Category Archives: Marketing

Seksisme alarm: mannen praten over economie en filosofie

Een festival over economie en de filosofie! In de Westerkerk van Amsterdam! Klinkt geweldig, maar beste organisatoren, waar zijn de vrouwen?

Pas op: schijn bedriegt…..

Op de foto’s op de homepage lijkt de man-vrouw verdeling redelijk goed. Er staan foto’s van drie blanke mannen en twee blanke vrouwen, meteen bovenaan. Kijk je daarna echter naar het daadwerkelijke aanbod, dan zie je in het programma dat deze vrouwen meestal de moderator zijn, en daarnaast hooguit een inleiding verzorgen. Zoals Marjan Slob en Miriam Rasch. Ze betreden niet zelfstandig het podium met een eigen verhaal, maar ondersteunen mannelijke sprekers zoals Sheldrake en Sloterdijk.

Voor de rest is het mannen wat de klok slaat. Naast de heren van de foto’s Peter Sloterdijk, Slavoj Žižek en Rupert Sheldrake, praten Larry Siedentop, Paul Steenhuis, Peter Sloterdijk, Owen Jones, Jan Zielonka, Bas Heijne, John Gray, Dyab Abou Jahjah, Maurice Knegtel Sensei, enzovoorts. Het gaat maar door, man na man na man. De enige uitzondering lijkt Eva Rovers, wiens bijdrage plaats vindt in een groep met drie mannen en een mannelijke moderator (Boudewijn Richel).

Ik vind het compleet absurd dat een groot evenement anno 2017 zó weinig vrouwen weet te vinden om écht iets te zeggen over grote onderwerpen zoals economie en filosofie. De paar vrouwen die er zijn, treden bijna allemaal op in ondersteunende rollen om het optreden van de mannen te laten schitteren. Ik zou de organisatoren willen oproepen voortaan bewuster om te gaan met de onbewuste vooroordelen die dit soort eindplaatjes opleveren. Daarvoor verwijs ik bijvoorbeeld naar de site van de Gendered Conference Campaign, met diverse tips om dit soort eindresultaten in een vroeg stadium bij te stellen.

Vrouwen verdienen beter!

Van feminisme light tot ‘optimistisch feminisme’, ruimte en vrijheid

Steeds meer feministen waarschuwen voor feminisme light. Het gaat daarbij om een voorwaardelijke vorm van gelijkwaardigheid met een nadruk op individueel consumeren. Onder andere auteur Chimamanda Addictie neemt stelling tegen dit soort krachteloze papieren tijgers. Anderen, zoals Jessa Crispin en Rebecca Solnit, benadrukken juist het vitale karakter van een opstandig soort feminisme. Geholpen door feiten, zoals die geleverd door onderzoekster Cordelia Fine. Die wijzen uit dat wij mensen veel flexibeler zijn dan de Mars en Venus denkers je willen laten geloven.

Feminisme ligt voortdurend onder vuur. In de kern is het een van de meest revolutionaire bewegingen aller tijden. Veel mensen voelen zich daar ongemakkelijk bij en proberen de scherpe kantjes van het basis gedachtegoed af te vijlen. Adichie is duidelijk in haar weerzin tegen het eindresultaat van dat soort verzachtingen, een voorwaardelijk soort feminisme:

Feminisme light bedient zich van parallellen als ‘hij is het hoofd en jij bent de hals’. Of ‘hij rijdt maar jij zit ernaast’. Nog troeblerender in feminisme light is het idee dat mannen van nature superieur zijn maar verwacht worden ‘vrouwen goed te bejegenen’. Nee. Nee.Nee. Aan de basis van het welzijn van een vrouw moet meer liggen dan mannelijke welwillendheid. […] We oordelen harder over machtige vrouwen dan over machtige mannen. En dat wordt mogelijk gemaakt door feminisme light.

Een andere manier waarop we als mensen feminisme reduceren tot een onschadelijk feel-good gebeuren is het vermarkten van de kernboodschap. Dan krijg je reclames voor water met een smaakje, onder het motto ‘women in control’ – waarna je hele slanke, hele blonde, hele blanke vrouwtjes vrolijk in een jurkje rond ziet huppelen.

Ja daaaaag, zo is het feminisme niet begonnen… Het begon met een roep om gelijkwaardigheid en om politieke, economische en sociale rechten, niet met koolzuurhoudend water kopen of een video liken op Facebook terwijl je op een Woman Power yogamat ligt.

Dát is het soort tandeloos feminisme waar Jessa Crispin tegenin gaat. In ‘waarom ik geen feministe ben‘ legt ze uit dat ze zichzelf niet bij zo’n individualistische consumentenbeweging aan kan sluiten. Ze wil terug naar het echte feminisme, een feminisme van vrouwen die boos worden, tegen achterstelling in opstand komen, en weigeren dat revolutionaire elan te verstoppen onder roze strikken en schattige cupcakes.

Crispin’s boek kreeg kritiek omdat ze wel een probleemanalyse geeft, maar geen oplossing biedt. Feministen opereren echter niet in hun uppie. Een andere feministe, Solnit, gaat in een nieuwe essaybundels juist in op wegen naar voren. Het doorbreken van de stilte staat centraal bij haar:

“Silence is forever being broken, and then like waves lapping over the footprints, the sandcastles and washed-up shells and seaweed, silence rises again.” Solnit’s voice shows us what it means to refuse to be drowned out, and how doing so creates the hope that you, along with many others, can change the world. “A free person tells her own story,” Solnit writes. “A valued person lives in a society in which her story has a place.”

Zover zijn we nog lang niet, en juist daarom is het goed als wij vrouwen onze stem blijven verheffen, met elkaar in gesprek gaan, en de wereld opnieuw definiëren op basis van onze eigen ervaringen, inzichten en onderzochte feiten. Wat dat betreft komt het goed uit dat wetenschapster Cordelia Fine een nieuw boek publiceerde. In Testosterone Rex maakt ze korte metten met alles wat je dacht te weten over de invloed van hormonen en genetische aanleg. Zo menen we dat mannen voordeel genieten van een fikse dosis testosteron, maar dat blijkt nergens op gebaseerd.

Ook theorieën over mannen- en vrouwenbreinen vallen in duigen zodra je kritisch onderzoek doet. Het wonder van mensenhersenen is juist dat ze zo flexibel zijn en zich aanpassen aan ervaringen en situaties. Dat geeft lucht en ruimte. Rollenpatronen liggen biologisch gezien veel minder vast dan mensen beweren, en zijn vooral een sociaal-cultureel product. Wat mensen verzonnen, kun je veranderen. Hoera!

Amerikaanse damesglossies maken revolutie door

Er gebeuren hele interessante dingen op de Amerikaanse bladenmarkt. Twee voorbeelden: Glamour magazine, en Teen Vogue. Glamour kondigde trots aan dat het nummer van februari 2017 op één uitzondering na geheel door vrouwen werd geschreven, gefotografeerd en ontworpen. De coverfoto viel daarnaast op omdat er een vrouw met cellulitis op staat – tot voor kort echt onbestaanbaar. En Teen Vogue ontpopt zich tot een feministisch en politiek lijfblad voor intelligente tienermeiden. Revolutie!

Een typisch exemplaar van damesblad Glamour staat weliswaar vol door vrouwen geschreven teksten, maar voor de rest domineerden mannen de kolommen. Eén van de eigen redactrices, Cindy Leive, begon lekker te tellen en kwam tot de slotsom dat mannen 63 procent van alle fotografen uitmaken, evenals 68 procent van de kappers en iets meer dan de helft van de make-up artists.

Bij deze laatste categorie leek een evenwicht bereikt, totdat je keek naar de ruimte die deze grimeurs kregen. Vrouwelijke make-up artists zagen hun werk voornamelijk terug in kleine rubrieken en kleine fotootjes, terwijl hun mannelijke collega’s de klussen kregen die op centrale plekken in het blad verschenen – de spraakmakende fotoreportages, de grote spreads.

Leive problematiseerde deze situatie. Glamour moedigt vrouwen aan om de top te bereiken, schreef ze in een Van de Redactie stuk, en dan kan het niet zo zijn dat je in eigen huis een scheve situatie tolereert. De redactie besloot het eigen beleid bij te stellen en veel meer vrouwelijke werkneemsters betaald werk te geven. Het februarinummer komt zodoende geheel uit de koker van vrouwelijke fotografen, stylistes, make up artists en kappers. Met één uitzondering: Carl Ray, de make-up artist van Michelle Obama, die in het blad staat met een interview.

Na deze symbolische 100% vrouwen-editie wil Glamour in 2017 scherp opletten en de taken achter de schermen eerlijker verdelen onder mannelijke en vrouwelijke professionals. Onder andere Slate magazine juicht deze stap toe:

Putting women in front of the camera while men wield creative control both reflects and creates a social paradigm that lets men be “doers” while relegating women to the “done to.” Women’s magazines that lean on men to style, photograph, and make up the women in their pages are quite literally printing and disseminating a vision of women seen through the male gaze. Glamour is right to make this overdue alignment in priorities.

