Tag Archives: vrouwenemancipatie

Vrouwelijke Thor past in vooruitgang binnen comics-industrie

Aaaargh, een vrouwelijke Thor, dat kan niet goed zijn, kreunden mensen een paar jaar geleden. In augustus 2016 geeft onder andere website Smart Bitches, Trashy Books verzamelbundel Thor: Goddess of Thunder echter een tien. Ook website Forbidden Planet noemt de vrouwelijke Thor één van de beste Marvel series. Thor geeft zelfs blijk van een feministische inslag. Wow…..Deze ontwikkeling van ”meh” naar ”hoera” is symbolisch voor een omwenteling in de comics-industrie als geheel.

Er verschijnen steeds meer reeksen die om een vrouw draaien. Naast Thor verschijnt begin volgend jaar bijvoorbeeld een nieuwe serie rondom Batwoman. Met reden. De stripboeken over de vrouwelijke Thor verkochten beter dan die van de mannelijke Thor. Uitgeverijen merken dat en willen die dollars en euro’s graag ontvangen.

Uitgeverijen krijgen bovendien door dat vrouwen tegenwoordig bijna de helft (46%) uitmaken van de groep die comics leest. Die lezers worden bovendien steeds kritischer. Zo beloofde DC Comics in 2011 om meer vrouwen aan te nemen, nadat fans kritiek hadden op het belachelijk lage percentage werkneemsters. De firma lijkt daad bij het woord te voegen. Het verhaal van de nieuwe serie over Batwoman komt bijvoorbeeld uit de pen van Marguerite Bennett.

Vrouwen krijgen zodoende steeds vaker de ruimte en mensen beginnen te wennen aan hun invloed op de verhalen. Het blijft uitkijken- zoals bij veel emancipatiebewegingen zie je vaak dat na twee stappen voorwaarts weer een stap achteruit volgt. The Mary Sue kraakte bijvoorbeeld een opvolger van Goddess of Thunder tot de grond toe af vanwege de seksistische inhoud van het nieuwe verhaal:

It’s all well and good to create safe spaces for alternative readers in books like Thor or Ms. Marvel, but if you then progress these characters by placing them in situations where they’re treated as badly as female comic characters have been historically (murdered, mutilated, sexually harassed etc.) then you’re not championing inclusion at all. We’ve got our safe spaces, Marvel; but why is the rest of your world still so dangerous?

Zulke stappen terug doen de algehele vooruitgang gelukkig niet teniet. De laatste tijd verandert er echt iets. Zo zoeken vrouwen steeds vaker hun eigen weg als tekenares en scenariste van strips. Dat gebeurt meestal los van de grote uitgeverijen zoals Marvel en DC Comics. Die grote bedrijven moeten reageren op de groei van onafhankelijke uitgevers, willen ze hun marktaandeel behouden. Want lezers willen diversiteit, merkt onder andere striptekenares Ashley A. Woods:

“I learned that for black girls who read comics, I suddenly became a big deal. People would bring their kids to stop by wherever I was, just so they could meet me,” said Kendall, who is guest writing on a Princeless anthology, featuring an adventurous black princess who eschews the awaiting-a-white-knight stereotype. “One of the moms said to me, ‘My daughter loves comics but at most of the stuff we go to, she doesn’t see anyone who looks like her.'”

Dus krijg je steeds vaker situaties zoals Marvel die vrouwen aanneemt om een Captain Marvel strip te produceren, en waarom zou Wonder Woman niet lesbisch zijn? Dit personage leefde jarenlang in een vrouwenmaatschappij en het past in de canon dat ze relaties had met vrouwen, ook liefdesrelaties. Dus is het logisch als je dat zonder ophef of nadruk gewoon opneemt in de verhaallijnen.

De hele industrie lijkt langzaam wakker te worden en te beseffen dat vrouwen mensen zijn, signaleert Adriana Melo:

when I started, back then, 80% of what mattered on a female character, was her body. She had to have the right size and the right amount of curves and there’s a word for a frame that was called “butt-shot”, and they used it a lot. But now, the editors are the first ones that say “no butt-shots”.

Advertenties

Star Wars ziet vrouwen eindelijk staan

[Let op: Dit is geen filmrecensie, er zitten geen spoilers in dit artikel, lees dus gerust verder]

Star Wars en gender…. Oei, dan heb je wel een dingetje te pakken. De voorgaande zes films hadden een groot vrouwenprobleem. De enige vrouw van betekenis in de oorspronkelijke trilogie was prinses Leia. Hoe stoer ze ook rondliep met laserpistolen enz., ze ontkwam niet aan de vernedering van een bloot slavinnenpakje. Om van de nieuwere trilogie maar te zwijgen. Die arme Nathalie Portman  verloor in de loop van de films al haar macht en stierf uiteindelijk tijdens de bevalling van haar tweeling omdat… tja, wat? Omdat ze de wil tot leven had verloren? WTF?!?

star-wars-daisy-carrie

Bloedirritant. Gelukkig begint het tij te keren. Regisseur J.J. Abrahams kondigde expliciet aan dat hij het ‘alleen voor jongens’ stereotype met deel 7 wilde veranderen. Hij wilde een film maken waar ook moeders hun dochter met plezier mee naartoe nemen.

Dat betekende onder andere meer vrouwelijke personages. Zoals een nieuwe heldin, Rey. Daarnaast explodeerde internet bijna van vreugde toen bekend werd dat prinses Leia terugkeert. En dat ze voortaan door het leven gaat als generaal, dank u!  Deze vrouwelijke personages zijn niet geseksualiseerd, signaleren recensenten. Ze handelen zelfstandig en maken een integraal onderdeel uit van het verhaal.

Ook de ‘donkere zijde’ kreeg een belangrijk vrouwelijk personage, in de figuur van Kapitein Phasma. Deze rol zou eerst naar een man gaan, maar uiteindelijk kreeg actrice Gwendoline Christie ‘m. Je hoort voornamelijk haar stem en ziet haar acties. Voor de rest draagt ze een functioneel bepantserd uniform – opnieuw een niet-geseksualiseerd vrouwelijk personage, in een rol waarbij ze autoriteit uitstraalt.

Uiteraard doken er prompt mensen op om te zeuren dat ze het gevechtspak van Captain Phasma onvrouwelijk vonden. Gelukkig wist het team van de StarWars Facebookpagina wel raad met de situatie. Ze schreven fijntjes terug:

StarWars female armor

Hulde voor de moderators!

”Respecteerde de echte wereld vrouwelijke leiders maar net zoals in de film”, verzucht universitair docent Thomas Hoyland van de universiteit van Hull:

The implicit models of leadership I see being communicated in the classroom suggests there is a long way to go yet. My daughter and my granddaughter and even my great granddaughter will continue to face unfair barriers that prevent them from achieving their goals purely due to their gender. Perhaps I’ll start screening Star Wars at the beginning of every semester – at least until planet Earth catches up.

Lijkt me een prima idee!

Feministen durven te veranderen

Bell Hooks, de Amerikaanse academica die de feministische beweging al vroeg wees op haar blinde vlek voor ras/intersectionaliteit, is positief gestemd. Ze ziet dat het feminisme één van de weinige politieke bewegingen is, die kritisch naar zichzelf durft te kijken en écht verandert. Dat ging en gaat niet zonder slag of stoot, benadrukt ze, maar blanke vrouwen stellen zich open voor de ervaringen van vrouwen met een andere huidkleur, en nemen een andere houding aan. De hele beweging wordt daar beter van.

intersectionaliteit

Die openheid zie je ook in Nederland. Tijdschrift Opzij kreeg onlangs –naar mijn mening terecht – snoeiharde kritiek op de lelieblanke top honderd van invloedrijke vrouwen. Columniste Hasna el Maroudi schreef dat Opzij klakkeloos de normen en waarden van een op blanke mannen gestoelde top kopieerde, en vervolgens onvermijdelijk met blanke ”ere mannen” eindigde.

Opzij stak de hand in eigen boezem. In een stuk van de hoofdredactie erkende het tijdschrift dat de zoektocht naar machtige vrouwen wellicht niet volgens goede criteria verliep en dat de redacteuren ruimer hadden moeten denken. Het blad komt begin volgend jaar alsnog met een top 25 van invloedrijke vrouwen uit allerlei culturen en met allerlei etnische achtergronden. Lezeressen zijn van harte uitgenodigd om mee te denken en kandidaten voor te dragen.

