Tag Archives: wij overdrijven niet

Actievoerders leggen decaan vuur aan de schenen

Willem Elias, decaan bij de Vrije Universiteit Brussel (VUB), dacht in de verkrachtingszaak rond politicus Steve Stevaert ongestoord het slachtoffer de schuld te kunnen geven. Alleen liep het deze keer radicaal anders. Mensen lopen massaal te hoop en de roep om zijn ontslag zwelt aan. Het is de nieuwste ophef in buurland België, waar vrouwen en mannen steeds duidelijker laten merken dat ze de onverschilligheid rondom seksueel geweld tegen vrouwen meer dan zat zijn.

Willem Elias schatte de tijdgeest verkeerd in.

Wat gebeurde er? Politicus Steve Stevaert pleegde zelfmoord nadat uitlekte dat justitie hem wilde vervolgen in verband met een beschuldiging van verkrachting. Aan de ene kant erg triest. Zelfmoord kent alleen verliezers. Opgemerkt zij echter dat de zaak een klassiek patroon volgde: eerst ontkende Stevaert, daarna gaf hij toe dat er seksueel contact plaats had gevonden. Tot slot beweerde hij in één moeite door dat de vrouw zelf wilde.

Justitie geloofde dat laatste niet. De kwestie dreigde uit te monden in een strafzaak. Stevaert wachtte dat niet af. Daarop deed Willem Elias de volgende uitspraak:

We zullen je missen, Steve. Je was een fijne man en bijzonder intelligent. De vrouwen… een zwakheid die we begrijpen. Aan de dame die deze beslissing op haar geweten heeft, toch graag dit: voor een verkrachting ga je onmiddellijk naar de politie, of desnoods de dag nadien. Niet drie jaar later.

Tsja, zou je zeggen. Een mening. Maar van wie? Van professor Willem Elias. Decaan van de faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Tevens voorzitter van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. En voorzitter van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschap en Kunsten. Een man uit de intellectuele en culturele elite. Iemand met een grote maatschappelijke invloed.

Die gezaghebbende status maakt het problematisch dat Elias van ‘we’ spreekt. Met dat ‘we’ vereenzelvigt Elias zich met zij die vinden dat mannen hun vrijheid mogen hebben en  dat anderen daar niet zo moeilijk over moeten doen. Vrouwen bepotelen? Niets meer dan een zwakheid, iets wat mannen zoals Elias best begrijpen. Want vrouwen? Ach:

De decaan noemde “de vrouwen” een zwakheid, als een pint of een blik kaviaar, een voorwerp dat je in een onbewaakt moment overdadig gebruikt zonder op haar acht te slaan. Die uitspraak vervaagt ook de lijn tussen don Juanschap en seksuele agressie; de zedenklacht ging over het laatste.

Daarnaast versterkt Elias verkrachtingsmythes, waarbij wantrouwen jegens het slachtoffer centraal staat. Zo geldt ‘niet meteen aangifte doen’ in dat vrouwvijandige stelsel van overtuigingen als verdacht. Terwijl iedereen met een beetje kennis van psychologie weet dat vrouwen heel verschillend kunnen reageren op seksueel geweld, en soms pas na een tijd in staat zijn om in actie te komen. Sterker nog, hét probleem is dat zoveel meisjes en vrouwen zwijgen en nooit aangifte doen: negen op de tien blijft stil.

Daarbij schatten vrouwen correct in dat ruchtbaarheid geven aan seksueel geweld als een boemerang bij henzelf terug kan komen, in de vorm van verwijten, hoon, beschuldigingen en andere narigheid. Precies dat wat professor Elias met zijn verwijten en beschuldigingen aan het adres van de betrokken vrouw opnieuw bewijst. Erger nog: hij stelt haar direct verantwoordelijk voor de beslissing die Stevaert nam. Zij heeft volgens Elias zijn zelfmoord op haar geweten. Grof geschut.

Elias had wellicht niet door dat het klimaat begint te veranderen. Hij kwam met zijn vergoelijkende opmerkingen in een tijd waarin vrouwen steeds vaker aangeven dat ze de onverschilligheid en respectloosheid zat zijn. België zat nog midden in de #wijoverdrijvenniet campagne, bijvoorbeeld.

In dat strijdbare klimaat viel Elias’ reactie verkeerd. Zijn reactie op de kritiek op zijn bericht viel ook verkeerd. Na de ophef liet Elias via sociale media namelijk weten:

Steve was gewoon een zeer goede vriend, die in het water zien springen vind ik niet leuk. Meer moet men achter deze bekentenis onder vrienden niet zien. Wie daar niet kan mee leven moet zich maar ontvrienden.

