Tag Archives: vrouwenstrijd

Trage emancipatie roept frustratie op

Wat betreft vrouwenemancipatie kun je stellen dat niets makkelijk gaat. Na vele protestacties nam Nederland bijvoorbeeld in 1975 de eerste wet aan om gelijk loon voor gelijk werk verplicht te stellen. Inmiddels zijn we veertig jaar verder en constateren instanties als het CBS en het College voor de Rechten van de Mens nog steeds ‘onverklaarbare’ loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Welke gevolgen heeft die traagheid en hoe ga je daar mee om?

Aletta Jacobs gaf in 1883 het officiële startschot in de strijd voor het stemrecht voor vrouwen. Pas 39 jaar actievoeren later toonden de mannen van de Nederlandse regering zich eindelijk bereid dit burgerrecht aan vrouwen toe te kennen. Maar trage emancipatie is geen verschijnsel uit vorige eeuwen. Zo duurde het 90 (negentig) jaar voordat het Olympische Comité overstag ging en bij de vrouwen schansspringen op ski’s opnam in het programma van de Winterspelen. In 2014.

Ook op andere gebieden verloopt de emancipatie traag. Jongens en mannen kunnen ongestoord blijk geven van een dubieuze houding. Zo vinden jongens onderwijs iets voor mietjes, zingen iets voor meisjes – alsof het dan minderwaardig zou zijn – en wc’s schrobben iets voor hun moeder of later hun vrouw. In studentenhuizen kun je het huishouden gerust overlaten aan de meiden. Veroorzaakt deze situatie problemen, dan moet de omgeving zich aanpassen aan de jongens of mannen. Hup, het onderwijs op de schop. Hup, zingen weer leuk maken voor jongens.

Omgekeerd hoeven meisjes en vrouwen niet op begrip te rekenen. Zo blijven vrouwen massaal onderaan de ladder aan de werkvloer plakken. Meer vrouwen op hogere posten gaat met een slakkengang. Ook bij talkshows op de televisie doen omroepen wel mooie beloften, maar een gendermonitor van communicatiewetenschapper Leon van Wijk toont aan dat er niets van streefcijfers terecht komt. In driekwart van de gevallen praat een blanke man nog steeds met een blanke man. Maar niemand roept in die gevallen ‘het systeem moet op de schop’. In plaats daarvan gebeuren er allerlei andere dingen. Zoals:

1. onbegrip. Waar zijn de vrouwen? Waar zijn de vrouwen? Tsja, waar blijven die vrouwen toch? Het ene artikel gaat alleen in op de situatie en noemt die problematisch – of niet, en da’s eigenlijk nog erger. Op enkele goede voorbeelden na vertonen de meeste analyses daarbij een grote blinde vlek. Dat Nederland anno 2015 nog steeds een oerconservatief, seksistisch (en racistisch) land is, wil er meestal niet in. Dat lijkt taboe.

Het gevolg is dat veel artikelen na de constatering ‘weinig vrouwen’ de hete aardappel omzeilen, en liever meteen doorhollen naar oplossingen.  Wie de factor ‘discriminatie’ wél durft te noemen, krijgt er 2. meteen van langs. Neem de loonkloof. Die ontstaat gewoon omdat vrouwen verkeerde keuzes maken, heet het. Omdat ‘ze’ slecht onderhandelen. Omdat ‘ze’ thuis willen blijven voor de kindertjes. Ook op andere terreinen geldt het credo: vrouwen, doe beter je best. Schrijf gewoon fatsoenlijke romans en je wint vanzelf de prestigieuze literaire prijzen. Ja?

Een derde reactie is de boodschapper de schuld geven. Dat komt vaak neer op feministen terug in hun hok slaan. In Nederland, maar ook in de V.S., gebruiken mensen als knuppel al minstens sinds de strijd om het kiesrecht vijandige stereotypen over ‘de’ feministe als eng, boos, lelijk manwijf, die hysterisch rechten opeist. Je zou bijna de mannen in bescherming willen nemen. Die lijden onder al dat gezeik over seksisme, terwijl ze nauwelijks overleven temidden van ”feminisering” en ander onduidelijk gedefinieerd onheil. Tot op de dag van vandaag maken Nederlandse media gretig ruimte voor mannen die de belaagde mannelijkheid menen te moeten verdedigen.

Dat soort reacties (onbegrip, vervolgens vrouwen op verschillende manieren de schuld geven, en mannen willen beschermen tegen die haaibaaien) leidt de aandacht af van de inhoudelijke kwesties. Ze zorgen er bovendien voor dat vrouwen aan zichzelf gaan twijfelen.

Tip 1 is dan ook: ken die drogredenen en doorzie het mechanisme van het slachtoffer de schuld geven. Anders word je depressief – ‘vrouwen deugen niet, geef het maar op’. Nee. Dat klopt niet. Als je kritisch ontleedt wat mensen je wijs willen maken, zie je meestal dat je eerste instinctieve ‘dit is onzin’- gevoel volkomen correct was.