En dan Teen Vogue. Quartz Magazine vat de ontwikkeling van dit meidenblad als volgt samen: Teen Vogue werd kwaad, schrok wakker en begon mannen zoals Donald Trump angst aan te jagen. Volgens dit webmagazine zitten editor Elaine Welteroth en digital editorial director Phil Picardi achter deze verschuiving. Twee jaar geleden bestonden de meest gelezen berichten van Teen Vogue nog uit verhalen over het verleden van popster Taylor Smith en schoonheidstips. Het afgelopen jaar (2016) was het meest gelezen artikel een analyse van de manier waarop Donald Trump tegenstanders ondermijnt.

De koerswijziging naar kritische journalistiek ging gepaard met een opleving in het feministische bewustzijn van Teen Vogue. Bust Magazine prees bijvoorbeeld het nummer van februari 2016 voor reportages over jonge feministen, de situatie van meisjes met een donkere huid, over Know Your IX, een organisatie die studentes voorlichting geeft over hun rechten en mogelijkheden na aanranding of verkrachting op een campus, en een openhartig interview met Amandla Stenberg, die de rol van Rue speelde in de eerste Hunger Games film. Vox Magazine noemde het nummer een must read.

Ja, mode, make up en sterren komen nog steeds aan de orde in Teen Vogue, maar de redactie durft veel verder te gaan dan die traditionele onderwerpen en snijdt thema’s aan over gender, ongelijkheid, seksisme, racisme, politiek, enzovoorts. Eén van de medewerksters, Lauren Duca, durfde het zelfs aan om mee te ‘praten’ in een show van Fox News, een bolwerk van seksisme en conservatief populisme. En veegde prompt de vloer aan met mensen die vinden dat mode en politiek niet samen gaan.

Volgens The Atlantic geeft de redactie haar lezeressen wat zij willen, vragen en nodig hebben. Met dank aan de invloed van het internet zijn tieners tegenwoordig prima op de hoogte van allerlei ontwikkelingen in de wereld. En daar willen ze wat over lezen in hun eigen lijfblad:

“When it comes to news and politics, we look at ourselves as an ally and a platform—particularly to young women, and young people from marginalized communities,” Picardi said. “I think young people, and perhaps particularly young women are so wildly underestimated by the world at large, and I want us to be a platform that challenges that idea.”

Deprimerende shirts voor meisjes

Meisjes, opgelet. Wil je een heldin zijn en met je superkrachten de wereld redden? Dan moet jíj eerst trainen terwijl je broertje direct aan de slag mag (want hij kan automatisch alles, hij is een echte held)…

… en moet je eerst je huishoudelijke taken doen voordat je de wereld mag redden:

Shirts voor meisjes zijn soms echt té deprimerend voor woorden. Gelukkig helpt protesteren. Target, de leverancier van het ”eerst huishouden doen voordat je de wereld gaat redden” gebod, heeft dit artikel inmiddels uit de collectie gehaald na felle kritiek van ouders.

Misschien leren fabrikanten dan dat het ook anders kan. Zo bijvoorbeeld:

 

Amerikaanse kranten tonen Bill Clinton bij historische mijlpaal voor vrouwen

De eerste vrouw ooit die officieel kandidaat is voor het Amerikaanse presidentschap? Je zou het niet zeggen als je de voorpagina’s zag van de krant in de V.S.. Bijna alle grote titels kwamen op de proppen met foto’s van Bill Clinton. Waarom doe je dat, redacties, als je het nieuws wil verslaan? Het nieuws was Hillary’s absoluut historische kandidatuur. Niet haar man Bill op een podium.

De Washington Post had tenminste nog het fatsoen om in de kop te melden dat het om Hillary ging:

Oooooh, díe Clinton! Bedankt voor de opheldering!

Sommige commentatoren, zoals Jezebel en Vox, toonden zich kritisch maar streken met hun hand over hun hart. Redacties kampen met strakke deadlines, Hillary staat pas op de laatste dag van de conventie echt op het podium, dus ze moesten wát.

Hillary gaf echter een videoboodschap, dus er was wel degelijk beeldmateriaal van haar tijdens dit historische moment. Los daarvan, je kunt toch gewoon haar foto gebruiken ter illustratie bij het nieuws? Zoals wegmagazine Salon benadrukt lukte het enkele andere media welThe New York Times dacht na en publiceerde een foto van enthousiaste vrouwen uit het publiek, die een bord omhoog hielden met de tekst “Girl Power.” Prima keuze. De Chicago Sun Times gebruikte een portretfoto van Hillary en USA Today gebruikte het beeld van Hillary’s videoboodschap én een beeld van vrouwen uit het publiek.

Kortom, het kan best, iets met Hillary of iets met vrouwen op de voorpagina. Maar nee, een blanke man domineerde. Dit gebrek aan beelden van Hillary is belangrijk, want, zoals Bitch samenvat, het doet ertoe of je zichtbaar bent of niet:

Representation matters. Newspapers would never dream of running photos of Melania Trump when announcing her husband’s nomination. The fact that so many major news outlets blithely plastered Bill Clinton’s mug all over papers announcing Hillary’s nomination not only implicitly credits him for her accomplishments, it also keeps the focus on male politicians—when this was a historic occasion precisely because it centered on women. In media, the images we see matter.

Dit voorbeeld is misschien wat extreem, maar wel degelijk symbolisch betekenisvol: je kunt doen wat je wilt, zelfs als eerste vrouw ooit de nominatie van je partij binnen slepen, maar dan nog loop je het risico dat je man op de voorpagina’s staat in plaats van jijzelf. Als samenleving roepen we vrouwen constant op dat ze minder bescheiden moeten zijn, dat ze zichtbaar moeten worden. Prima, maar de omgeving moet ook een beetje meewerken. En je niet vergelijken met een hyena als je een keertje lacht in het openbaar. Is dat zoveel gevraagd?

Photoshop verandert je kijk op de werkelijkheid

”Als er niet expliciet bij een foto staat dat het beeld onbewerkt bleef, kun je er van uit gaan dat alles bewerkt is met Photoshop”. Dat is de waarschuwing van vier mannen die zelf wilden ervaren hoe het is om als model gefotografeerd te worden, waarna anderen het beeld aanpassen aan een heersend schoonheidsideaal. Ze vonden het een schokkende, dehumaniserende ervaring. Welkom bij de club!

Website BuzzFeed beschikt over de zogenaamde Try Guys. Vier mannen die vanalles uitproberen. Voor een van de meest recente afleveringen van hun rubriek wilden ze weten wat het effect is van heersende ideaalbeelden over het uiterlijk van vrouwen. Vrouwen liggen onder een genadeloos vergrootglas. Onder andere actrice Jennifer Aniston protesteert tegen die druk en wijst erop dat mensen een vreemd beeld krijgen van vrouwen en hoe hun lichamen moeten zijn, door al die verwrongen eisen en idealen.

Hoog tijd dus voor de Try Guys om in de voetsporen van vrouwelijke beroemdheden te stappen. Ze ondergingen een fotoshoot, waarbij ze fameuze poses imiteerden van vrouwen zoals Madonna. Vervolgens zagen ze hoe de beelden een metamorfose ondergingen. Verbijstering, verwarring en vervreemding van hun eigen lijf waren het gevolg.

Zo kon één van de mannen, Zach Korenveld, niet goed overweg met de vele commando’s die hij kreeg tijdens de fotoshoot:

“Be angular and hard but be soft and be seductive but innocent and it’s like what are you ― I can’t be all of these things at once,” he said.

Een andere man, Keith Habersberger, imiteerde een advertentiefoto voor lingeriemerk Victoria’s Secret:

Hij had grote moeite met zijn verandering van mens in seksobject:

“This is a hypersexualized position, and my face is not a part of who I am at all in this,” he said. “I’m an object. My face won’t even be in the photo.”

Hoewel mannen ook sexy moeten poseren, zijn vooral vrouwen doelwit van seksualisering.  Goed dat Habersberger als man een keer ervaart hoe dat is, en dat je menselijkheid verdwijnt als je alleen als een stel sexy onderdelen gezien wordt.

Ook Ned Fulmer merkte dat zijn gevoel mens te zijn, averij op liep. Hij imiteerde een bekende foto van Madonna:

..en merkte na afloop op:

The Try Guys were all surprised by the photoshopped image of Fulmer, which he said made him look “like a vampire.” He also wasn’t a fan of the photo shoot process itself. “I just felt so beaten down and like there were expectations of me that I couldn’t meet,” he said.

Kortom, wat je ziet in allerlei glossy’s en damesbladen, is fictie. Maar omdat je nooit het plaatje zag voordat iemand met Photoshop begon, raak je dat inzicht snel kwijt en denk je dat de foto’s redelijk dicht bij de werkelijkheid staan. Nee dus. Goed om daar weer even aan herinnerd te worden….

UPDATE zie ook tijdschrift Opzij over dit experiment.

Ik kan niet wachten op Wonder Woman

Na mannelijke superheldenfilms en nog meer mannelijke superheldenfilms (om nog maar te zwijgen van seksistische marketing en andere diversiteitsproblemen voor die mannelijke superhelden-producties) komt in juni 2017 eindelijk Wonder Woman in de bioscopen. Studio Warner Bros. benutte een grote conventie, Comic-Con, in San Diego, om fans een allereerste voorproefje te geven. Ik kan niet wachten:

Met Wonder Woman krijgen we voor het eerst in ruim tien jaar weer een Hollywoodfilm rondom een superheldin. Pas in 2019 kunnen we een volgende verwachten, Captain Marvel. Die film zou eerst in 2018 uitkomen, maar studio Marvel besloot voorrang te geven aan een vervolg op Ant Man ”dus” het werd ”natuurlijk” een jaar later.

Kortom, vrouwelijke fans en fans van superheldinnen in het algemeen komen er bekaaid vanaf. Joehoehoehoehoe, juichte website Jezebel dan ook na het zien van de Wonder Woman trailer:

This is a biased assessment, because Gal Gadot has maintained a death grip on my heart ever since she first appeared as Gisele in the Fast & Furious. But setting that aside: This new trailer for Wonder Woman totally slays. […]  “I can’t let you do this,” the soldier says, right before several smash cuts of our heroine taking on what appears to be an entire battalion with gritty panache. “What I do is not up to you,” she replies coolly, a response that caused my fist to involuntarily punch the air in a fit of girl-power solidarity.

Het lijkt erop dat regisseuse Patty Jenkins recht doet aan Wonder Woman’s geschiedenis als feministisch icoon. Ook andere media, zoals webmagazine Slate, reageerden positief op de trailer. Kan het beter? vroeg The Mary Sue zich af met een retorische vraag. We weten het in juni 2017. Zucht…..

Wilt u een kopje koffie bij het seksisme?

Een goede vriend van De Zesde Clan stuurde een nieuwsbrief door van barista en koffiebrander Matt Perger. Zijn meest recente editie van Barista Hustle is helemaal gewijd aan gelijkheid en gelijkwaardigheid. Hoognodig, want ook de wereld van koffiespecialiteiten, baristas en de perfecte espresso lijdt aan een genderprobleem. Steeds meer koffieprofessionals zien dat gelukkig in en willen er iets aan doen. Want koffie is van en voor iedereen, niet alleen van mannen…..

Perger’s nieuwsbrief bevat onder andere links naar sites waar vrouwelijke professionals en andere koffiefans seksisme in kaart brengen. Bijvoorbeeld door ervaringen te delen via The Bag of Dicks en door ‘alleen voor mannen’ reservaten aan de kaak te stellen in Douchey Dude Baristas. De koffiebar-recensies op deze site bevatten veelbetekenende observaties, zoals:

Here we have it again folks. Another “top cafe” in Melbourne with a clear gender divide between the men and women.  […] This place is a boys club, it’s thick with testosterone and the girls know their roles, which excludes them from coffee making […] Our waitress was knowledgable, interesting and worked the room with grace. Service from the men was, as usual, non-existent.

Net als in andere beroepen lijdt de koffiebranche onder het aloude vooroordeel (koffie)professional = man. Van daaruit kom je al snel terecht bij vooroordelen tegen en uitsluiting van vrouwen, met zichtbare resultaten zoals alleen mannen achter de koffiemachines, en weinig vrouwelijke deelnemers aan barista-wedstrijden. Zie hierover onder andere een goed gedocumenteerd artikel van een Nederlandse professional, Cerianne Bury. Of dit interview met haar, in koffie-vakblad Sprudge.

Als vrouw heb je in zo’n mannelijke mannencultuur weinig opties als je vooruit wil komen in het beroep. Of  je gebruikt je ‘vrouwelijke attributen’  om zodanig attractief te zijn dat mannen je leuk vinden en je mee laten spelen, óf je moet ”een van de jongens” worden. Dat betekent je vrouwelijkheid opgeven en daarmee een deel van je persoonlijkheid buitensluiten. Wil je geen van beide wegen bewandelen, dan negeert iedereen je en kun je het sowieso schudden.

Daar bovenop komen de bekende vormen van vrouwendiscriminatie, waaronder:

  • vrouwen moeten bedienen terwijl mannen een training krijgen om als barista met de koffiemachines te werken, danwel het management in te rollen
  • mannen die promoties krijgen terwijl veel beter gekwalificeerde vrouwen, met veel meer ervaring, gepasseerd worden
  • mannen die het niet accepteren als een vrouwelijke manager haar werk als manager doet – in plaats daarvan noemen ze haar een bitch en een te emotionele vrouw
  • koffie evenementen, zoals congressen, waar vrouwen te maken krijgen met seksuele intimidatie, mannen die hun beroemdheid misbruiken om jonge baristas in bed te krijgen

Ditzelfde rijtje kun  je moeiteloos opstellen voor andere bedrijfstakken.

De bewustwording neemt echter toe in koffieland. Sites als Dude Baristas en Bag of Dicks vergroten de bewustwording. Er vindt onderzoek plaats naar vrouwendiscriminatie in de sector, met aanbevelingen om verbetering te bewerkstelligen.  Vrouwen kunnen daarnaast terecht op speciale evenementen zoals The Coffeewoman in de V.S. of festival Barista Connect in Londen.

Dat zijn mooie gelegenheden om andere vrouwelijke professionals te ontmoeten, te netwerken en inspiratie op te doen. Zodat je er weer even tegenaan kunt als je dit soort café’s in loopt:

Seven Seeds, talk about a Douchey Dude Barista problem! Not only do you appear to have an all dude coffee policy, your bros are living in some alternate universe unreachable by us mere mortals. They’re switched off, intentionally so, and it’s the women who are picking up the slack.

Producenten durven vrouwen niet aan

Helden? Hollywood blockbusters? Filmstudio’s en producenten die geld willen verdienen met de verkoop van op dit soort films gebaseerd speelgoed? Als je die dingen combineert weet je als meisje en als vrouw één ding zeker: producenten durven vrouwen niet aan en zien je niet staan. (Ja, dat rijmt.)

GhostGusterGirls_CityCon2016-3

De voorbeelden vliegen je op dit moment om de oren. Ghostbusters editie 2016 heeft een geheel uit vrouwen bestaand spokenjagers-team. Maar dat zou je niet zeggen als je een speelgoedwinkel binnen stapt. Alle producten die samenhangen met deze film richten zich expliciet op jongens. Jongens staan op de verpakking en van (beelden van) de nieuwe Ghostbusters ontbreekt ieder spoor. Alsof meiden geen spoken willen vangen in een stoer pak en met geweldige wapens.

De verwachte verkoop van speelgoed beïnvloedt zelfs filmscripts. Een paar dagen geleden kwam regisseur Shane Black in het nieuws omdat hij toegaf dat hij het script van Iron Man 3 moest aanpassen op last van Marvel Studios. Black wilde een vrouwelijke slechterik in het verhaal. Uiteindelijk werd het echter een man en ging acteur Guy Pearce er met de rol vandoor. De reden voor de verandering was, expliciet, de sekse van de schurk:

“There was an early draft of ‘Iron Man 3’ where we had an inkling of a problem. Which is that we had a female character who was the villain in the draft. We had finished the script and we were given a no-holds-barred memo saying that cannot stand and we’ve changed our minds because, after consulting, we’ve decided that toy won’t sell as well if it’s a female…We had to change the entire script because of toy making.”

Eén van de redenen kan zijn dat de poortwachters bij filmstudio’s en speelgoedfabrikanten kijken naar de zogenaamd neutrale waardering van films, series en producten op sites zoals Rotten Tomatoes of IMDB. Uit onderzoek blijkt echter dat zogenaamd neutrale waarderingen in de praktijk helemaal niet neutraal zijn. Veel meer mannen dan vrouwen brengen hun stem uit. Deze mannelijke meerderheid heeft de neiging om over op vrouwen gerichte producties heen te kotsen. Oftewel:

James Poniewozik  ‎@poniewozik Men are 1) less open to things women like than vice versa 2) more likely to think, “This requires my opinion!”

Op die manier lijkt het alsof je meer risico neemt als je iets voor of met vrouwen doet. Maar dat is schijn. Je mist een deel van de ”vrouwelijke stem” en de mannelijke meerderheid vertekent het beeld met hun allergische reactie op alles wat riekt naar vrouwen en vrouwelijkheid. Waarna het iedere keer als een complete verrassing komt dat films die vrouwen centraal stellen succes hebben en dat mensen juist wél zitten te wachten op heldinnen en alles wat daarmee samenhangt. Meisjes nemen zelfs de roze en paarse kleuren voor lief, als ze maar in de huid van hun heldin kunnen kruipen.

Hoe dan ook,  Marvel heeft sowieso een notoir vrouwenprobleem bij de superheldenfilms en de merchandising daar omheen. Eerder hielden ze bijvoorbeeld Black Widow uit productie. Dat veranderde pas na een aantal succesvolle films, en nadat fans campagne voerden met de kreet ‘waar is Black Widow’.

