Tag Archives: vrouwenkiesrecht

Suffragette verovert harten filmcritici

Een belangrijk verhaal. Een krachtig drama. Een verrassend grimmige film over een revolutionaire periode. Filmcritici belonen Suffragette massaal met minstens vier uit vijf sterren. De geschiedenis van de strijd van vrouwen voor het stemrecht in Victoriaans Engeland maakt duidelijk hoever we zijn gekomen. Maar ook hoeveel werk we vandaag de dag nog te verzetten hebben om gelijke kansen te krijgen. Zo benutten activisten de première in Londen om te protesteren tegen huiselijk geweld, iets wat vele vrouwenlevens vergalt of voortijdig afkapt.

Het verhaal over het vrouwenkiesrecht vestigt de aandacht op een periode in de geschiedenis waar in het algemeen weinig aandacht voor is. Epischer dan dit krijg je het echter zelden. Vrouwen hadden eeuwenlang geen burgerrechten. Ze bestonden slechts als de onmondige dochter of niet-handelingsbekwame echtgenote van. Met het stemrecht telden vrouwen eindelijk volwaardig mee als burgeres die invloed kan uitoefenen op de koers van haar land. Het was een revolutie, een mijlpaal in de (politieke) geschiedenis en de ontwikkeling van de democratie.

Ook in Nederland moesten vrouwen decennia lang actievoeren om erkenning te krijgen als Nederlander en burgeres. Waarna met name religieuze groeperingen nog heel lang daarna met succes probeerden om vrouwen uit de politiek te weren. Zo verbood de SGP vrouwelijke partijleden tot en met 2012 zich verkiesbaar te stellen voor politieke ambten. Tot aan de hoogste gerechtshoven aan toe kreeg de SGP te horen dat dit echt niet kon. Maar het duurde tot 2013 toen, meteen na de opheffing van dat verbod, de eerste SGP-ster op een kieslijst verscheen. 2013!

Situaties rond de totstandkoming van Suffragette wijzen op andere voortdurende vormen van discriminatie. Mannelijke acteurs weigerden rollen in deze film, omdat ze hun aandeel te klein vonden. Ironisch, want actrices moeten stelselmatig genoegen nemen met kleine bijrollen, omdat het alternatief is: geen werk en dan dus ook geen inkomen. Daarnaast bleken productenten best interesse te hebben in een film met een vrouwelijke ensemblecast. Als het verhaal een komedie zou zijn tenminste. Een serieus verhaal over een politiek thema daarentegen stuitte op weerstand. En waar zijn de vrouwen met een gekleurde huid?

Suffragette zag hoe dan ook het licht en verovert op dit moment de bioscopen. Vanaf 3 december 2015 ook in Nederland. Komt dat zien!

Lees vrouwen 2015: Kate Muir, Suffragette City

Wat gebeurt er als een New Yorkse kunstenares, Albertine Andrews, opeens onaangekondigde bezoekjes krijgt van de geest van haar feministische grootmoeder, Agnes McPhail? Die fantasierijke kwestie staat centraal in Suffragette City, een heerlijk boek van de Schotse auteur Kate Muir.

Kate Muir heeft ietwat geleden onder de vloek van chicklit. De kaft van haar debuutoman Suffragette City, verschenen in 1999, valt nog enigszins mee. Bij opvolgers Left Bank en West Coast gaat het echter loos, met pastelkleuren en zwierige lettertypes. Hoe reductief en seksistisch zo’n ontwerp is wordt meteen duidelijk als je de zaken omkeert. Schrijfsters klagen dit soort ontwerpkeuzes terecht aan. Het schept verkeerde verwachtingen bij mogelijke lezers en doet totaal geen recht aan de verhalen.

Zo ook hier. Sufragette City is goed geschreven en Muir heeft een mooi gevoel voor humor, dus ja, het leest makkelijk. Ondertussen geeft Muir echter een haarscherpe analyse van de stand van zaken rondom vrouwenemancipatie in de V.S., de mores in de kunst- en modewereld, bewustwording en de betekenis van keuzes maken. Stof tot nadenken!

Het verhaal begint met Albertine. Ze loopt bij wijze van performance art rond met een onechte zwangerschapsbuik, om te zien hoe mensen op haar reageren. Die reacties voelen beklemmend aan: een zwangere vrouw mag zichzelf niet meer zijn. Ze verandert in het eigendom van het collectief, en dat collectief staat bol van de morele veroordelingen. Die ervaringen verwerkt Albertine daarna in schilderijen. Die niemand ziet, want professioneel succes bleef tot nu toe uit.

Haar leven kabbelt voort totdat haar oma Rose haar een kist brengt, met daarin brieven en kleding van overgrootmoeder Agnes McPhail. Albertine begint de brieven te lezen. Ze ontdekt dat deze voormoeder zich ontwikkelde van brave predikantenvrouw tot militante voorvechtster van het vrouwenkiesrecht. Sterker nog, de geest van McPhail verschijnt en begint zich met Albertines leven te bemoeien. (Leuk weetje: Muir baseerde Agnes McPhail’s verhaal gedeeltelijk op het leven van de Schotse feministe Helen Crawfurd.)