Tip 2: leg de verantwoordelijkheid waar die hoort. Neem de loonkloof. Degenen die de macht hebben, in dit geval de staat (ivm de handhaving van wetten) en werkgevers, moeten hun verantwoordelijkheid nemen en vrouwen fatsoenlijk behandelen. In geval van haat wordt het bovendien hoog tijd dat mannen andere mannen aanspreken op seksistisch gedrag en/of seksuele intimidatie. Want ‘mannelijke agressie’ is een van de antwoorden op de vraag waar de vrouwen toch zijn:

Een bloemlezing. “We zijn lastiggevallen op de mailinglist en voor hoer en kut uitgemaakt. We hebben allemaal verhalen over hoe we werden betast op publieke bijeenkomsten. We maakten mee dat mannen een zakelijke afspraak probeerden te veranderen in een date. We krijgen constant de vraag ‘of we wel kunnen programmeren’ wanneer we praten over technische onderwerpen of daar presentaties over geven. En soms krijgen we boze mailtjes die dreigend zeggen dat we het vak beter kunnen verlaten, want ‘er zijn niet meer cunts nodig die het verpesten’.”

Tip 3: besteedt veel aandacht aan zelfzorg. Je moet immers een lange adem hebben om de taaie emancipatiestrijd vol te houden. En omgaan met haat en jij-bakken vergt veel energie.

Tip 4: verheug je over alles wat er al wél bereikt is. In Nederland zijn vrouwen baas in eigen buik, we kunnen naar school en universiteit, we hebben stemrecht, we kunnen over ons eigen geld beschikken, en steeds vaker zeggen vrouwen iets terug als anderen ons, bijvoorbeeld op sociale media, voor rotte vis uitmaken. Vrouwen leveren kritiek. Vrouwen stellen onrecht aan de kaak en eisen verandering. Wen er maar aan….

Vraag het een feministe

De Zesde Clan is een fan van The F-word, een engelse site met weblog, waar activisten samenkomen en levendige debatten voeren. Meestal betreft het ontwikkelingen in hun eigen land, maar feminisme is divers, veelkleurig, en in de eerste plaats een basis om vragen te stellen en eigen antwoorden te vinden. Dat maakt de inhoud aantrekkelijk voor een breed publiek in binnen en buitenland. Mooi voorbeeld daarvan: de nieuwe rubriek Vraag het een feministe.

Lezers van de site kunnen vragen insturen, een doorgewinterde feministe legt uit hoe ze tot een bepaald antwoord komt, en vervolgens kan iedereen een open discussie voortzetten in de commentaren. De meest recente aflevering van de rubriek betreft een kwestie die de Zesde Clan ook diverse malen behandelde: maken vrouwen in complete vrijheid eigen  keuzes, of zijn we een willoos slachtoffer van de maatschappij? Hoe zit dat? Net als De Zesde Clan wil the F-word een middenpositie innemen:

Women have the capacity to make different choices, but given that most people want to feel a sense of belonging and do not want to be singled out as different, it makes sense to go along with the dominant cultural norms. […] we just need access to alternatives and the tools required to deconstruct what has always been portrayed as normal and natural. We can then make more informed decisions about our lives, which may or may not include conforming to social norms. […]

Met andere woorden: de cultuur waarin je opgroeit, sociale normen, verwachtingen, het heeft allemaal invloed op de keuzes die we maken. Daarom ontstaat er wereldwijd zo’n enorme diversiteit aan gedrag, stelt The F-word. Daarom ook geven bedrijven miljarden uit aan reclame. Dat doen ze omdat reclame effect heeft op wat we willen. Spotjes voor bepaalde producten zoals deodorant maken ons bijvoorbeeld eerst onzeker (ik stink, ik jaag dan een aantrekkelijke partner weg) en bieden ons dan een oplossing aan (koop dit merk deo!)

Dat de discussie hierover soms zo moeizaam verloopt is omdat er nogal wat vijandigheid bestaat rondom het feministische gedachtengoed. The F-word:

Detractors of feminism often complain that we paint all women as victims, but the truth is that many, many women are victimised within our society, and I don’t think we should shy away from saying that. The crucial point is that feminism is about helping women move out of a victimised situation and stopping us from becoming victimised in the first place.

Meer weten? Vorige afleveringen gingen in op diverse onderwerpen. Hoe kun je een voorliefde voor sm rijmen met feminisme? Als een schip zinkt en mensen roepen ‘vrouwen en kinderen eerst’, hoe verhoudt zich dat tot een feministisch gedachtengoed?  Hoe kun je het beste reageren als mannen lullige opmerkingen maken over je biseksualiteit? En wat doe je als met name je mannelijke vrienden je glazig aankijken als je over het feminisme begint, omdat dit volgens hen volslagen onzin is? Je wil de vriendschap behouden, maar het is ook zo wat als ze je zorgen en standpunten achteloos verwerpen omdat zij toevallig nergens last van hebben. Dilemma, dilemma….

Op die manier biedt de rubriek stof tot nadenken en verder debat, altijd goed en interessant. Aanbevolen door de Zesde Clan!