Juist omdat het gaat om fantasie, om spelen, om dat wat kinderen zien en horen, brengt deze gang van zaken schade toe aan meisjes. Als kind krijgen ze al ingeprent dat ze in hun hok moeten blijven – ‘dit is niet voor jou, hou je bij je babypop en je roze strijkbout‘. Deze seksistische marketing kan zelfs leiden tot pestgedrag op scholen. Bijvoorbeeld omdat je als meisje een StarWars t-shirt draagt. En dat hoort niet, dat is iets voor jongens, dus hup, uitjouwen die bitch.

Studio’s zoals Marvel en speelgoedfabrikanten zouden hun verantwoordelijkheid moeten nemen en een wereld tonen waarin vrouwen en meisjes volwaardig meetellen. Revolutionair:

having a new Ghostbusters movie with four female leads is a step toward gender equality. But having an “all female Ghostbusters” is like going back to the days when we talked about girl bands or lady doctors or soldierettes. It puts women in a subcategory, and makes men into the unlabeled default. Who wants to live in a world where “ghostbuster” means male unless stated otherwise? Fuck that world.

Angstige mannen krijgen nog steeds een groot podium

”Humoristische” boekjes over de seksen staan meestal achterin de boekhandel, of liggen in de uitverkoopbak, en maken lol over mannen, vrouwen, opa’s en oma’s. Het is een soort gelijkwaardig lol maken over elkaar. Prima. Maar dit gelijkwaardige evenwicht is sinds kort doorbroken. Opeens heeft een van die werkjes, de Nationale Vrouwenspotgids, televisieprogramma De Wereld Draait Door gehaald en de vierde plek in de Bestsellerlijst veroverd. En uiteraard gaat het om een boekje waarbij vrouwen het mikpunt zijn, niet mannen. Want die zijn opeens de bedreigde minderheid. Wat?!?

maxim-vrouwenspotgids-610

Deze man beweert dat hij van vrouwen houdt. Helaas spreken zowel zijn woorden als zijn gedrag dat tegen.

Normaal gesproken besteed ik geen aandacht aan uitgaven die passen in het genre humor rond de seksen. Het zijn boekjes waarbij alle stereotypen voorbij komen die je maar kunt bedenken – wie al in de cliché’s gelooft, krijgt aan alle kanten bevestiging. De ene titel is wat groffer dan de andere, maar voor de rest wordt alles en iedereen op de hak genomen.

De Vrouwenspotgids is echter een bijzonder geval. In tegenstelling tot wat er normaal gesproken gebeurt legt ‘schrijver’ Maxim Hartman expliciet een link met vrouwen die volgens hem te veel macht krijgen, en daarom bespot ‘moeten’ worden. Ten tweede krijgen de meeste boekjes geen grote media aandacht. In dit geval achter gaven DWDD en andere media Hartman een groot podium. Dat leidt tot een derde bijzonderheid: het boekje staat inmiddels in de bestsellerslijst. Plek vier in week 18 van dit jaar. Volgens mij ook nooit eerder vertoond met zo’n humorboekje over de seksen.

Vooral de manier waarop Hartman zijn grove spot goedpraat, vind ik zeer dubieus Lees even mee welke kronkels hij maakt om kwalificaties als het type ‘kille kut’ goed te praten:

Vrouwen in Nederland moeten belachelijk gemaakt worden. Ze worden te sterk. Alles wat te machtig wordt, moet onderuit gehaald worden om de balans te herstellen. Dit was mijn onderliggende drijfveer tijdens het schrijven van deze gids, waarin ik vrouwen spot en bespot. Niet vanuit angst of haat, maar juist uit liefde en bewondering. Ik moet echter wel voor mijn eigen zwakkere geslacht opkomen, want ik weiger mij te laten domineren.

Spot is een zeer specifieke uitdrukkingsvorm. Het gaat om een agressieve vorm van humor, die geassocieerd wordt met uitlachen, hoon, smaad, pestgedrag. Spot leidt tot spotlachen, oftewel grijnslachen of sneren.

Dat het gaat om hekelen blijkt ook uit Hartman’s woordkeuze. Naast de kille kut heb je de huppelkut en de rammelende eierstok, of de chaoot die het niet zo nauw neemt met de hygiëne, waardoor het ‘licht morsig’ is tussen haar benen. Op die manier reduceert Hartman vrouwen tot hun genitaliën, vaak uitgedrukt in het respectloze ‘kut’. En bedankt, Hartman, die hadden we nog niet eerder gehoord.

Hartman probeert al dit gesneer en gehoon te verzachten door te zeggen dat hij vrouwen uit liefde en bewondering bespot. Dit staat echter haaks op zijn uitroepen van het type vrouwen zijn te sterk, opkomen voor je eigen geslacht, je niet willen laten domineren. Dat zijn zinnen die voortvloeien uit angst. Je kunt niet beweren dat je iets uit liefde doet als je mensen uit angst onderuit wil halen. Hartman, wees gewoon eerlijk. Het gaat je om het geld. Of om bespotten. Of om uitdragen dat mannen meer aandacht moeten krijgen omdat ze het zo zwaar hebben. Wat dan ook. Maar kom niet aanzetten met dit hypocriete gedraai.

Gelukkig zien veel mensen in dat vrouwen onderuit halen niet te rijmen valt met bewondering tonen. Zo konden kijkers het optreden van Hartman bij DWDD niet waarderen, signaleert onder andere tijdschrift Linda. Naast de grove taal viel vooral zijn respectloze houding naar vrouwen op:

Ook zette Maxim zette twee vrouwen uit het publiek akelig voor schut door te vertellen wat voor types zij volgens hem zijn. Matthijs hielp Maxim daarbij, en ook dat werd niet gewaardeerd. Kortom: dit sloeg de plank even totaal mis.

Waarom krijgt zo’n angstige, vrouwenhatende man zo’n podium? Is het omdat hij televisieprogramma’s maakte en daardoor over de juiste connecties beschikt om media aandacht te regelen? Is het omdat programma’s zoals DWDD goede kijkcijfers willen halen en zodoende hun  toevlucht nemen tot mensen die lekker provoceren, maakt niet uit dat dit ten koste gaat van vrouwen? Uitgevers en BN-ers die denken te kunnen cashen op basis van mythes over bedreigde mannen? Wie het weet mag het zeggen.

Vast staat in ieder geval dat dit boekje nooit zoveel aandacht zou hebben gekregen als mannen het onderwerp van spot en hoon waren geweest, en de auteur een volstrekt onbekend iemand. Dan lag deze titel gewoon waar die hoort: tussen de andere nietszeggende humorboekjes, achterin de winkel of in de uitverkoopbak. Oh en vrouwen, als je man je dit boekje cadeau geeft weet je wat hij wil zeggen: ‘ik ben bang voor je en wil je klein maken’. Tijd voor een echtscheiding, zou ik zeggen. Wie wil met zo’n onvolwassen vent samen leven? Je verdient beter!

Verstand legt het af tegen emoties

Studie na studie na studie bewijst dat filmstudio’s goed geld kunnen verdienen met verhalen die vrouwelijke personages centraal stellen, of in ieder geval diverse goede rollen voor actrices bevatten. Waarom krijgen we zulke verhalen dan zelden te zien? Waarom kost het zoveel moeite zulke films in de bioscoop te krijgen? Angst en onzekerheid regeren Hollywood, signaleert actrice Jody Foster. Angst is sterker dan de cijfers….

Hollywood liever mannen

Met name de grote studio’s, die miljoenen per film investeren, durven het in de meeste gevallen domweg niet aan om vrouwelijke personages serieus te nemen, stelt Foster. Ze weet waar ze over praat. Ze acteert sinds haar kindertijd en maakte een tijdje geleden de overstap naar regisseuse en producente. Volgens haar heeft Hollywood nog nooit zoveel angst gekend als nu:

“Studio executives are scared period,” she said. “This is the most risk-averse time that I can remember in movie history.” In this climate of fear, executives are more likely to lean on what is familiar. “You’re going to go with the guy that looks like you,” she said.

Ze merkt op dat met name de blockbuster-cultuur een negatieve invloed heeft. Een (overigens uitstekende) popcorn-film zoals het recente Captain America biedt allerlei superhelden die slaags raken met elkaar, maar het aantal vrouwelijke hoofdrollen blijft steken op twee. Terwijl de filmstudio zoveel keuze had om deze ensemblefilm te verrijken met meer superheldinnen.

Het gebeurt echter niet: stel je voor dat er ‘teveel’ vrouwen komen, en dat die een risico opleveren, en dat de miljoeneninvestering daardoor in een ramp eindigt. Nee, doe maar mannen, dan is ’t ok.

Mensen beginnen echter steeds meer kritiek te leveren op de ondervertegenwoordiging van vrouwen. Foster is absoluut niet de enige. Actrice Emily Blunt deed een boekje open over Hollywoodseksisme bij The Late Show en vertelde dat ze bijna geen hoofdrol in Sicario kreeg, omdat de studio liever een mannelijk personage wilde. Ook andere actrices protesteren luider en luider.

