alle andere manieren waarop vrouwen nog steeds tweederangs burgers zijn. Het speelveld is nog steeds niet gelijk, vrouwen trekken nog steeds aan het korte eind. Dus: protest!

Dat deden vrouwen en mannen 21 januari 2017 (opnieuw) met verve. Zakenblad Business Insider signaleert dat de succesvolle marsen een boodschap van eenheid afgeven. Het blad citeert feministe Gloria Steinem, een van de sprekers tijdens de Women’s March in Washington:

“Sometimes we must put our bodies where our beliefs are. Sometimes pressing send is not enough,” Steinem said, making a subtle dig at the Twitter-obsessed President Trump. “This unifies us with the many in the world who do not have electricity or computers … but do have the same hopes, the same dreams.” “This is an outpouring of energy and true democracy like I have never seen in my very long life. It is wide in age, it is deep in diversity. And remember, the Constitution does not begin with “I, the President,’ it begins with ‘We, the people,’” Steinem said.

Dus, Trump, pas maar op.

UPDATE: de mannen van de Vrouwenmars. En als je inspiratie zoekt voor feministische slogans: webmagazine Jezebel verzamelde de favoriete plakkaten. Ook de Huffington Post zette veel mensen met hun protestbord op de foto.

Belangstelling groeit voor Octavia Butler’s vooruitziende blik

Octavia Butler schreef genuanceerde science fiction over racisme, seksisme, het milieu, de Ander. Nu, dankzij het oprukkende conservatieve populisme, krijgen deze vraagstukken een nieuwe urgentie. En neemt de belangstelling voor de ideeën van deze auteur toe. ‘Alles wat je aanraakt, verander je’, schreef Butler, en met die hoopvolle boodschap kunnen mensen wellicht verder in het tijdperk Trump (en bij ons Wilders? Of die seksistische Trump-sympathisant Thierry Baudet???)

De hernieuwde aandacht voor Butler uit zich op allerlei manieren. Non-profit organisatie Clock Shop organiseerde vorig jaar een evenement rondom de auteur. Onder de noemer Radio Imagination vonden het hele jaar door performances, filmavonden en literaire bijeenkomsten plaats.  Clock Shop zelf produceerde bovendien een reeks podcasts over haar leven en werk.

Daarnaast houdt de Huntington Library, trotse beheerder van Butler’s archief, vanaf april 2017 een tentoonstelling, zodat mensen haar brieven, schetsen, aantekeningen enz. met eigen ogen kunnen zien. Oktober vorig jaar nam een journalist uit Los Angeles bovendien het instagram-kanaal van de Huntington Library over om haar nalatenschap digitaal te ontginnen. En haar roman Kindred (geestverwant) werd bewerkt tot een literair stripboek, met een voorwoord van SF auteur Nnedi Okorafor. Recensenten noemen dit album essentieel leesvoer en een prima introductie tot haar werk.

Butler’s ideeën en inzichten krijgen op die manier de kans om breder bekend te raken bij een groter publiek. Een hoopvol teken, zeker in de V.S., waar blanken met een abonnement op Fox News een seksistische, racistische president kozen, die op dit moment allemaal racistische, seksistische mannen aanstelt die de rechten van vrouwen en niet-blanke mensen in willen perken.

Hoe kun je in zo’n verhard klimaat verder? Hoe navigeer je dit soort troebele wateren? Butler zelf kan een voorbeeld vormen, met haar pure wilskracht. Daarnaast biedt ze inzicht in situaties (kennis is macht). Ze snapte precies hoe conservatief populisme werkt en hoe ras, gender en sociale klasse op elkaar inwerken. Zo voorspelde ze Trump’s campagneslogan al in de jaren negentig. In Parable of the Talents staat een figuur op die, in een tijd van crisis, religieuze intolerantie en een toenemende hang naar isolationisme, campagne voert onder het uitroepen van ‘maak Amerika weer groot’.

Literair tijdschrift ZYZZYVA nam dit boek dan ook prompt op in een leeslijst voor het Trump tijdperk:

While Butler tackles the issues of white supremacy, misogyny, and exploitative capitalism that climax in a post-apocalyptic America, her real concern is the novel’s empathic protagonist. Lauren turns her burden into the foundation for a religious community based in empathy; in doing so, she lets us imagine what a society organized according to human need might look like.

Naast medemenselijkheid stelt Butler in haar verhalen een vorm van holistische spiritualiteit voor, samen met een politiek gebaseerd op ecologie en de gemeenschap, zoals collectieven en coöperaties. Ze plaatst zichzelf daarbij in een lange traditie van feministische utopieën en dystopieën, signaleert magazine FemSpec. Cruciaal daarbij is het vermogen van mensen om te kunnen veranderen:

Butler in the end opts for the pragmatic solution within her utopian vision, and with that speaks to concerns within feminist grassroots movements: With whom to ally? What compromises are acceptable, what is not open for negotiation? And above all, she addresses issues of agency and the potential to seize the moment and change the world around us, the promise of “All that you touch, you change.”

Dat kan op een negatieve manier zijn, maar ook op een positieve wijze. Butler laat zien hoe je aan de positieve kant uit kunt komen. Mensheid, doe er je voordeel mee.

PS.: In Nederland is alleen De Patroonmeester tweedehands verkrijgbaar, de rest van haar werk bleef zo te zien onvertaald in het Nederlands. Uitgeverijen…..?!?

Amerikaanse damesglossies maken revolutie door

Er gebeuren hele interessante dingen op de Amerikaanse bladenmarkt. Twee voorbeelden: Glamour magazine, en Teen Vogue. Glamour kondigde trots aan dat het nummer van februari 2017 op één uitzondering na geheel door vrouwen werd geschreven, gefotografeerd en ontworpen. De coverfoto viel daarnaast op omdat er een vrouw met cellulitis op staat – tot voor kort echt onbestaanbaar. En Teen Vogue ontpopt zich tot een feministisch en politiek lijfblad voor intelligente tienermeiden. Revolutie!

Een typisch exemplaar van damesblad Glamour staat weliswaar vol door vrouwen geschreven teksten, maar voor de rest domineerden mannen de kolommen. Eén van de eigen redactrices, Cindy Leive, begon lekker te tellen en kwam tot de slotsom dat mannen 63 procent van alle fotografen uitmaken, evenals 68 procent van de kappers en iets meer dan de helft van de make-up artists.

Bij deze laatste categorie leek een evenwicht bereikt, totdat je keek naar de ruimte die deze grimeurs kregen. Vrouwelijke make-up artists zagen hun werk voornamelijk terug in kleine rubrieken en kleine fotootjes, terwijl hun mannelijke collega’s de klussen kregen die op centrale plekken in het blad verschenen – de spraakmakende fotoreportages, de grote spreads.

Leive problematiseerde deze situatie. Glamour moedigt vrouwen aan om de top te bereiken, schreef ze in een Van de Redactie stuk, en dan kan het niet zo zijn dat je in eigen huis een scheve situatie tolereert. De redactie besloot het eigen beleid bij te stellen en veel meer vrouwelijke werkneemsters betaald werk te geven. Het februarinummer komt zodoende geheel uit de koker van vrouwelijke fotografen, stylistes, make up artists en kappers. Met één uitzondering: Carl Ray, de make-up artist van Michelle Obama, die in het blad staat met een interview.

Na deze symbolische 100% vrouwen-editie wil Glamour in 2017 scherp opletten en de taken achter de schermen eerlijker verdelen onder mannelijke en vrouwelijke professionals. Onder andere Slate magazine juicht deze stap toe:

Putting women in front of the camera while men wield creative control both reflects and creates a social paradigm that lets men be “doers” while relegating women to the “done to.” Women’s magazines that lean on men to style, photograph, and make up the women in their pages are quite literally printing and disseminating a vision of women seen through the male gaze. Glamour is right to make this overdue alignment in priorities.

En dan Teen Vogue. Quartz Magazine vat de ontwikkeling van dit meidenblad als volgt samen: Teen Vogue werd kwaad, schrok wakker en begon mannen zoals Donald Trump angst aan te jagen. Volgens dit webmagazine zitten editor Elaine Welteroth en digital editorial director Phil Picardi achter deze verschuiving. Twee jaar geleden bestonden de meest gelezen berichten van Teen Vogue nog uit verhalen over het verleden van popster Taylor Smith en schoonheidstips. Het afgelopen jaar (2016) was het meest gelezen artikel een analyse van de manier waarop Donald Trump tegenstanders ondermijnt.

De koerswijziging naar kritische journalistiek ging gepaard met een opleving in het feministische bewustzijn van Teen Vogue. Bust Magazine prees bijvoorbeeld het nummer van februari 2016 voor reportages over jonge feministen, de situatie van meisjes met een donkere huid, over Know Your IX, een organisatie die studentes voorlichting geeft over hun rechten en mogelijkheden na aanranding of verkrachting op een campus, en een openhartig interview met Amandla Stenberg, die de rol van Rue speelde in de eerste Hunger Games film. Vox Magazine noemde het nummer een must read.

Ja, mode, make up en sterren komen nog steeds aan de orde in Teen Vogue, maar de redactie durft veel verder te gaan dan die traditionele onderwerpen en snijdt thema’s aan over gender, ongelijkheid, seksisme, racisme, politiek, enzovoorts. Eén van de medewerksters, Lauren Duca, durfde het zelfs aan om mee te ‘praten’ in een show van Fox News, een bolwerk van seksisme en conservatief populisme. En veegde prompt de vloer aan met mensen die vinden dat mode en politiek niet samen gaan.