Met deze techniek weet Muir op een intelligente manier situaties anno 1900 te verweven met het heden. Zoals gezinnen en culturen die een sterke voorkeur voor jongens vertonen (voorbeeld van 1900: India. Voorbeeld uit 2000: China). En wat moet je als moderne vrouw met het feminisme? Bij zoiets als het stemrecht ging het om een duidelijke strijd voor een fundamenteel democratisch recht. Maar waar moet je anno 2000 nog voor vechten?

De titel van de roman verwijst naar die verandering. McPhail leefde in Suffragette City, een stad waar vrouwen opkwamen voor basale democratische rechten. Honderd jaar later en dit woord staat vooral voor seks in de grote stad, zoals bijvoorbeeld bezongen door David Bowie in zijn Suffragette City. Waarbij het draait om de lol van mannen die een scharrel zoeken.

Naast dit alles geeft Muir ook een messcherpe satire op het wereldje van de mode en moderne kunstenaars. Ze geeft leeghoofdige conversaties perfect weer en trakteert de lezer op een hilarische episode, waarin een vriendin van Albertine de ‘Stemrecht voor Vrouwen’-vaandels en sjerpen gebruikt voor een modecollectie, tot groot ongenoegen van McPhail. Vergezocht? Nou nee, In 2014 stuurde Karl Lagerfeld modellen de catwalk op met protestborden over gelijke rechten voor vrouwen.

Die thema’s zoals emancipatie, geboorte en als vrouw grip krijgen op je leven en je identiteit helder krijgen, maken van Suffragette City een zeer actueel, en tegelijkertijd tijdloos boek in de goede betekenis van het woord. Aanbevolen!

Nederland heeft een nieuwe Mannenbond nodig

Ooit kende Nederland een Mannenbond, die zij aan zij met vrouwenverenigingen streed voor het vrouwenkiesrecht. Tien jaar lang pleitten de leden in woord en daad voor de democratische emancipatie van de andere helft van de bevolking. Atria, instituut voor de Vrouwengeschiedenis, haalt de bond uit de vergetelheid en geeft een overzicht van hun acties. Anno 2014 zou ons land dit type mannenbond goed kunnen gebruiken!

Als mannenorganisaties tegenwoordig in de publiciteit komen, gaat het meestal om zogenaamde mannenrechtenactivisten. Boze, veelal blanke mannen, die vrouwen afschilderen als machtige heksen wiens vrijheden hoognodig ingeperkt moeten worden. Want ze plukken mannen financieel kaal, of gebruiken hun overmacht in de rechtszaal als machtsmiddel, en het is een schande, en arme mannen zijn de klos, en die vrouwen moeten hoognodig een toontje lager zingen. Het leidt tot zeer onsmakelijke ‘discussies’, als je het geschreeuw al zo kunt noemen, die bol staan van seksisme. Zie voor meer mannenrechten activisme ook ‘we hunted the mammoth’, voorheen Man boobz.

Nee, dan de mannenbond die tot 1919 op kwam voor het vrouwenkiesrecht. Het betrof hier een groep die zichzelf en Nederland wilde verheffen, door vrouwen te verheffen. De leden hadden haarscherp door hoe hun hogere status daarbij van nut kon zijn:

De leden wilden in eerste plaats ondersteuning bieden aan hun vrouwelijke medestrijders, maar redeneerden eveneens dat zij zich konden inzetten voor het kiesrecht op manieren die voor vrouwen vaak niet mogelijk waren. Zij waren er van overtuigd dat juist hun mannelijkheid maakte dat zij seksegenoten konden bereiken die het vrouwenkiesrecht nog niet steunden.

De leden van de groep kregen lof en eer van hun werk, maar ontmoetten ook weerstand. Mensen voelden zich bedreigd, schrijft Atria. De machtspositie van de man zou afbrokkelen als vrouwen stemrecht kregen, heette het, en de leden deden afbreuk aan de mannelijkheid met hun slapheid en verwijfde gezeur over vrouwen.

Wat dat betreft lijkt er sinds 1919 weinig verandert in de mentaliteit. Dezelfde angsten en weerstand kom je tegenwoordig nog steeds tegen, zodra vrouwen proberen meer rechten te krijgen of vaker iets doen wat tot voor kort leek voorbehouden aan mannen.

Waar zou een Mannenbond zich anno 2014 sterk voor kunnen maken? Zomaar wat punten:

  • Het steunen van feministen, nog steeds broodnodig. Vrouwen zijn mensen, geen seksobjecten, dienstbodes of producten
  • Gelijk loon voor gelijk werk
  • Een einde aan zwangerschapsdiscriminatie
  • Het ontmoedigen en tegengaan van seksueel geweld
  • Bevorderen dat mannen kritisch onderzoeken wat ‘mannelijkheid’ inhoudt, welke privileges ze in de schoot geworpen krijgen vanwege hun sekse, en hoe ze zich daar tegenover willen verhouden
  • …… (suggesties welkom)

Als mannen daar actief mee bezig zouden zijn, en in actie zouden komen, zou de wereld er een stuk veiliger op worden voor vrouwen. En rechtvaardiger. Leve mannenbonden oude stijl!