Deze gang van zaken mag typerend heten. Ja, er gaat vanalles fout. Ja, blanke vrouwen hebben de neiging om kritiekloos de op blanke mannen geschoeide leest te koperen en de boventoon te voeren, mede vanwege de privileges die een blanke huid biedt. Maar wie kritiek heeft, krijgt geen hoon, doodsbedreigingen en/of de boodschap ‘hou je kop’. Nee, betrokkenen komen tot inkeer en luisteren alsnog naar vrouwen die vanuit een ander perspectief spreken.

Dit gebeurt in Nederland, maar ook in bijvoorbeeld Zweden, waar alle scholieren van 16 jaar het essay We Zouden Allemaal Feminist Moeten Zijn, van schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, ontvangen. Of in de V.S., waar een blanke actrice publiekelijk aangaf dat ze haar speech over gelijk loon voor gelijk werk anders had moeten formuleren. Bell Hooks constateert zodoende:

When we, women of color, began to tell white women that females were not a homogenous group, that we had to face the reality of racial difference, many white women stepped up to the plate. I’m a feminist in solidarity with white women today for that reason, because I saw these women grow in their willingness to open their minds and change the whole direction of feminist thought, writing and action. This continues to be one of the most remarkable, awesome aspects of the contemporary feminist movement. The left has not done this, radical black men have not done this…

En dat kan ook. Want zoals Hooks en anderen de kern van het feminisme definiëren: ”het feminisme is een beweging die seksisme, seksistische uitbuiting en onderdrukking wil beëindigen”. Daar kan iedereen met gezond verstand zich achter scharen.

Zapatistas emanciperen razendsnel

Ja, vrouwenemancipatie verloopt traag als stroop, maar iedere regel kent een uitzondering. De Zapatistabeweging in Mexico is daar een van. In de arme regio Chiapas veranderden vrouwen hun levens in twintig jaar tijd ingrijpend. Hilary Klein onderzocht de situatie en schreef een boek over haar bevindingen: Compañeras, Zapatista Women’s Stories. 

De wereld hoorde voor het eerst van de Zapatistas in 1994. ‘‘Opeens” brak er een opstand uit in de Mexicaanse staat Chiapas. Gemaskerde woordvoerders introduceerden het Zapatista Nationale Bevrijdings Leger (EZLN). Het EZLN wilde vrijhandelsakkoord NAFTA tegengaan, de Maya’s een betere positie geven, een einde maken aan armoede en de almacht van grootgrondbezitters, en politieke hervormingen doorvoeren.

Vrouwen speelden een cruciale rol bij dit alles:

Gedurende de jaren negentig en in het eerste decennium van de nieuwe eeuw organiseerde het EZLN opmerkelijke demonstraties van inheemse vrouwen die, gekleed in hun traditionele jurken, de soldaten letterlijk hun dorpen uit duwden.

Het bleef niet bij een opstand. Het EZLN organiseerde een volksraadpleging en richtte vervolgens een eigen overheid op, het Nationale Inheemse Congres. Dat had grote gevolgen voor vrouwen. Toen Klein aan haar boek begon,  verbaasde ze zich over de snelheid van de Zapatista vrouwenemancipatie. Tot voor kort hadden vrouwen in hun eigen gemeenschappen namelijk niets te vertellen. Ze konden niet zelf beslissen over het kindertal en hadden toestemming van hun man nodig om hun huis te verlaten. Geweld tegen vrouwen was schering en inslag.

Totdat de Zapatista-opstand alles veranderde. Processen waar normaal gesproken decennia overheen gaan, vonden nu ‘opeens’ in een paar jaar tijd plaats – vreedzaam. Vrouwen namen belangrijke posten in, zowel bij de protestbeweging als in de nieuw gevormde lokale regering, bezetten land, spraken zich in het openbaar uit tegen huiselijk geweld, en vormden hun eigen lokale economie, onder andere in de vorm van coöperaties.

Volgens Klein speelden twee cruciale factoren een rol bij die omwenteling.  Net als bij de strijd van de Koerden gaf gewapend verzet vrouwen de kans om stappen te zetten. De Zapatistas maakten vanaf het begin een punt van de volwaardige deelname van vrouwen. Eén van de leiders, Comandante Ramona, schreef meteen in 1994 een wet over vrouwen om hun rechten vast te leggen. Geen geweld, gelijk loon voor gelijk werk, baas in eigen buik, recht op onderwijs, gelijke politieke participatie, alles stond erin.

Dat sloot mooi aan bij een eigen, interne ontwikkelingen bij de Maya vrouwen. Die hadden schoon genoeg van het onrecht en de onderdrukking, en grepen de kansen die zich voordeden met beide handen aan. Iets wat mensen nogal eens over het hoofd zien:

I contend that social movement researchers and organizers would do well to seek out the views of women like Antonia and Mónica who have been organizing informally in their local communities to meet concrete needs in ways that are culturally meaningful to them, long before the Zapatistas came on the scene.

Die twee factoren leidden tot een revolutie binnen de revolutie. Die vrouwenrevolutie is nog steeds gaande. Het blijft lastig om eeuwenoude patronen te doorbreken. En het EZLN legde de rechten van vrouwen vast in een wet, maar papier is geduldig. In de praktijk komt huiselijk geweld nog steeds voor, en denken mannen nog te vaak dat ze ‘hun’ echtgenote of dochter iets kunnen verbieden.

Maar de bewustwording kwam tot stand en die kentering heeft blijvende effecten. Want als je het eenmaal ziet, kun je het niet meer niet-zien:

a sophisticated analysis appears, one which some psychologists call the “internalization of oppression.” It expresses itself when we ourselves become convinced of our own lack of value as we appropriate and reproduce the values of the dominant order that reduces and exploits us. […] Today they recognize that this internalization/appropriation of the dominant values continues to be present in the minds of their cultural environment, in males, fathers, brothers, sons, and even within themselves because it “contaminates” the mind.

Kortom, het kan, snelle vrouwenemancipatie. Als je maar wilt.

De lezing van…Aletta Jacobs

Aletta Jacobs mag natuurlijk niet ontbreken in de rubriek ‘de lezing van’. Bijna honderd jaar geleden hield deze Nederlandse feministe in Amsterdam een toespraak over het vrouwenkiesrecht. Zij riep een bomvolle zaal op: Vreest niet de Vrouw der toekomst, Broeder!” 

Een oproep die nog steeds actueel is, gegeven alle weerstand tegen en ophef over de verschrikkelijke ‘feminisering’ van de overheid, het onderwijs, de rechtspraak, de medische zorg, nou ja, iedere sector waar vrouwen enigszins voet aan de grond beginnen te krijgen. Atria heeft de link naar het oorspronkelijke krantenartikel met de volledige tekst.

Enneh, vrouwen, maak op 18 maart gebruik van je hard bevochten democratische recht. Eer Aletta Jacobs, breng je stem uit!

Nederland heeft een nieuwe Mannenbond nodig

Ooit kende Nederland een Mannenbond, die zij aan zij met vrouwenverenigingen streed voor het vrouwenkiesrecht. Tien jaar lang pleitten de leden in woord en daad voor de democratische emancipatie van de andere helft van de bevolking. Atria, instituut voor de Vrouwengeschiedenis, haalt de bond uit de vergetelheid en geeft een overzicht van hun acties. Anno 2014 zou ons land dit type mannenbond goed kunnen gebruiken!

Als mannenorganisaties tegenwoordig in de publiciteit komen, gaat het meestal om zogenaamde mannenrechtenactivisten. Boze, veelal blanke mannen, die vrouwen afschilderen als machtige heksen wiens vrijheden hoognodig ingeperkt moeten worden. Want ze plukken mannen financieel kaal, of gebruiken hun overmacht in de rechtszaal als machtsmiddel, en het is een schande, en arme mannen zijn de klos, en die vrouwen moeten hoognodig een toontje lager zingen. Het leidt tot zeer onsmakelijke ‘discussies’, als je het geschreeuw al zo kunt noemen, die bol staan van seksisme. Zie voor meer mannenrechten activisme ook ‘we hunted the mammoth’, voorheen Man boobz.

