Tag Archives: werkende moeders

Emancipatiemonitor: kostwinnersmodel heeft afgedaan

Het oude kostwinnersmodel, waarbij hij het geld verdient en zij zich over het gezin ontfermt, heeft afgedaan. Nog geen tien procent van de Nederlanders heeft daar nog zin in. Dat meldt de Emancipatiemonitor 2012. Nederlanders hanteren sinds jaren een anderhalf verdienersmodel. Daarbij verdient hij het geld en helpt wat mee in het huishouden, en verdient zij ook wat, maar doet verder vooral huishouden en gezin.

Dat is een veelbetekenende verschuiving. Het betekent dat hij ook voor kinderen zorgt, en dat zij de werkvloer op gaat. Beide seksen hebben op die manier meer kansen om ervaring op te doen op terreinen die horen bij een mensenleven.

Toch is het vreemd dat de wijzer bij het anderhalf model blijft steken. Want Wil Portegijs en Mariëlle Cloïn van het SCP constateren in hun verdiepingshoofdstuk over de taakverdeling (p. 115 en verder) dat de meeste Nederlanders eigenlijk willen dat vrouwen en mannen betaald werk en onbetaalde zorg gelijk verdelen. Dat ideaal staat veelal haaks op de praktijk.

Waarom lukt het niet woorden in daden om te zetten? In hun analyse komen drie punten terug:

1. Als het puntje bij paaltje komt, horen vrouwen voor kinderen te zorgen. Veel Nederlanders vinden formele opvang voor kinderen dubieus. Zelfs voorstanders willen niet verder gaan dan een paar dagen per week. Ouders zijn zelf verantwoordelijk. Alleen, dat woordje ‘ouders’  verhult dat het eigenlijk om moeders gaat. De Emancipatiemonitor constateert dat ”met name de moeder daarom niet of niet te veel buitenshuis zou moeten werken”. Moeder hoort bij de kinderen. Vader veel minder.

Dit punt verwijst naar de conservatieve mentaliteit in Nederland. Zie ook al die advertenties waarin vrouwen in de keuken een taart bakken met hun dochter, terwijl de zoon lekker buiten kan spelen. De kleine meid leert samen met haar moeder ook al vroeg, aan de hand van een roze strijkbout, dat kleding strijken vrouwenwerk is. Mocht een man zich hier al aan willen wagen, dan moet het een makkelijk klusje tussendoor zijn, want hij heeft wel andere dingen te doen.

2. Het is nou eenmaal zo, het heeft geen zin te veranderen. Uit de Emancipatiemonitor blijkt dat een ruime meerderheid van zowel de vrouwen als mannen vindt, dat bij hen thuis de vrouw beter is in het huishoudelijk werk en de zorgtaken. De man verdient bovendien per uur meer geld. Hij is de effectievere kostwinner. Daar verander je niet snel iets aan, en gegeven die situatie is het dan het meest efficiënt als hij de meeste tijd blijft steken in betaald werk en zij de halve uit het anderhalf model blijft.

Hier blijkt een conservatieve mentaliteit keihard samen te gaan met een structurele discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Gecorrigeerd voor alle relevante factoren ontvangen vrouwen gemiddeld 8% minder salaris dan mannen, toont de Emancipatiemonitor aan. Vrouwenbanen leveren bovendien structureel minder op dan mannenbanen. En als je zwanger waagt te worden met een tijdelijk contract op zak, ontslaat de baas je. Logisch dat een gezin gokt op de man als het gaat om het financiën.

3. Manlief wil niet veranderen. Daadwerkelijk taken herverdelen? Ehmmm… Veel mannen roepen dit wel, maar als het erop aankomt gebeurt er dit: ,,….ze zijn nog minder vaak dan vrouwen van plan om de taakverdeling te veranderen.” Voor vrouwen ligt dat anders: ,,Van de vrouwen die een gelijke(re) verdeling van huishouden en/of zorg wensen, is 15% van plan te proberen dit te verwezenlijken. De overige vrouwen hebben vaak het gevoel dat het niet anders kan.” Met andere woorden: ze gaven het op.

De Emancipatiemonitor constateert echter ook dat veel stellen niet zo nodig willen veranderen. Als hij vaker de buiten de deur het geld binnen harkt, vindt zij het eerlijk als ze op haar beurt thuis meer doet. (Dat is wat de Zesde Clan betreft een kip-ei verhaal. Het is zoals het is, we doen dit omdat het nou eenmaal zo is.) Ook stellen stellen zich tevreden met de manier waarop de taakverdeling tot stand kwam. Het gaat dan om vrede hebben met het proces, waarbij de uiteindelijke resultaten minder belangrijk zijn.