Dit toondove standpunt gooide olie op het vuur. Zoals gezegd roepen mensen inmiddels door middel van open brieven en petities op tot het ontslag van Elias. Een video van Ashley Vandekerckhove, zelf overlever van verkrachting, ging prompt viraal. Ook zij eist maatregelen tegen Elias. Feministische weblogs roepen mensen op om de VUB te mailen, Facebook te gebruiken voor protestacties, en brieven te sturen.

Inmiddels heeft de Paul de Knop, rector van de VUB, laten weten de reactie van Elias volstrekt ongepast te vinden. Het Faceboekbericht van de decaan ”engageert de  universiteit niet en is geen uiting van ons gedachtegoed”, zei hij. Daarmee distantieert de universiteit zich van de uitlatingen van Elias. Of dat genoeg is om de protestacties wind uit de zeilen te nemen valt nog te bezien.

UPDATE: Elias blijkt in het verleden herhaaldelijk kwetsende uitspraken over vrouwen en slachtoffers van seksueel geweld te hebben gemaakt. Ook werd bekend dat de Vrije Universiteit de decaan officieel gaat berispen en een onderzoek naar hem instelt.

Vrouwen voeren actie met #wijoverdrijvenniet

Straatintimidatie? Komop zeg, als vrouw moet je toch tegen een lolletje kunnen? Als een man je naroept of nafluit is dat juist een compliment. Waar hebben we het over?!? Aldus de gangbare reactie als vrouwen aangeven waar ze in de openbare ruimte tegenaan lopen. Om tegengas te geven delen vrouwen nu hun ervaringen op Twitter en in blogs, onder de hashtag #wijoverdrijvenniet.

Die Twitteractie leidde uiteraard tot kritiek:

 2 u2 uur geleden Mensen vinden het irritant om constant te zien, wij vinden het irritant constant lastig gevallen te worden.
De campagne begon in België. Journaliste Inke Hutse besloot een artikel te wijden aan de vele incidenten van seksuele intimidatie die ze meemaakte.  Daarna publiceerde Yasmine Schillebeeckx een opiniestuk over haar ervaringen op straat. Mijn naam is niet Hey Sexy, verklaarde ze. Ze deed een oproep om straatintimidatie te stoppen. Omdat het vrouwen een rotgevoel bezorgt:
Het zijn mannen als deze die je als vrouw het gevoel geven dat je lichaam aan hen toebehoort. Dat jij als vrouw alleen op de aarde gezet bent om er mooi uit te zien. Dat je bloedeigen lichaam altijd onderworpen zal zijn aan de mening en de blikken van mannen. Van onbekende mannen.
En omdat je als vrouw nooit weet wanneer ‘hey sexy’ overgaat in dreigen en vormen van (seksueel) geweld. Veel vrouwen willen terecht geen risico nemen met hun veiligheid en hun gezondheid.
Natuurlijk doken na deze opiniestukken meteen een man op, Marc Diddens, die vond dat vrouwen niet zo moesten zeuren. Hij was niet de enige die verklaarde niet te snappen waar die vrouwen het over hadden. Mag je dan geen man meer zijn? Mag je niks meer zeggen? Wat een overdreven gedoe!
Waarna vrouwen besloten tot de campagne #wijoverdrijvenniet. Behalve een Twitter hashtag bestaan er inmiddels een website en een Facebookpagina.
Nederland staat overigens niet stil. Het burgerinitiatief tegen straatintimidatie loopt nog steeds, en Amsterdam beschikt binnenkort over een Hollaback site. Ook haalde Bart Smit gluurspiegels uit de handel – de verpakking, met een foto van een jongen die de spiegel gebruikt om onder de rok van een meisje te gluren, wekte teveel weerstand op. (Terecht.)
Hoognodig, die acties, want Diddens en andere mannelijke opiniemakers passen  in een lange, zeer lange traditie van mannen die niet willen horen wat vrouwen zeggen. Veel mannen wantrouwen het andere geslacht. Ze geven dat zelf ook toe, als ze eerlijk zijn:

What I’ve never actually trusted with any women I’ve been with? Her feelings. If she approaches me pissed about something, my first reaction is “What’s wrong?” My typical second reaction? Before she even gets the opportunity to tell me what’s wrong? “She’s probably overreacting.” My typical third reaction? After she expresses what’s wrong? “Ok. I hear what you’re saying, and I’ll help. But whatever you’re upset about probably really isn’t that serious.”