Nee, dan de mannenbond die tot 1919 op kwam voor het vrouwenkiesrecht. Het betrof hier een groep die zichzelf en Nederland wilde verheffen, door vrouwen te verheffen. De leden hadden haarscherp door hoe hun hogere status daarbij van nut kon zijn:

De leden wilden in eerste plaats ondersteuning bieden aan hun vrouwelijke medestrijders, maar redeneerden eveneens dat zij zich konden inzetten voor het kiesrecht op manieren die voor vrouwen vaak niet mogelijk waren. Zij waren er van overtuigd dat juist hun mannelijkheid maakte dat zij seksegenoten konden bereiken die het vrouwenkiesrecht nog niet steunden.

De leden van de groep kregen lof en eer van hun werk, maar ontmoetten ook weerstand. Mensen voelden zich bedreigd, schrijft Atria. De machtspositie van de man zou afbrokkelen als vrouwen stemrecht kregen, heette het, en de leden deden afbreuk aan de mannelijkheid met hun slapheid en verwijfde gezeur over vrouwen.

Wat dat betreft lijkt er sinds 1919 weinig verandert in de mentaliteit. Dezelfde angsten en weerstand kom je tegenwoordig nog steeds tegen, zodra vrouwen proberen meer rechten te krijgen of vaker iets doen wat tot voor kort leek voorbehouden aan mannen.

Waar zou een Mannenbond zich anno 2014 sterk voor kunnen maken? Zomaar wat punten:

  • Het steunen van feministen, nog steeds broodnodig. Vrouwen zijn mensen, geen seksobjecten, dienstbodes of producten
  • Gelijk loon voor gelijk werk
  • Een einde aan zwangerschapsdiscriminatie
  • Het ontmoedigen en tegengaan van seksueel geweld
  • Bevorderen dat mannen kritisch onderzoeken wat ‘mannelijkheid’ inhoudt, welke privileges ze in de schoot geworpen krijgen vanwege hun sekse, en hoe ze zich daar tegenover willen verhouden
  • …… (suggesties welkom)

Als mannen daar actief mee bezig zouden zijn, en in actie zouden komen, zou de wereld er een stuk veiliger op worden voor vrouwen. En rechtvaardiger. Leve mannenbonden oude stijl!

Tussen papier en praktijk gaapt een kloof

Wat zullen twee mannelijke Leidse promovendi blij zijn. ‘De emancipatie is af’, vertelden ze vrouwen onlangs via de Volkskrant. Prompt komt het nieuws dat Nederland bovenaan staat in een nieuw overzicht, van de situatie in allerlei landen rondom gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Echter, zelfs minister Bussemaker van Emanicaptie geeft tussen de regels toe dat er nog een wereld te winnen valt als het gaat om de situatie in de praktijk.

Bussemaker toont zich blij met de lijst van de Verenigde Naties. In een gender gelijkheidsindex van dit orgaan prijkte Nederland in 2012 op de eerste plaats. Bussemaker zegt hierover echter:

 ‘We moeten blijven knokken zodat gelijke rechten en een gelijke behandeling worden omgezet in de praktijk en vrouwelijk talent ook echt de ruimte krijgt. Het is nu zaak dat mannen, vrouwen én werkgevers doorpakken en nog meer gaan inzien dat diversiteit op de werkvloer winst oplevert.’

Hier gebeuren twee dingen. Ten eerste wordt emancipatie gelijkgesteld aan ‘iedereen betaald werk’. Op zich logisch, want Bussemaker concentreert zich vooral op de economische zelfstandigheid van vrouwen. Ze weet dat ze nog bergen werk moet verzetten voordat vrouwen zichzelf kunnen bedruipen. Nederland heeft een oerconservatieve mentaliteit. Met gevolgen zoals structurele discriminatie van zwangere vrouwen op de werkvloer, een gebrek aan keuzevrijheid en een ‘onverklaarbare’ loonkloof van 8 procent. (Zodra je seksisme meerekent is dat verschil opeens wél verklaarbaar.)

Maar emancipatie ligt natuurlijk veel breder dan kwesties rondom betaald werk. Het gaat ook om impliciete normen, culturele en psychologische factoren, de rol van onbewuste vooroordelen. De Verenigde Naties slaan dat soort gegevens over – de lijst concentreert zich op de formele situatie. Bussemakers lijkt hier wel oog voor te hebben. Ze zegt namelijk dat ze graag wil, dat gelijke rechten worden omgezet in de praktijk.

Ze geeft daarmee impliciet toe dat dit nu nog niet gebeurt. Op papier kunnen vrouwen wel dezelfde rechten hebben, maar dat wil niet zeggen dat het ook in de praktijk goed gaat. Als mens houden we namelijk veel rekening met de mening van andere mensen. We willen niet buiten de groep vallen. En de groep, wij als samenleving, vinden in meerderheid nog steeds dat een vrouw zonder mannelijke partner iets mankeert. We verwachten nog steeds van vrouwen dat ze sociaal zijn en zorgen voor anderen, want dat is hun natuur. We denken nog steeds dat vrouwen minder kwaliteit bieden dan mannen en dat de echte leider een man is.

Dat begint al vroeg. Wat er ook op papier staat, in de praktijk krijgen meisjesbaby’s vanaf de geboorte roze pakjes aan met het commando ‘lief’ erop. Een meisje kan een hooguit een prinses worden, terwijl jongens de wereld mogen veroveren. Sites zoals seksisme in en om het huis, of het everyday sexism project, maken duidelijk dat vrouwen nog steeds te maken krijgen met hardnekkige patronen van uitsluiting en marginalisering.

Om in die situatie te spreken van vrije keuzes is lachwekkend. De keuzes die vrouwen maken, hangen nauw samen met keuzes die mannen maken, wat er gebeurt in de wijdere wereld, zoals de politiek en in het bedrijfsleven, en welke boodschappen vrouwen geïnternaliseerd hebben.

De emancipatie is pas af als mannen even vaak als vrouwen thuis onbetaald het toilet schoonboenen en ongestoord kunnen werken in de kinderopvang. De emancipatie is pas af als vrouwen even vaak als mannen het verhaal dragen in een film, boek of televisieserie. De emancipatie is pas af als vrouwenvriendschappen even vaak publiekelijk gevierd worden als mannenvriendschappen (Zie: bromance, literatuur, alle buddy cop movies enz.) De emancipatie is pas af als feminist niet meer geldt als een scheldwoord.

Of, zoals webmagazine Salon het zo mooi zei:

 I know, people laugh at expressions like “institutionalized male dominance” because of the alleged “boy crisis.” I laugh, too, when I hear “male dominated” used as a descriptor, because, what, pray tell, isn’t male dominated? […] The End of Men, The Richer Sex, The Dead Patriarchy and the Boy Crisis will get my full attention when their effects translate into parity in politics and gender, the end to lifetime wealth and wage gaps, the equalizing of confidence and ambition across socioecononomic, racial and gender groups and an end to the relentless realities of domestic violence and sexual assault, from which children and women remain the most likely to suffer.

Tot die tijd betekent zo’n eerste plek alleen dat Nederland het beter doet dan Yemen. Ja, dat is zeker een vooruitgang – het is erg fijn dat je na een verkrachting niet met de dader hoeft te trouwen om de familie eer te redden – maar om nou te zeggen dat we af zijn van het systeem waarin blanke mannen de baas zijn? Nee.

Vrouwen boeken zeer langzaam vooruitgang

Gematigd goed nieuws. Uit een wereldwijd overzicht van de Wereldbank, getiteld Women, Business and Law, blijkt dat vrouwen steeds meer rechten krijgen. De vooruitgang gaat echter zeer langzaam. Negentig procent van de onderzochte landen kent minstens één wet die vrouwen tegenhoudt om een bepaald beroep uit te oefenen, een bankrekening te openen, en/of om zelfstandig beslissingen te nemen. Nog eens 28 landen tellen meer dan tien wetten die mannen andere rechten geven dan vrouwen. Het verschil pakt, niet geheel toevallig, altijd uit in het nadeel van vrouwen.

Het rapport van de Wereldbank richt zich vooral op de feitelijke aspecten van gendergelijkheid. Welke wetten verbieden vrouwen iets wat mannen wel mogen? Kent een land wetten die huiselijk geweld verbieden, of mogen mannen doen wat ze willen met hun echtgenote? Dat soort dingen.

Een ander rapport, specifiek gericht op onderneemsters, bekijkt de situatie wat breder. De Global Entrepreneurship Monitor constateert dat er weliswaar ruim 200 miljoen zakenvrouwen op de wereld rondlopen, maar dat juridische gelijkheid (indien aanwezig) niet genoeg is om gelijke kansen voor vrouwen te creëren. Zo kennen de V.S. op papier geen obstakels voor onderneemsters. In de praktijk zie je echter wel degelijk structurele ongelijkheden:

covert discriminatory practices are sometimes found, particularly in obtaining higher- level resources such as equity capital or corporate procurement contracts. These covert practices are subtle, and sometimes not even recognized by entrepreneurs, in that they have to do with status expectations or gendered roles. For instance, it is expected that men will be venture capitalists or fast growth high-tech entrepreneurs, but less expected that women will be in these roles.

Deze psychologische, culturele en sociale factoren zijn net zo belangrijk als wetten. Je kunt iets op papier wel mogen, maar als de maatschappij je sociaal straft, kijk je wel linker uit. Wetten en regels blijven in dat geval papieren tijgers. Toch is het belangrijk dat wetten aangepast worden om het speelveld gelijk te maken voor vrouwen. Dat zagen we recent nog in eigen land. Zolang de SGP vrouwen kon verbieden zich kandidaat te stellen voor politieke ambten, maakten vrouwen geen kans. Pas toen de regels veranderden, konden vrouwen dit terrein veroveren. Hetgeen prompt gebeurde.

Emancipatiebeleid: vrouwen moeten zich schuldig voelen

Vrouwen teren teveel op de zak van hun man, vindt de Nederlandse regering. Om het aantal financieel zelfredzame vrouwen te vergroten, zouden ze volgens minister Bussemaker af moeten van dat eeuwige schuldgevoel over hun gezin. ”Ze zouden zich eerder schuldig moeten voelen over het feit dat de overheid zoveel in ze heeft geïnvesteerd”, aldus de minister. Ja! Laten we dat doen! Vrouwen zichzelf schuldig laten voelen!

Bussemaker, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, maakte haar opmerkingen in dagblad Trouw, als startschot voorhaar nieuwe nota over emancipatie. We willen allereerst benadrukken dat ze wel degelijk zinnige problemen aankaart. Maar liefst 52% van de Nederlandse vrouwen is afhankelijk van een partner, familie of de overheid. Rooskleurige denkbeelden, stevig gestimuleerd door bladen als Libelle en Margriet, zorgen ervoor dat veel vrouwen niet willen of kunnen inzien hoeveel risico’s ze lopen. Hier ligt een bak werk, ook voor vrouwen zelf.

Daarnaast veerden we op bij de krachtdadige houding van de minister:

“Soms wordt het thema emancipatie als niet meer relevant beschouwd”, zegt Bussemaker. Maar, zo schrijft ze, als het geen onderwerp van gesprek meer is, dan verdwijnen idealen: zelfs wie is opgegroeid in een gezin waar een gelijke taakverdeling tussen man en vrouw als normaal werd beschouwd, past dat lang niet altijd zelf ook toe. […] Bussemaker: “Emancipatie heeft voortdurend onderhoud nodig. Ik ben niet van de school van: het gaat heel goed, als we nu rustig afwachten komt het moment waarop alle vrouwen werken vanzelf. Ik ga niet wachten tot 2075, als misschien alle vrouwen werken.”

Precies! Emancipatie is een kwestie van frappé, frappé toujours. Zelfs hard bevochten overwinningen, zoals baas in eigen buik, kunnen bij het minste of geringste weer onder vuur komen te liggen. Bussemaker snapt dat en wil actie. Prima.

Maar. Nu  de punten die maken dat Bussemakers opinie nogal wat stof doet opwaaien. Sinds wanneer staat ‘emancipatie’ gelijk aan ‘betaald werk’? Sinds wanneer staat ‘vrouw’ gelijk aan ‘moeder met een gezin’? En hoe feministisch is het, om vrouwen op te zadelen met nog meer schuldgevoelens?

De Zesde Clan moet haar nota nog lezen. We horen de minister tot nu toe echter alleen praten over vrouwen en betaald werk.  Tweede maar: het lijkt allemaal te draaien om vrouwen met kinderen en een partner. Alsof dat de enige vrouwen zijn die behoefte hebben aan een stevig emancipatiebeleid. Wat doet de minister voor alleenstaanden? Of voor lesbische vrouwen? Voor vrouwen die om wat voor reden dan ook, bijvoorbeeld vanwege een chronische ziekte of handicaps, niet mee kunnen doen aan die riedel van betaald werken en economische zelfstandigheid? We horen er op dit moment niks over.

En tot slot: waarom moet de individuele vrouw zich schuldig voelen? Denkt Bussemaker dat die gevoelens vrouwen meer zelfvertrouwen geven of assertiever maken? Psychologisch gezien hebben schuldgevoelens juist vaak een verlammend effect op mensen. Iemand schuldgevoelens aanpraten staat daarom haaks op de geest van vrouwenemancipatie. Bovendien is inspelen op schuldgevoelens op de lange duur schadelijk voor de relatie. Zie ook: overheid ziet burger als aspirant-profiteur.

De nadruk op schuldgevoel van en bij vrouwen lijkt daarnaast nogal beperkt. Als de minister op de Calvinistische toer gaat, dan weten wij nog veel meer partijen die zich flink schuldig mogen voelen. Bedrijven die vrouwen ontslaan zodra ze het wagen zwanger te worden. De groep mannen die het wel makkelijk vindt, zo’n huisvrouw die opdraait voor de was en de poepluiers. De regering, die er al jaren voor zorgt dat individuele vrouwen het nakijken hebben bij de inkomenspolitiek, en traditionele rollenpatronen stimuleert door een combinatie van belastingen en bezuinigingen. Speelgoedwinkels, met hun roze en blauwe tweedeling in de schappen. Zo kunnen we nog wel even door gaan.

De veel te grote nadruk op individuele vrouwen geeft conservatieve haters bovendien alle ruimte om de structurele marginalisering van vrouwen te ontkennen, en hen aan te vallen. NRC huisseksist Steven de Jong bijvoorbeeld, die meteen roept dat vrouwen die thuis zitten met een diploma, de kosten van hun studie terug moeten betalen en een sollicitatieplicht moeten krijgen. Waarbij hij flink gebruik maakt van termen zoals ‘gediplomeerde poetsdames’, en een vijandbeeld schetst van vrouwen die alleen denken in termen van rechten, die werken zien als een leuke hobby, zich ‘er’ gemakkelijk vanaf willen maken, de luie loeders.

Dat zoveel vrouwen (economisch) kwetsbaar zijn, vormt het eindresultaat van een scheefgegroeide structuur. Je kunt de rekening van maatschappelijke ongelijkheid niet eenzijdig bij individuele vrouwen neerleggen. En nogmaals, je kunt emancipatie niet reduceren tot de financiële zelfredzaamheid van moeders.

Tot zover de eerste gedachten omtrent het beleid en de uitspraken van Bussemaker. Wordt vervolgd!

De lezing van…. TEDx

TEDx is een organisatie die mensen met vernieuwende ideeën een podium geeft. De berg lezingen heeft inmiddels een duizelingwekkende omvang bereikt. Documentatiecentrum Rosa was zo vriendelijk om een selectie te maken van lezingen die feministische onderwerpen behandelen. Vrouwen en leiderschap, hoe vrouwenemancipatie te bevorderen en tegelijkertijd tradities in ere te houden, feminisme heruitvinden, reproductieve rechten, allerlei kwesties komen aan bod. Hier vind je het overzicht, met toespraken van zakenvrouw Sheryl Sandberg, kunstenares Shirin Neshat, schrijfster Isabel Allende, weldoenster Melinda Gates, activiste Kavita Ramdas en vele anderen. Voor een Nederlandse invalshoek, zie ook TEDx Amsterdam. Veel kijk- en luisterplezier!