Volgens The Atlantic geeft de redactie haar lezeressen wat zij willen, vragen en nodig hebben. Met dank aan de invloed van het internet zijn tieners tegenwoordig prima op de hoogte van allerlei ontwikkelingen in de wereld. En daar willen ze wat over lezen in hun eigen lijfblad:

“When it comes to news and politics, we look at ourselves as an ally and a platform—particularly to young women, and young people from marginalized communities,” Picardi said. “I think young people, and perhaps particularly young women are so wildly underestimated by the world at large, and I want us to be a platform that challenges that idea.”

Voor meer geluk in 2017

Bovenstaand gedicht vond ik erg mooi en wilde ik lezeressen niet onthouden…. Met dank aan Twitteraarster Kirsty Logan. Uitgeverij Burning Eye Books vertelt je meer over Sophia Blackwell en haar gedichtenbundel, waar bovenstaande uit kwam.

Jaaroverzicht 2016: vrouwen centraal

Hoe seksistisch en racistisch we nog steeds zijn bleek wel uit de behandeling die onder andere hoogleraar Gloria Wekker en politica Sylvana Simons ten deel viel, en een deprimerende Emancipatiemonitor. De stagnatie blijkt ook uit onze dalende plek op internationale ranglijstenminder vrouwen in de Volkskrant top 200 van machtige Nederlanders, en het oprukken van gekrenkte mannelijkheid, angstmythes over ”feminisering” en oprukkend populisme. Gelukkig kon Nederland desondanks positieve ontwikkelingen optekenen in 2016:

  • Atletes deden het dit jaar geweldig op de Olympische Spelen en op andere velden. Zoals de historische prestatie van de handbalsters, die voor het eerst een EK-finale haalden. En in oktober 2016 kreeg Nederland voor het eerst een vrouwelijke coach in het betaalde topvoetbal.
  • Tijdschrift Opzij riep hoogleraar José van Dijk uit tot meest invloedrijke vrouw van Nederland. Ze werd in 2016 de eerste vrouwelijke president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, ook een primeur.
  • Vrouwen gebruiken sociale media steeds vaker om seksueel geweld aan de kaak te stellen. In Nederland onder andere met hashtag #zeghet. Daarnaast beschikt Nederland sinds dit jaar eindelijk over een landelijk netwerk van centra voor seksueel geweld, waar vrouwen en mannen terecht kunnen voor eerste opvang en verdere hulp. En Emancipator haalde de Witte Lintjescampagne naar Nederland – een beweging van mannen die geweld tegen vrouwen willen voorkomen en andere mannen aanspreken op hun gedrag.
  • Langzaamaan ontstaat opnieuw het bewustzijn dat je alert moet zijn op gender, wil je iets bereiken. Zo kreeg Nederland in november de eerste Gender in Physics-dag, om de positie van vrouwen in de exacte vakken op de agenda te krijgen. Een genderscan naar een effectieve aanpak van huiselijk geweld kreeg een vervolg. Filosofie Magazine publiceerde een manifest over het aandeel van vrouwen in het openbare debat. Iets wat onder andere leidde tot campagne Ik Schrijf. En organisatie Women Inc. timmerde in 2016 flink aan de weg om een discussie op gang te brengen over gebrekkige medische zorg aan vrouwen, de loonkloof en overbelasting van vrouwen door teveel mantelzorg.
  • Historici Myriam Everard en Francisca de Haan brachten in 2016 het eerste wetenschappelijke onderzoek uit over Rosa Manus. Deze vrouw vormde samen met Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker de kerngroep van de eerste feministische golf. Haar bijdrage bleef onderbelicht, o.a. omdat haar archieven tijdens de tweede wereldoorlog gestolen werden en pas in 2003 terugkwamen.
  • 2016 stond ook in het teken van jonge feministen. Vooral in de steden (her)ontdekken vrouwen het feminisme. Zo organiseerden vrouwen zich in The Feminist Club Amsterdam. Ook pleiten vrouwen voor meer intersectionaliteit. Als vrouw met een niet-blanke huid moet je soms drie glazen plafonds doorbreken voordat je ergens komt.
  • Vrouwen schrijven niet met hun tieten, stelden 25 jonge auteurs april 2016 in een bundel vol essays. Hun boek maakte onderdeel uit van een jaar vol aandacht voor schrijfsters, recensies en de plek van vrouwen in de Nederlandse literatuur, aangevoerd door de Lezeres des Vaderlands en haar #lekkertellen campagne.
  • Trouw, die structureel goed scoorde bij #lekkertellen, stelde een lijst samen met de beste boeken van 2016. Met opnieuw, terecht, veel schrijfsters. Zoals Roos van Rijswijk, Kristina Sandberg, Pauline de Bok, Marijke Schermer en de dit jaar helaas overleden Jenny Diski.
  • Op de valreep van het jaar sneuvelde een glazen plafond. Claudia de Breij is de eerste vrouw ooit die de oudejaarsconference mocht verzorgen. Ze haalde 2,12 miljoen kijkers en kon 2017 beginnen met positieve recensies van haar optreden.
  • Schrijfster Chimamanda Adichie bezocht Nederland en inspireerde vrouwen hier om de moed niet op te geven in deze tijd van taaie stagnatie. Jongeren zouden Addichie’s essay Waarom Feminisme voor Iedereen is verplicht mee moeten krijgen op hun zestiende, zoals Zweden inmiddels doet. Haar twee belangrijkste tips rondom feminisme:

The first is your premise, the solid unbending belief that you start off with. What is your premise? Your feminist premise should be: I matter. I matter equally. Not ‘if only.’ Not ‘as long as.’ I matter equally. Full stop. The second tool is a question: can you reverse X and get the same results?

Verder in de wereld:

Latijns-Amerika: 2016 was het jaar waarin vrouwen zó genoeg kregen van de verkrachtingen en moorden, dat ze met de slogan ‘niet één minder’ (ni una menos) massaal de straat op gingen in Argentinie, Brazilië, Chili en vele andere landen. Diverse feministische organisaties zorgden dit jaar voor zelfverdedigingsbewegingen, vakbonden voor prostituees, ontmoetingshuizen om de femicide te bestrijden, landhervorming en vrijere abortuswetten. Het filmfestival van São Paulo stond in het teken van feminisme en Chili kreeg voor het eerst een feministisch muziekfestival, georganiseerd door zangeres Francisca Valenzuela. En voor degenen die geen Spaans lezen maar wel Engels: veel werk van schrijfsters in deze lijst met beste boeken van 2016.

Afrika: het African Gender Institute van de universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika, leverde opnieuw talloze interessante publicaties. Van het effect van radio luisteren op de levens van plattelandsvrouwen tot aan online feminisme en onveilige abortussen, dit instituut deed onderzoek en sprak erover. In Harare vond voor de vierde keer het African Feminist Forum plaats. Lees verder o.a. dit interview met Ruth Nyambura, van de African Eco-Feminist Collective, over vrouwen, feminisme en ecologie in Kenia. Of website HerZimbabwe, met een serie over het werk van Afrikaanse schrijfsters.

Azië: In China wint het feminisme aan kracht. Helaas ook de weerstand daartegen, met een stelselmatige vervolging van feministische activisten. Ook in Japan dreigt feminisme het nieuwe f-woord te worden. In Zuid Korea wil de bevolking hun vrouwelijke premier afzetten. Activiste Kamla Bhasin lanceerde de One Billion Rising campagne in Nepal, om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Filmmaakster Alankrita Shrviastava liet eind 2016 haar film ‘Lippenstift onder mijn burka‘ in premiere gaan, over feminisme in Hindi films. Tot slot: voor jonge vrouwen spelen sociale media een belangrijke rol als het gaat om bewustwording en het opzetten van feministische initiatieven. Sommigen bekopen dat met de dood. Zo vermoordde haar broer Qandeel Baloch, een Pakistaanse sociale media ster die pleitte voor vrouwenemancipatie.

Europa: Poolse vrouwen organiseerden massale protesten tegen een zeer strenge anti-abortuswet en slaagden erin hun conservatieve regering een halt toe te roepen. Succes! In Italië deed de regering openlijk een beroep op vrouwen om meer baby’s te baren. Die campagne verdween ijlings van tafel nadat vrouwen protesteerden tegen de seksistische, neerbuigende toon ervan. En de voorzitter van de Europese Commissie, Juncker, hield een belangrijke speech waarin hij de plannen voor Europa ontvouwde. 52 jonge feministen schreven een alternatieve speech waarin ze hun eigen visie ontvouwden. Tot slot: het gevaarlijke vrouwen project van de universiteit van Edinburgh. Veel mensen vinden vrouwen eng en gevaarlijk, maar wat betekent dat, hoe ziet ‘gevaarlijk’ eruit, wat vinden vrouwen? Het project begon 8 maart 2016 en loopt door tot 8 maart 2017.