Ook de media doen mee: ze wijzen op de feitelijke verhoudingen in Hollywood en stellen hypocrisie aan de kaak, bijvoorbeeld van groepjes fanatieke fans die er niet tegen kunnen als vrouwen ‘hun’ favoriete verhaal of genre beginnen te ‘domineren’.  – waarbij ‘domineren’ staat voor ‘gelijkwaardige verhoudingen’, of van bijna niets naar iets vaker.

Om positief te eindigen: woede is ook een emotie. Als de woede vanwege deze systematische vrouwendiscriminatie sterker wordt dan de angst van studio’s, kan het opeens erg snel gaan. Wie weet!

Uitgevers vertalen vooral werk van mannen

…En nog meer boeken, na dat geschiedenisfeestje van eergisteren. De VPRO gids staat van 19 tot en met 25 maart in het teken van Frankrijk. Eén van de artikelen gaat over literatuur. Vraag mensen een Franse auteur te noemen en de meesten komen niet verder dan Houellebecq, constateert de gids. Gelukkig verschijnen dit voorjaar negen romans in vertaling. Van een Laurent, Adrien, Gregoire, Nicolas, Fred, Partick, Mathias, Eric, en een Joël. Allemaal mannen. Waar zijn de vrouwen? Die ontbreken meestal in vertaling, en dat blijkt een internationaal fenomeen.

female-_reader

Wie zich in vertalingen verdiept, stuit keer op keer op dezelfde scheve verhouding. Vrijwilligers legden databases aan voor de situatie in de V.S. Het blijkt dat Amerikaanse uitgeverijen tussen 2008 and 2014 in totaal 2,471 roman lieten vertalen. Slechts in 26.6% van de gevallen betrof het een roman van een vrouw. Bij poëzie stijgt het percentage licht, naar bijna 30%. In 2015 leverde een nieuwe telling 31% vertaalde schrijfsters op.

In Engeland is de situatie niet veel beter. Ook hier ontbraken cijfers en sloegen vrijwilligers zelf aan het tellen. Vertaalster Alison Anderson kwam tot percentages die schommelden tussen de 25 en 35%. Uit de publicatielijsten van Ierse en Britse uitgeverijen destilleerden andere vrijwilligers, afhankelijk van het jaar, een verhouding van 24% tot 27% vertaalde schrijfsters – dus circa driekwart vertaalde schrijvers/mannen.

Nederlandse cijfers? Ik had geen tijd om publicatielijsten door te vlooien. Het zou me echter verbazen als Nederland afwijkt van deze situatie. Alle tekenen wijzen juist op een conservatiever dan gemiddeld klimaat. Naast het Franse mannenlijstje uit de VPROgids blijken ook andere steekproeven mannelijke dominantie op te leveren. Zo schreef Jan Paul Hinrichs in 2012 over Baltische literatuur, vertaald in het Nederlands. Het wemelt van de mannelijke auteurs in zijn overzicht. Bij een overzicht van Spaanse literatuur, vertaald in het Nederlands, moet je flink naar beneden scrollen om bij de eerste schrijfster te komen. Ook een greep uit vertaalde Amerikaanse fictie, najaar 2015, levert vooral vertalingen van romans van mannelijke auteurs op.

De mensen die zich zorgen maken om deze scheve verhouding, wijzen er allemaal op dat de Europese cultuur het begrip ‘literatuur’ automatisch omzet naar het beeld van een blanke man met pijp, gefotografeerd voor een boekenkast. Die beeldvorming leidt ertoe dat werk van mannen herkenbaarder is dan dat vrouwen. Onder andere Deborah Smith, vertaalster van Koreaanse romans, signaleert dat uitgevers verhalen van mannen zien als universeel: auteur = man = mannelijke auteur schrijft over de thema’s die er toe doen = universeel, algemeen, voor iedereen geldend:

When a UK publisher is asked what they look for in a book, one of the most depressingly common answers is “universal themes”; such as a Norwegian man chopping wood, or a university professor having a midlife crisis.

Daarnaast domineren mannen de literaire media. De overwegend mannelijke recensenten schrijven vooral over romans van mannen. De VIDA telling vestigt daar al een aantal jaren de aandacht op. Hierdoor komen discussies op gang. Welke boeken vinden we met ons allen belangrijk? Wie horen we? Wie krijgen nauwelijks aandacht? En wat doen we als dat verschil langs genderlijnen loopt?

Alleen door vooroordelen aan te pakken en werk van vrouwen actief naar voren te schuiven, kun je dit soort seksistische automatismen doorbreken, stelt Smith (en velen met haar.) Behalve bewustwording helpen ook concrete acties. Smith besloot bijvoorbeeld een eigen uitgeverij op te richten, om 50-50% werk van mannelijke en vrouwelijke auteurs in het Engels te vertalen. Andere mensen promoten vertaalde romans van vrouwen via hun blogs, websites en andere mediakanalen.

In Nederland beschikten we een tijdje over uitgeverij Artemis, waar vertaalde romans van schrijfsters volop aan bod kwamen. Deze imprint verdween in één ”merk’, Ambo/Anthos, maar nog steeds telt deze uitgeverij relatief veel werk van buitenlandse schrijfsters. Diversiteit komt ook vanuit De Geus/Novib. Van dat soort initiatieven moeten we het hebben. Dat en het enthousiasme van lezers die elkaar op mooie boeken van vrouwelijke auteurs wijzen.

BONUS: vergeten schrijfsters, en de feministen (Joanna Russ!)musea, en professoren die hun werk aan de vergetelheid ontrukten. In Nederland, en in andere landen. Mooie artikelen achter iedere link in deze twee zinnen 😉 Enjoy…

Atletisch maar sexy, 28 jaar

Leve Twitter. En leve filmproducent Ross Putman. Die besloot Twitter te gebruiken om wereldkundig te maken hoe scenarioschrijvers vrouwelijke personages introduceren. Bij ieder script vervangt hij de naam door Jane, van ‘Jane Doe’ oftewel een anonieme vrouw. Vervolgens citeert hij de introductie van het personage: ”Atletisch, maar sexy, 28.” ”Jane (rond de 30) – mooi maar boos”. Op zich is het niet nieuw wat hij doet. Vrouwen gingen hem voor – en ontmoetten stilte waar Putnam voorpagina’s haalt. Díe vorm van ongelijkheid hebben we als mensen nog niet doorbroken…

femscriptintros

Bij het op zich goede initiatief om aandacht te vragen voor de stereotypering van vrouwen past allereerst wat achtergrond. Wat Putnam doet is fantastisch, maar niet nieuw, signaleert website The Mary Sue. Vrouwen gingen hem voor. Een van hen is actrice Miss L. Die maakt al sinds 2013 wereldkundig, via tumblr Casting Call Woe, welke introductie vrouwelijke personages krijgen. Met pareltjes als: “She doesn’t like being objectified & is very pretty.” Ook weblog Lady Parts verzamelt al tijden seksistische beschrijvingen uit scenario’s, evenals Terrible Casting.

Maar, signaleert The Mary Sue, deze vrouwen haalden de voorpagina’s van kranten niet. Hun werk groeide niet uit tot een internet-sensatie. Putnam wel:

There have been several women in the entertainment industry who’ve spearheaded efforts like this in order to highlight these kinds of goings-on, but sadly it isn’t until a man decides to speak up about feminism that people decide to listen.  […] Miss L. currently has 12.1K followers on Twitter after having been doing this since 2013. Putman is up to 51.1K in the past few days alone. *sigh* Women talk about feminism = white noise. Men talk about feminism = INTERNATIONAL NEWS!

Dit wil ik graag benadrukken, want het is niet de eerste keer dat mensen en de media pas aandacht besteden aan feiten als een man er de aandacht op vestigt. Zoals een man, Kim, die genderdiscriminatie op de arbeidsmarkt ontdekte en wiens artikel daarover viraal ging:

How great that the kind of workforce discrimination women have spoken and written about has been validated and documented by a generous man. A man whose Christian name was mistaken for a female, and once he put ‘Mr’ on his CV he instantly got the job call.

Dat mensen als Kim en Putman zo snel zoveel aandacht krijgen rondom onderwerpen waar vrouwen al decennia mee bezig zijn, is een vorm van seksisme. Eentje die net zo hoognodig moet veranderen. Wanneer nemen we vrouwen net zo serieus?

Desondanks: prima initiatief van de filmproducent. Wat hier namelijk opduikt is seksisme. Vrouwen? Dan gaat het om de mate van sexy uiterlijk. Wat ze doet, wat ze wil, waar ze aan werkt, alles valt in het niet bij de vraag hoe mooi ze is en of mannen met haar de koffer in zouden willen duiken. Zodra je mannen in scenario’s op dezelfde manier zou introduceren als vrouwen, zie je meteen hoe tenenkrommend dat is. Want mannen blijven normaal gesproken gevrijwaard van gedetailleerde beschrijvingen over lippen, borsten of lichaamsvormen, signaleert Slate. Scripts introduceren hen met nadruk op hun persoonlijkheid, innerlijke drijfveren en activiteiten. Alsof het ‘echte’ mensen zijn.

Dat geeft meteen het bredere belang aan. Je druk maken om de stereotiepe beschrijving van vrouwelijke personages in filmscripts lijkt een triviale bezigheid. Maar, zoals feministe Lindy West signaleert in een opiniestuk voor dagblad The Guardian: de beelden die mensen vormen, beïnvloeden je identiteit als vrouw in de dagelijkse praktijk:

Women are conditioned to be apologetic, caregiving and available. We’re expected to build our identities around male opinions of our bodies and sexual utility – to supplant our internal sense of self with external assessments – and, more often than not, we comply. It’s difficult not to comply when the messaging is so relentless; when you have no alternative model; when compliance looks less painful than defiance; when you live in a culture where descriptions of who a woman is don’t usually go further than what she looks like, what she’s wearing, and whether she’s worth having sex with

West roept mensen op om te stoppen met die schadelijke hersenspoeling en in plaats daarvan betere verhalen te vertellen. Betere verhalen vertellen begint met bewustwording. Mede dankzij initiatieven zoals Lady Parts, Casting Call Woe en nu dus @femscriptintros kan die bewustwording in een stroomversnelling raken. Scenarioschrijver, als je aan komt zetten met typeringen zoals ‘atletisch, maar sexy’, dan wéét je nu dat je fout bezig bent. Verzin iets originelers. En besef dat vrouwen mensen zijn. Ook in fictieve verhalen.

Oscars: media lijken slechts een -isme per keer te herkennen

Louter blanken genomineerd voor een Oscar! Een groot schandaal en media zijn er snel bij om deze vorm van racisme aan de kaak te stellen. Het lijkt er echter op alsof ze slechts plek hebben om één -isme te herkennen. Bijna niemand staat er bij stil dat het lijstje ‘zwarte acteurs die een nominatie verdiend hebben’ louter mannen telt. En dat de situatie ook van structureel seksisme getuigt.

Oscar statuettes sit in a display case in Hollywood

Artikelen over de blanke Oscars tonen stelselmatig foto’s van zwarte acteurs zoals Idris Elba, Will Smith en de heren van Straight Outta Compton als ze het hebben over gekleurde acteurs die óók een nominatie verdienden. En staan daar niet bij stil. De auteurs van dit soort artikelen maken er ook geen punt van dat deze zwarte mannen in films speelden die vooral mannelijke milieus weergeven. Michael B. Jordan als bokser in Creed. Idris Elba als sadistische krijgsheer in Beasts of No Nation. Samuel L. Jackson in de Hateful Eight, een soort Western. Boksen, oorlog, de western, allemaal activiteiten en genres die in sociaal opzicht als ‘mannelijk” gecodeerd zijn en waar nauwelijks plek is voor vrouwen.

Niet alleen dat, maar de artikelen zwijgen ook over de schaarse vrouwenrollen in de producties – 1 vrouwelijke ‘hoofdrol’ in de Hateful Eight, bijvoorbeeld –  of het ronduit seksistische karakter van een film als Straight Outta Compton. Het lijkt erop alsof journalisten slechts één probleem per keer aan kunnen. Je praat óf over huidkleur en geeft vervolgens automatisch voorbeelden over zwarte mannelijke acteurs. Of je spreekt over seksisme, waarna het racisme van de situatie wegvalt.

Het punt is dat er meerdere vormen van uitsluiting naast elkaar bestaan en samen komen in personen die in meer dan één categorie vallen. Als zwarte acteur heb je nadeel van je huidkleur, maar voordeel van je mannelijke sekse. Als zwarte actrice heb je dubbel pech: zwarte en vrouw. Dat heet intersectionaliteit of, in het Nederlands, ”kruispuntdenken”. De dubbele discriminatie maakt dat zwarte actrices vooral stereotiepe bijrollen krijgen.

Zelfs als je prijzen wint en Oscarnominaties krijgt, volgen er daarna voor jou als zwarte vrouw nauwelijks extra kansen. Viola Davis kan daar over meepraten. Na haar Oscarnominatie bleven telefoon en mail stil. Er kwamen geen mooie aanbiedingen voor hoofdrollen waar ze als getalenteerde actrice haar tanden in kon zetten. Uiteindelijk week ze uit naar televisieseries. Voor wat betreft de harde cijfers: de infographics van het Women’s Media Center laten overduidelijk zien hoe voornamelijk blanke mannen het geheel domineren. Al decennia lang.

Het wordt hoog tijd dat we de situatie in een breder verband bekijken en naast huidkleur ook sekse meenemen in kritieken. Of omgekeerd. Deze twee -ismen gaan hand in hand en versterken elkaar. Neem je dat niet mee, dan loopt je analyse van de problematiek bij voorbaat spaak.

Je kon er op wachten: de Rey-haat begint

StarWars….Jaaaaaa, daar zijn we weer…. Kleine SPOILERS dus als je de film nog niet hebt gezien, kun je beter even wachten.

Dus. Rey. Dé vrouwelijke hoofdpersoon van de zevende editie van de Star Wars saga. Een vrouw die niet geseksualiseerd wordt, zelfstandig handelt, zichzelf verdedigt, een ruimteschip vliegt zonder dat ze daar veel ervaring mee heeft, en die de film draagt, samen met een zwarte acteur. Hulde voor diversiteit en vrouwelijke personages als integraal onderdeel van de gebeurtenissen in de filmwereld. Maar natuuuuuurlijk kon dat niet zo blijven. Wil je zo’n sterke heldin kunnen accepteren, dan moet er zowel in je binnenste als in de buitenwereld een omwenteling komen.

Wat betreft het innerlijk: vrouwen moeten in hun hok blijven, ook als ze een fictief personage zijn. Tasha Robinson van website The Verge signaleert dan ook dat er een tegenreactie ontstaat: Rey is te perfect. En daardoor ongeloofwaardig. Irritant zelfs. Iemand die zonder training Jedi trucjes ontdekt en succesvol toepast? Kom nou. Iemand die als enige het échte recht heeft op de lightsaber van Luke Skywalker? En dan ook nog een steengoede techneut en een natuurtalent in het vliegen met ruimteschepen? Tenenkrommend. Weg met haar!

Waarom is dit opeens een probleem nu het om Rey gaat, vraagt Robinson zich af. Ze gaat te rade bij Caitlin Moran’s boek Vrouw zijn, hoe doe je dat. Moran gebruikt bij twijfel een supersnelle test, die neerkomt op: zeggen we dit ook over mannen? Maken mannen zich er zorgen over of moeten die iets doen of laten? Nee? Het treft alleen vrouwen? Dan speelt er waarschijnlijk iets seksistisch.

Zo ook hier, concludeert Robinson:

We wouldn’t be worrying about Rey’s excessive coolness if she were Ray, standard-issue white male hero with all the skills and all the luck. So maybe the most radical, feminist, subversive thing the cultural community can do is accept and enjoy her, instead of interrogating her right to be perfect — and our right to feel represented by her.

Naast deze omwenteling in gevoel, hebben we ook duidelijk een omwenteling nodig in de buitenwereld. In de film mag Rey dan een sterke hoofdpersoon zijn, maar als je daarbuiten verder wil als fan, bots je al snel tegen vreemde lacunes aan. Zo ontbrak onze heldin in een StarWars-versie van Monopolie. Pas na furieuze protesten bond fabrikant Hasbro in. Rey komt er alsnog bij, in de volgende editie van het spel. Rey ontbreekt ook bij de series actiefiguurtjes en Millennium Falcon speelsets.

Uit armoede bouwen fans op dit moment Bratz-poppen om tot Rey-figuren. Want als de heersende machten het niet doen, moet je zelf voor je eigen speelgoed zorgen. Die vreemde afwezigheid treft meer heldinnen, zoals Black Widow en Gamora. Bovendien ging Hasbro al eerder de mist in met andere StarWars heldinnen, zoals Leia en de vrouwelijke personages uit de Rebel-serie.

Dit patroon roept steeds meer weerstand op. Met petities, Twittercampagnes (standaard format: #wheresX, invullen welk vrouwelijk personage nu weer ontbreekt), protestbrieven, youtube satires, noem maar op, dwingen fans verandering af. Uiteindelijk komt er beweging in de zaak, en da’s mooi. Maar dat je zoveel moeite moet doen geeft wel aan dat de inclusie van heldinnen niet vanzelf gaat.

Het enige wat helpt is MEER. Meer heldinnen, meer vrouwelijke personages die het verhaal dragen, meer merchandising waarbij de vrouwelijke figuren net zo goed meedoen als de mannelijke. Dan wennen we hopelijk aan het idee van een capabele heldin. Kun je overal mokken, t-shirts, actiefiguren en maskers van zo’n personage vinden. Zonder dat we daar nog raar van opkijken.