De Zesde Clan wenst je een inspirerende internationale vrouwendag

Ja, Nederlandse media, we kijken naar jullie, waar internationale vrouwendag in één adem genoemd wordt (en impliciet gelijk gesteld aan) internationale dagen voor autisten, mantelzorgers en warme truien. Daarmee een geschiedenis van politieke strijd verdonkeremanend. Uiteraard gebeurt dit onder de noemer ‘humor’, en gaan zulke zinsneden vergezeld van advies om de loonkloof aan te pakken. Anders krijgen ‘ze’ je misschien door… Tsja. Gemiste kans. Wij gaan in ieder geval vanavond als vrouwen onder elkaar feest vieren.

Mocht je ondertussen nog iets fijns willen lezen: het gezaghebbende tijdschrift Nature besteedt in een speciale bijlage aandacht aan vrouwen in de wetenschap. Veel plezier!

Emancipatiemonitor: kostwinnersmodel heeft afgedaan

Het oude kostwinnersmodel, waarbij hij het geld verdient en zij zich over het gezin ontfermt, heeft afgedaan. Nog geen tien procent van de Nederlanders heeft daar nog zin in. Dat meldt de Emancipatiemonitor 2012. Nederlanders hanteren sinds jaren een anderhalf verdienersmodel. Daarbij verdient hij het geld en helpt wat mee in het huishouden, en verdient zij ook wat, maar doet verder vooral huishouden en gezin.

Dat is een veelbetekenende verschuiving. Het betekent dat hij ook voor kinderen zorgt, en dat zij de werkvloer op gaat. Beide seksen hebben op die manier meer kansen om ervaring op te doen op terreinen die horen bij een mensenleven.

Toch is het vreemd dat de wijzer bij het anderhalf model blijft steken. Want Wil Portegijs en Mariëlle Cloïn van het SCP constateren in hun verdiepingshoofdstuk over de taakverdeling (p. 115 en verder) dat de meeste Nederlanders eigenlijk willen dat vrouwen en mannen betaald werk en onbetaalde zorg gelijk verdelen. Dat ideaal staat veelal haaks op de praktijk.

Waarom lukt het niet woorden in daden om te zetten? In hun analyse komen drie punten terug:

1. Als het puntje bij paaltje komt, horen vrouwen voor kinderen te zorgen. Veel Nederlanders vinden formele opvang voor kinderen dubieus. Zelfs voorstanders willen niet verder gaan dan een paar dagen per week. Ouders zijn zelf verantwoordelijk. Alleen, dat woordje ‘ouders’  verhult dat het eigenlijk om moeders gaat. De Emancipatiemonitor constateert dat ”met name de moeder daarom niet of niet te veel buitenshuis zou moeten werken”. Moeder hoort bij de kinderen. Vader veel minder.

Dit punt verwijst naar de conservatieve mentaliteit in Nederland. Zie ook al die advertenties waarin vrouwen in de keuken een taart bakken met hun dochter, terwijl de zoon lekker buiten kan spelen. De kleine meid leert samen met haar moeder ook al vroeg, aan de hand van een roze strijkbout, dat kleding strijken vrouwenwerk is. Mocht een man zich hier al aan willen wagen, dan moet het een makkelijk klusje tussendoor zijn, want hij heeft wel andere dingen te doen.

2. Het is nou eenmaal zo, het heeft geen zin te veranderen. Uit de Emancipatiemonitor blijkt dat een ruime meerderheid van zowel de vrouwen als mannen vindt, dat bij hen thuis de vrouw beter is in het huishoudelijk werk en de zorgtaken. De man verdient bovendien per uur meer geld. Hij is de effectievere kostwinner. Daar verander je niet snel iets aan, en gegeven die situatie is het dan het meest efficiënt als hij de meeste tijd blijft steken in betaald werk en zij de halve uit het anderhalf model blijft.

Hier blijkt een conservatieve mentaliteit keihard samen te gaan met een structurele discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Gecorrigeerd voor alle relevante factoren ontvangen vrouwen gemiddeld 8% minder salaris dan mannen, toont de Emancipatiemonitor aan. Vrouwenbanen leveren bovendien structureel minder op dan mannenbanen. En als je zwanger waagt te worden met een tijdelijk contract op zak, ontslaat de baas je. Logisch dat een gezin gokt op de man als het gaat om het financiën.

3. Manlief wil niet veranderen. Daadwerkelijk taken herverdelen? Ehmmm… Veel mannen roepen dit wel, maar als het erop aankomt gebeurt er dit: ,,….ze zijn nog minder vaak dan vrouwen van plan om de taakverdeling te veranderen.” Voor vrouwen ligt dat anders: ,,Van de vrouwen die een gelijke(re) verdeling van huishouden en/of zorg wensen, is 15% van plan te proberen dit te verwezenlijken. De overige vrouwen hebben vaak het gevoel dat het niet anders kan.” Met andere woorden: ze gaven het op.

De Emancipatiemonitor constateert echter ook dat veel stellen niet zo nodig willen veranderen. Als hij vaker de buiten de deur het geld binnen harkt, vindt zij het eerlijk als ze op haar beurt thuis meer doet. (Dat is wat de Zesde Clan betreft een kip-ei verhaal. Het is zoals het is, we doen dit omdat het nou eenmaal zo is.) Ook stellen stellen zich tevreden met de manier waarop de taakverdeling tot stand kwam. Het gaat dan om vrede hebben met het proces, waarbij de uiteindelijke resultaten minder belangrijk zijn.

Dit leidt tot een ontnuchterende conclusie van de Emancipatiemonitor:

In dit hoofdstuk hebben we gekeken waarom in veel huishoudens de onbetaalde arbeid ongelijk is verdeeld, terwijl de overgrote meerderheid van de vrouwen en mannen aangeven dat dit gelijk verdeeld zou moeten zijn. Dit komt, zo blijkt uit dit onderzoek, zowel omdat ze het toch niet hard genoeg willen, omdat ze vaak niet opgevoed zijn met dit ideaalbeeld en omdat ze het gevoel hebben dat het toch niet lukt de taakverdeling te veranderen.

Zo, die zit.

Is er hoop? Ja, blijkt uit de monitor: ,,Mensen die wel hebben meegekregen dat het belangrijk is dat ook mannen zorgen en huishouden, willen of hebben dit vaker in hun eigen leven gerealiseerd.” Ook de situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt is van groot belang: ,,Als vrouw en man even veel uren buitenshuis werken, dan is de kans groter dat ook werk thuis gelijk wordt verdeeld of dat men dat in elk geval zou willen.”

Daarnaast speelt een soort aangeleerde hulpeloosheid een rol. ‘Het is nou eenmaal zoals het is, je kunt niets aan de situatie veranderen’, dat genre. Het is maar de vraag of dit klopt. Zo blijken veel werknemers, man en vrouw, baat te hebben bij mogelijkheden om hun uren betaalde werk flexibel in te vullen. Telewerken helpt. Kinderopvang helpt. En, zeer belangrijk: normen en waarden over wat dé man en dé vrouw behoort te doen, zijn cultureel bepaald. Culturen kunnen veranderen. Mensen zijn flexibel. Verandering is wel degelijk mogelijk. De voorhoede die met minder conservatieve waarden is opgevoed, bewijst dat het wel degelijk anders kan.

UPDATE: Uit Amerikaans onderzoek komt hetzelfde beeld naar voren. Tachtig procent van de vrouwen en zeventig procent van de mannen zouden, net als Nederlanders, een gelijkwaardige relatie willen waarin hij en zij de taken eerlijk verdelen. Ook in de V.S. blijkt er echter een kloof te liggen tussen ideaal en praktijk. Dan gebeurt er dit:

Men’s most common fallback position is to establish a neotraditional division of labor: 70% hope to convince their wives to de-prioritize their careers and focus on homemaking and raising children.  Women?  Faced with a husband who wants them to be a housewife or work part-time, almost three-quarters of women say they would choose divorce and raise their kids alone.  In fact, despite men’s insistence on being breadwinners, women are more likely than men to say they value success in a high-paying career.

Obama eert vooruitgang voor vrouwen

Na de Republikeinen hielden nu ook de Democraten hun conventie. Het contrast kan niet duidelijker zijn. Waar Ann Romney het hield op ‘tsja, vrouwen hebben het nou eenmaal moeilijker dan mannen, wat kunnen jullie toch goed lijden, hier, een aai over jullie bolletjes’, sneed Michelle Obama in haar speech expliciet het thema aan van baas in eigen buik. En verbond ze vooruitgang voor vrouwen aan andere historische bewegingen, zoals de emancipatie van arbeiders en mensen met een getinte huidskleur.

Obama tijdens haar toespraak voor de Democratische conventie.

Opiniebladen lieten niet na om te benadrukken dat de speech van Obama veel enthousiaster werd ontvangen, en veel eerlijker over kwam. Tegelijkertijd noteerden commentatoren ook dat Obama, als vrouw, en als zwarte vrouw, nog steeds beperkt wordt. Die verandering is al langer gaande. Toen ze in 2004 voor het eerst optrad in het publiek, zei ze nog dingen die een vrouw van echt nooooit behoort te zeggen. Zoals:

“I cannot be crazy, because then I’m a crazy mother and I’m an angry wife,” she told The Chicago Tribune about balancing her husband’s Senate run with the rest of their lives. “What I notice about men, all men, is that their order is me, my family, God is in there somewhere, but me is first. And for women, me is fourth, and that’s not healthy.” “I’ve had to come to the point of figuring out how to carve out what kind of life I want for myself beyond who Barack is and what he wants,” she continued, on a more poignant note.

Acht jaar later heeft Michelle Obama geleerd van alle kritiek en schrik en verwijten dat ze haar man overvleugelt of zelfs castreert. Ze beperkt zich tot de zorg voor het thuisfront, en hield zich verre van expliciet politieke toestanden.

Die situatie kwam ook terug in haar speech. Net als Ann Romney beschrijft ze vrouwen toch vooral in termen van hun relaties tot anderen. En ook al besteedde ze aandacht aan diverse emancipatiebewegingen in de geschiedenis van de V.S., het eindigt toch bij ‘Mom in Chief’ als allerbelangrijkste taak waar ze zich voor gesteld ziet. :

If you feel let down by an arc that begins with anti-colonialism, immigration and women being dragged to jail, but returns to the cult of motherhood, you’re not alone. […] But for a black woman whose embrace of the most uncontroversial causes imaginable still managed to incite right-wing hysteria, who had to prove her normalcy and demureness and maternal love in the face of broad dehumanization, even mom-in-chief is something — even if it’s not everything. And her speech tonight could make you think that maybe, just maybe, that could change too.

Dat geeft hoop…

Wat doen politieke partijen voor vrouwen?

De Zesde Clan nam een kijkje bij de Programmavergelijker van ProDemos, huis voor democratie en rechtstaat. We constateren dat we als vrouw ruwweg twee keuzes hebben. De lijn van de gezinsideologie, die slecht uitpakt voor homoseksuelen en vrouwen die meer opties willen dan moeder de huisvrouw, en een conservatieve marktdenken-lijn, waarbij partijen onder andere pleiten voor een kleinere, zich terugtrekkende overheid. Vanuit Engeland weten we al dat zulke standpunten slecht uitpakken voor vrouwen.

Eerst de gezinsideologen. Die tref je vooral aan bij confessionele partijen. Zo pleit het CDA voor een lastenverlichting voor gezinnen met kinderen. Terwijl uit alle cijfers blijkt dat gezinnen sowieso al sterk bevoordeeld worden ten opzichte van andere groepen. ChristenUnie en SGP willen beiden het recht op leven laten opnemen in de Grondwet. Klinkt ok, maar in de praktijk komt dat neer op meer controle op en over de lichamen van vrouwen. Als die een ongewenste zwangerschap af willen breken, hebben ze pech. Heb je het kind eenmaal, dan wil de SGP ook nog dat ouders zelf betalen voor kinderopvang. Baren en zorgen zul je.

Wie breder kijkt dan alleen het heterostel met kinderen, kan zich beter wenden tot partijen als PvdA, VVD, D’66, GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Allemaal willen ze af van de weigerambtenaar, die homo’s en lesbiennes uitsluit van het huwelijk. SP, Partij voor de Dieren, D’66 en GroenLinks willen daarnaast dat scholen geen docenten meer mogen weigeren vanwege hun seksuele geaardheid. De VVD pleit verder volgens de Programmavergelijker als enige expliciet voor verplichte seksuele voorlichting op school, met aandacht voor diversiteit.

Grotere partijen zijn minder uitgesproken in hun programma’s, maar staan wel maatregelen voor die vrouwen indirect harder treffen dan mannen. Zo werken relatief veel vrouwen bij de overheid. Dat leidde in 2010 al tot enige paniek. Maar geen nood. VVD, PvdA, PVV, D’66, ChristenUnie en 50+ willen de overheid drastisch verkleinen. Dat zal veel vrouwen hun baan kosten. De overheid zou zich moeten beperken tot kerntaken, zoals defensie en ruimtelijke ordening, vanouds terreinen waar juist mannen nog domineren.

Ook pleiten VVD, D’66 en SGP voor een versoepeling van het ontslagrecht. Opnieuw indirect slecht nieuws voor vrouwen. Werkgevers nemen liever (jonge) mannen aan. Vrouwen vallen vaker af omdat ze van het verkeerde geslacht zijn en minder flexibiliteit op kunnen brengen. Bovendien worden alleen vrouwen zwanger. Ze krijgen vervolgens zo routinematig ontslag, dat de Commissie Gelijke Behandeling zich genoodzaakt zag deze vorm van discriminatie apart te onderzoeken. Met als resultaat: ruim de helft van de vrouwen heeft ervaring met zwangerschapsdiscriminatie. Dat percentage stijgt ongetwijfeld als ontslaan nog makkelijker wordt.

De Zesde Clan sluit graag af met een paar positieve punten. CDA en Groenlinks willen een uitbreiding van zwangerschapsverlof, ook voor vaders. Die toevoeging is belangrijk, want het geeft vaders meer tijd om te wennen aan hun nieuwe rol in het gezin en onbetaalde zorgtaken op zich te nemen. Ook spreken een aantal partijen duidelijke taal over geweld tegen vrouwen. Zoals een harde aanpak van cultureel of religieus geïnspireerd geweld tegen vrouwen bij het CDA, gedwongen uithuwelijken aanpakken bij D’66, en zwaardere minimum straffen voor zedendelicten bij de PVV. Mocht het dan een keer ernstig misgaan tussen mensen, dan mag je hopen dat het slachtoffer recht wordt gedaan.

Vrouwen in Nederland vochten zo’n veertig jaar om stemrecht te krijgen. Het begon in 1883 met een actie van onze grote voormoeder Aletta Jacobs, en eindigde  in 1919 met een aangenomen wet over het vrouwenkiesrecht. Dat betekende dat vrouwen in 1920 voor het eerst naar de stembus konden. Laat je stem niet verloren gaan. Wat je ook doet, voor welke partij je ook kiest, neem op 12 september aanstaande de moeite om je mening te geven. Leve verkiezingen, leve de democratie!

Vrouwelijke boksers laten stappen in verandering zien

Voor de aller allereerste keer konden vrouwen boksen op Olympische Spelen. Met hun indrukwekkende optreden gaven ze critici het nakijken, schrijft de Engelse krant The Guardian. De veranderingen die dit artikel in kaart brengt, geven een mooi overzicht van de manier waarop vrouwenemancipatie tot stand komt. Laten we de stappen in het proces even nalopen.

Vrouwen mogen eindelijk boksen op Olympisch niveau.

Het begint met verbodsbepalingen. Die kunnen juridisch zijn, maar ook sociaal. Vrouwen mogen en kunnen iets niet, het hoort niet, want. De redenen die dan volgen bieden een staalkaart aan bijgeloof, medische fabels, vaststaande ‘feiten’ over de vrouwelijke natuur, en de ontwrichtende maatschappelijke gevolgen die het heeft als vrouwen toch activiteit X ondernemen. Bijvoorbeeld: God verbiedt het – hoewel dat in de praktijk soms toch mee blijkt te vallen. Of de zedelijkheid. Als vrouwen autorijden, betekent dit het einde van de maagdelijkheid. Boksen? Vrouwen kunnen dat niet omdat ze niet stabiel genoeg zijn. Vanwege het premenstruele syndroom. Jawel.

