Tag Archives: Wet Afbreking Zwangerschap

Recht op abortus bereikt Nederlandse eilanden

Inwoonsters van de Nederlandse gemeenten Saba, Bonaire en Sint Eustatius kunnen vanaf deze week baas in eigen buik worden. Per 10 oktober is de Nederlandse abortuswetgeving namelijk van kracht geworden op deze drie Caraïbische eilanden. In een brief aan de eerste kamer schrijft minister van volksgezondheid Edith Schippers dat de overheid deze wetgeving op een voorzichtige en nette manier wil invoeren:

Mijn beleid is erop gericht om die context zodanig te beïnvloeden dat een verantwoorde en professionele abortuspraktijk in Caribisch Nederland kan ontstaan waarbij vrouwen over voldoende alternatieven beschikken die het hen mogelijk maakt daadwerkelijk een vrije keuze te maken waar het hun eigen seksuele gezondheid aangaat.

Kerkje in Kralendijk, de hoofdstad van Bonaire.

De Nederlandse wet op de afbreking van zwangerschappen is namelijk gloednieuw voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Abortus was er tot nu toe onmogelijk, maar voorbehoedsmiddelen waren ook niet makkelijk te krijgen. Het gevolg is volgens minister Schippers een zorgwekkende situatie:

Uit het onderzoek maak ik op dat de omgang met seksuele gezondheid in Caribisch Nederland zorgwekkend is. Abortus blijkt voor veel vrouwen een vorm van anticonceptie en niet – zoals in de Nederlandse context – het sluitstuk van een reeks aan (vooral preventieve) maatregelen om geboortebeperking te realiseren. Ik vind dit een zeer ongewenste situatie. De inzet van mijn beleid is er dan ook op gericht om hierin verandering aan te brengen. Cruciaal hierin is het doen ontstaan van een andere attitude ten opzichte van seksuele gezondheid.

De minister schrijft dat zij zich sterk wil maken voor betere seksuele voorlichting en een goede beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen. Voorbehoedsmiddelen blijken nu namelijk zo duur dat vrouwen het niet kunnen betalen. Schippers wil deze financiële drempel wegnemen door anticonceptie op te nemen in een zogenaamd ‘aansprakenpakket’ voor vrouwen uit Caribisch Nederland.

Ook wil Schippers bereiken dat er een abortuskliniek komt voor de vrouwen van de drie eilanden. Dat kan niet zomaar. Een kliniek moet aan strenge eisen voldoen voordat de regering een vergunning afgeeft. Zolang er geen gecertificeerde aanbieder is, kunnen vrouwen naar Nederland reizen voor een abortus. Voorwaarde is wel dat een arts daarvoor een medische indicatie heeft gegeven.

VVD-heldin van het recht op zelfbeschikking

Als abortus al legaal is, willen teveel mensen vrouwen liever vandaag dan gisteren alle keuze ontnemen. De Zesde Clan volgt de ontwikkelingen dus op de voet, in binnen- en buitenland. Vandaar dat we lezers graag doorverwijzen naar het jubileumnummer van het Historisch Nieuwsblad. Hierin schetst auteur Mirjam Janssen een portret van VVD-politica Annelien Kappeyne van de Coppello. Zij wist samen met de PvdA te bereiken dat er tussen 1976 en 1980 een goede wetgeving kwam die Nederlandse vrouwen baas in eigen buik maakte.

Kappeyne van de Coppello moest daarvoor diep gaan, laat Janssen zien. Ze kreeg te maken met forse tegenstand van met name mannen die vonden dat ze veel te hard optrad, onder andere in een debat met minister van Justitie Dries van Agt. Een arts vond het nodig haar te schrijven dat ‘uw agressief, haast menopauzaal optreden, verbazing en ergernis heeft gewekt’ – in ieder geval bij hemzelf dus. Menopauzaal optreden, nou jaaaaaa….. Kappeyne van de Coppello kwam ook onder vuur te liggen omdat ze zich niet sjiek genoeg kleedde en zich als bestuurder niet goed genoeg kon ‘verkopen’.