V.S./Engeland: Onder het motto ‘woorden doen ertoe’ verzamelde de Huffington Post de 29 krachtigste stukken geschreven door vrouwen in 2016. Schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie scoort hoog, met twee stukken in de lijst. Toegift: Slate Magazine noemt 2016 het jaar waarin feminisme in de V.S. keihard tegen het glazen plafond botste. Voor de Engelse krant The Guardian zette Laura Bates op een rij hoe het vrouwen in 2016 verging. Het antwoord: wisselend, maar vaak won de humor.  Website Indiewire bekeek de situatie in Hollywood en concludeert dat 2016 een mooi jaar was voor actrices en verhalen waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Vrouwen kregen complexere rollen, met personages waar je als actrice echt je tanden in kunt zetten. Vriendschap tussen vrouwen kreeg meer aandacht in verhalen, en er ontstond meer diversiteit. Plus: grote vrouwelijke hoofdrollen in de StarWars franchise, zoals Rey! Vrouwelijke Ghostbusters! Een aanstormende Wonder Woman film!

Tot slot: de krachtige feministische speech van Madonna, Vrouw van het Jaar, tijdens het Billboard’s Women In Music 2016 evenement. Je kunt er vanalles over schrijven. Maar kijk en luister liever naar haar oprechte toespraak, inclusief oproep aan vrouwen om elkaar vaker te steunen.

Seksisme alarm: Cixin Liu heeft een genderprobleem

Chinese science fiction! Winnaar van de Hugo Award voor beste sf roman! Goede recensies! Ik begon met een open geest aan ‘The Tree-Body Problem‘ van auteur Cixin Liu, maar helaas liep mijn leeservaring averij op. Want zoals wel vaker gebeurt, heeft de schrijver een vrouwenprobleem. Mannen domineren het verhaal. Zodra een vrouw ten tonele verschijnt, vallen woorden als ‘kil’, ‘koud’ en ‘afstandelijk’.  De schaarse vrouwelijke personages gaan bovendien dood, of zorgen voor rampen.

Voor alle duidelijkheid: prima als een vrouw slechte keuzes maakt/een schurk is. Dat kan een goudmijn zijn voor een auteur en prachtige, spannende boeken opleveren. Het slecht-zijn verandert pas in een probleem als de auteur een karikatuur schept zonder de bijbehorende humoristische bedoeling. Als hij de paar vrouwelijke personages beschrijft in negatieve termen, als kille, zwakke, moeilijk benaderbare sfinxen. Als verder mannen, mannen en nog eens mannen het verhaal dragen en verder brengen.

Niet alleen maken vrouwen nauwelijks deel uit van de gebeurtenissen, ze krijgen ook op andere manieren een tweederangs status. Steeds komt hun uiterlijk ter sprake. Ik probeer spoilers zoveel mogelijk te vermijden, maar meteen in het begin schieten soldaten een vrouw neer. Ze staat tijdens China’s culturele revolutie boven op een muur met een vlag te zwaaien, wordt geraakt, valt. Bij dit alles besteedt Liu buitensporig veel aandacht aan haar slanke figuur en de sierlijkheid van haar bewegingen. Ook op andere plekken in het boek krijgt het uiterlijk van een vrouw alle aandacht, voordat je als lezer verder iets over haar hoort. Dat heet seksualisering. Bij mannelijke personages gebeurt dat niet.

Daarnaast draait een groot deel van het verhaal om een computerspel – niet zomaar een game, maar eentje met grote effecten op de gebeurtenissen in de echte wereld. Alle bij name genoemde personages in dat spel zijn mannen. Veel van hen dragen bovendien de namen van grootse Westerse wetenschappers uit het verleden, zoals Newton en Einstein. Echte revolutionaire wetenschap komt uit de koker van mannen. Mannen maken uit hoe de beschaving zich ontwikkelt. Zij bepalen, kiezen en beslissen.

Wat ik opmaak uit die opeenstapeling van aanwijzingen is, dat de auteur het niet goed voor heeft met zijn vrouwelijke personages. Hij kan niks met ze. Man = goed! Vrouw = dubieus, waarschijnlijk slecht! Als de lippendienst bewezen is – kijk, een vrouwelijk personage werkt als wetenschapster op een geheime militaire basis! – verlegt hij zijn focus naar de mannelijke personages, die veel meer ruimte innemen, handelen, de ontwikkelingen bepalen, letterlijk en figuurlijk het spel spelen, het échte talent hebben.

Ik heb echt geprobeerd met een onbevangen blik te lezen. Pas op pagina 253 gaf ik het op. Met tegenzin, want ik wilde graag ervaren wat deze Chinese auteur het genre kon brengen. En met teleurstelling, want de recensies waren zo positief van toon. Daarbij moet wel gezegd worden: die positieve recensies komen, achteraf gezien, vooral van mannen. Vrouwen benoemen veel eerder dat het seksisme van Liu voor hen onverteerbaar is en de leeservaring aantast:

….the degree of sexism and gender essentialism is pretty staggering. Somehow Liu managed to get to 2016 without realizing that “she was a woman, not a warrior,” needs to be preceded with “Dammit, Jim” or omitted completely.

Misschien, zo analyseert een andere recensente, kwam Lui enigszins weg met zijn vrouwenprobleem, omdat het zo fijn is als SF meer diversiteit krijgt:

Key characters who cause problems by being soft and nice are consistently female, while the ones who most help humanity to survive by being hard and tough are consistently male. […] consistently over many different human cultural eras men choose survival while females choose annihilation. This patterns suggests not just that the author has chosen to depict a sexist culture, but that author holds a sexist belief:  there is a robust innate difference between men and women that makes women bad leaders during conflicts. This is what I suspect Cixin only gets away with, so far, because he is Chinese. People eager to embrace ethnic diversity are often willing to overlook sexism in newly included ethnicities.

Ik heb genoeg van Cixin Liu. The Three-Body problem vormt deel 1 van een trilogie, maar Liu’s vrouwenprobleem maakt dat ik het bij dit eerste deel laat. Helaas.

Vaarwel Carrie Fisher, feministe en humoriste

Carrie Fisher stierf aan een hartaanval – kan 2016 na de verkiezing van Trump, de dood van artiesten zoals David Bowie en Prince, en oprukkend conservatief populisme nog rottiger worden? (TRIESTE UPDATE: een dag na haar dood overleed ook haar moeder, actrice Debbie Reynolds).Talloze media besteden aandacht aan Fisher’s werk en leven, maar voor dit weblog concentreer ik me natuurlijk op een specifiek aspect: haar uitgesproken feminisme en humor, waarbij ze bij voorbaat al grappen maakte over haar eigen overlijdensbericht:

Now I think that this would make for a fantastic obit — so I tell my younger friends that no matter how I go, I want it reported that I drowned in moonlight, strangled by my own bra.

Fisher nam geen blad voor haar mond als het ging om de positie van meisjes en vrouwen in de wereld. New York Magazine verzamelde haar vijftien beste feministische citaten. Daarin neemt ze onder andere stelling tegen de enorme druk waar actrices onder staan om dun en knap te blijven, en pleit ze voor meer begrip voor mensen met psychische problemen.

Fisher begreep dat ze voor altijd in het teken zou staan van haar rol als prinses Leia in de Star Wars films. Ze benutte die iconische rol meteen om gekkigheid aan te pakken. Zo kreeg ze als Prinses Leia nooit zelf een lichtzwaard. Waarop ze later in een interview opmerkte: ”zelfs in de ruimte is er een dubbele moraal”.

Daarnaast benutte ze de scènes waarin ze een slavin in een sexy gouden bikini speelde, als springplank voor stevige discussies over de seksualisering van vrouwen, mannenfantasiën en manieren waarop de cultuur sterke vrouwen probeert te reduceren tot hun lichaam:

She said, “To the father who flipped out about it, ‘What am I going to tell my kid about why she’s in that outfit?’ Tell them that a giant slug captured me and forced me to wear that stupid outfit, and then I killed him because I didn’t like it. And then I took it off. Backstage.”

BAM! De gouden bikini verandert in drie zinnen in een feministisch hoogtepunt. Op die manier wist ze het personage Leia om te toveren tot een voorbeeld voor andere vrouwen. Leia vocht zichzelf uit die gouden bikini en bleef de opstand leiden, benadrukte Fisher. Leia was een prinses, maar wel een feministische prinses die streed voor een politieke zaak. Op die manier maakte ze bovendien de weg vrij voor andere StarWars heldinnen, zoals Rey en, in Rogue One, Jyn Erso.

Fisher maakte daarnaast ook naam als auteur. Ze schreef diverse romans en memoire-achtige essaybundels. Website The Verge stelde een leeslijst samen met haar werk, waarin ze openlijk een beeld gaf van verslaving, psychische aandoeningen, ouder worden en leven als vrouw. De literaire wereld betreurt haar heengaan

Misschien kunnen Nederlandse uitgeverijen iets doen om haar boeken toegankelijker te maken voor een breed publiek? Het lijkt erop alsof geen enkele titel in het Nederlands vertaald werd – bol.com geeft bijvoorbeeld geen hits bij Nederlandstalige boeken, als je op deze auteur zoekt. Gemiste kans, mensen….

Moordpartij in Finland was niet ”willekeurig”

Dit verklaarde de politie eerder vandaag, nadat bekend werd dat een 23-jarige man vrouwelijke burgemeester Tiina Wilen-Jappinen en twee vrouwelijke journalisten doodschoot in de Finse stad Imatra:

“Er is geen aanwijzing voor een politiek motief. Het lijkt erop dat de de dader en de slachtoffers elkaar niet kenden”, zei de leidinggevende van het onderzoek. “Alles wijst erop dat hij zijn slachtoffers willekeurig koos.”

