Tag Archives: vrouwen in het leger

Vrouw botst aan tegen machonormen

Als je voldoet aan de toelatingscriteria voor de commando’s, voldoe je aan de criteria en mag je bij de commando’s. Toch? Niet als je een vrouw bent. Dan veroorzaak je zelfs al ophef als je een plekje verovert in de voorselectie voor de opleiding bij de commando’s. De voorselectie. Voor de opleiding. Dus er is nog niks aan de hand. Toch weten anonieme bronnen al te melden dat het nooit kan werken, een vrouw tussen al die mannen.

Hmmm, en hadden we het al gehad over PMS? Wat zou zo’n vrouw doen met zo’n groot geweer als het weer die tijd van de maand is? Plus, menstruerende vrouwen trekken beren aan, dat weet iedereen!

Het artikel in Trouw geeft een mooi beeld van de vorm en de aard van de weerstand. Allereerst stuit de kandidate op het soort ondermijnende fluistercampagne waar ze ook in de V.S. wel raad mee weten, zodra een vrouw genoemd wordt in verband met een positie waarvan ‘men’ vindt dat ze die niet zou mogen bekleden. Steek je hoofd uit boven het maaiveld, en mensen voelen een onbedwingbare neiging vrouwen te ondermijnen en ontkrachten. Mannen blijven opvallend vaak verschoond van ‘anonieme bronnen’ die stellen dat een vrouw niet geschikt is, niet voldoet, en rampen zal veroorzaken. Deze kandidate kampt echter met hardnekkig herhaalde, gezichtsloze stemmen die zeggen dat ‘het niet werkt’. De indruk ontstaat dat ze sowieso geen kans maakt, want de werkvloer is tegen.

Als de kritiek concreter wordt, wat krijg je dan te horen? Trouw beroept zich vooral op één bron, een advocaat die veel zaken rondom militairen voert. Hij haalt er ‘zwaarwegende operationele belangen’ bij, met een beroep op een oordeel van voorheen de Commissie Gelijke Behandeling over de toelating van vrouwen tot onderzeeërs en tot de mariniers. Een vrouw zou verstorend werken. Maakt niet uit dat de CGB wel vaker dubieuze uitspraken deed als het ging om gender, en dat in zo’n geval bijvoorbeeld de EU alsnog ingreep om vrouwen kansen te geven.

De kandidate krijgt ook verwijten omdat ze zich onhandig manifesteerde in de media. Ze zei openlijk dat ze de eerste vrouwelijke commando wilde worden. En staat met haar naam in de krant. Misschien schond ze zodoende wel staatsgeheimen. Zie je wel, ze deugt niet! Ook zou ze nu al – omdat ze is toegelaten tot een voorselectie – een makkelijk doelwit zijn voor terroristische organisaties. Dat laatste is een goed voorbeeld van subtiel seksisme. Het klinkt zo nobel – vrouwen niet in gevaar brengen – maar het impliceert meteen dat vrouwen zwakker en kwetsbaarder zijn. Mannen zijn mannen. Vrouwen zijn een doelwit.

Niemand zegt ronduit ‘we motten geen vrouwen want ze zijn lastig, zwak en kwetsbaar voor vijanden’. Maar dat is wel de ondertoon die constant meespeelt. Zo werkt privilege, constateert de Washington Post:

That’s how privilege works in practice: Gender is invisible when it comes to male appointees but a constant presence when it comes to female appointees.

Het gaat er gewoon niet in dat een vrouw die door alle examens, testen en proeven heen komt, net zo capabel kan zijn als mannen die door alle examens, testen en proeven heen kwamen. Dan gaan de haren recht overeind staan. Kan niet werken!!! Toch vreemd, dat in Engeland vrouwen sinds 2002 bij de mariniers mogen, dat inmiddels deden, en dat we tot nu toe geen apocalyptische verhalen hebben gehoord over de ineenstorting van de Engelse mariniers, of terreurdaden jegens deze militairen.