Vrouwen betalen meer, of het nou gaat om handtassen of autoreparaties

Amerikaanse onderzoekers gingen op pad om prijzen van spullen te vergelijken, en wat blijkt: vrouwen betalen in 42% van de gevallen meer dan mannen. In slechts 18% van de situaties zijn vrouwen goedkoper uit. Gemiddeld betalen vrouwen 7% meer voor speelgoed, 4% meer voor kinderkleding, 8% meer voor volwassenenkleding, 13% meer voor verzorgingsproducten en 8% meer voor medische producten. Grote kans dat dit in Nederland net zo is.

Onderzoek naar de situatie in ons eigen land is schaars. Z24 meldt het Amerikaanse onderzoeksresultaat en deed zelf een steekproef bij scheermesjes. Gelijksoortige modellen bleken bijna tien procent duurder als ze een roze kleurtje hadden. Ook de Telegraaf ging zelf op onderzoek uit. De krant constateerde dat een blauwe step in de speelgoedwinkel 59,98 euro kost. Hetzelfde model maar dan in roze? Tien euro duurder.

Vorig jaar zijn dezelfde slechte deals voor vrouwen ook al in Frankrijk aangetoond. En in Engeland. Daar bleek uit onderzoek dat vrouwen bij garages 8 tot 16% meer dan mannen betalen voor dezelfde reparaties aan dezelfde soort auto. Het prijsbeleid rond handtassen leverde hetzelfde beeld op. Dezelfde materialen, zelfde soort model, en de mannenversie is vaak groter, maar toch kost de vrouwenversie tientallen euro’s meer.

Zelfs meisjes van twaalf valt op hoe vaak vrouw-zijn gelijk staat aan meer kosten maken: de Amerikaanse Madeline Messer merkte dat videogames een gratis bespeelbaar mannelijk personage bieden. Wil je een vrouwelijk poppetje, dan moet je betalen of eerst uren spelen voordat je haar personage ontsluit. Ze stapte naar de media om te protesteren tegen dit soort discriminatie:

These biases affect young girls like me. The lack of girl characters implies that girls are not equal to boys and they don’t deserve characters that look like them. I am a girl; I prefer being a girl in these games. I do not want to pay to be a girl.

Wat te doen? Opvallend veel ‘oplossingen’ doen een beroep op vrouwen om te veranderen, of perken hun vrijheden in. Je kunt bijvoorbeeld roepen dat vrouwen voortaan mannenspullen moeten kopen. Lekker makkelijk geredeneerd. Een jasje moet wel passen. Als de pasvorm geen rekening houdt met het feit dat vrouwen borsten hebben, zit het raar, slecht en/of ongemakkelijk. Dan heb je het prijsverschil maar te slikken. Fabrikanten en modemerken weten dat. Kassa!

In het geval van de autoreparaties gaat Autoweek klakkeloos uit van een heteroseksueel koppel, waarbij hij het voor het zeggen heeft: het blad ”grapt” dat mannen hun vrouwen niet naar de garage moeten sturen. Hahaha, ja, heeeeeeel lollig. Laten we bovenop prijsdiscriminatie nog een andere vorm van inperking gooien, dat lost het probleem vast op.

In beide gevallen geen woord over de veroorzaker van het seksistische prijzenstelsel: de autogarages die vrouwen hogere rekeningen sturen, de modemerken die vrouwen meer laten betalen voor kleinere handtassen, de fabrikanten die de meisjesstep tien euro duurder maken. Maar daar begint het. Bij meten (is weten) en vervolgens de daders aanpakken.

In Frankrijk leidde het nieuws tot hogere prijzen voor vrouwen tot protesten en een petitie. Daarna besloot de regering officieel onderzoek te doen naar de verdachte prijsverschillen. De Amerikaanse staat Californië is al veel verder: nadat onderzoek inderdaad structureel hogere prijzen voor vrouwen bewees, verbood de staat dit soort seksespecifieke prijzen. Mag niet meer.

Dat lijkt me voor Nederland ook hoog nodig. Want tot slot: die prijsverschillen in het nadeel van vrouwen komen bovenop de loonkloof. Je weet wel, minder salaris voor vrouwen. Dat begint al bij stages, waarbij mannen gemiddeld een 7,3% hogere stagevergoeding krijgen dan vrouwen. En gaat door tot aan de top, waarbij mannelijke managers 18,2 % meer loon krijgen dan hun vrouwelijke collega’s.

Op een werkend leven kan dat drie ton salaris schelen, berekende Women Inc. Kun je leuke dingen voor doen. Maar helaas. Geen penis, geen drie ton. Wel duurdere uitgaven voor hetzelfde soort spullen. Aanpakken die handel!

Fallout 4 doet goeie dingen met gender

Computerspelletjes hebben een slechte naam als het gaat om gender. Maar de wereld verandert. Steeds meer games geven spelers de keuze om te spelen als mannelijke of vrouwelijke hoofdpersoon. Daarnaast komen beide seksen vaker in evenwicht in de werelden die de spelletjes creëren. Zo speelde weblog The Mary Sue Fall-out 4 en was aangenaam verrast dat de game, binnen het gegeven van een apocalyptische toekomstfantasie, reële genderverhoudingen biedt.

fallout 4 diversiteit.jpg

Fallout 4 biedt veel diversiteit.

Of het nou gaat om straatscènes, bendes, wetenschappers of soldaten, spelers zien in Fall-out 4 hoe mannen én vrouwen als vanzelfsprekend in zulke rollen deelnemen aan het verhaal. Sterker nog, het spel biedt spelers de kans om vanuit het perspectief van een moeder te spelen. Voor zover het weblog weet is dat behoorlijk uitzonderlijk:

this might be the first time I’ve ever roleplayed as a mother in a game. The last few years have had tons of games about fatherhood, The Walking DeadBioshock InfiniteThe Last of Us, and Witcher 3, to name a few. And despite loving all of these games, it was really interesting to play the role of parenthood through a different lens

Het lijkt erop dat producenten eindelijk doorkrijgen dat de gamer van nu geen puberjongen meer is. Niet meer dan 15% van de spelers valt nog in de categorie jongen/man tussen de 10 en 25 jaar. Meisjes en vrouwen maken 48% van de markt uit. En bij de groep die liever op een pc speelt, ontstond eenzelfde evenwicht: de verhouding man-vrouw ligt op 50%-50%.

Producenten houden dit soort marktontwikkelingen scherp in de gaten. Ze willen immers geld verdienen. Als vrouwen zo’n groot deel van de markt uitmaken, is het economisch gezien onverstandig hen te irriteren met seksistisch gedoe. Dus heeft FIFA 16 vrouwenvoetbal opgenomen in het spel. En hield creatief directeur Jean-Max Moris in 2013 vast aan het idee van een vrouwelijke hoofdpersoon voor Remember Me, ondanks tegenstanders die beweerden dat alleen een man het verhaal kon dragen. Met succes, want zijn studio boekt nu mooie winsten.

Positieve ontwikkelingen. Het kan!

 

De Gereedschapskist: de MS. Factor Toolkit

Films en televisieprogramma’s die vrouwen centraal stellen zijn een financieel aantrekkelijke investering. Feit. Om creatievelingen te helpen hun ideeën te pitchen en zulke programma’s daadwerkelijk te produceren, stelden Women and Hollywood en het PGA Women’s Impact Network een toolkit samen.

Op die manier kunnen makers vooroordelen ontkrachten en hun plannen beter voor het voetlicht brengen. Ik voeg Nederlandse cijfers toe zodat de toolkit, met deze aanvulling, bruikbaarder wordt voor producenten van eigen bodem.

Er komt een website rondom de Amerikaanse koolkit, beloven de makers, maar tot die tijd kan iedereen de informatie downloaden in de vorm van een PDF bestand. Het rapport gaat onder andere in op de Bechdeltest en hoe je die zienswijze kunt gebruiken om je verhalen te verbeteren, de consument (vrouwen hebben geld te besteden!), de internationale markt, marketing en distributie, sociale media, een lijst van de meest lucratieve films met vrouwelijke hoofdrollen en vrouwelijke regisseurs die succesvolle films op hun naam zetten.

De cijfers zijn vooral gericht op Hollywoodfilms en Amerikaanse televisie. Voor Nederlanders kunnen vooral de hoofdstukken over de inhoud behulpzaam zijn. Ook in Nederland komen vrouwen in films vooral voor in stereotiepe rollen, en zijn ze veel vaker geheel of gedeeltelijk naakt dan hun mannelijke collega’s. Iedereen zou de Bechdeltest moeten kennen als een van de manieren om ervoor te zorgen dat vrouwen écht onderdeel uitmaken van een verhaal. En de tips over sociale media, marketing en distributie komen breed van pas, ook voor Nederlandse producenten.

Wat betreft de financiële feiten kun je vrij makkelijk Nederlandse cijfers vinden. Neem het feit dat het loont om te investeren in films die vrouwen centraal stellen. Dat geldt voor de V.S., maar ook voor de Nederlandse markt. Filmproducenten Nederland berekende dat Gooische Vrouwen in 2014 op nummer een stond als meest succesvolle film. Daarna volgden internationale producties zoals de Hobbit. Op de zesde plaats volgde Toscaanse Bruiloft en op de tiende plek Soof. Die film (Soof) bekleedde dat jaar ook de achtste plek op de ranglijst van best verkochte films op DVD. Alledrie ‘vrouwenfilms’. Alledrie zeer rendabel.