Stap 2: vrouwen doen het toch, en krijgen straf. Op z’n minst in de vorm van uitgelachen worden en/of bergen kritiek en minachting over zich heen krijgen. Vrouwen die boksen? Freakshow! Als vrouwen last hebben van dit type minachting is de oplossing simpel. Ze moeten niet klagen en zeuren, maar gewoon snel ophouden met activiteit X.

Stap 3: De vrouwen gaan door en beginnen aan een, vaak langdurig en heftig verlopend gevecht om de activiteit van hun keuze sociaal geaccepteerd, legaal, officieel en tot op het hoogste niveau uit te oefenen. Protestacties, demonstraties, rechtszaken, noem maar op. Vrouwen moeten vaak alles uit de kast halen om hun activiteit af te dwingen. Zie onder andere de strijd om schansspringen voor vrouwen op de Olympische winterspelen te krijgen, de strijd om het kiesrecht, de strijd om gelijk loon voor hetzelfde werk, enzovoorts enzovoorts. Het komt vrouwen zelden of nooit aanwaaien.

In geval van boksen vochten vrouwen voor officiële toegang. Daarna konden ze door naar de voorlaatste fase, stap 4. De vrouwen doen mee, nee wacht, ze doen niet alleen mee, ze doen het geweldig. De mannen mogen wel oppassen, straks nemen de vrouwen de macht over, hahaha. Over de lange weg om daar te komen spreken we niet meer:

Perhaps the most surprising things about the women’s boxing in these Games is how little the struggle to get here is referenced. Back in 1997 Frank Maloney, the manager of the former world heavyweight champion Lennox Lewis, described a fight between two girls exercising their new-won right to box in 1997 as a “freak show”. Now Lewis himself seems cheerfully flummoxed at the quality of the women boxers on show. “Wow, the girls were unbelievable at ExCeL on Monday,” he wrote in his BBC blog, reserving his greatest praise for Taylor – a masterful boxer, who has perhaps done more than anyone to raise the profile of women’s boxing and bring it to the Olympics. “The way she throws punches and the aggression she throws them with, you can tell she’s got the killer instinct,” he wrote. “I think the guys should be watching their backs, she could beat a lot of them out there.”

Als vrouwen vervolgens te lang te veel succes hebben, krijgt dit element van ‘oei mannen, pas op’ steeds meer nadruk. Je zou dit stap 4 b kunnen noemen. Vrouwen die volop meedoen, vrouwen die successen boeken, dat is een probleem, want de boel feminiseert en dat is heel erg. Bovendien betekent vrouwensucces mannenleed. Dit is zo’n standaard reactie, onder andere zichtbaar bij nieuws over de situatie van jongens in het onderwijs of de samenstelling van de ambtenarij, dat columniste Elma Drayer haar geduld verloor.

Deze keer begon het gejammer omdat de vrouwen op de Olympische Spelen meer medailles wonnen dan de mannen. En dat is slecht nieuws, verontrustend nieuws zelfs, voor de mannen. Kan het masculiene gemok  afgelopen zijn, vroeg ze zich onlangs af:

wat is precies het probleem? Doet het ertoe of op het erepodium een mannelijke of een vrouwelijke Nederlander staat? En dan nog: waarom stemt het niet tot vreugde dat vrouwen een achterstand van eeuwen langzaam aan het wegwerken zijn – ook in de sport?

Goede vragen, die, vreest de Zesde Clan, nog lang niet aan actualiteit en urgentie ingeboet hebben. Want meer vrouwen die zich bezig houden met activiteit X, betekent voor veel mensen nog altijd verlies aan kwaliteit en status, een vervrouwelijking of feminisering die allerlei negatieve effecten heeft. Dat dit een mythe is maakt niet uit. Angst is niet voor rede vatbaar.

Waarna het dus helaas voor kan komen dat stap 5 volgt: de tegenreactie op de verworven rechten, macht, invloed of succes van vrouwen wordt zo sterk, dat vrouwen opnieuw aan banden worden gelegd. (Neem bijvoorbeeld de V.S. met hun oorlog tegen vrouwen. Sommigen kunnen het gewoonweg niet geloven dat ze weeeeeer de barricades op moeten om baas in eigen buik te blijven.)

Ook in eigen land vinden we steeds opnieuw mensen die vrouwen in willen dammen omdat ze te zichtbaar worden. Zo stelde nota bene een vrouw, hoogleraar medisch onderwijs Gerda Croiset, in haar oratie dat medische opleidingen vrouwen moeten afremmen om mannen meer kansen te geven. Ja, dat leest u goed. Haar redenering:

Op basis van neurowetenschappelijke inzichten zou er met de 8+ regel en de gewogen loting een biologische discriminatie plaatsvinden van jongens. Ik kan me voorstellen dat het onaantrekkelijk voor jongens wordt om geneeskunde te studeren, als je als jongen een van de weinigen onder de meisjes bent.

Gelukkig refereert ze er wel meteen aan dat het een dikke honderd jaar eerder de meisjes waren, die als enkeling in een zee van jongens, begonnen aan hun pionierswerk. Niemand die zich toen vreselijk in ging spannen om jongens actief af te remmen, met allerlei officiële maatregelen, om deze meiden meer kansen te geven. En als de sociale structuren taai blijven en vrouwen uitvallen vanwege alle obstakels, weerstand en discriminatie, moeten ze niet zeuren. Of nee, wacht, dan roep je gewoon, niet gehinderd door feiten, dat het aan de vrouwen zelf ligt, ze willen eigenlijk helemaal niet. Probleem opgelost!

Enfin, terug naar het boksen. Tot nu toe lijkt deze activiteit terecht te komen in de categorie ‘sociaal geaccepteerd, wat maf eigenlijk dat het zo lang duurde voordat vrouwen mochten boksen op de Spelen’. Zelfs het notoir conservatieve dagblad The Sun kwam met de kop dat feministe Emmeline Pankhurst erg trots zou zijn op de vrouwen die de afgelopen dagen in de ring stonden. Wow. Dat wil wat zeggen. Boksers, geniet van alle complimenten. Geniet van het succes. Jullie hebben het dik verdiend.

Andere stemmen in Europa

Feminist Philosophers, een favoriete website van de Zesde Clan, maakte ons attent op de website The Other Voices in Europe. De site ontstond op initiatief van de universiteit van Chicago, later gevolgd door de universiteit van Toronto, en verzamelt werken van vrouwen uit Europese landen, ontstaan in de periode tussen 1400 en 1700. Naast zeer bekende werken, zoals het Boek van de Stad der Vrouwen van Christine de Pisan, maakten deze Amerikaanse universiteiten ook werken toegankelijk van haast vergeten schrijfsters.

Feminist Philosophers lazen de introductie tot de serie en signaleerden het volgende:

The Introduction is profoundly disturbing.  It describes the attitudes toward women from the days of Aristotle onwards through the period of the series.  This is not a story of any progression.  Nonetheless, it does explain why so much of women’s writing at this time is devoted to arguing for women’s right to an education and her equality more generally.

Kortom, het feminisme heeft wortels die zeer diep reiken en teruggaan tot ver in de geschiedenis. Alleen dat is al belangrijk om te weten. Dat je niet alleen staat, dat vele vrouwen je voor gingen, en dat je je niks inbeeldt. Nog steeds, tot op de dag van vandaag, ziet de wereld er anders uit voor vrouwen, en zijn talent en kennis absoluut geen garantie dat je een kans maakt op een betere toekomst. Hun gedachten zijn nu digitaal verkrijgbaar, geschikt voor je e-reader, voor zeer schappelijke prijzen. Veel plezier bij de kennismaking met stemmen uit het verleden, de andere stem van Europa, voor vrede, vrijheid en menselijke ontwikkeling….

Duitsland redt archief Alice Schwarzer

Kristina Schröder, de Duitse minister van Gezinszaken, gaat een archief van Alice Schwarzer redden. Schwarzer, de Duitse Joke Smit, legde het archief aan om de geschiedenis van de vrouwenbeweging in Duitsland te bewaren voor het nageslacht. Het archief dreigde echter wegens bezuinigingen te verdwijnen.

Emma, hét feministische tijdschrift van Duitsland.