Ook in de V.S. schiet het op. Na veel ophef, waarbij grotendeels dezelfde vooroordelen als in Nederland over tafel vlogen, besloot  het Pentagon alle gevechtsbanen, ook die binnen de commando’s, open te stellen voor vrouwen. Tot nu toe bleef de apocalyps uit. Vrouwen die niet voldoen aan de toelatingseisen, vallen gewoon af, net als mannen. Australië, waar vrouwen sinds 2011 alle gevechtsfuncties mogen vervullen, geeft hetzelfde beeld te zien. Ook hier dezelfde bekende vooroordelen in de aanloop naar de toelating van vrouwen. Ook hier geen rampen.

Als er iets is wat vrouwen in gevaar brengt, dan is dat niet het werk zelf, of de vermeende dreiging van terroristische organisaties die in een vrouw een makkelijk doelwit zouden zien. Wat hen in gevaar brengt is een seksistische cultuur binnen het leger, en daarbuiten. Daardoor lopen ze een grotere kans om beschadigd te worden door discriminerende praktijken, en moeten ze zich allerlei vijandige situaties op de werkvloer laten welgevallen. Van grof, zoals uitsluiting en seksueel geweld, tot aan subtielere praktijken die een aanslag vormen op je zelfvertrouwen en welbevinden:

“You are just one girl who got offended by the comment, while so many others adhere to it.”

De voorbarige ophef rondom een kandidate voor, nogmaals, de voorselectie voor de opleiding van de commando’s, toont aan dat die seksistische cultuur in Nederland nog springlevend is. Hier geen generaals die expliciet stellen dat mannen maar moeten wennen aan vrouwen in het leger, dat ze zich fatsoenlijk moeten gedragen en anders kunnen opzouten. Hier doodse stilte en geruchten ‘dat het niet werkt’. Deze kandidate kan het bij voorbaat al vergeten. U kunt gaan. Volgende!

Generatie nachtheksen verdwijnt

Ze waren tijdens de Tweede Wereldoorlog de schrik van Duitse soldaten. Russische piloten, die in omgebouwde sproeivliegtuigen bijna geruisloos (want met uitgezette motor) op hen af zweefden en hun stellingen bombardeerden. Vanwege het geruis van de wind, en omdat deze piloten allemaal vrouwen waren, noemden de soldaten hen Nachtheksen. Je kreeg een IJzeren Kruis als je een nachtheks neerhaalde. Met het overlijden van Nadezhda Popova, 91 jaar, is deze generatie pilotes bijna verdwenen…

Zoals zo vaak hadden de pilotes een tweederangs status, want tsja, vrouwen. De New York Times somt het rijtje even op. Het waren vrijwilligers. In plaats van een ‘echt’ militair vliegtuig kregen ze sproeivliegtuigen, gebruikt in de landbouw. Hun uniformen waren verstelde tweedehands kledingstukken, geërfd van mannelijke collega’s. Ze hadden geen parachute, geen radio, geen wapens, geen radar, en als ze getroffen werden door een lichtkogel, brandden hun lichte toestelletjes als een fakkel. Iedere nacht opnieuw was het de dood of de gladiolen. Desondanks behandelden mannen de pilotes op z’n best met een neerbuigend paternalisme:

As you can imagine, they didn’t have the greatest support from their male colleagues, one of whom was quoted as saying:  ‘Wow! You even have political officers! Just like in a real unit?’. Lovely—they put their lives on the line for their country just as their male counerparts, and that’s the support they got.

Oh, en na de oorlog vergaten mensen hen. Bijna niemand buiten Rusland kent meer het verhaal van de nachtheksen. Hun verhaal blijft beperkt tot een kleine kring vliegfanaten en Tweede Wereldoorlog deskundigen.

