Gender ontkennen werkt averechts bij aanpak huiselijk geweld

De ‘genderneutrale’ aanpak van huiselijk geweld in Nederland gaat in werkelijkheid gebukt onder vooroordelen en stereotypen. Dat blijkt uit een genderscan, uitgevoerd in opdracht van de rijksoverheid. Onder andere de mythe dat de emancipatie in Nederland zou zijn voltooid, blijkt een schadelijk effect te hebben. Daardoor zien hulpverleners en politie de effecten van machtsverschillen over het hoofd en classificeren ze zaken te snel als gevallen van wederzijdse agressie, waarbij de man en de vrouw beiden even schuldig zouden zijn aan huiselijk geweld. Verschillende organisaties pleiten er nu voor dat gender terugkeert als factor in de aanpak van deze vorm van intieme terreur.

De genderscan signaleert onwil om in termen van gender te denken. Daardoor ontstaan misvattingen, vooroordelen en impliciete aannames, die een nadelig effect hebben op de aanpak van huiselijk geweld. Hoe komt dat?  Op bladzijden 48 en 49 van het rapport noemen de onderzoekers een aantal oorzaken. Het is de moeite waard de tekst in z’n geheel te citeren:

  • een verkeerde interpretatie van de systeemgerichte benadering. De nadruk die wordt gelegd op ieders rol in de systeemdynamiek en op het belang van meervoudige partijdigheid, kan ertoe leiden dat hulpverleners abusievelijk gaan denken dat beide partijen verantwoordelijk zijn voor het geweld.

  • een gebrek aan kennis over gendergerelateerde oorzaken van partnergeweld. Dit zou worden versterkt doordat de laatste jaren ook in prevalentie-onderzoek mannelijk slachtofferschap en vrouwelijk plegerschap is benadrukt en niet altijd genuanceerd weergegeven.

  • eigen referentiekader van (vrouwelijke) hulpverleners: zij zijn vaak zelf hoogopgeleid en voelen zich geëmancipeerd. Vanuit dat referentiekader hebben ze moeite om afhankelijkheid en rolpatronen te herkennen als motiverende factoren voor het gedrag van vrouwelijke slachtoffers van partnermishandeling.

In het verlengde hiervan noemen respondenten ook de maatschappelijke visie op vrouwenemancipatie in Nederland. Die zou zijn voltooid, wat maakt dat gender niet meer wordt (h)erkend als relevante factor in het ontstaan en voortduren van partnergeweld. […]

De moeite die het kostte om gendergerelateerde aspecten op tafel te krijgen, lijkt niet samen te hangen met de (door uitvoerders ervaren) relevantie van deze aspecten, maar eerder met een soort onwil om in termen van gender te denken. […] 

In de uitvoering bestaat het beeld dat systeemgericht werken en een gendersensitieve aanpak elkaar uitsluiten. Dat beeld is gebaseerd op het idee dat gendersensitief werken hetzelfde is als het ‘ouderwetse’ seksespecifieke werken vanuit de vrouwenhulpverlening, met alleen maar aandacht voor de vrouw als slachtoffer. Men heeft moeite omgendersensitief te onderscheiden van seksespecifiek.

Het komt erop neer dat mensen het niet meer willen hebben over gender. Het gaat om een hardnekkige weerstand tegen ‘feministisch denken‘, iets waar dagblad NRC in 2007 ook al over schreef, onder andere omdat de emancipatie voltooid zou zijn (bedankt, minister de Geus en Mars en Venus denkers!) en omdat iedereen zelf verantwoordelijk zou zijn voor zijn of haar eigen situatie.

Juist vanwege die mentaliteit kunnen seksistische praktijken en machtsongelijkheid in het verborgene door blijven etteren. De effecten daarvan tref je overal aan. Neem bijvoorbeeld een officieel verhaal op de site van de gemeente Edam-Volendam. Daarin gaat het in een op zich al kort stuk ruim drie alinea’s lang over vrouwen en de manier waarop die agressie uitlokken en verergeren. Met passages als:

Een vrouw doet vaak iets waardoor het geweld op gang wordt gebracht, maar heeft daar geen erg in. Zo kan ze een ruzie de verkeerde kant opsturen. Als hij bijvoorbeeld voelt dat het misgaat en wegloopt om af te koelen, loopt zij hem achterna en verwijt hem dat hij altijd wegloopt. Dan maakt ze de situatie alleen maar erger. Een ander voorbeeld gaat over een vrouw die haar man steeds ‘zeikerd’ noemde. Haar man flipte daar helemaal op en zij wist dat niet. Het scheelt al een stuk als ze dat woord niet meer gebruikt. ’’Karen: ,,Veel vrouwen weten niet hoe ze overkomen. Hoe ze iets doen en hoe dat anders kan.”

Pas helemaal onderaan het artikel volgt een korte alinea met de opmerking dat mannen natuurlijk ook anders met conflicten om moeten gaan. Phew, fijn dat de gemeente dit nog even meeneemt in een verhaal vol zeurende, provocerende vrouwen die te dom zijn om te snappen dat ze zelf huiselijk geweld uitlokken. Het lijken de Verenigde Staten wel.

Als je zo denkt over de rol van man en vrouw bij huiselijk geweld, en daarbij gelooft in de mythe van de voltooide emancipatie, is het niet zo vreemd dat beleidsmakers en hulpverleners de plank veelvuldig mis slaan in de aanpak van deze vorm van systematische agressie.

Om het nog erger te maken sluiten de betrokkenen zichzelf af van de inzichten en ervaringen uit de vrouwenhulpverlening, vanwege nog meer vooroordelen: die seksespecifieke aanpak zou draaien om ‘de vrouw als slachtoffer’. Veel mensen reageren vervolgens allergisch op dit idee. Ze staan er niet bij stil dat iemand feitelijk wel degelijk slachtoffer kan zijn, en niet zomaar de stap kan maken van slachtoffer naar overlever. De uitvoerders verwarren bovendien ‘het analyseren van systematisch onrecht’ met ‘zeurende feministen die zwelgen in slachtofferschap’. Nou nee, beste mensen. Da’s de boodschapper de schuld geven.

Al met al is de huidige, zogenaamd genderneutrale, aanpak van huiselijk geweld juist doordrenkt van niet erkende gendervooroordelen. Het ontbreekt aan alertheid op rolpatronen, machtsongelijkheid en de socialisering van mannen en vrouwen, waardoor met name vrouwen in de knel komen. Die lopen een te groot risico om de schuld te krijgen van haar eigen mishandeling, en/of verantwoordelijk gesteld te worden voor situaties waarin ze weinig zeggenschap had.

Daar moet verandering in komen, en het rapport geeft daar ook adviezen voor. Hopelijk luisteren gemeente, rijk, politie en hulpverlening daar naar en lezen ze de genderscan nauwkeurig. Want huiselijk geweld is een genderprobleem. Waar vrouwen onevenredig vaak het slachtoffer van worden. En dat moet stoppen.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: