Tag Archives: zelfmoord

Onderdrukking maakt vrouwen psychisch ziek

Vrouwen zijn twee keer zo vaak depressief dan mannen, lijden vaker aan ernstige trauma’s en kampen vaker met angststoornissen. Wetenschappers beginnen dit soort feiten steeds vaker te combineren met negatieve leefomstandigheden en komen tot de conclusie dat seksisme vrouwen ziek maakt. Zojuist kwam een nieuwe statistiek aan het licht die dit inzicht bevestigt: mondiaal geldt zelfmoord als doodsoorzaak nummer 1 bij meiden tussen de 15 en 19 jaar.

Dat zelfmoord wereldwijd zo’n grote doodsoorzaak is bij jonge meiden, kwam bij toeval aan het licht. Dokter Suzanne Petroni, directeur Gender, population and development bij het Internationale Onderzoekscentrum voor Vrouwen, las in een rapport dat moedersterfte bij deze leeftijdsgroep gedaald was. Daarna volgde een kort bijzinnetje: het zelfmoordpercentage was juist gestegen. Deze doodsoorzaak staat sinds het jaar 2000 op de eerste plaats, en had moedersterfte naar de tweede plek op de lijst verdrongen.

Waarom beroven meiden zich zo vaak van het leven? Ze lijden aan logische wanhoop, concluderen wetenschappers. Want onderdrukking heeft (ook) psychologische gevolgen. En die onderdrukking begint ernstige vormen aan te nemen zodra meiden in de puberteit komen. Opeens mogen meisjes niet meer naar school, opeens moeten ze thuis blijven en met spoed trouwen, vaak met een man die ze niet zelf uitkozen.

Ook misstanden zoals seksueel geweld nemen enorm toe zodra meisjes in de puberteit komen. In Nederland heeft bijvoorbeeld 20% van de vrouwen en 4% van de mannen seksueel geweld meegemaakt voor het 16e levensjaar. Da’s een groot verschil. In andere landen krijgen meiden waarschijnlijk nog meer voor hun kiezen…

Pas met de komst van feministische geestelijke gezondheidszorg beginnen deskundigen meer inzicht te krijgen in de psychologische gevolgen van die negatieve levensomstandigheden. Zo gaf psychiater Nelleke Nicolai in een lezing uit 2007 de volgende link aan:

Een van de recent meest onderzochte factoren bij depressie momenteel is de combinatie van vernedering met machteloosheid: een machtig brouwsel, dat eerder nog dan verlieservaringen een depressie kan luxeren. Vernedering is niet aan sekse gebonden, maar de combinatie vernedering plus het onvermogen of de onmogelijkheid er iets aan te doen komt verhoudingsgewijs veel voor in het leven van vrouwen.

Waarna Nicolai situaties opsomt waar vrouwen vaak mee te maken hebben: seksueel geweld, fysiek geweld, mishandeling door de intieme partner, en andere vormen van systematische discriminatie. Vaak vanuit een situatie waarbij meisjes weinig waarde hebben volgens de samenleving, en vrouwen als tweederangs wezen gelden.

Het inzicht dat seksisme vrouwen ziek maakt krijgt op die manier steeds meer onderbouwing door harde cijfers. Feministen zoals Jessica Valenti hopen dan ook dat dit type onderzoek zorgt dat mensen seksisme serieuzer nemen:

There’s no vaccination we can get or drug we can take to lessen the impact that sexism has on women’s everyday lives. But perhaps recognizing just how sick it is making us – and that the damage it causes runs deep – we can start to convince others to take sexism (and the misogyny behind it) more seriously.

Advertenties

Actievoerders leggen decaan vuur aan de schenen

Willem Elias, decaan bij de Vrije Universiteit Brussel (VUB), dacht in de verkrachtingszaak rond politicus Steve Stevaert ongestoord het slachtoffer de schuld te kunnen geven. Alleen liep het deze keer radicaal anders. Mensen lopen massaal te hoop en de roep om zijn ontslag zwelt aan. Het is de nieuwste ophef in buurland België, waar vrouwen en mannen steeds duidelijker laten merken dat ze de onverschilligheid rondom seksueel geweld tegen vrouwen meer dan zat zijn.

Willem Elias schatte de tijdgeest verkeerd in.

