Tag Archives: vergeten vrouwen

Hidden Figures: wiskunde op leven en dood

Een goed verhaal. 67 nominaties en 27 onderscheidingen daadwerkelijk in de wacht gesleept. En een geschiedenis die een lang verborgen gebleven rol van vrouwen eindelijk zichtbaar maakt. Wat wil een mens nog meer? Hidden Figures, een film over de zwarte vrouwelijke wetenschappers van NASA die reizen rond de maan mogelijk maakten, was dé feministische verrassing van 2016. Eindelijk ook te zien in Nederland, vanaf 9 maart.

Eén van de (ironische) definities van feminisme luidt: de overtuiging dat vrouwen mensen zijn. In het V.S. van de jaren dertig golden zwarte vrouwen niet als mensen. Ze hadden weinig burgerrechten en leden onder een systeem van Apartheid – aparte toiletten, aparte scholen, achter in de bus zitten, enzovoorts. De wetenschap in gaan en bijvoorbeeld ingenieur worden? Ondenkbaar.

Toch deden zich hier en daar mogelijkheden voor. Nieuwe takken van wetenschap waren nog niet helemaal dichtgetimmerd voor en door blanke mannen, dus vrouwen hadden een kans. Wat ook hielp was dat de V.S. betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, zodat er meer werknemers nodig waren. Onder andere NASA besloot vrouwen aan te nemen voor hun ruimteprogramma. Met als voordeel dat ze die vrouwen niet zoveel hoefden te betalen als mannen.

Onderbetaald en ondergewaardeerd gingen vrouwen aan de slag in ondergewaardeerde, nieuwe onderdelen van de wetenschap. Ze kregen bijvoorbeeld banen als ‘computer‘: rekenwonders. Onder hen Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson. Ze programmeerden de eerste computersystemen van IBM en berekenden uit het hoofd banen om de aarde en van de aarde naar de maan. Het was wiskunde op leven en dood. Fouten zouden resulteren in uit elkaar spattende raketten en dode astronauten.

Deze vrouwen deden pionierswerk. Samen met andere computers, bijvoorbeeld werkzaam bij de universiteit van Harvard, stonden ze aan de basis van de ruimtewetenschap, maakten de ontwikkeling van machinale computers mogelijk, en zorgden ervoor dat de eerste Amerikaanse blanke man de ruimte in kon. Hoe het afliep laat zich echter raden: geen standbeelden, geen vuistdikke boekwerken over hun heroïsche bijdrage, en zodra de apparaten status kregen en ICT een goed betaald beroep werd, zorgden machtsverhoudingen en sociale normen ervoor dat mannen gingen domineren en opeens gelden als dé norm in de ICT-sector:

male programmers wanted to elevate their job out of the “women’s work” category. They created professional associations and discouraged the hiring of women. Ads began to connect women staffers with error and inefficiency. They instituted math puzzle tests for hiring purposes that gave men who had taken math classes an advantage, and personality tests that purported to find the ideal “programming type.

De rol van de zwarte wetenschapsters bleef alleen bekend in een klein kringetje NASA-medewerkers en geschiedkundige specialisten. De rest van de samenleving vergat hen. Voor de actrices die de rollen van Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson kregen, ging zodoende een wereld open toen ze het op ware feiten gebaseerde script ontvingen. Zwarte vrouwen? Die de wetenschap voor altijd veranderden? Aan de basis stonden van de computerrevolutie? Waarom had niemand hen dat ooit verteld? De ontdekking van deze verborgen geschiedenis hakte erin, onder andere bij Janelle Monae:

they were mystified by how little they knew. […]Monae dropped all her other projects to become part of this film once she learned the story was real. “I had a plethora of feelings I went through — one being shock,” she said. “I had no clue who Mary Jackson was, or Katherine Johnson or Dorothy Vaughan or any of the ‘colored computers’ who worked at NASA during that era. I had no idea who these women were. So I made it a personal responsibility to stop what I was doing and portray Ms. Mary Jackson. I didn’t want any other girl, any other American, to not know about this history.”

Hidden Figures zorgt voor een meeslepend verhaal, maar neemt daarbij geen blad voor de mond als het gaat om racisme en seksisme. Zo mochten vrouwen geen vergaderingen bijwonen rondom de lancering van de eerste bemande raket. Daar was geen protocol voor. En moesten de vrouwen naar het kleurlingentoilet, helemaal aan de andere kant van het NASA-terrein.

De Groene Amsterdammer noemt de film een voorbeeld van cinematografische rechtstelling: ”wat lang verzwegen werd – de rol van de zwarte vrouwen – wordt nu uitgeschreeuwd op de meest krachtige manier denkbaar, namelijk via de populaire verbeelding”, schrijft het magazine.