Nee, nee en nog eens nee. Dit type moord is niet ‘willekeurig’. Dit is een man die vrouwen doodschiet. En niet zomaar vrouwen: vrouwen met macht (burgemeester) en vrouwen die hun mening geven en nieuws maken (de journalistes). Vrouwen die actief zijn in het publieke domein, in de sfeer die teveel mensen nog steeds associëren met mannen en waar vrouwen nog steeds een minderheid zijn. Vrouwen doodschieten is een manier om te zeggen: terug in je hok.

Neem even een kijkje in de V.S. Daar komt het, vaker dan in Finland of Nederland, voor dat mannen om hun moverende redenen in het rond schieten. De meeste van dat soort massamoorden vinden plaats in de huiselijke sfeer en betreffen een man die vrouwen en kinderen vermoordt. Gebeurt het in het openbaar, dan kiezen deze merendeels blanke mannen opvallend vaak etnische minderheden en vrouwen als doelwit. Er is niets toevalligs aan dit hardnekkige patroon.

Bovendien komt in bijna de helft van de gevallen wat later in het nieuws dat de schutter een geschiedenis heeft van vrouwen mishandelen en/of seksueel misbruiken, voordat hij tot moord overging. Dit komt zo vaak voor dat deze gang van zaken inmiddels bekend staat als de ‘drie dagen regel’:

  1. Dag 1 – de moordpartij vindt plaats en de media weten nog weinig, dus ze berichten alleen in grote lijnen over de gebeurtenis
  2. Dag 2 – de media brengen meer persoonlijke details over de moordenaar naar buiten
  3. Dag 3 – het blijkt dat de massamoordenaar het voor zijn daad gemunt had op vrouwen, in de vorm van seksueel en/of huiselijk geweld

Volgens de Engelse krant The Guardian had de 23-jarige dader van de Finse moordpartij een strafblad, met daarop onder andere diefstal en geweld. Benieuwd of huiselijk geweld op dat strafblad voor komt.

Dat zulke mannen hun vrouwelijke doelwit ”willekeurig” voor de loop van hun wapen krijgen, dat hun moorden zoiets zijn als een aardbeving, jammer maar helaas, dat alles is een mythe. Het is niet waar. Dit was de zoveelste man die vrouwen als een makkelijk of passend slachtoffer ziet en de trekker over haalt, in een cultuur die vrouwen stelselmatig marginaliseert, minacht en reduceert tot de tweede sekse.

Trouw is niet de enige krant die de uitspraak van de Finse politie klakkeloos overneemt. Dat is tekenend voor het gebrek aan bewustzijn over en kennis van dit type gewelddadige actie. Maar de onderzoeken liggen er, de informatie is beschikbaar, en van journalisten mag je verwachten dat ze hun huiswerk doen, wat politiewoordvoerders ook zeggen. Dus, Nederlandse media: het was niet willekeurig.

Vrouwenhaat is dodelijk. Drie vrouwen zijn de meest recente slachtoffers. En dat steekt.

‘Niet eentje minder’, maar helaas, weer niet gelukt, het zijn er drie minder.

De Gereedschapskist: de Latte-aanval

Wat maakt dat de standpunten van mensen zoals Donald Trump en Geert Wilders zoveel effect hebben? Waarom kan een populistische partij met aantoonbare leugens een Brexit voor elkaar krijgen, terwijl linkse kandidaten het onderspit delven? Dat zou zomaar het gevolg kunnen zijn van de zogenaamde ”Latte libel”, oftewel Latte aantijgingen, betogen enkele politieke commentatoren. Zolang links daar geen antwoord op heeft, kunnen demagogen er met de macht vandoor gaan, vrezen ze.

Alex Frankel vat de theorie prachtig samen. Ik zie dit als een must-read, omdat het artikel goed uitlegt waarom types zoals Trump en Wilders scoren, terwijl met name vrouwelijke kandidaten extra kwetsbaar zijn in een strijd met zo’n rechts-autoritaire populist.

Hoe gaat het in zijn werk: de rechtse populist, meestal een blanke man, bestijgt een podium, grijpt een microfoon, en steekt ongeveer dit verhaal af. ‘Wij weten dat hardwerkende mensen zoals jullie lijden. Net als jullie hebben we genoeg van die grote stads-elite die niet luistert. Die bende multi-etnische feministen, salonsocialisten, betuttelende verzorgingsstaat-aanhangers, goddeloze pro-abortus kindermoordenaars, homo’s en quinoa-vretende grachtengordeltypes kijken op je neer. Ze minachten jullie. Ze vernielen onze normen en waarden, pakken onze banen af en verpesten onze normen en waarden met hun genderneutrale toiletten. Wij zijn de echte Nederlanders. Zij niet. Wij zijn boos en we staan aan jullie kant. Het land moet weer van ons worden!”

In Nederland krijgt dit verhaal een uniek eigen tintje met het verhitte zwarte pietdebat, waar mensen roepen dat ‘onze’ cultuur en ‘onze’ tradities onveranderlijk zijn en beschermd moeten worden. Het is ‘ons’ kinderfeest. Als anderen dat niet zint, rotten ze maar op, terug naar hun eigen land. Wat je er ook van vindt, het is een verhaal, het wekt emoties op, het is simpel, en het geeft mensen toestemming om te rellen tegen feministen, buitenlanders, minderheden en andere makkelijke doelwitten.

Volgens commentatoren zoals Frankel en journalist Thomas Frank hebben linkse partijen geen effectief antwoord kunnen vinden op deze tirade van populistisch rechts. Ze komen met rationele argumenten en boodschappenlijstjes. Maar daar win je de harten van mensen niet mee.

Als een vrouwelijke democrate terecht komt in een verkiezingsstrijd met zo’n type rechtse populist, zoals in de V.S. gebeurde, wordt de situatie nog moeilijker. Vrouwelijke politici moeten aan onmogelijke normen voldoen en worden sowieso al afgerekend op hun sekse. Demagogen zoals Trump maken handig gebruik van dit ongelijke speelveld. Frankel:

university educated women in politics will often be more measured and less theatrical because in their professional experience, women venting is seized upon as a sign of weakness. This can leave women on the centre and left – who find themselves in a tussle against an entitled man firing off the latte libel rhetoric – looking either somewhat disarmed, as in the case of Gillard, or looking more clinical, as in the case of Clinton. For women to lead parties like Labor and the Greens and be successful, they’ll need to challenge neoliberalism, do it with a powerful narrative, and to have the support of a large enough cohort of their colleagues and the media to withstand the shitstorm of hostility.

Die randvoorwaarden zijn er meestal niet. Dus kan een Trump winnen met een combinatie van leugens, seksistische aanvallen en loze beloften waar racisten blij van worden. Daarna gaan dit type rechtse populisten meestal hakken in sociale voorzieningen, reproductieve rechten van vrouwen inperken en hun vriendjes belonen. Kwetsbare mensen die op zo’n populist stemden in de hoop dat dit hun (financiële) positie zou verbeteren, komen bedrogen uit. Waarna ze zich nog wrokkiger voelen en nog gevoeliger worden voor de emotionele retoriek van rechtse populisten. De cirkel is rond.

Als partijen zoals de PVV bij de volgende verkiezingen in Nederland groter worden, komt dat onder andere door de Latte-aantijging. Je herkent het verhaal zo. Let op stereotypering van liberale elites – signaalwoorden onder andere ‘grachtengordel’, etenswaren zoals quinoa, incabessen, glutenvrij, beladen retoriek rondom buitenlanders, en woorden zoals ons land, onze cultuur, onze traditie, zonder expliciet uit te leggen wie bij ‘ons’ horen en aan te geven wat je precies bedoelt als je ‘de’ traditie aanhaalt.

Benieuwd of centrum- en linkse partijen een weerwoord vinden…. Ze hebben tot maart 2017. Succes!

 

Een paar artikelen waar ik graag de aandacht op vestig

Eén van de redenen waarom ik dit weblog bij houd, is zodat ik mensen kan doorverwijzen naar vrouwen die belangwekkende meningen uiten, inzicht geven in situaties, en iets vertellen over hun ervaringen. Vlak na elkaar kwam ik drie van zulke artikelen tegen. Een interview met Tamil schrijfster Ambai, en twee artikelen rondom het psychologische klimaat in de V.S. na de winst van Trump.

Journaliste Pooja Pillai interviewde Ambai en dook met haar de diepte in, over haar boeken, de perceptie van haar werk, feminisme, vriendschap tussen vrouwen en de verschillende manieren waarop mensen de nalatenschap van een auteur beheren, afhankelijk van diens sekse. Prachtig interview, geeft heel veel inzicht.

In ander nieuws: de winst van Trump dendert door. Feministe Lindy West publiceerde een artikel – lees het hier – over een nieuwe trend in analyses over de overwinning van deze man. Volgens allerlei (mannelijke) opiniemakers zou hij de Amerikaanse verkiezingen hebben gewonnen omdat politieke correctheid ontoelaatbare vormen aanneemt en sociale bewegingen te fel actie voerden. Pardon:

blaming political correctness for President Trump is […] every battered wife who has been murdered by her husband when she tries to leave. It’s “I wouldn’t have to hurt you if you’d just behave.” It’s a disingenuous rationalisation peddled by people who know they did nothing to help when Trump’s Voltron of hate was gathering steam and are suddenly terrified because the stock market is crashing. […] And what do you actually want us to do on a practical, day-to-day level? [..] Never defend our boundaries until they shrink down and garrote us? It’s not an option. Political correctness is not voluntary; it’s survival.