Olympische Spelen krijgen feministisch vervolg

Trots paradeerden Engelse suffragettes mee tijdens de feestelijke opening van de afgelopen Olympische Spelen in Londen. Het beviel de vrouwen zo goed, dat ze besloten bij elkaar te blijven en te strijden voor vrouwenrechten. De groep neemt onder andere op 24 oktober deel aan een grote protestactie. Onder de noemer UK Feminista verzamelen allerlei actiegroepen en vrouwenorganisaties zich op die dag voor het Engelse parlement, onder andere om te protesteren tegen bezuinigingen die vrouwen veel harder treffen dan mannen.

Suffragettes op de Olympische Spelen 2012.

Volgens grote lagen van de bevolking waren de Suffragettes in hun tijd enge radikalinski’s die de natuurlijke aard der vrouw geweld aandeden en alleen maar voor problemen zorgden. Logisch, want als een samenleving haar vrouwen niet meer onder controle heeft, is het einde zoek. Vandaar dat de elite angstig reageerde en de roep om zaken als het vrouwenkiesrecht hard onderdrukte:

…”terrorism” is far too strong a word for the actions of the suffragettes, considering the context, says Baroness Brenda Dean. “If you look at any major social change, within it somewhere has been a degree of militancy… You’ve got to throw yourself back to the turn of the century when the whole social order was very different.” Their actions have to be seen through the prism of their inability to use normal means to advocate their views, she suggests. “These were pretty desperate measures by people in a desperate situation.” Baroness Dean is calling on the government to give a posthumous apology for the way the suffragettes were treated.

Jaren later kregen de Suffragettes pas de eer die hen toekwam. Hun belangrijke rol in de geschiedenis zorgde ervoor dat deze vrouwen een plek kregen in de openingsceremonie van de Olympische Spelen. Vijftig vrouwen hulden zich in Edwardiaanse kledij en beeldden beroemde activistes uit, zoals Emmeline Pankhurst. Haar achter achter kleindochter Helen Pankhurst voerde de groep aan. Dit optreden maakte grote indruk op de deelneemsters. Ze ervoeren een kracht die ze niet verloren willen laten gaan:

 “Coming together was a gift and it would be such a wicked waste to not carry on and we can’t let people down by not continuing,” said 37-year-old Collins, a stay-at-home mother of two. […] For Collins, taking part in the opening ceremony has given her a voice, and she is determined to use it. “It’s not fashionable to say you are a feminist, but women need to stand up,” she said. “I’ve always had these beliefs but this has pushed me to do something about it. It just feels like I’m not on my own.”

Geen woorden maar daden.

Aletta Jacobs: een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid

Aletta Jacobs begon als dorpskind uit de Groningse veenkoloniën, maar ontwikkelde zich tot de eerste vrouwelijke arts in Nederland en tot wereldburger die zelfs de toenmalige president van de Verenigde Staten bezocht. Historica Mineke Bosch schreef haar biografie. Haar boek ligt nu voor vijftien euro in De Slegte. Een buitenkansje om deze mooie uitgave toe te voegen aan je boekencollectie en je te verdiepen in het Nederland van de negentiende eeuw….

Trouw interviewde Bosch in 2005 over haar biografie ‘Aletta Jacobs- een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid’. Bosch aarzelde om haar levensverhaal op te tekenen. Wat moest zij met een negentiende eeuws dokterskind die af en toe een zelfgenoegzame toon aan kon slaan? Alsof ze zichzelf als heldin zag… Nou, daar moeten Nederlanders niet zoveel van hebben. Totdat Bosch in de archieven dook en in ging zien hoeveel Aletta Jacobs voor elkaar had gekregen. Met name de enorme inspanningen die ze verrichte om het kiesrecht voor vrouwen te bereiken, maakten indruk op de historica.

Die strijd om het vrouwenkiesrecht is volgens Bosch weggezakt uit het collectieve geheugen van Nederlanders. Zo luidt het verhaal volgens de historica meestal dat het met de grondwetswijziging van 1917 -de befaamde uitruil van algemeen kiesrecht met bijzonder onderwijs- helemaal in orde kwam. Maar zo ging het niet:

,,Het actief kiesrecht was er in die ruil uitgevallen. Vrouwen kregen alleen passief kiesrecht, terwijl ze dat helemaal niet wilden.” Hedendaagse geschiedschrijvers noemen dat een ‘detail’. ,,Maar in spotprenten destijds werd die nederlaag scherp gezien: Troelstra gaat juichend af, Aletta Jacobs huilend.” Volgens Mineke Bosch is die bagatellisering kenmerkend voor hoe historici tegen vrouwen aankijken. ,,In het huidige debat over de canon komen ze niet voor. […]. Een heleboel kennis die wij binnen vrouwengeschiedenis relevant vinden staat nog steeds buiten de canon. Het blijft moeilijk om gehoor te krijgen. Nou ja, misschien dat dit boek eraan bijdraagt.”