Schrörder voorkomt dat door jaarlijks 150.000 euro te steken in het behoud van een slordige 15.000 boeken en 25.500 tijdschriften. Ze grijpt daarmee in bij de politiek van de deelregering van Nordrein-Westfalen. Die voerde namelijk de bezuinigingen door die het archief in gevaar brachten. Met de jaarlijkse subsidie van de nationale regering is het voortbestaan van het archief verzekerd. De minister:

“Ich mache das aus Freude und Überzeugung, bei der Förderung von Projekten geht es nicht um die Übereinstimmung in jeder Tonlage oder Argumentationsweise, sondern um den Grundkonsens.”

De lezingen van… Uitsluitend Emancipatie

Geen individuele lezing deze keer, maar een uitgebreid overzicht van alle lezingen van het congres Uitsluitend Emancipatie, half oktober dit jaar gehouden in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Talloze hoogleraren en andere deskundigen bogen zich over de kwestie emancipatie in de context van de vrouwenbeweging, gezondheidszorg, katholieke vrouwen, immigrantenvrouwen, seksueel geweld, homoseksuelen, de media, noem maar op. De hoofdlezing (keynote) was in handen van historica Joan Scott. Zij behandelde in haar bijdrage de belemmeringen die moslima’s ondervinden op het gebied van hun emancipatie in seculiere Westerse landen.

Kleine aanvulling bij dit lezingenoverzicht. Fijn, al die aandacht voor emancipatie, maar het weblog van Aletta, instituut voor de vrouwengeschiedenis, concludeerde dat het slot van een bij het congres horende debatavond veel van dat goede gevoel weer teniet deed. Want wat gebeurde er volgens een getuige van die avond:

Ook Sara de Jong wist in haar verhaal over tweede generatie migrantenvrouwen te prikkelen met de stelling dat de a-historische vooronderstelling dat vrouwenemancipatie in Nederland reeds voltooid is, niet klopte. Dat Sara de Jong hier een punt heeft bleek wel tijdens de slotlezing in de Berlage-zaal waar socioloog Willem Schinkel de lezingen van professor Duyvendak, Fennema en Geschiere over Nederlanderschap en multiculturalisme voorzat. Het publiek bestond grotendeels uit vrouwen, er zaten, op de sprekers en voorzitter na, slechts vijf mannen in de zaal.

Na de lezing was het woord opvallend genoeg niet aan het publiek, zoals bij alle andere sessies het geval was geweest. Het was de voorzitter zelf die het woord nam en vragen afvuurde op zijn collega’s. Even leek er ruimte voor twee vragen maar Schinkel nam het snel weer over. Zo ontstond er een geleerde mannen onderonsje van de Universiteit van Amsterdam met een zaal vol vrouwen als zwijgende toeschouwer. Jammer dat Joan Scott er niet was om de heren tot orde te roepen.

Kortom, het werd weer een mannenonderonsje en de vrouwen zaten erbij en keken ernaar. Diepe zucht, plus heel erg jammer. Snel terug naar het overzicht van alle lezingen om het positieve gevoel toch nog vast te houden….

Nieuwe boeken met een feministische inhoud

Bijhouden wat er allemaal verschijnt op het gebied van feminisme is een heel karwei, maar gelukkig heeft Amazon een top 20 met recente of nog te verschijnen boeken. Het gevecht om de voogdij over kinderen na een echtscheiding, de terugtredende overheid en wat dat betekent voor vrouwen, dat en meer biedt deze top 20. De Zesde Clan brengt de meest veelbelovende titels graag onder uw aandacht.

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, krijgen moeders niet automatisch de kinderen toegewezen, constateert Phyllis Chrysler in Mothers on Trial. Als een man om wat voor reden ook echt hard maakt dat hij de kinderen wil, krijgt hij in de regel ook inderdaad de voogdij. De moeder wordt daarbij door de mangel gehaald (karaktermoord etc.) Mothers on Trial zorgde in 1986 voor veel ophef, omdat de bewijzen ingingen tegen de overtuiging dat moeders een voorkeursbehandeling zouden krijgen.

Niet dus, en Chrysler kan dat bewijzen aan de hand van de harde feiten. Deze editie is geheel herzien. Met acht nieuwe hoofdstukken, nieuwe jurisprudentie, en een analyse van de nieuwste ontwikkelingen. Voor de Nederlandse situatie zie onder andere advocate Gabi van Driem, die zich al jaren hard maakt voor een eerlijke behandeling van vrouwen in de rechtspraak. Ze schreef onder andere In Haar Recht, met tips en adviezen om je persoonlijke leven goed te regelen.

Vrouwen en de her-privatisering van werk, van Robin Truth Goodman, gaat in op de effecten van het huidige rechtse gedachtengoed op de positie van vrouwen. Mensen moeten zelf verantwoordelijk nemen voor hun eigen zaken, dus kan de overheid zich terugtrekken op allerlei gebieden. Het is in de Verenigde Staten al jaren een dogma, en met het huidige kabinet Rutte krijgt ook Nederland steeds meer te maken met een terugtredende overheid. Robin Truth Goodman analyseert de ontwikkelingen, van de tijd van industrialisatie, naar de welvaartsstaat en de huidige ontmanteling van dit stelsel. Ze maakt duidelijk dat het afbreken van voorzieningen vrouwen veel zwaarder treft dan mannen. Daarom is een feministische analyse van het probleem, plus de mogelijke oplossingen, volgens Goodman hard nodig. Dit boek verschijnt in oktober 2011.

Vrouwen, werk en politiek, De politieke economie van genderongelijkheid, bekijkt de verhouding tussen de seksen vanuit het oogpunt van economie en macht. Heleen Mees opgelet: professoren Torben Iversen en Frances Rosenbluth bevestigen wat zij al jaren zegt. Het is voor vrouwen enorm belangrijk om betaald werk te verrichten. Want een eigen inkomen hebben, betekent zelfstandigheid en enige macht. De auteurs stellen dat betaald werk om die reden altijd verbonden is met vrouwenemancipatie en de verbetering van hun positie. Dit boek verschijnt op 2 augustus in de Verenigde Staten.

Als vierde, en tot slot: Living Dolls, de terugkeer van het seksisme. In dit boek fileert Natasha Walter de huidige cultuur, waarin vrouwen zogenaamd evenveel kansen en rechten hebben als mannen, maar ondertussen ondermijnd worden door een genadeloze nadruk op hun uiterlijk en hun seksualiteit (die altijd beschikbaar moet zijn voor mannen, anders ben je een saaie preutse trut). Dit boek is al verschenen en kreeg lovende  recensies. Zie ook het al eerder verschenen boek van Ariel Levy over de opkomst van de bimbocultuur. Dit boek is gelukkig al in het Nederlands vertaald.

De lezing van…. Kirsten van den Hul

Man en vrouw gelijke kansen op de arbeidsmarkt? Nou nee, geeft Kirsten van den Hul aan in deze toespraak. Van den Hul is voor Nederland VN Vrouwenvertegenwoordiger 2011. Ze heeft de hoop opgegeven dat het met vrouwen in topfuncties ‘vanzelf’ goed zal komen, als vrouwen maar ‘even’ geduld hebben. Een quotum is voor haar de enige manier om de cirkel van benoemingen uit het old boys network te doorbreken. En wie gaat het gesprek aan met de overheid? Want die geeft ook niet het goede voorbeeld.

Van den Hul deed haar uitspraken in het bijzijn van Ferdie Licher, directeur van de Directie Emancipatie van het ministerie van OCW, ter gelegenheid van het uitkomen van een nieuwe nota voor emancipatiebeleid. Volgens het verslag van de bijeenkomst van E-quality konden de toehoorders instemmen met een aantal elementen uit de nota, zoals meer kansen voor vrouwen op de arbeidsmarkt, en meer aandacht voor vrouwen met een lage opleiding. Maar ze misten ook een aantal onderwerpen:

Zo wordt aandacht voor de rol van mannen en jongens gemist, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid. Er is kritiek op de bezuiniging op de re-integratiebudgetten, die vooral vrouwen gaat treffen. En vraagt iemand zich af, waarom wordt er gesproken over ‘gelijke rechten voor homo’s’ en ‘eerlijke rechten voor vrouwen’. Volgens Licher zit achter dat laatste geen diepere gedachte.