Tag Archives: WK 2015

Miedema als vrouwelijke Cruijff??? Over de duistere zijde van welgemeende complimenten

Sportjournalisten komen superlatieven tekort om de 2-1 overwinning van het Nederlands elftal te beschrijven. Dankzij die prachtige wedstrijd tegen Italië plaatsen de vrouwen zich voor het eerst in de geschiedenis voor een WK. Ook topscorer Miedema krijgt veel complimenten. Haar valt de hoogste eer te beurt: ze wordt vergeleken met een man.

De Messi van het vrouwenvoetbal! De vrouwelijke Johan Cruijff! Onder andere De Volkskrant snapt zelf ook wel dat er een duistere zijde aan dit type compliment zit:

De parallel met legendarische mannelijke spelers als Messi en Cruijff wordt voornamelijk getrokken vanwege gebrek aan vrouwelijk vergelijkingsmateriaal. Goede voetbalsters zijn er genoeg, maar de naamsbekendheid is er nog nauwelijks.

Dat gebrek aan naamsbekendheid ontstaat onder andere doordat mensen het vrouwenvoetbal tot nu toe nauwelijks serieus namen. De sport ontbeerde iedere status, waarna kip-ei situaties ontstonden rondom gebrek aan investeringen en gebrek aan media-aandacht.

Zodoende konden vrouwen tijdens eerdere EK’s en WK’s de sterren van de hemel spelen, maar weet niemand wie deze sporters zijn en hoe ze heten. Trekt iemand de aandacht, dan volgen er meteen vergelijkingen met mannelijke spelers. Niet alleen bij Miedema. Marta Vieira da Silva viel bijvoorbeeld de eer te beurt het predikaat ‘vrouwelijke Ronaldinho’ te krijgen. Of ‘Pelé in skirts‘ (Pelé in rokken). Want Ronaldinho en Pelé kennen we allemaal, maar Marta? Marta hoe?

Het gaat echter dieper. Zoals vele feministen voor De Zesde Clan al signaleerden, kent het Westen al eeuwenlang een tweedeling: Man = goed, Vrouw = vijandige, dubieuze Ander/zondige Eva. Nog steeds associëren mensen positieve zaken, zoals moed, kracht, intelligentie en leiderschap eerder met mannen en het mannelijke, dan met vrouwen en het vrouwelijke.

Vanwege dat denkpatroon raken mensen enigszins in de war als vrouwen ‘opeens’ uitblinken en blijk geven van de hooggewaardeerde eigenschappen van de mannen. Een manier om de oude situatie te herstellen is vrouwen terug in hun hok te douwen. Bijvoorbeeld: ze kan nog zo’n invloedrijke politica zijn, maar alles draait om haar kleding, kapsel, seksuele gedrag en of ze wel een goede moeder is. Prestaties leggen het af tegen het uiterlijk van de vrouw.

Daarnaast kun je een tweede route kiezen: die van opname in de eliteclub, als een soort ere-man. Dan gaat de redenering als volgt: Ze is zo goed, wat verrassend, ze is heel anders/beter dan andere vrouwen. Voor de individuele vrouw voelt dat prettig – je krijgt een hogere status, je mag er trots op zijn dat je een van de weinige vrouwen bent die even goed is als de mannen. Voor vrouwen als groep is dit niet prettig. Die ene vrouw is de uitzondering die de regel bevestigt. Als groep hebben vrouwen nog steeds een inferieure status.

Dat geeft complimenten van het type ‘Miedema als vrouwelijke Cruijff’ een dubieus nasmaakje. De journalisten die dit opschrijven bedoelen het goed, net zoals al hun voorgangers het goed bedoelden en blij verrast door het vrouwelijke talent o zo galant een plekje voor haar vrij wilden maken. Welkom in de top, o vrouwelijke Messi! Het klinkt zo vriendelijk, maar de top wordt in deze constructie nog steeds geassocieerd met mannen en het mannelijke, en Miedema wordt de ere-man die er bij mag omdat ze zo uitzonderlijk veel talent heeft.

Vivianne Miedema is Vivianne Miedema. Ze speelt voetbal en ze barst inderdaad van het talent. Laten we haar naam vaak noemen. Net als de namen van de andere uitblinksters: Daniëlle van de Donk, Lieke Martens, Loes Geurts, enzovoorts. Dan krijgen deze talenten vanzelf meer naamsbekendheid, en hoeven we Messi en Cruijff er niet meer bij te halen.

Nederland gaat naar het WK

De Oranje leeuwinnen hebben het ‘m gelapt: het Nederlands elftal gaat naar het WK Vrouwenvoetbal in Canada. In een door regen overgoten wedstrijd in een halfvol stadion in Verona blonken de voetbalsters uit in slimme combinaties, een solide verdediging en bakken moed. Miedema ontving een publiekswissel vanwege haar twee prachtige doelpunten.

Miedema was de heldin van de avond.

Van Italiaanse zijde kwamen vooral venijnige trappen van Patrizia Panico. En ok, een tegendoelpunt, zodat de stand uiteindelijk op 2-1 kwam. Who cares. Het Nederlands elftal is door en mag volgend jaar op het hoogste niveau voetballen. Zoals de commentator van televisiezender Fox zei: het is de droom van ieder voetbalmeisje in Nederland. En de droom komt uit. Eindelijk.