Wat gebeurde er? Politicus Steve Stevaert pleegde zelfmoord nadat uitlekte dat justitie hem wilde vervolgen in verband met een beschuldiging van verkrachting. Aan de ene kant erg triest. Zelfmoord kent alleen verliezers. Opgemerkt zij echter dat de zaak een klassiek patroon volgde: eerst ontkende Stevaert, daarna gaf hij toe dat er seksueel contact plaats had gevonden. Tot slot beweerde hij in één moeite door dat de vrouw zelf wilde.

Justitie geloofde dat laatste niet. De kwestie dreigde uit te monden in een strafzaak. Stevaert wachtte dat niet af. Daarop deed Willem Elias de volgende uitspraak:

We zullen je missen, Steve. Je was een fijne man en bijzonder intelligent. De vrouwen… een zwakheid die we begrijpen. Aan de dame die deze beslissing op haar geweten heeft, toch graag dit: voor een verkrachting ga je onmiddellijk naar de politie, of desnoods de dag nadien. Niet drie jaar later.

Tsja, zou je zeggen. Een mening. Maar van wie? Van professor Willem Elias. Decaan van de faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Tevens voorzitter van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. En voorzitter van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschap en Kunsten. Een man uit de intellectuele en culturele elite. Iemand met een grote maatschappelijke invloed.

Die gezaghebbende status maakt het problematisch dat Elias van ‘we’ spreekt. Met dat ‘we’ vereenzelvigt Elias zich met zij die vinden dat mannen hun vrijheid mogen hebben en  dat anderen daar niet zo moeilijk over moeten doen. Vrouwen bepotelen? Niets meer dan een zwakheid, iets wat mannen zoals Elias best begrijpen. Want vrouwen? Ach:

De decaan noemde “de vrouwen” een zwakheid, als een pint of een blik kaviaar, een voorwerp dat je in een onbewaakt moment overdadig gebruikt zonder op haar acht te slaan. Die uitspraak vervaagt ook de lijn tussen don Juanschap en seksuele agressie; de zedenklacht ging over het laatste.

Daarnaast versterkt Elias verkrachtingsmythes, waarbij wantrouwen jegens het slachtoffer centraal staat. Zo geldt ‘niet meteen aangifte doen’ in dat vrouwvijandige stelsel van overtuigingen als verdacht. Terwijl iedereen met een beetje kennis van psychologie weet dat vrouwen heel verschillend kunnen reageren op seksueel geweld, en soms pas na een tijd in staat zijn om in actie te komen. Sterker nog, hét probleem is dat zoveel meisjes en vrouwen zwijgen en nooit aangifte doen: negen op de tien blijft stil.

Daarbij schatten vrouwen correct in dat ruchtbaarheid geven aan seksueel geweld als een boemerang bij henzelf terug kan komen, in de vorm van verwijten, hoon, beschuldigingen en andere narigheid. Precies dat wat professor Elias met zijn verwijten en beschuldigingen aan het adres van de betrokken vrouw opnieuw bewijst. Erger nog: hij stelt haar direct verantwoordelijk voor de beslissing die Stevaert nam. Zij heeft volgens Elias zijn zelfmoord op haar geweten. Grof geschut.

Elias had wellicht niet door dat het klimaat begint te veranderen. Hij kwam met zijn vergoelijkende opmerkingen in een tijd waarin vrouwen steeds vaker aangeven dat ze de onverschilligheid en respectloosheid zat zijn. België zat nog midden in de #wijoverdrijvenniet campagne, bijvoorbeeld.

In dat strijdbare klimaat viel Elias’ reactie verkeerd. Zijn reactie op de kritiek op zijn bericht viel ook verkeerd. Na de ophef liet Elias via sociale media namelijk weten:

Steve was gewoon een zeer goede vriend, die in het water zien springen vind ik niet leuk. Meer moet men achter deze bekentenis onder vrienden niet zien. Wie daar niet kan mee leven moet zich maar ontvrienden.

Dit toondove standpunt gooide olie op het vuur. Zoals gezegd roepen mensen inmiddels door middel van open brieven en petities op tot het ontslag van Elias. Een video van Ashley Vandekerckhove, zelf overlever van verkrachting, ging prompt viraal. Ook zij eist maatregelen tegen Elias. Feministische weblogs roepen mensen op om de VUB te mailen, Facebook te gebruiken voor protestacties, en brieven te sturen.

Inmiddels heeft de Paul de Knop, rector van de VUB, laten weten de reactie van Elias volstrekt ongepast te vinden. Het Faceboekbericht van de decaan ”engageert de  universiteit niet en is geen uiting van ons gedachtegoed”, zei hij. Daarmee distantieert de universiteit zich van de uitlatingen van Elias. Of dat genoeg is om de protestacties wind uit de zeilen te nemen valt nog te bezien.

UPDATE: Elias blijkt in het verleden herhaaldelijk kwetsende uitspraken over vrouwen en slachtoffers van seksueel geweld te hebben gemaakt. Ook werd bekend dat de Vrije Universiteit de decaan officieel gaat berispen en een onderzoek naar hem instelt.

Vrijheidsberoving maakt mensen ongelukkig

Het is officieel: het sterk inperken van vrijheden maakt mensen ongelukkig. Die mensen lopen vervolgens een hoger risico dan gemiddeld om zelfmoord te plegen. Dat is de boodschap die de Zesde Clan meeneemt uit de berichtgeving over allochtone meisjes. Alerte betrokkenen bij sites als Maroc.nl kregen het verhoogde zelfmoordrisico bij meisjes in de gaten en sloegen alarm. Met succes. Meisjes kunnen nu hulp krijgen via  jestaatnietalleen.nl, ontwikkeld door Movisie.

De site biedt aparte ingangen voor de drie gemeenschappen in Nederland waar de problemen het meest acuut zijn: Marokkaans, Turks en Surinaams-Hindoestaans. Je staat niet alleen.nl besteedt vervolgens per cultuur aandacht aan kwesties die meiden ernstig in de problemen kunnen brengen. Dat zijn er nogal wat. Relaties met jongens, jongens die veel meer mogen dan meisjes, roddels, thuis geen veilige omgeving hebben, (cyber)pesten, het komt allemaal voorbij.

Opvallend is dat bij zowel Turkse, Marokkaanse als Surinaams-Hindoestaanse gemeenschappen roddel en achterklap hoog op de lijst van probleemgebieden staan. Als mensen over een bepaald meisje beginnen te roddelen, is het namelijk snel gedaan met haar aanzien. Het probleem zit ‘m erin dat het meisje gezien wordt als de graadmeter van de familie eer. Roddel en achterklap schaden haar reputatie, en daarmee ook het aanzien van de familie.

Vaak hebben die roddels te maken met seksualiteit en relaties, altijd een makkelijk punt om een vrouw te treffen. ”Er wordt veel geroddeld over meisjes dat ze geen maagd meer zijn,” schrijft de site bijvoorbeeld. Meisjes moeten er daarom voor zorgen dat anderen positief over hen denken. Maar je kunt wat anderen doen niet beheersen. Eén rancuneus type, één ongelukkige samenloop van omstandigheden, één persoon die je een keer ziet lachen naar een jongen en hup, daar begint de ellende.

Meisjes staan op die manier constant onder druk. Ze kunnen zich niet vrij voelen en vaak ook niet vrij bewegen, worden voortdurend in de gaten gehouden, en o wee als ze iets fout doen. Die druk leidt ertoe dat waar autochtone meisjes in 8% van de gevallen een zelfmoordpoging doen, dat cijfer voor bijvoorbeeld Hindoestaanse meiden op kan lopen tot een schrikbarende 19 procent. Soms leidt dat tot ernstige krantenkoppen, zoals ‘zelfmoord epidemie onder Hindoestanen‘.

Het gesloten karakter van veel gemeenschappen maakt het lastig iets te doen aan de problemen, signaleren deskundigen en betrokkenen. Hopelijk kan de anonimiteit van internet wél een ingang bieden. Goed dat deze site er is, en hopelijk vinden veel meisjes en hun ouders hun weg naar je staat niet alleen.nl.

Afghaanse zusjes in gevaar

Twee Afghaanse meiden, vijftien en 18 jaar, dreigen door de Nederlandse regering terug naar hun land gestuurd te worden. Dibi van GroenLinks dringt er bij Leers op aan even te wachten tot na een debat over de situatie van meisjes die al lange tijd in Nederland wonen. Eerder spaarde minister Leers Sahar, omdat dit meisje na jarenlang verblijf in Nederland te verwesterd zou zijn en in Afghanistan in de problemen kon komen. Hij gaf toen ook aan dat hij ieder geval apart zou beoordelen. Voor de twee zusjes uit Hengelo geldt daarom een andere behandeling. Ook al wonen ze al negen jaar hier, ze kunnen volgens Leers best terug.

Leers is namelijk van mening dat Nederland meisjes aan mag spreken op hun eigen verantwoordelijkheid. Eenmaal terug in Afghanistan mag hij van hen verlangen dat ze zich gedragen zoals het hoort en zelf hun uiterste best doen om geen aanstoot te geven en te integreren in de samenleving. Van de groep van circa 400 meisjes zoals Sahar verwachtte hij er hooguit enkele tientallen tot honderd in Nederland te laten blijven. Van de andere 300 verwachtte Leers dat hij ze gewoon terug kan sturen.

Een raar standpunt, want nota bene zijn eigen ambtenaren onderzochten de situatie en kwamen tot de conclusie dat die door Leers geeiste vergaande aanpassing onmogelijk is. Wat meisjes of jonge vrouwen ook doen, ze zijn door hun jarenlange verblijf in Nederland zo anders geworden dat ze hoe dan ook opvallen. Door hun te vrije manier van bewegen, doordat ze iemand net iets te lang in de ogen kijken, doordat hun normen en waarden niet verenigbaar zijn met de mentaliteit in Afghanistan, die er op neerkomt dat de enige goede vrouw een onzichtbare sloof is die op commando zonen baart.

Leers doet er goed aan zijn eigen stukken nog eens goed door te lezen. Of anders zijn oor te luisteren te leggen bij hooggeplaatste functionarissen in Afghanistan. Of een rapport te lezen van de Verenigde Naties, met een overzicht van alle culturele gewoonten die Afghaanse meisjes en vrouwen in gevaar brengen. Zoals de gewoonte jonge meisjes te verkopen als oplossing voor schulden, het fenomeen van eerwraak, kindbruiden, en de algemene rechteloosheid die zorgt dat mannen beschikken over lijf en leven van vrouwen.

Als je negen jaar in Nederland hebt gewoond, en hier je vormende jaren hebt doorgebracht, denkt Leers dan echt dat je hier nog aan kunt wennen? Afghaanse vrouwen die niet anders gewend zijn lukt dat al niet. Onderzoek bracht aan het licht dat jaarlijks circa 23.000 Afghaanse vrouwen zelfmoord plegen omdat ze hun ‘leven’ niet meer kunnen verdragen. Hopelijk geeft Leers dus gehoor aan de oproep van Dibi. Hopelijk zet hij niet volgende week dinsdag twee meiden van 15 en 18 op het eerste de beste vliegtuig naar Afghanistan. Want het gaat hier letterlijk om een situatie van leven of dood.

Waar zou de opera zijn zonder dode vrouwen

Neergestoken, gewurgd, vergiftigd. Als ze niet langzaam sterven aan een slopende longziekte, gooien ze zichzelf wel op een brandstapel. Waar zou de klassieke opera zijn zonder dode vrouwen? De BBC besteedde vandaag aandacht aan de talloze opera’s, van La Traviata tot Les Troyens, waarbij het plot draait om háár sterven. Waarom is dat eigenlijk? De opname van de discussie die volgde op deze vraag, is nog vijf dagen te beluisteren op de site van de zender.

Koningin Dido ziet het in Les Troyens niet meer zitten. Haar prins is weg! Dat wordt de brandstapel...

De BBC zette operaverslaggever Martin Kettle aan het hoofd van een paneldiscussie met operazangers, artistiek directeuren van operagezelschappen en historici die ingaan op de sociaal economische context waarin de klassieke opera’s ontstonden. Eén van de theoriën is dat de vrouwen volgens negentiende eeuwse mores straf moesten krijgen omdat ze teveel passie vertoonden. Of lag de dood van de sopraan aan de verhoudingen die de componisten hadden met de vrouwen in hun leven? Luister en je weet het….

Vrouw en militair blijft lastige combinatie

Vrouwelijke veteranen in de V.S. plegen drie keer vaker zelfmoord dan mannelijke, blijkt uit onderzoek. Met name het seksuele geweld van hun mannelijke collega’s doet soldates de das om. En in Engeland blijft het leger vrouwen weren in gevechtsrollen aan het front, omdat de aanwezigheid van soldates slecht zou zijn voor het groepsgevoel onder de mannen. Twee berichten die duidelijk maken dat vrouw en militair een lastige combinatie blijft voor veel mensen.

Vrouwelijke militair in Irak, 2006. Bron: Stilettorevolt.com

Dat mannen de aanwezigheid van vrouwen niet aankunnen, is al lang een publiek geheim in de V.S. Daar moeten vrouwen in het leger twee gevechten leveren: tegen de vijand, en tegen hun eigen makkers. De website Jezebel vat de cijfers even samen. Een onderzoek onder veteranes, uit 2003, wees uit dat 30% in het leger verkracht was door een medesoldaat. Vorig jaar meldde een rapport van het Pentagon dat het aantal aangiftes van verkrachting en seksueel geweld gestegen was met 9%. Het ging om 2900 gevallen. Als vrouwen al aangifte doen, iets wat vaak ten koste gaat van hun kansen op een carrière in het leger, leidde dat in de meeste gevallen niet tot vervolging van de dader.

 Nieuw onderzoek wijst uit dat dit seksuele geweld vrouwen psychische schade toebrengt. (De Zesde Clan merkt op: goh, wat een verrassing). Veteranes plegen mede daardoor drie keer zo vaak zelfmoord als mannelijke veteranen. Het seksuele geweld van hun medesoldaten is een factor die bovenop andere elementen komt, zoals minder erkenning voor hun inzet en meer druk op vrouwen omdat ze iets doen wat niet met vrouwelijkheid geassocieerd wordt.

Dan Engeland. Het leger verbiedt vrouwen aan de frontlinie te vechten, maar het ministerie van Defensie bekijkt om de zoveel tijd of dat zo moet blijven of dat het veranderd kan worden. Dit jaar onderzocht Defensie de situatie opnieuw. The Guardian citeert uit de evaluatie dat het ministerie enorm tevreden is over de kwaliteiten en de inzet van de soldates, die bijna 8% van het leger uitmaken. Ze voldoen ruim aan alle criteria, hebben enorme moed getoond tijdens missies in Afghanistan en andere brandhaarden, en veel vrouwen doen al werk wat hen in direct contact met de vijand brengt.

Maar volgens Defensie is dit onvoldoende. Want als je vrouwen onderbrengt bij gevechtseenheden, gaan de mannen raar doen. The Guardian schrijft:

… the key issue was the potential impact of having both men and women in small teams, according to a review of the existing ban. “Under the conditions of high-intensity close-quarter battle, team cohesion becomes of much greater importance,” it adds. Officials made clear that the concern was male soldiers paying more – perhaps too much – attention to a wounded female soldier than others at a risk to his own life.

Het maffe is dat er wel degelijk voorbeelden zijn van landen waar gemengde teams geen probleem vormen. Zowel Israel als Denemarken mixen al jaren mannen en vrouwen in dezelfde teams. Het evaluatierapport noemt ook Nederland in dit verband. Maar voor Engeland vindt Defensie het allemaal nog te onzeker. Dus liever niet. Een mooi voorbeeld van het aloude ‘schatje, het ligt niet aan jou, het ligt aan mij’ excuus. Of, zoals een commentator op het artikel schreef: ”de mannen kunnen het niet aan, dus moeten de vrouwen wegblijven. Wat achterlijk.”

In Nederland en België is de situatie een stuk beter. België staat vrouwen in het leger toe sinds 1975. In het begin mochten ze alleen aan de slag als vrijwilligster of in ondergeschikte functies, maar tegenwoordig staan alle functies open voor vrouwen. Zonder probleem: onderzoek uit 1999 toonde aan dat mannen en vrouwen meer diversiteit zien als een verrijking.

Nederland laat vrouwen toe sinds 1951 en anno nu mogen vrouwen bijna overal werken. Toch blijft ook hier de combinatie vrouw en militair lastig. Zodra vrouwen zwanger worden is het in veel gevallen gedaan met hun loopbaan, signaleerde Opzij in 2002, en ook in het Nederlandse leger hebben vrouwen te maken met seksuele intimidatie door hun mannelijke collega’s. In 2007 riep Opzij daarom op om tijdens de opleiding meer aandacht te besteden aan ethiek.