Toevoeging van mijzelf: het gebruik van het woord ‘overleven’ is niet overdreven in een land waar blanke mannen Trump als hun Alfamannetje ziende Ku Klux Klan Trump’s overwinning wil vieren, Trumpaanhangers mensen doodsbedreigingen sturen via Facebook, mannen vrouwen bestraffend toespreken omdat ze Clinton’s verlies bewenen, de aankomende president klimaatverdragen wil opzeggen, vreemdelingen wil deporteren en allerlei sociale vangnetten wil afschaffen, en instanties een stijging signaleren in het aantal hatecrimes.

Kali Holloway signaleert nog een andere trend. Een koor van mensen, opvallend vaak blank en mannelijk, roepen alle mensen die Clinton steunen op om alles te vergeten en sympathie te hebben met Trump-aanhangers, want deze blanke kiezers hebben het zo moeilijk. Dit plaatst mensen in een moeilijke positie. Begrip tonen en je verzoenen klinkt supernobel, maar wat als de ”tegenpartij” er hele andere gedragsregels op nahoudt, vraagt juriste Marie Henein zich af:

Going high when they go low means you speak only to people who were listening in the first place. It’s like bringing thank-you cards to a knife fight. You’re going to get hurt or worse, lose.

Bovendien vinden veel gemarginaliseerde groepen het moeilijk om sympathie op te wekken voor die klem zittende blanke Trumpstemmer, beargumenteert Kali Holloway in de derde must read:

For a people who have shamed black folks for supposedly always wanting a hand out, for being a problem of the entitlement state, I have never seen people who so firmly believe they are owed something.

Bonus 1: deze Twitterberichten

 12 nov.For years I shamefully failed to realise that men who shout Paki at me from passing cars are actually experiencing a lot of economic anxiety
 20 u20 uur geledenSan Francisco, CA It’s like telling someone in an abusive marriage that since ½ the people in the marriage like beating them, they need to find common ground.

Bonus 2: een aantal journalisten en schrijvers waarschuwen dat Trump een autoritair regeringsmodel vertegenwoordigt. Zo heeft Trump tijdens zijn campagne verschillende keren aangekondigd dat hij wetgeving rondom laster wil verruimen in gevallen waarbij de pers negatieve berichten publiceert.

Bonus 3: de altijd betrouwbare, scherpe John Oliver over het normaliseren van het aanstaande presidentschap van Donald Trump:

SF auteur Sheri Tepper overleden

Ik voel een grote behoefte opkomen voor nóg een plaatje van een schattig katje, om het leven te verzoeten, want na het nieuws dat blanke Amerikanen een racistische seksist tot president kroonden kwam ik erachter dat auteur Sheri S. Tepper eind oktober overleed. Ze zag het levenslicht in 1929 en debuteerde in de jaren tachtig met haar eerste SF roman voor volwassenen. Al snel ontwikkelde ze zich tot een auteur van zeer originele SF en leverde de ene na de andere klassieker af.

Onder andere uitgeverij TOR classificeert Tepper als een auteur die je óf haat, óf steengoed vindt. Ook lezers laten regelmatig weten dat ze zich nog steeds uitgedaagd voelen door Tepper’s science fiction:

It’s pretty much a guarantee when I pick up one of her books, that I’m going to read something strange, perhaps astonishing, maybe even offensive – but the originality; the uniqueness, is the true pay off. I love that when I read her books I’m not delving into something that’s been done a million times before.

Onder andere haar roman Grass (vertaald als Heren van Gras) staat hoog op mijn lijstje van iconische science fiction. Website Infinity Plus noemt dit boek een van de meest veelbetekenende romans van de jaren tachtig, vol literaire invloeden uit Moby Dick en de gedichten van Walt Whitman.

Het verhaal van Heren van Gras speelt zich af op een planeet waar grasvlakten overheersen – niet vreemd voor een vrouw die opgroeide in een prairiestaat in de V.S. Een elite van grootgrondbezitters lijkt de planeet te domineren, maar is dat wel zo? Steeds meer tekenen wijzen erop dat een inheems ras domineert en de mensen inzet voor eigen doeleinden. Het verhaal is een mengsel van ‘vreemde wereld ontdekken’, ecologie, horror, religieus fundamentalisme en vrouwenemancipatie.

Grass is daarmee een van de SF-romans waarin Tepper kwesties verwerkte die haar nauw aan het hart lagen, zoals racisme en seksisme. Die bevlogenheid droeg ze ook uit in het ”echte leven”. Zo begon ze in 1962 bij Planned Parenthood, een organisatie die medische zorg aan vrouwen levert. Ze droeg bij aan de groei van klinieken in Colorado en Wyoming, ontwikkelde een systeem om anticonceptie aan huis te bezorgen bij plattelandsvrouwen met een laag inkomen, en deed er alles aan om vrouwen baas in eigen buik te laten zijn. In interviews vertelde ze dat ze zichzelf ziet als een ecofeminist.

Onder andere collega SF auteur John Scalzi betreurt haar overlijden én de neiging van mensen om haar romans niet geheel op waarde te schatten:

she was one of my favorite science fiction and fantasy writers, and an influence on my thinking about SF/F writing, so to have her gone on is still a deeply depressing thing. Also a bit depressing: That Tepper, while well-regarded, is as far as I can tell generally not considered in the top rank of SF/F writers, which is a fact I find completely flummoxing. Her novel Grass has the sort of epic worldbuilding and moral drive that ranks it, in my opinion, with works like Dune and Perdido Street Station and the Earthsea series; the (very) loose sequel to GrassRaising the Stones, is in many ways even better, and the fact that Stones is currently out of print is a thing I find all sorts of appalling. […] Farewell, Ms. Tepper. Your voice will be missed. I’ll keep reading what you have left us.

Zichtbare vrouwenhaat neemt toe aan vooravond verkiezingen

De zichtbare vrouwenhaat neemt toe, nu Amerikanen over een paar dagen naar de stembus kunnen. Met Clinton als kop van jut krijgen in haar kielzog alle vrouwen er van langs. Zelfs een conservatief tijdschrift zoals The Economist moet toegeven dat seksisme een rol speelt bij de diepe haat jegens Clinton in het bijzonder, en (ambitieuze) vrouwen in het algemeen. Met alle gevolgen van dien: verdeeldheid onder vrouwen, politici die de Republikeinse partij verlaten, en geheime Facebook pagina’s van Clinton-fans. UPDATE: een scherp essay van schrijfster Barbara Kingsolver. Warm aanbevolen om te lezen.

De Trump campagne richt zich deze laatste verkiezingsdagen steeds openlijker op Clinton. Ze moet de gevangenis in. Ze kan niet regeren omdat ze getrouwd is met een man zoals Trump. Ze moet weg omdat ze een lesbische moordenares is. Ze wil mannen vermoorden en hun banen aan vrouwen geven. Ze doodt kittens om haar vijanden te intimideren. Ze moet dood. Door ophanging, of met kogels – ze wil immers het wapenbezit inperken. Daar weten wapenbezitters wel raad mee, aldus Trump. Als ze tóch levend  het presidentschap haalt, nou, dan moet ze alsnog vermoord worden, roepen anderen.

Deze openlijke haat tegen Clinton gaat gepaard met een kandidaat die vrouwen al net zo openlijk minacht en reduceert tot seksobjecten. Dat leidt tot verdeeldheid tussen mannen en vrouwen, en vrouwen onderling.

Dames gaan voor, dus wat betreft hun situatie: uit cijfers van website FiveThirtyEight blijkt dat mannen deze verkiezingen als normaal beschouwen en in gelijke mate zoals voorgaande keren stemmen voor de Republikeinen of Democraten. Voor vrouwen betekenen deze verkiezingen echter iets bijzonders. Ze zijn tot op het bot verdeeld.

Deze verdeeldheid speelt onder andere bij evangelische Christenen. Die haten Clinton met heel hun hart en hun heilige boek erbij. Maar hoe zit dat als je een evangelische vrouw bent? Kun je je ogen sluiten voor de vrouwenhaat van Trump en consorten, en samen met je man/het hoofd van het gezin gewoon de Republikeinen steunen? Voor een deel is het antwoord op die vraag ja, blijkt uit onderzoek:

women like Moore can denounce Trump’s deplorable statements, while remaining committed to a conservative faith and rejecting an alignment with a progressive movement. In other words, they can talk about politics, without talking about Politics.

Maar niet iedereen lukt dit. Een deel van de evangelische vrouwen kan of wil niet om de politiek met hoofdletter P heen. Zij verheffen steeds vaker hun stem en winnen terrein, signaleert de New York Times.

Wat betreft de kloof tussen mannen als groep en vrouwen als groep, geldt deze hele verkiezing als een strijd tussen de seksen en de rol van mannen en vrouwen. Mogen vrouwen baas in eigen buik zijn, of niet? Zijn vrouwen zelfstandige mensen of dochters, echtgenotes en weduwen van? Kunnen mannen blindelings uit blijven gaan van ouderwetse privileges? Of wordt het tijd dat ze eerlijk leren delen?

De strijdt begint zichtbare effecten te krijgen. Sinds Trump met zijn campagne begon, verlaten steeds meer vrouwelijke politici zijn kamp, met de conservatieve staat Texas voorop. Eén van hen, een Texaanse rechter, maakte zelfs een video om haar officiële vertrek uit de Republikeinse partij breed bekend te maken. Dat leidt ertoe dat de Republikeinse partij nóg meer een mannenbolwerk wordt. Misschien was deze ontwikkeling al een tijdje gaande, maar Trump werkt duidelijk als een katalysator.