Dit leidt tot een ontnuchterende conclusie van de Emancipatiemonitor:

In dit hoofdstuk hebben we gekeken waarom in veel huishoudens de onbetaalde arbeid ongelijk is verdeeld, terwijl de overgrote meerderheid van de vrouwen en mannen aangeven dat dit gelijk verdeeld zou moeten zijn. Dit komt, zo blijkt uit dit onderzoek, zowel omdat ze het toch niet hard genoeg willen, omdat ze vaak niet opgevoed zijn met dit ideaalbeeld en omdat ze het gevoel hebben dat het toch niet lukt de taakverdeling te veranderen.

Zo, die zit.

Is er hoop? Ja, blijkt uit de monitor: ,,Mensen die wel hebben meegekregen dat het belangrijk is dat ook mannen zorgen en huishouden, willen of hebben dit vaker in hun eigen leven gerealiseerd.” Ook de situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt is van groot belang: ,,Als vrouw en man even veel uren buitenshuis werken, dan is de kans groter dat ook werk thuis gelijk wordt verdeeld of dat men dat in elk geval zou willen.”

Daarnaast speelt een soort aangeleerde hulpeloosheid een rol. ‘Het is nou eenmaal zoals het is, je kunt niets aan de situatie veranderen’, dat genre. Het is maar de vraag of dit klopt. Zo blijken veel werknemers, man en vrouw, baat te hebben bij mogelijkheden om hun uren betaalde werk flexibel in te vullen. Telewerken helpt. Kinderopvang helpt. En, zeer belangrijk: normen en waarden over wat dé man en dé vrouw behoort te doen, zijn cultureel bepaald. Culturen kunnen veranderen. Mensen zijn flexibel. Verandering is wel degelijk mogelijk. De voorhoede die met minder conservatieve waarden is opgevoed, bewijst dat het wel degelijk anders kan.

UPDATE: Uit Amerikaans onderzoek komt hetzelfde beeld naar voren. Tachtig procent van de vrouwen en zeventig procent van de mannen zouden, net als Nederlanders, een gelijkwaardige relatie willen waarin hij en zij de taken eerlijk verdelen. Ook in de V.S. blijkt er echter een kloof te liggen tussen ideaal en praktijk. Dan gebeurt er dit:

Men’s most common fallback position is to establish a neotraditional division of labor: 70% hope to convince their wives to de-prioritize their careers and focus on homemaking and raising children.  Women?  Faced with a husband who wants them to be a housewife or work part-time, almost three-quarters of women say they would choose divorce and raise their kids alone.  In fact, despite men’s insistence on being breadwinners, women are more likely than men to say they value success in a high-paying career.

Denkfout kost moeders hun baan

Eenderde van de werkende moeders zou de betaalde baan eraan geven als de kosten voor kinderopvang stijgen. Dat meldt de organisatie Voor Werkende Moeders (VWM). De vrouwen zouden er de brui aan geven omdat hun hele salaris opgaat aan de kinderopvang. Dus waarom zou je dan nog buitenshuis gaan werken? Deze redenering is zo krom als een hoepel. Man en vrouw kunnen de kosten ook gewoon delen. Dat de vrouw alles zou moeten betalen van haar salaris is een onlogische redenering die duizenden moeders hun baan kan kosten.

De organisatie Voor Werkende Moeders (VWM) hield een steekproef onder zeshonderd moeders. Eenderde daarvan geeft aan dat ze de brui geven aan hun betaalde baan als de opvang duurder wordt. Die redenatie gaat volgens oprichtster Marjet Winsemius als vogt:

,,Politici zeggen de hele tijd dat een lagere kinderopvangtoeslag er niet toe leidt dat vrouwen minder gaan werken. Uit mijn omgeving hoor ik andere dingen. Als je evenveel verdient als je weggeeft aan de crèche, waarom zou je dan nog werken”, vraagt Marjet Winsemius, oprichtster van VWM, zich af.

Deze uitkomst is een zoveelste bewijs van het conservatieve klimaat in Nederland. Uit de meest recente emancipatiemonitor bleek al dat een meerderheid vindt dat vrouwen moeten stoppen met werken zodra de eerste baby het levenslicht ziet. Wil ze toch per se een baantje houden, dan is drie dagen per week echt het maximale. De kids zijn háár verantwoordelijkheid. Als die arme stakkers naar de opvang moeten, nou, dan moet zíj maar bloeden en haar salaris naar de crèche brengen.

Vergist de Zesde Clan zich, of kunnen vrouwen geheel zelfstandig zwanger worden, van de lucht of zo? Er is in de meeste gezinnen toch ook een vader? Wat houdt mensen tegen om gewoon te kijken wie welk salaris krijgt, en dan de kosten van kinderopvang naar inkomen te verdelen? Dan brengt de man procentueel gezien even veel geld naar de crèche als de vrouw, en is er geen sprake meer van dat de vrouw haar motivatie voor betaald werk verliest.