De ‘nachtheksen’ begonnen in 1941. Stalin wilde vrouwen in eerste instantie niet toelaten tot militaire gevechtsactiviteiten, maar het land stond er in dat jaar zo slecht voor, dat hij iedereen nodig had. Marina Raskova kreeg opdracht om een groep pilotes te vormen en te trainen. In juni 1942 voerden ze hun eerste gevechtsmissie uit: drie pilotes vlogen naar de Duitse frontlinie om het hoofdkwartier van een divisie te bombarderen. Ze navigeerden met behulp van kaart en kompas en voerden een succesvol bombardement uit. Daarna vlogen de nachtheksen continue uit. Duizenden en duizenden missies, tot wel 18 vluchten per nacht.

Recent begint de aandacht voor de heldendaden van deze Russinnen enigszins toe te nemen. Het overlijdensbericht van Popova in de New York Times is een duidelijk signaal. Daarnaast verschenen er boeken en documentaires over de nachtheksen. De BBC zond in 2009 een documentaire uit over hun bijdrage aan de oorlog. De Russische omroep besteedde in 2010 uitgebreid aandacht aan deze pilotes in een documentaire over de Tweede Wereldoorlog (Russisch met Engelse ondertiteling). Zo krijgen deze onbezongen helden uiteindelijk toch bredere erkenning.

Vrouwen floreren niet in vijandig machoklimaat

Goh, wat een verrassing. Vrouwen bloeien en groeien niet in een giftige omgeving. Nadat eerder onderzoek al aantoonde dat een vijandig klimaat vrouwen uit de techniek jaagt, ligt er nu een rapport op tafel over de situatie van vrouwelijke militairen in het Australische leger. Deze organisatie staat ambivalent tegenover de aanwezigheid van vrouwen en heeft geen oog voor structurele hindernissen die maken dat vrouwen slechts langzaam vooruitkomen in het leger, meldt deze studie. Eén van die hindernissen is structureel (seksueel) geweld tegen vrouwen.

Australische soldates. Vrouwen willen wel, nu de organisatie nog.

Stephen Smith, de Australische minister van Defensie, heeft inmiddels in een verklaring laten weten dat hij alle aanbevelingen uit het onderzoeksrapport ‘in principe’ wil overnemen. Die conclusies en voorgestelde maatregelen omvatten nogal wat. Want als het gaat om de positie van vrouwen komen alle bekende factoren voorbij:

From the extensive consultations and research conducted during the Review a number of barriers were identified. These included: the lack of critical mass of women in the ADF, stemming from attraction and retention difficulties; the rigid career structures and high degree of occupational segregation; the difficulties combining work and family; and a culture still marked, on occasion, by poor leadership and unacceptable behaviour including exclusion, sexual harassment and sexual abuse. An analysis of the data relating to senior leadership levels in the ADF demonstrated just how difficult it is for women to succeed, particularly women with children. While 88.9% of men in the star ranks have children, only 22.2% of women do.

Werkgevers komen vaak met mooie, sociaal wenselijke praatjes. De feiten spreken echter een andere taal. Dit rapport zorgt voor de zoveelste bevestiging van het bekende patroon van discriminatie en geweld.

Om taaie structuren te doorbreken adviseert het rapport dat de verschillende legeronderdelen streefcijfers formuleren om meer vrouwen aan te nemen en te behouden, dat geweld tegen vrouwen hard aangepakt wordt, dat leiders binnen het leger stelling nemen en veranderingen doorvoeren om een militaire loopbaan toegankelijker te maken voor vrouwen, en meer flexibiliteit. Dan kunnen vrouwen hopelijk ook kind en carrière combineren, net als de mannen. Meer diversiteit aan de top zou ook helpen, noteren de opstellers van het rapport droogjes.

Eén ding staat voor het onafhankelijke Amerikaanse onderzoeksbureau Catalyst voorop. Als de mannen die de macht hebben niet meebewegen, kunnen minderheden wel aan de poorten rammelen, maar komen ze niet echt verder. Daarom is het positief dat het Australische rapport ook de top in het leger aanspreekt. Zij moeten de toon zetten en het goede voorbeeld geven. Wie weet krijgen vrouwen dan eindelijk een eerlijke kans.