Deze kloof tussen de seksen leidt daarnaast tot spanningen in gezinnen. In voorgaande verkiezingen zagen peilingen een verschil tussen het stemgedrag van mannen en vrouwen, maar omdat getrouwde vrouwen vaker hetzelfde stemden als hun echtgenoot, bleef het verschil beperkt. Deze verkiezingen tonen echter een verandering. Getrouwde vrouwen kunnen Trump niet velen, zeker niet na zijn ‘grijp ze in hun vagina’ uitspraken, en volgen hun man niet langer. Onder andere The Atlantic meldt dat mannen hun echtgenotes onder druk zetten om net als hem op Trump te stemmen.

Vanwege de Clintonhaat houden haar medestanders zich in het openbaar stil. Ondertussen vinden ze andere manieren om zich politiek te uiten. Zo blijkt dat vrouwen zich op beveiligde Facebook pagina’s verenigen om in het geheim over Clinton te praten (en op haar te stemmen). De aantallen medestanders die je dan vindt, kan snel oplopen: tijdschrift Cosmopolitan interviewde een vrouw die zo’n afgeschermde Facebookpagina opende en binnen de kortste keren met 6000 vrouwen in gesprek was. Een andere pagina, getiteld Pantsuit Nation, telt een miljoen volgsters.

Wordt het Clinton of Trump? Eén ding is zeker. Na 8 november 2016 hebben mannen en vrouwen in de V.S. een berg reparatiewerk te doen.

Seksisme alarm: Quote en mannen op een missie

Vergelijk de volgende situaties en uitspraken. Vrouw pleit voor de komst van asielzoekers in haar gemeente en krijgt van een spreekkoor van boze mannen te horen: ”daar moet een piemel in”. Vrouw levert sportcommentaar: ”die teef heeft gewoon een piemel nodig”. Willekeurig wie schrijft een feministisch opiniestuk: allerlei varianten van ‘die bitch heeft een goeie beurt nodig‘. Mensen nemen aanstoot aan een artikel wat mannen oproept een bewusteloze vrouw te penetreren: ”haatseks met de haatheks [is] het enige dat haar tot bedaren kan brengen”.

Quote vindt de kritiek niet eerlijk!

Quote besloot tot schelden omdat er kritiek kwam op een artikel waarin redacteuren van Esquire mannen uitleggen hoe ze kunnen uitvinden welk type vrouw ze moeten hebben. Door te doen, in alle omstandigheden. Ook als de vrouw in kwestie, bijnaam ‘dronken Dolly’, bewusteloos raakte van de alcohol:

“Ze stelde zich voor, maar je kon haar naam niet goed verstaan. Jullie liepen naar huis, maar ze struikelde over de stoeprand. Je hielp haar de trap op. Het lukte niet om haar broek soepel uit te doen. Ze viel halverwege in slaap. De katerlucht zal niet te harden zijn. Maar vanavond telt dat allemaal niet – je bent op een missie.”

Onder andere deze passage leidde tot kritiek, omdat het aanzet tot een misdrijf. Er staat geen expliciete oproep tot verkrachting, maar dat hoeft ook niet. De situatie is duidelijk. De vrouw kán geen toestemming geven voor seks. Maar je doet het toch, omdat je op een missie bent. Als mannelijke lezer weet je dan genoeg. Hint hint, nudge nudge, pak dat wijf.

Dat is geweld. Seksueel geweld. Verkrachting. In een context waarbij vrouwen veel vaker dan mannen het slachtoffer zijn van precies die misdaad, maar daar vaak geen aangifte van durven te doen omdat dan de hel losbarst en je het er bovendien wel zelf naar gemaakt zult hebben.

Esquire haalde het gewraakte artikel offline en de hoofdredacteur betuigde spijt. Zo niet Quote. Die publiceerde het stuk met een verklaring dat er niks mis mee is, en wie toch kritiek heeft is een haatheks. Haatheks was voor mij een nieuwe term. Google geeft niet veel ‘hits’ voor dit woord. Ik vond een kop van Geenstijl.nl: ‘Lilian Ploumen is een asociale haarheks‘. Waarom is niet helemaal helder, maar Geenstijl vindt haar ”van binnen totaal verrot”, dus daar.

Ik vond ook een weblog waarbij columniste Elma Drayer met ‘haatheks’ aangeduid wordt, omdat ze blijk zou geven van ”maniertjes in haar teksten, die suggestie van verwondering als het om verzuring gaat, dat misplaatste sarcasme – mijn haren gaan altijd recht overeind staan.” Dan is daar nog website Krapuul, waar PVV-er Laurence Stassen het moet ontgelden. Ze zou een haatheks zijn omdat ze een nazi zou zijn en ‘hysterisch over moskeeën krijst’

Wat dit kleine rondje duidelijk maakt is dat het woord haatheks gericht gebruikt wordt tegen vrouwen die irritatie opwekken, vanwege hun schrijfstijl, hun innerlijke verrotheid, hun hysterisch gekrijs.

Quote heeft uiteraard allerlei redenen om heel stoer tegen de schenen van die politiek correcte haatheksen te trappen en het onschuldige stukje lekker puh tóch online te houden. Het zijn drogredenen die feministen zo vaak horen dat er inmiddels hulpmiddelen zijn om lezers te verwijzen naar de uitleg waarom het een kulargument is. Scheelt lappen tekst. Het was maar een geintje? Zie hier. Het is een kwestie van smaak (dus doe niet zo op je teentjes getrapt)? Zie hier. Vrouwen zijn zelf seksistisch dus waar praten we over? Zie hier. Vrouwen zoeken expres naar seksisme om boos te worden? Zie hier. Je hebt kritiek, wij kunnen daar niet tegen en nu moet er een haatpiemel in? Zie hier.

Ik vind het stuitend dat de redactie van Quote het nodig vindt om dezelfde taal uit te slaan als internettrollen. Ik vind het stuitend dat de redactie net doet alsof woorden geen betekenis hebben en machtsverschillen niet bestaan. Ik vind het stuitend dat de redactie zich verschuilt achter dezelfde smoezen waar feministen al sinds de middeleeuwen doorheen prikken. Seksisme alarm!

Derde debat Clinton-Trump door een genderbril

Hillary Clinton won het derde debat tussen haar en Donald Trump. Behalve Trump’s gedraaikont rond de vraag hij de uitkomst van de Amerikaanse verkiezingen zou respecteren ja of nee, speelde zich opnieuw een genderstrijd af op het podium. Met een man die Clinton een nare vrouw (‘nasty woman‘) noemde, abortus beschreef in apocalyptische termen (doelde hij misschien op een keizersnede?), onder het uitroepen van ‘ik ga abortus verbieden’ en ‘ik respecteer vrouwen’. Tuuuuurlijk joh.

Tja. Trump. Het publiek lachte bij zijn bewering dat niemand vrouwen zo respecteert als hij.

Hoe moet je een man worden met Trump als voorbeeld, vraagt een transgender-redacteur van magazine Slate zich af. Het enige positieve is dat Trump zo’n duidelijk schoolvoorbeeld van giftige mannelijkheid geeft, dat er zowaar een serieuze discussie over mannen en mannelijkheid op gang komt in de V.S. Inclusief een verhoogde aandacht voor de schadelijke effecten van Trump’s soort mannelijkheid. Oproepen dat mannen iets moeten met de angst en onzekerheid die onder machogedrag a la Trump schuil gaan. De verkrachtingscultuur en de mythe van ‘goede’ en ‘slechte’ mannen. En moeders en vaders die hun zonen publiekelijk wijzen op andere vormen van man-zijn.

Enfin. Wat Trump in het derde debat ook deed, Clinton bleef opnieuw kalm, onverstoorbaar, en haarscherp. Zelf draaide ze op haar beurt nergens omheen wat genderkwesties betreft. Bijvoorbeeld toen het ging om abortus. Ga eens luisteren naar de vrouwen waar ik mee heb gesproken, riep ze Trump op. Om daarna het recht van baas in eigen buik te verdedigen, met de stelling dat de overheid zich niet moet bemoeien met vrouwen die zo’n moeilijke keuze moeten maken.

Cosmopolitan signaleert dat Clinton, bij onderwerpen zoals reproductieve rechten en seksueel geweld, over vrouwen sprak zoals geen enkele mannelijke kandidaat ooit voor elkaar kreeg. Omdat ze het woord ‘wij’ kon gebruiken. Wij vrouwen. Wij weten hoe het voelt als mannen je behandelen als een willoos seksobject. Wij vrouwen willen gelijk loon voor gelijk werk. Wij vrouwen weten hoe het is als je een ongewenste of gevaarlijke zwangerschap af moet breken. En hoe vernederend, eng en gevaarlijk het is als je geen baas in eigen buik kan zijn.

Magazine Slate constateert dat landen alleen al om deze reden meer vrouwen op politiek machtige posities nodig hebben:

When men discuss abortion among themselves, as they do in far too many policy discussions, it takes on a detached air of philosophical principles. When Clinton’s on the stage, it becomes about flesh and blood: women’s bodies and their most private, sacred rights to determine the courses of their own lives. Of all the reasons it benefits the nation to have more women in politics, this may be the biggest—the shift of women’s lives from the realm of hypotheses into the real world.