Want het gaat niet alleen om werk. Het gaat óók om het behoud van inkomen, en daarmee je financiële zelfstandigheid. Het is te hopen dat de moeders van VWM in staat zijn de middeleeuwen achter zich te laten. Kinderen kosten geld, en als je in een gezin een vader en een moeder hebt, zouden beiden voor een gelijkwaardig deel van die kosten op moeten draaien.

Irritatie over verwende prinsesjes komt te vroeg

Die Nederlandse vrouwen ook. Het zijn verwende prinsesjes, die niet inzien dat ze financieel afhankelijk blijven als ze blijven steken in kleine deeltijdbanen. Het zijn gemakzuchtige mensen, die geen ambities hebben en voor wie een uitdagende loopbaan helemaal niet hoeft. Oh? In zo’n klimaat vol irritatie over de houding van vrouwen is het goed om even terug te kijken naar een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau uit 2008. Dat toont haarfijn aan dat de deeltijdvrouw het gevolg is van beperkingen, culturele vanzelfsprekendheden en een gebrek aan flexibiliteit op de arbeidsmarkt.

SCP-Onderzoekster Wil Portegijs is er zeer duidelijk over in de conclusies van het rapport uit 2008:  twee generaties geleden behoorden vrouwen nog thuis te zitten. Hun taak was huishouden en moederschap. Die vanzelfsprekendheid is veranderd en vervangen door een nieuwe vanzelfsprekendheid: vrouwen moeten arbeid en zorg combineren, en dan is een deeltijdbaantje ideaal. Het SCP vond die houding overal terug. In de opvattingen van mannen en vrouwen, in de manier waarop werkgevers omgaan met vrouwelijk personeel, in het beleid van de overheid en de manier waarop arbeids- en belastingwetgeving functioneert.

Wil je je als mens losrukken uit dit deeltijd-keurslijf, dit anderhalf verdienersmodel, dan moet je enorme obstakels overwinnen en zeer zelfbewust aan de slag gaan. Dat betekent tegen de stroom in roeien en een probleem maken van iets waar niemand in je omgeving vraagtekes bij zet. Portegijs:

De vrouwen ervaren bij familie, vrienden en ook de partner vrijwel uitsluitend begrip voor het feit dat ze in deeltijd werken. De arbeidsduur van de vrouw lijkt zelden onderwerp van gesprek met de partner en we hebben meer voorbeelden gevonden van vrouwen die door hun man zijn gestimuleerd om minder te gaan werken, dan meer. Het begrip van de partner wekt in zekere zin verbazing, gezien de financiële consequenties voor het  huishouden. Anderzijds is het natuurlijk zo dat de man door de keuzes van de vrouw de ruimte heeft om wel voltijds te werken en wordt gevrijwaard van het uitvoeren van een groot deel van het huishoudelijke werk en de zorg voor kinderen.
  
De meeste mensen willen niet gaan vechten met dierbaren, willen geen moeilijkheden veroorzaken. Onderhandelen over geld, de taakverdeling in huis? Brrrr, nee. Bovendien moet je dan als man opeens ook thuis in onbetaalde zorgarbeid je handen uit je mouwen steken. Heb je als gezin eenmaal alles op een rijtje, dan moet je daarna nog aan de slag met onwillige werkgevers en de belastingdienst. De meeste mensen kiezen voor rust aan hun hoofd, en dat betekent: je mee laten drijven met wat iedereen vanzelfsprekend vindt. Het anderhalf verdienersmodel. Dan ben je weer terug bij af en is de cirkel rond.

Het SCP spreekt in de conclusie dan ook niet voor niets van vicieuze cirkels: je komt er bijna niet uit, en het een houdt het ander in stand. Lekker makkelijk om dan tegen vrouwen aan te schoppen. Dat gaat bijna volautomatisch, terwijl je je ook af kunt vragen waarom we niet tegen de mannen aanschoppen. Die zeggen immers vaker tegen hun vrouw ‘blijf maar thuis’ dan dat ze hen ondersteunen in een fatsoenlijke betaalde baan.

Of beter nog: laten we tegen geen enkel mens aanschoppen. Laten we het in plaats daarvan eens hebben over het systeem, en daar mee aan de slag gaan.  Want zolang we in Nederland te kampen hebben met een systeem waar traditionele rollenpatronen en de macht van de vanzelfsprekendheid hoogtij vieren, zolang de omgeving niet verandert en overheid en werkgevers geen kansen scheppen, komt de irritatie over verwende prinsesjes te vroeg. Zij vormen alleen maar één van de symptomen van de mores in ons oerconservatieve land. En wie naar hen wijst, wijst naar zichzelf.