Net als in de V.S. zijn vrouwen daarnaast ook een belangrijke speler in de markt. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen vaker dan mannen naar de bioscoop gaan om een Nederlandse film te zien: 58% van het publiek is vrouw.

Daarmee vertoont Nederland hetzelfde beeld als de VS: films met veel vrouwenrollen, die zich richten op een vrouwelijk publiek, zijn de moeite waard om te maken want je verdient je geld dubbel en dwars terug. En vrouwen vormen de meerderheid van het publiek. Het loont om die markt tevreden te stellen en met betere kwalitatieve ‘vrouwenfilms’ te komen. Producenten, doe er je voordeel mee…

Internet is een machtig wapen voor meer bewustwording

Leve internet. Moesten we eerst beetje bij beetje patronen helder krijgen en konden we inzichten eerst slechts via papier verspreiden, nu hebben we internet. Dat blijkt een machtig wapen voor meer bewustwording. Zo benadrukken mensen bericht na bericht, foto na foto, andere manieren van kijken. Meest recente voorbeeld: #ilooklikeasurgeon, ik zie eruit als een chirurg. Of geven ranglijsten onbedoeld een perfect bewijs voor de dubbele moraal waarbij hij goed is en zij slecht.

We ‘weten’ allemaal dat de chirurg een man is. Want als er ergens in een tijdschrift, televisieserie of  andere media sprake is van een chirurg is dat de beelden die je erbij krijgt. Vrouwen zijn die mannelijke beeldvorming zat en zetten op dit moment foto’s van zichzelf op Twitter. Kijk, deze vrouw is een chirurg. Deze vrouw ook. Zij ook.

Hetzelfde geldt voor ingenieurs. Ook hier stel je jezelf automatisch een man voor, omdat je meestal een foto of filmmateriaal van een man ziet als het gaat over ingenieurs. Een vrouwelijke ingenieur, Isis Wenger, besloot vuur met vuur te bestrijden en via Twitter wereldkundig te maken dat een vrouw dit beroep ook prima kan uitoefenen.

Wenger kwam tot haar actie nadat ze mee had gewerkt aan een reclame voor het bedrijf waar ze werkt Daarop ontving ze vijandige reacties. Veel mensen zouden in het zicht van die haat in elkaar krimpen – een hele menselijke reactie. Wenger wist de haat gelukkig om te buigen tot iets positiefs, te weten de Twittercampagne:

I didn’t want or ask for any of this attention, but if I can use this to put a spotlight on gender issues in tech I consider that to be at least one win. The reality is that most people are well intentioned but genuinely blind to a lot of the crap that those who do not identify as male have to deal with.

De Twittercampagne kreeg ook onverwachtse effecten. Zo surfden veel vrouwen naar de site van Everyday sexism om hun ervaringen tijdens hun studiekeuze, opleiding en werk te beschrijven. Naast een berg ongelofelijk ouderwets seksisme, hebben sommige vrouwen gelukkig ook betere ervaringen. Er vallen bij die voorbeelden eindelijk kwartjes bij omstanders:

Sexism is when two subcontractors walk into the site office and ask for someone from my company. I step up to greet them, but they look straight past me at my (male) boss, to ask him a question. Feminism is when my boss looks at them, looks at me, turns his back and says: ‘Ask Holly, she’s the site engineer.’ Victory is the feeling you get when you see the faces of the two subcontractors, as they realise a woman half their age is the one in charge.

Naast al deze bewuste pogingen tot bijstelling van dominante beelden, kunnen internet ‘producties’ ook onbedoeld een feministisch bewustzijn bevorderen. Een voorbeeld vormen digitale lijsten met de meest gehate sterren. Verrassing, die voor feministen geen verrassing zal zijn: de rangorde maakt duidelijk dat het publiek vrouwelijke sterren veel harder bekritiseert, en hen vermeende wandaden veel langer aanrekent, dan mannelijk sterren. Een ster zoals Bill Cosby kan zoveel vrouwen molesteren dat ze niet allemaal op de voorpagina van de New York Times passen en tóch populairder blijven dan de Kardashians.

Dit lijkt triviaal, maar dit soort discriminatie en haat heeft grote gevolgen. Website Daily Dot noemt actrice Anne Hathaway als voorbeeld. Die gaf in 2013 een paar irritatie opwekkende interviews over haar rol in de musicalfilm Les Miserables en kwam daarna nauwelijks meer aan de bak. Alsof ze melaats was. Pas onlangs kreeg ze weer een bijrolletje, in de SF film Interstellar.

Wat zijn in hemelsnaam de misdaden van deze vrouwen, kun je je afvragen. Nou, het patroon komt duidelijk naar voren:

across the list, a familiar pattern emerged: 14 of the 21 entries were women, whose descriptions were peppered with adjectives like “difficult,” “intolerable,” and “bratty.” Across the Internet, it’s actually hard to find a case where a man ranks in first all by himself. On BuzzLamp’s most-hated list, Kris Jenner and Kardashian come out on top, and hating them more than criminals, abusers, or alleged rapists isn’t even all that culturally specific: They also are the “winners” of South Africa’s Channel 24’s unlikability survey as well.

Dat roept terecht vragen op. Je kunt dit soort bewijs moeilijk ontkennen: het staat er, je kunt turven, je kunt lezen wat er staat. Met een grimmig plaatje tot gevolg. Dat kan de aanzet geven tot meer bewustwording. Zo werkt het dus… Het valt te hopen dat mensen, die dit eenmaal een keer door kregen, zichzelf wat vaker achter de oren krabben nadat ze zonder na te denken een vrouw hebben uitgemaakt voor moeilijk kreng. En zich afvragen: waarom doe ik dit, en kan het anders? Leve internet!

Zomerfilm top tien ziet meer vrouwen dan voorheen

Van de vijftig commercieel gezien meest succesvolle films, die tussen januari en juni 2015 in de V.S. in premiere gingen, slagen er 21 niet voor de Bechdel test. De andere 29 kregen het gelukkig wél voor elkaar twee met name genoemde vrouwelijke personages in het verhaal voor te laten komen, die spraken over iets anders dan een man. De top tien vertoont een opmerkelijke verbetering ten opzichte van 2014. Negen van de tien haalden de Bechdel test in ieder geval op onderdelen.

Mad Max droeg bij aan een vrouwvriendelijkere top tien. Verder grijp ik gewoon ieder excuus aan om beelden uit die film te tonen 😉

In 2014 kwamen de tien meest succesvolle films in diezelfde periode niet verder dan een schamele 50%. Van vijftig naar negentig procent betekent een grote vooruitgang. Een productie als Pitch Perfect 2 grossierde in vrouwenrollen. En Mad Max Fury Road kende dan wel weinig dialoog, maar met een groot aantal vrouwelijke personages kwam het totale plaatje er toch zeer gunstig uit te zien. Dat soort films haalden het gemiddelde behoorlijk omhoog.

De relatief gezien vrouwvriendelijke top tien behoeft wel enige nuancering. Ten eerste let de Bechdel test niet op de duur van gesprekken. De top tien van 2014 kende een hoog gehalte superheldenfilms, zoals Captain AmericaX-Men, en Amazing Spider-Man 2. De vrouwelijke personages in al die films gezamenlijk hadden samen nog geen tien regels tekst in onderlinge ‘gesprekken’. Een keer met je ogen knipperen en je had het Bechdel-moment al gemist. In 2015 keert in grote lijnen dezelfde situatie terug.

Daarnaast zegt de Bechdel test niets over al dan niet progressieve denkbeelden over gender. Neem Jurassic World. Die haalde de test, onder andere omdat twee zussen over iets anders dan een man praatten. Maar deze film kwam in opspraak vanwege een hoog gehalte aan seksisme. Het origineel, Jurassic Park, getuigde in 1993 van een veel progressievere houding rondom vrouwen en werk. Onder andere de New York Times vatte de genderproblemen van Jurassic World als volgt samen:

Owen may be a parody of a hunk, what with his greasy workingman hands, shirt-busting arm muscles and nicely coiffed chin hair, but at least he does cool stuff like wrangle raptors and, spoiler alert, Claire. She mostly just schemes and screams, before Owen melts her like an ice cube on a hot griddle, proving that, yes, she’s every bit as bad as Joss Whedon thought when on Twitter he called out “Jurassic World” as sexist: “She’s a stiff, he’s a life-force — really? Still?” Yes, still.

Enfin, Vox geeft graag een overzicht van deze controverse, met tijdlijn en al.

Fijn dat vooruitgang zichtbaar is. Bonus: financieel gezien hebben filmstudio’s ook geen enkele reden om te vegeteren op een dieet van mannenensembles en eenzame smurfinnen. Dus Hollywood, waar wacht je op?