UPDATE: Vrouwen een naar wijf /nasty woman noemen, of erger, heeft een lange geschiedenis. Zulke beledigingen zijn namelijk erg handig voor mannen die vrouwen klein willen houden en die onbehagen rond vrouwen met macht willen versterken, analyseert de New York Times. Inmiddels verkopen verkiezingen-shirts met slogans als ‘nasty women vote’ erop als een dolle.

UPDATE 2: Beide kandidaten moesten een soort stand up comedian routine doen tijdens een diner met allerlei Belangrijke Mensen. Trump verruilde grappen voor gescheld op Clinton en oogstte boe geroep. Clinton hield een speech die én grappig was, én ontroerend, en van politiek belang omdat ze sprak over de normen en waarden waarmee ze een presidentschap in wil gaan als ze het wordt. Trump, wegwezen…

Vrouwen verslaan Trump in Amerikaanse verkiezingen

Stel dat alleen vrouwen zouden mogen stemmen bij de Amerikaanse verkiezingen in november. Dan had presidentskandidaat Donald Trump geen schijn van kans, becijferde website FiveThirtyEight, gespecialiseerd in onderzoek en statistiek. Ook niet onder Republikeinen. Vrouwen met die politieke voorkeur rennen twee keer zo snel weg van kamp Trump dan mannen. Zelfs super Christelijke vrouwen, de harde kern, beginnen Trump de rug toe te keren. Om nog maar te zwijgen van een vrouw als Michelle Obama, die, waardig als altijd, Trump en zijn aanhangers beleefd de deur wees in een daverende speech.

Aanhangers van Trump beginnen steeds zenuwachtiger te worden. Ze zien de bui hangen. Zelfs Conservatieve Christenen walgen van de hypocrisie van hun mannelijke geloofsgenoten die Trump verdedigen en hen zodoende laten vallen. De spanningen op dit gebied nemen toe nu steeds meer bekend wordt over de levenswandel en daden van Trump. Na de onthullingen over de ervaringen van kandidates en medewerksters van programma The Apprentice, of de ervaringen van Miss-kandidaten, of zijn vele recente beledigingen van vrouwen, komen vrouwen na zijn ‘het zijn slechts woorden’ geklets naar buiten met beschuldigingen over aanranding. De teller staat inmiddels op vier. Correctie: vijf. Correctie: tien

De vrouwen zwegen vaak jarenlang, maar de maat is vol na Trump’s leugens en smoesjes:

De vrouwen vertelden de gebeurtenissen wel in hun directe omgeving, maar traden nooit eerder in de publiciteit. Ook deed geen van beiden aangifte bij de politie. Leeds: ‘In die tijd dacht je als vrouw nog dat je het er vermoedelijk zelf naar had gemaakt.’ Na de ontkenningen van Trump tijdens het debat van zondag, besloten de vrouwen alsnog met hun verhaal naar buiten te komen.

Zeggen dat Trump een vrouwenprobleem heeft, zou wel eens het understatement van het jaar kunnen worden. Hij kwam jarenlang weg met zijn gedrag, dankzij de privileges die je als blanke man geniet in een cultuur waar blanke mannen de norm zijn. Nu hij presidentskandidaat is, gaan mensen echter serieuzer en kritischer kijken met wie ze te maken hebben. Dat is schrikken. Bij weldenkende mensen zal die afschuw voorlopig niet verdwijnen.

Kortom, kamp Trump in rep en roer. En hoe reageren ze? Door een campagne te beginnen om het stemrecht voor vrouwen terug te draaien. De V.S. regelden dat met een regeling die bekend staat onder nummer 19, dus de oproep luidt: trek de 19e in (repeal the 19th). Waarmee een heel ander debat begint. Zijn vrouwen mensen? Mogen we basale democratische rechten uitoefenen? Beschikken we over onszelf, of zijn we voorwerpen die ter beschikking staan van de grijpgrage handen van mensen zoals Trump? Baas in eigen buik of willoze baarmachine waar een gezond kind uit moet komen want anders dan?

Een ding is zeker. Van Trump moeten vrouwen het niet hebben. Van Clinton en haar bewezen aandacht voor vrouwenrechten wél. Van Michelle Obama wél:

 

Seksisme Trump lijkt kritische grens te bereiken

Tussen nu en 8 november kan nog vanalles gebeuren, maar voorlopig bereikt de Amerikaanse verkiezingscampagne iets wat veel commentatoren beschouwen als een keerpunt. Na de zoveelste uitgelekte seksistische uitspraken van Trump, lijkt de weerzin tegen zijn houding rond vrouwen een kritische grens bereikt te hebben. Persbureau Reuters gebruikt inmiddels het woord ‘crisis’ voor Trump. Andere bronnen melden dat de Republikeinen in paniek zijn nadat deze bom barstte. Pussygate!

Het kantelpunt lijkt bereikt dankzij de Washington Post. Die onthulde opnames van Trump waarin de presidentskandidaat ongegeneerd seksistische taal over vrouwen uitsloeg. In platte taal sprak hij over vrouwen en de manieren waarop hij hen wilde vastgrijpen, kussen en hoe hij hen in bed wilde krijgen voor een potje seks. Vooral uitspraken zoals ”als ster mag je een vrouw in hun pussy (vagina) grijpen” vallen zó slecht, dat onder andere Variety signaleert dat dit de druppel kan zijn die de emmer doet overlopen.

Zulke uitspraken komen namelijk neer op aanranding:

Trump is evidently proud of the fact that he wielded his wealth and star power as a weapon to help him abuse women—to kiss and grope them without their permission. This is violence, full stop.

Trump’s houding en gedrag geven de verkrachtingscultuur in een notendop weer. Vlak na het uitlekken van de opnames begonnen vrouwen via sociale media hun ervaringen te delen met mannen die hen ongewenst tussen hun benen grepen (#grabbedbythepussy). Zodat iedereen doorkrijgt dat het in dit soort situaties gaat om strafbare feiten en een cultuur van seksueel geweld tegen vrouwen.

Trump lijkt nog niet te begrijpen dat hij aanranding goedpraat. Hij publiceerde vrij snel na de primeur van de Washington Post een video waarin het lijkt alsof hij excuses aanbiedt. Een nadere analyse van zijn tekst wijst echter uit dat hij zijn gedrag probeert te normaliseren met een beroep op het ‘ach nou ja, jongens zijn jongens- argument. Gewoon wat praat van mannen in een kleedkamer, moet kunnen, phoe phoe zeg, sorry als iemand zich daar aan ergerde.

Een tweede excuus leek neer te komen op de aloude smoes die verkrachters van stal halen zodra iemand ze betrapt: ze vroeg erom. Opnieuw een element uit de verkrachtingscultuur.

Dat soort non-excuses verergeren de situatie. Zelfs partijgenotes vallen de conservatieve kandidaat nu openlijk aan. Andere Republikeinen trekken hun steun voor hem in:

Jason Chaffetz, the Republican congressman who chairs the House committee that is investigating Clinton’s use of a private email server, also withdrew his support. “I’m out – I can no longer in good conscience endorse this person for president,” Chaffetz told a Fox television affiliate. “It is some of the most abhorrent and offensive comments that you can possibly imagine.” He said he could no longer look his 15-year-old daughter or wife in the eye while backing Trump.

Deze opnames komen namelijk boven op een berg eerdere schandalen. Dagblad  The Telegraph kan moeiteloos een hele rubriek vullen met de geschiedenis van alle seksistische uitspraken die Trump heeft gedaan en, belangrijker, nu nog steeds doet.

Hoeveel incidenten en excuses van de dader wil je hebben voordat je toegeeft dat het een patroon is? Joan Walsh van magazine The Nation deed een paar dagen voor het uitbreken van dit meest recente schandaal al een oproep: ”laten we het gewoon hardop zeggen. Donald Trump is een seksistisch varken”. Steeds meer mensen, ook uit de Republikeinse hoek, beginnen dat standpunt nu over te nemen. En vragen zich af: moet dat onze president worden?

UPDATE: een aantal conservatieven bekritiseren Trump, want stel je voor dat iemand zo met hun dochter om zou gaan. Klinkt sympathiek, maar, zoals Slate magazine signaleert, zulke uitspraken zijn problematisch. De mannen die zo praten, halen de Dochter Clausule aan:

The Daughter Clause reveals an extraordinarily primitive understanding of human rights. It more or less implies that unless someone is your flesh and blood, you have little reason to care what happens to her.

Of, anders gezegd:

When a man’s concern for women begins and ends with her patriarchal relationships, he’s not speaking from empathy; he’s speaking from ownership.

Als weldenkend mens zou je ook zo, gewoon, uit jezelf, kunnen beseffen dat mannen zo niet over vrouwen moeten praten en niet zo met vrouwen om moeten gaan. Omdat vrouwen mensen zijn.

UPDATE 2: de New York Times houdt een lijst bij met prominente Republikeinen die publiekelijk Trump afzweren. De teller staat al op 150. De krant stelde ook een lijst op met mensen en ‘dingen’ (organisaties, landen, fenomenen zoals gehandicapt zijn) die Trump heeft beledigd. Die teller staat inmiddels op 273. Reken er maar op dat beide getallen de komende tijd nog oplopen.

Vrouwelijke Thor past in vooruitgang binnen comics-industrie

Aaaargh, een vrouwelijke Thor, dat kan niet goed zijn, kreunden mensen een paar jaar geleden. In augustus 2016 geeft onder andere website Smart Bitches, Trashy Books verzamelbundel Thor: Goddess of Thunder echter een tien. Ook website Forbidden Planet noemt de vrouwelijke Thor één van de beste Marvel series. Thor geeft zelfs blijk van een feministische inslag. Wow…..Deze ontwikkeling van ”meh” naar ”hoera” is symbolisch voor een omwenteling in de comics-industrie als geheel.