Vooraf liep de spanning op. Het WK missen zou het Nederlandse vrouwenvoetbal minstens twee jaar op achterstand zetten, klonk het. Nét nu mensen een beetje warm lopen voor de sport, zou het publiek weer afhaken. Het elftal MOEST winnen.

Mindere teams zouden onder die druk bezwijken. Zo niet dit elftal. De vrouwen hielden het hoofd koel en domineerden de wedstrijd vanaf het begin. Na het verlossende eindsignaal stroomde de hele ploeg, inclusief verzorgers, het veld op om een feestje te vieren. Voor het eerst in de geschiedenis kan Nederland meedoen aan een WK, en horen de voetbalsters er echt bij. Het wordt feest! Genieten! Op naar Canada!

Vrouwen weten dat ze geminacht worden

Wat een prachtig gesprek met voetbalcoach Vera Pauw in De Volkskrant. Vooral deze uitspraak raakte De Zesde Clan: ,,Als ik een overstap naar het mannenvoetbal zou maken, zou ik onder mijn niveau moeten werken, want ze zullen mij niet op hetzelfde niveau laten werken als ik doe bij de vrouwen. Voor mij is het dus geen promotie. Niemand zal mij accepteren in het mannenvoetbal.”

Vera Pauw.

‘Niemand zal mij accepteren in het mannenvoetbal’. Wat een pijnlijke constatering… Pauw spreekt hier eerlijk en open over een feit waar veel vrouwen diep van doordrongen zijn. Ze kunnen wel proberen iets te doen buiten hun ‘eigen terrein’, maar meestal stuiten ze dan op veel weerstand en ophef. Misschien klinken er wel mooie woorden, maar ondertussen accepteren de insiders hen niet. Vrouwen blijven meestal buitenstaanders, die je makkelijk op kunt offeren.

Pauw illustreert dat even verderop nogmaals, als het gaat om vrouwen in posities met macht:

Wat ik heel vaak heb gezien is dat bij bedrijven een vrouw ergens op een toppositie wordt neergezet, een tijdje later wordt er dan over haar gezegd dat ze ‘communicatief niet vaardig’ is en dan komt er weer een man op die positie. Let maar op hoe vaak er wordt gezegd dat een vrouw niet ‘communicatief vaardig’ is. Terwijl algemeen bekend is dat vrouwen juist communicatief vaardiger zijn dan mannen, tenminste als we al die boeken daarover mogen geloven.’

Voor vrouwen is dit Weten fnuikend voor de ambitie. Je moet bijna een kamikazepiloot zijn om onder die omstandigheden te proberen iets te bereiken buiten de geaccepteerde bezigheden van moeder, huisvrouw en werkneemster met een bescheiden baantje om. Waar mannen ongestoord hun ding kunnen doen – ,,Voor de carrière van mannen maakte hoog scoren op self-monitoring trouwens niet uit” – moeten vrouwen spitsroeden lopen.

De sociale druk om je te conformeren aan voor vrouwen geldende normen is groot, en veel vrouwen geven tenslotte toe. Ze trekken zich terug, geven het op. Waarna smalende artikelen volgen van het type ‘zie je wel, ze willen zelf niet, ze kunnen het niet, ze hebben geen ambitie’. Ondertussen blijkt uit onderzoek keer op keer dat vrouwen vooral stuklopen op vooroordelen en onbewuste mechanismen waarbij mannen mannen benoemen.

Gegeven die omstandigheden kiest Pauw er bewust voor om in het vrouwenvoetbal actief te blijven. Dan kan ze tenminste op haar eigen, hoge, niveau werken, weet ze. Maar helaas heeft ook die keuze nadelen. Je wordt onherroepelijk geconfronteerd met minachting: vrouwen en het vrouwelijke hebben geen status.

Ook in het vrouwenvoetbal is dat pijnlijk zichtbaar. Pauw’s Zuid-Afrikaanse voetbalteam kreeg bijvoorbeeld nauwelijks aandacht:

“Zeilen dan maar”, sluit presentator Jeroen Stomphorst de abrupt eindigende reportage ongemakkelijk af. Vrouwenvoetbal op leven en dood, in vier schamele minuten de huiskamer ingeslingerd. Het bord op mijn schoot blijft onaangeroerd, terwijl Studio Sport vrolijk verder rolt.

Vrouwenvoetbal algemeen kan vooral rekenen op desinteresse of openlijk gegniffel, en uiteraard een chronisch gebrek aan geld of andere investeringen. Terwijl iedere oefenwedstrijd van de mannen op prime time de Nederlandse huiskamers binnen rolt, en prof-spelers miljoenen euro’s vangen voor hun verrichtingen, moet je voor een uitzending van wedstrijden vrouwenvoetbal veel moeite doen. Je komt eerder ‘vrouwenvoetbal in lingerie’-toestanden tegen dan een serieuze wedstrijd.

Vrouwen zoals Vera Pauw, die in een karige, schrale wereld vol slechte opties toch nog de voor hen beste keuze maken, doorzetten, de minachting incasseren en proberen te blijven doen wat bij ze past, verdienen alle steun en alle bewondering.