Dit gezwam over menopauzaal optreden en haar uiterlijk ontnam mensen het zicht op de inhoud. Kappeyne van de Coppello studeerde rechten en kreeg daarna een baan als medewerkster van de VVD-fractie. Van daaruit groeide ze door naar kamerlid en staatssecretaris voor Emancipatiezaken. Ze koos volgens Janssen voor de VVD omdat het liberalisme haar aansprak: respectvol met mensen omgaan, mensen vrij laten en zoveel mogelijk keuze geven zodat ze zelf vorm kunnen geven aan hun bestaan.

Voor Kappeyne van de Coppello was het vanuit die basisgedachte ook heel logisch dat je mensen niet mag dwingen iets te doen met hun lijf wat ze niet willen. Ze vond dat mensen een inenting, bloedtransfusie of medische experimenten moesten kunnen weigeren. Ze diende in 1979 een motie in om die onaantastbaarheid van het lichaam te garanderen. De kamer stond achter haar, zodat deze regel wet werd. Dat gebeurde via een grondwetswijziging.

Die onaantastbaarheid van het lichaam en recht op zelfbeschikking golden ook voor zwangere vrouwen. Kappeyne de Coppello maakte zich daarom hard voor een goede wetgeving om ongewenste zwangerschappen af te breken. Dat plan stuitte echter op veel weerstand, schrijft het Historisch Nieuwsblad. Ze begon ermee in de jaren zeventig, in de tijd dat Van Agt de Bloemenhove-abortuskliniek wilde sluiten . Abortus was bovendien nauwelijks bespreekbaar voor de Christelijke partijen.

Ondertussen waren de problemen nijpend. Voorbehoedsmiddelen waren slecht verkrijgbaar, en als het mis ging volgden de breinaalden en klysma’s met zeepsop. Vrouwen stierven of raakten ernstig ziek na zo’n illegale abortus.  Andere Tijden brengt in beeld hoe mensonterend vrouwen behandeld werden:

Ze werd opgenomen in een gereformeerd  ziekenhuis in Leeuwarden. Daar hadden ze onmiddellijk door wat er aan de hand was: ‘Je hebt geknoeid, hè?’, zeiden de zusters. Vervolgens kreeg Cécile – onverdoofd – weeën en een miskraam. Zusters kwamen haar het resultaat in een pot voorhouden: “Kijk eens wat je hebt gedaan!” En nog was ze blijkbaar onvoldoende gestraft. Om te herstellen van de miskraam én van de heftige infectie die ze van het zeepsop had opgelopen, legden ze haar expres op de kraamkamer van het ziekenhuis temidden van de vrouwen die net bevallen waren.

Kappeyne de Coppello wist wat er op het spel stond en besloot daarom de partijlijnen te laten voor wat ze waren. Voor deze kwestie ging ze een coalitie aan met de PvdA. VVD en PvdA dienden zodoende in 1976 gezamenlijk een wet in. De Tweede Kamer ging akkoord, maar nota bene eigen VVD-partijleden in de Eerste Kamer kregen op het laatste moment koudwatervrees en trokken zich terug. De wet sneuvelde.

Kappeyne van de Coppello was woedend. Ze verbond haar politieke lot met het doel alsnog te komen tot een wet waarin het recht op zelfbeschikking van de vrouw zwart op wit stond. Vier jaar later, in 1980, kwam er alsnog een regeling waar ze tevreden over was. Haar Wet Afbreking Zwangerschap kreeg de zegen van Eerste en Tweede Kamer, en is van kracht sinds 1984. Een positief slot van een jarenlange strijd met de lichamen van vrouwen als inzet.

De VVD-politica stierf in 1990 maar leeft voort in de Mr Annelien Kappeyne van de Coppello Foundation. In 2006 verscheen er bovendien een biografie over haar, met de treffende titel ‘Strijdvaardig en eigenzinnig’.