Er verschijnen steeds meer reeksen die om een vrouw draaien. Naast Thor verschijnt begin volgend jaar bijvoorbeeld een nieuwe serie rondom Batwoman. Met reden. De stripboeken over de vrouwelijke Thor verkochten beter dan die van de mannelijke Thor. Uitgeverijen merken dat en willen die dollars en euro’s graag ontvangen.

Uitgeverijen krijgen bovendien door dat vrouwen tegenwoordig bijna de helft (46%) uitmaken van de groep die comics leest. Die lezers worden bovendien steeds kritischer. Zo beloofde DC Comics in 2011 om meer vrouwen aan te nemen, nadat fans kritiek hadden op het belachelijk lage percentage werkneemsters. De firma lijkt daad bij het woord te voegen. Het verhaal van de nieuwe serie over Batwoman komt bijvoorbeeld uit de pen van Marguerite Bennett.

Vrouwen krijgen zodoende steeds vaker de ruimte en mensen beginnen te wennen aan hun invloed op de verhalen. Het blijft uitkijken- zoals bij veel emancipatiebewegingen zie je vaak dat na twee stappen voorwaarts weer een stap achteruit volgt. The Mary Sue kraakte bijvoorbeeld een opvolger van Goddess of Thunder tot de grond toe af vanwege de seksistische inhoud van het nieuwe verhaal:

It’s all well and good to create safe spaces for alternative readers in books like Thor or Ms. Marvel, but if you then progress these characters by placing them in situations where they’re treated as badly as female comic characters have been historically (murdered, mutilated, sexually harassed etc.) then you’re not championing inclusion at all. We’ve got our safe spaces, Marvel; but why is the rest of your world still so dangerous?

Zulke stappen terug doen de algehele vooruitgang gelukkig niet teniet. De laatste tijd verandert er echt iets. Zo zoeken vrouwen steeds vaker hun eigen weg als tekenares en scenariste van strips. Dat gebeurt meestal los van de grote uitgeverijen zoals Marvel en DC Comics. Die grote bedrijven moeten reageren op de groei van onafhankelijke uitgevers, willen ze hun marktaandeel behouden. Want lezers willen diversiteit, merkt onder andere striptekenares Ashley A. Woods:

“I learned that for black girls who read comics, I suddenly became a big deal. People would bring their kids to stop by wherever I was, just so they could meet me,” said Kendall, who is guest writing on a Princeless anthology, featuring an adventurous black princess who eschews the awaiting-a-white-knight stereotype. “One of the moms said to me, ‘My daughter loves comics but at most of the stuff we go to, she doesn’t see anyone who looks like her.'”

Dus krijg je steeds vaker situaties zoals Marvel die vrouwen aanneemt om een Captain Marvel strip te produceren, en waarom zou Wonder Woman niet lesbisch zijn? Dit personage leefde jarenlang in een vrouwenmaatschappij en het past in de canon dat ze relaties had met vrouwen, ook liefdesrelaties. Dus is het logisch als je dat zonder ophef of nadruk gewoon opneemt in de verhaallijnen.

De hele industrie lijkt langzaam wakker te worden en te beseffen dat vrouwen mensen zijn, signaleert Adriana Melo:

when I started, back then, 80% of what mattered on a female character, was her body. She had to have the right size and the right amount of curves and there’s a word for a frame that was called “butt-shot”, and they used it a lot. But now, the editors are the first ones that say “no butt-shots”.

Trump campagne gooit alles op Clinton’s sekse en huwelijk

Wow, Trump gaat voluit in zijn vrouwenhaat. Na een vijf dagen durende tirade over een miss Universe die in de ogen van de presidentskandidaat te dik zou zijn én sletterige sekstapes zou hebben gemaakt, viel hij Clinton aan met de Grote Zes: lelijk, hoerig, krankzinnig, leugenachtig, niet loyaal aan haar man en  zwak. Vervolgens zei Trump-aanhanger Rudy Guliani, voormalig burgemeester van New York, hardop wat seksisten denken: Trump is als man sowieso beter dan een vrouw, ongeacht haar kwaliteiten.

De Miss Universe, Alicia Machado, slaat hard terug in de media. Ze is de aantijgingen van Trump zat en laat zich niet door hem intimideren:

”Door zijn haatcampagne probeert de Republikeinse kandidaat een vrouw in diskrediet te brengen en te demoraliseren, een van zijn meest verschrikkelijke eigenschappen. Maar wat hij echt wil is de aandacht afleiden van zijn echte problemen en zijn onbekwaamheid om zelfs maar te pretenderen dat hij de leider van dit grootse land is.”

Clinton zelf moet al haar hele loopbaan dealen met seksisten zoals Trump. Zodoende wist ze in het eerste debat precies wat ze moest doen om de vrouwenhaat van Trump in de schijnwerpers te zetten. Haar overwinning leverde haar na dat debat een stijging in de peilingen op, terwijl Trump duidelijk schade leidde door zijn zwakke optreden en zijn soms onsamenhangend klinkende obsessieve kritiek op Machado en Clinton.

Voor het tweede debat, op 9 oktober, heeft Trump aangekondigd dat hij het nog harder gaat spelen en dat hij zich onder andere zal richten op de ontrouw van Bill Clinton. Want als je als vrouw je echtgenoot niet kunt managen, kun je het land ook niet leiden. Of zoiets. Meer seksisme van Trump! Meer krankzinnige aanvallen op vrouwen en mensen met een gekleurde huid. Dat helpt vast. Vooral om vrouwelijke kiezers over de streep te trekken.

Dat soort complimenten zijn helemaal geen complimenten

Bij dit geweldige artikel van Laura Bates van het Everyday Sexism Project moest ik meteen denken aan een recent incident bij de NS. Een vrouw meldde dat een conducteur in de trein ongewenst achter haar aan zat, naast haar ging zitten en aandacht wilde. Een anonieme klantenservice medewerker was niet onder de indruk van haar klacht. Zie het maar als een compliment, kreeg ze te horen. Beetje flirten, moet kunnen, en als het echt vervelend wordt kun je er zelf iets van zeggen.

Jahaaa…. alleen het probleem is: dit soort gedrag van mannen is geen compliment. Het is niet ‘een beetje flirten’. En de circa 90% vrouwen die erg zenuwachtig worden van zulke mannen hebben volkomen gelijk, want als ze laten merken niet van zulk gedrag gediend te zijn, breekt de hel verrassend snel los. Zoals Laura Bates analyseert: situaties escaleren in een oogwenk, met zeer negatieve gevolgen voor de vrouw die een grens stelde:

Women who have shared their experiences with the Everyday Sexism Project, which I founded, have variously described being chased, hit by cars, punched, spat on, having bricks and bottles thrown at them, and being subjected to sexual assault – all after rejecting unwanted male advances. Yet, had they reported the initial ‘compliment’ that began the interaction, many would have told them to be grateful, to smile, to enjoy it.

Precies de eerste reactie van de NS-medewerker. Compliment! Doe niet zo moeilijk! Maar deze complimenten die geen complimenten zijn, gebeuren in een context van mannen die een instrumentele kijk hebben op vrouwen. Vrouwen verdienen alleen ”respect” in de mate waarin ze voldoen aan zijn behoefte, inclusief het beschikbaar stellen van haar lijf. Dat lijf is niet van haarzelf, maar van hem, om te bekijken, te beoordelen en desgewenst te bepotelen.

Het is de kijk op vrouwen die je tegen komt bij intellectuele auteurs die belangrijke maatschappelijke misstanden aan de kaak stellen. Het is de blik die je tegenkomt bij de studenten die een bangalijst van sexy studentes samenstellen en rondmailen. Het is de blik die je tegenkomt bij hoog opgeleide consultants van internationale accountantsbureau’s. Het is de blik die naar voren komt in rap- en hiphopvideo’s, bij presidentskandidaten voor wie zelfs een Miss Universe niet knap en aantrekkelijk genoeg is en bij journalisten die astronautes vragen hoe dat zit met hun lippenstift in de ruimte.

Het is een blik die vrouwen reduceert tot gebruiksvoorwerp en seksobject. Je hebt als man het recht dat voorwerp te gebruiken, want daar is het voor. Dat voorwerp moet niet opeens amok maken, aldus Bates:

There is a power dynamic at play here – a hierarchy that dictates whose body belongs to whom. Violence is the price for those who dare to break these unwritten rules.

Daarom is het volstrekt terecht dat de politie in Engeland een hatecrime maakt van straatintimidatie en andere vormen van agressie tegen vrouwen in de openbare ruimte. Dat nafluiten, toeroepen, jezelf opdringen en vrouwen achtervolgen, schoppen en slaan, komt voort uit haat en minachting van vrouwen. Je moet zulk gedrag aanpakken voordat het escaleert. Zie voor ons land: stop straatintimidatie. En de Nederlandse tak van Hollaback, waar vrouwen incidenten kunnen melden en steun krijgen om standvastig te blijven. Want, zoals Laura Bates zegt:

We will never fully address the harassment and violence women face unless we begin at its roots, by tackling the underlying idea that women are second class citizens, that their bodies are fair game for male comment and touching, and that men have an inherent ‘right’ to expect a sexual response from a woman. This is a problem that can only be solved by disrupting that sense of entitlement that some men believe holds true.