Dat blijft niet zonder gevolgen. Zo produceert Lego een reeks poppetjes van vrouwelijke wetenschapsters, waaronder een aantal heldinnen van Hidden Figures. Aanleiding vormt een jaarlijkse wedstrijd, waarbij mensen ideeën bij Lego aan kunnen dragen. Een tot twee plannen per jaar krijgen genoeg handen op elkaar om werkelijkheid te worden, Waaronder het voorstel om deze vrouwen te eren met een Lego-set. Meisjes kunnen straks hun fantasie gebruiken en spannende missies bedenken voor deze pioniersters.

Enfin, vanaf 9 maart in de bioscoop. Komt dat zien:

 a whole generation of girls are going to see how their foremothers were vital to the Space Race. I can’t wait to see what they do now.

Monuments Men verwijdert vrouwen uit geschiedenis

Laat het aan Hollywood over om vrouwen te negeren. Niet alleen krijgen actrices slechts eenderde van de rollen, ook in de verhalen die verteld worden komen ze nauwelijks aan bod. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij The Monuments Men, een film die op dit moment in Nederlandse bioscopen draait. Deze op historische feiten gebaseerde rolprent schrijft vrouwen uit de geschiedenis.

Clooney’s beeld van het verleden: een zaak voor blanke mannen.

The Monuments Men speelt zich af tijdens en na de tweede wereldoorlog. Eigenlijk gaat het om de Monuments, Fine Arts and Archives Section – een naam die op geen enkele manier vrouwen buiten sluit. De V.S. namen het initiatief om dit team op te richten, met als doel kunstwerken te beschermen en door de Nazi’s geroofde kunst terug te vinden. Uiteindelijk namen 300 mensen uit dertien verschillende landen deel aan deze missie. Onder hen ook vrouwen.

Niet dat je dat zou weten als je de film ziet. George Clooney verzamelde zijn maatjes om zich heen en concentreert zich op de acties van een groep mannen. De New York Times vond het terecht nodig het beeld uit de film te corrigeren. De krant wijst op personen zoals Ardelia Ripley Hall, Rose Valland, Anne Olivier Popham Bell, vrouwen die dezelfde dappere daden verrichten als de mannen die Clooney en zijn maten portretteren. Alleen actrice Cate Blanchett komt kort in beeld als Rose Valland, een lid van het Franse verzet. Voor de rest lijkt het alsof alleen mannen ooit iets noemenswaardige deden.

Website Women & Hollywood zoekt de verklaring voor het negeren van vrouwen in de houding van George Clooney, en wijst op de sociale gevolgen van zijn gedrag:

It’s not surprising that Clooney, a powerful industry player who’s prone to juvenile pranks and likes to star in movies with all of his best buds, would create such a testesterone-choked film. But he does contribute to the ongoing erasure of women from the screen — “the fictitious villages and jungles and kingdoms and interplanetary civilizations [in the movies] nearly bereft of female population” that Geena Davis recently described as Hollywood’s norm. Except this time, Clooney’s blotting out real women from our shared history.

Het ergste is dat dit keer op keer gebeurt. In films zoals Argo, over een gijzelingsdrama in het Iran van de jaren zeventig. Vrouwen waren in werkelijkheid wel degelijk betrokken bij het geheel, maar ze zijn nagenoeg afwezig in de artistieke verbeelding van de geschiedenis. Argo draait om blanke Amerikaanse mannen en lijdt behalve onder seksisme ook aan racistische stereotypen.

Maar het gebeurt ook in de realiteit. In die zin sluiten verbeelding en patronen uit het dagelijks leven naadloos op elkaar aan. We zouden helemaal niets weten over dertiende-eeuwse koninginnen van het Mongoolse volk als het aan de kroniekschrijvers had gelegen. En in het Victoriaanse Engeland bewaarden adellijke families de correspondentie van mannen, maar de brieven van vrouwen vernietigden ze, signaleerde Amanda Foreman in haar biografie over de Duchess van Devonshire. In Nederland doen historica Els Kloek en collega’s verwoede pogingen om de vrouwengeschiedenis van ons land terug in het collectieve geheugen te brengen.

Iemand als George Clooney zou zijn verantwoordelijkheid moeten nemen. Hij heeft een groot platform en kan veel invloed uitoefenen op de filmproducties waar hij bij betrokken is. Hij zou vrouwen als volwaardige mensen deel kunnen laten nemen aan een film als The Monuments Men. Dat hij dat niet doet, is een gemiste kans en versterkt patronen waar we als samenleving vanaf zouden moeten willen.