Tag Archives: vrouwenstem

Vrouwenstemmen zijn vaak gericht aan dovemansoren

Vrouwen die praten? Uh oh. Zo’n vrouw zegt het verkeerde. Ze gebruikt verkeerde woorden. Ze heeft de verkeerde stem. Ze komt slecht over. Ze gebruikt die bloedirritante Gooise r. Haar stem is schril. Of nee, ze praat te snel. Of wacht, misschien zou het beter zijn als ze gewoon niet zo véél zou praten, want ze kakelt, kletst of roddelt. Wat ze precies zegt? Geen idee. Ze is vrouw. Ze klinkt irritant. Laat maar zitten.

Vrouwen en hun stemmen, ’t is al een probleem sinds de oudheid. In haar mooie bundel over krijgskoninginnen merkt schrijfster Antonia Fraser op dat mannelijke tijdgenoten al struikelden over wat deze vrouwen deden en zeiden. Ze hielden zich niet aan de destijds geldende vrouwenrol. Ze namen het bevel over legers op zich en als ze iets zeiden, leverden mannen dat over in termen van ‘kil’ en ‘onvrouwelijk’. Ook historica Mary Beard signaleert in haar manifest Vrouwen en Macht een directe lijn van opvattingen van de oude Grieken en Romeinen, over wie mag praten en wie niet, naar het huidige vrouwvijandige klimaat zodra een vrouw in het openbaar het woord neemt.

Eeuwen later en mensen schrikken nog steeds van vrouwen die het woord nemen in het openbaar. Het commentaar is vervolgens niet van de lucht. In de Verenigde Staten fungeert ‘vocal fry‘ als de steen des aanstoots van dit moment. Het gaat dan om mensen die een soort kraakje in de stem hebben, meestal omdat ze op een lagere toon praten dan de toon die hun stem van nature heeft. Oh gruwel!! roepen mensen nu. Totaal verkeerd, het klinkt voor geen meter, vrouwen, hou er asjeblieft mee op om zo te praten.

De ironie bij dit alles is dat vrouwen vaak expliciet het advies krijgen om een lager toonregister te gebruiken, zodat ze overtuigender overkomen. Maar je moet dat advies blijkbaar niet te ver doorvoeren, anders krijg je óók kritiek. Waardoor er een verlies-verlies situatie ontstaat:

Sommigen zeggen dat Thatchers stem een volle octaaf naar beneden is gegaan. Dat berust op een misverstand. Wel kreeg zij stemcoaching […]. Velen vonden haar stem te schel, waarop haar toenmalige adviseur Gordon Reece lessen regelde bij het Royal National Theathre. []… cruciaal waren zijn adviezen om haar stem daadwerkelijk te verlagen en langzamer en meer in de microfoon te spreken. Hiermee zou haar stem schor, intiemer en vooral minder intimiderend overkomen.

Nog een ironie: bij mannen komt dat kraakje in de stem even vaak voor, maar niemand schrijft krantenkolommen vol over hoe irritant dat is, dat mannen hun stemgebruik moeten veranderen, dat ze andere dingen op een andere manier moeten zeggen omdat ze anders een modderfiguur slaan en vooral irritatie opwekken. De pijlen van kritiek richten zich louter op vrouwen. Hetzelfde geldt voor de Gooise r. Vooral vrouwen kregen kritiek op dat foute accent.

Da’s zo seksistisch als wat en maakt duidelijk dat het niet gaat om wat er hoe gezegd wordt, maar wie aan het woord is. Vrouwen moeten eigenlijk hun kop houden. Dan pas is het goed. Maar omdat niemand dit expliciet zegt, en in plaats daarvan met ‘verklaringen’ komt waarom een bepaalde vorm van stemgebruik verkeerd is, gaan vrouwen zelf óók twijfelen over wat ze zeggen en hoe ze dat zeggen. Al die kritiek blijft niet zonder gevolgen. Het tast het zelfvertrouwen van vrouwen aan.

Regisseuze Jill Soloway meent dat deze zelftwijfel nog een andere oorzaak heeft. Niet alleen verliezen vrouwen hun zelfvertrouwen als ze zoveel kritiek krijgen op hun stemgeluid (en de onderwerpen waar ze over willen praten), maar daarnaast is de man het subject, de norm. Vrouwen zijn vaak de vreemde Ander, de afwijking. Ook dat heeft negatieve effecten:

I just want all the female creators to keep an eye out for that thing that says don’t do it, it’s not good enough, it’s not ready and you’re not right, and know that that’s the uninvited guest that’s always going to be there in your unconsciousness. That’s a product of growing up other, of growing up as not the subject. You think there’s something wrong with your voice all the time.

Vrouwen opereren in een giftige omgeving. Er is moed en veel inzicht voor nodig om het woord te nemen en te praten over onderwerpen waar je warm voor loopt of belang bij hebt. Maar ondanks al het ongemak rond vrouwenstemmen zit er niets anders op dan toch stug door te praten. En de onderliggende patronen aan het licht te brengen en te bekritiseren. De ervaring leert dat mensen kunnen wennen aan situaties, en zich aanpassen. Dus hoe meer vrouwen aan het woord komen, hoe gewoner het wordt en hoe minder gezeur over vrouwenstemmen er ontstaat.

Technologiebedrijven houden zich aan de rolpatronen

Hulp nodig bij het plannen van je reis, nagaan waar je bestelling is gebleven of navigeren in het verkeer? Grote kans dat de virtuele assistente de vorm aanneemt van een vrouw. Heb je echter autoriteit nodig, dan is de kans groot dat je technologische hulpmiddel een mannelijke identiteit krijgt van de bedrijven die ‘m maakten. Dat is geen toeval. Bedrijven blijken zich nauwkeurig te houden aan wat een conservatief publiek verwacht van mannen en vrouwen.

De Zesde Clan signaleerde vorig jaar al dat opvallend veel bedrijven op hun Nederlandse website een vrouw als virtuele assistente opvoeren. Dit fenomeen krijgt nu breed aandacht van de media, omdat Apple deze maand haar eigen virtuele assistente lanceerde. Siri. Tijdschrift The Atlantic signaleert  het volgende patroon:

there is one genre of AI that tilts the other way, that tends to be female: the disembodied voice. The rough rule seems to be that corporeal inventions are male — particularly if they are killing someone, either on screen or in the military — and the non-corporeal are female. […] You’re probably familiar with a few of these “ladies”: the default voice on most GPS systems, the computer that guides you around your voicemail, Julie the Amtrak lady. These “women” assist you in your planning, help you find what you’re looking for, and, in the case of the GPS, keep you calm when you’re lost. They perform, to put it bluntly, women’s work.

Bedrijven stoppen vrouwen daarmee in een stereotiep hokje. De virtuele assistente werkt sussend en ondersteunend en zorgt ervoor dat je op je wenken bediend wordt. Ook Clifford Nass van de universiteit van Stanford beaamt dat technologiebedrijven vrouwen stereotyperen:

“First, it is stereotyping,” Nass says, “Second, it is much easier to find a female voice acceptable to everyone. And third, in certain contexts, female voices are easier to hear.” Female voices are associated with secretarial duties, reminders to the boss to sign invoices or remember mom’s birthday. Siri’s is a deeper female voice, he says, and therefore “seen as more intelligent and more credible” than a higher voice.

De vrouwenstem is echter niet altijd succesvol. Nass merkte in onderzoek dat gebruikers de virtuele stem als een persoon gaan zien. Dat levert soms problemen op. Zo pikten mannelijke Duitse automobilisten van het merk BMW het eind jaren negentig niet dat een vrouw hen wel eventjes ging vertellen waar ze naartoe moesten rijden. Dat tastte hun eigen autoriteit aan. BMW haalde het gps systeem met vrouwenstem van de markt en kwam op de proppen met een nieuwe versie, met een respectvolle mannenstem. Dat werkte beter bij de heren automobilisten.

In sommige gevallen treden er ook verschillen per land op. Opnieuw op basis van rolpatronen en verwachtingen. Want hoewel Siri volgens The Atlantic in de V.S. en in Australië de stem van een vrouw heeft, is dat in Engeland niet het geval. Hier hoor je een man als je Siri inzet voor het plannen en organiseren van vanalles en nog wat. De verklaring voor dit verschil? Komt-ie:

Jeremy Wagstaff, who runs technology consultancy Loose Wire Organisation, says: “Americans speak loudly and clearly and are usually in a hurry, so it makes sense for them to have a female voice because it has the pitch and range. British people mumble and obey authority, so they need someone authoritative.”

En die autoriteit heeft ‘dús’ een mannenstem. Ja, de rolpatronen zijn springlevend….