UPDATE: Nog een voorbeeld van vrouwen die afhaken als het werk steeds minder kansen biedt. Een Belgische sociologe volgde de loopbanen van 800 vrouwen gedurende langere tijd. Hun arbeidsleven verliep ok totdat ze een kind kregen. Vrouwen haakten af omdat na die gebeurtenis de situatie op hun werk verslechterde, concludeert ze:

De conclusie van Laurijssen is dat het werk van vrouwen gemiddeld genomen minder uitdagend wordt na de geboorte van een kind. “Ze mogen minder zelf beslissen, ze hebben minder vrijheid en ze moeten minder creatief zijn”. Na de baby ervaren vrouwen ook meer stress op het werk. Niet zozeer de combinatie werk-gezin speelt parten, maar de veranderende inhoud van het werk.

Vanwege de gereduceerde mogelijkheden gaat de lol er op een gegeven moment af en wordt de stress te hoog. Waarna vrouwen afhaken, door in deeltijd te werken of het zelfs helemaal voor gezien te houden. Zo loop je als samenleving talent en kennis mis. Jammer.

Militairen stappen naar de rechter

Voor vrouwen in het Amerikaanse leger is het twijfelachtig wie het meeste gevaar oplevert: de vijand of hun eigen kameraden. Het is al jaren algemeen bekend dat vrouwelijke militairen het mikpunt zijn van seksuele intimidatie en verkrachting. Probeer je daar werk van te maken, dan gaat het vaak mis. Het leger ziet je als een verrader en klachten verdwijnen in de doofpot. Acht (ex) militairen pikken die doofpotcultuur niet langer en stappen naar de rechter. Ze klagen het Amerikaanse leger aan en willen tegelijkertijd de cultuur van seksueel geweld aan de kaak stellen.

Zo langzamerhand begint het leger in te zien dat vrouwen ook mensen zijn en dat het niet goed is, ook niet voor het instituut zelf, als zoveel militairen gemolesteerd worden. Cijfers, onder andere uit 2008, tonen aan dat ingrijpen hard nodig is. Nota bene het Pentagon zelf rapporteerde in dat jaar 2923 ‘ incidenten’. Het Pentagon schat in dat slechts tien tot twintig procent van de aanrandingen en verkrachtingen aan het licht komen. De werkelijke cijfers zijn vele malen hoger.

Of het de acht vrouwen lukt via de juridische weg gerechtigheid te krijgen valt nog te bezien. Het vergaat de meeste vrouwen slecht als zij iets durven te zeggen over hun ervaringen:

The assault is one thing; the military’s reaction to it can make women soldiers feel doubly victimized. Women who have had the courage to report being sexually assaulted have been ridiculed, demoted, jailed, physically punished and even murdered. In her award-winning Fall 2008 Ms. article, “The Scandal of Military Rape,” author Helen Benedict recounts stories of assaulted-and-murdered military women LaVena Johnson and Maria Lauterbach, whose deaths generated public outrage.

Een vorige rechtszaak, van 28 vrouwelijke militairen, bleef steken bij een rechter die vond dat de vrouwen geen zaak hadden. De vrouwen hadden de overheid aangeklaagd voor het instandhouden van een verkrachtingscultuur in het leger. De situatie is echter zo ernstig, dat militairen toch opnieuw een poging doen via de rechter veranderingen af te dwingen.

Vrouw en militair blijft lastige combinatie

Vrouwelijke veteranen in de V.S. plegen drie keer vaker zelfmoord dan mannelijke, blijkt uit onderzoek. Met name het seksuele geweld van hun mannelijke collega’s doet soldates de das om. En in Engeland blijft het leger vrouwen weren in gevechtsrollen aan het front, omdat de aanwezigheid van soldates slecht zou zijn voor het groepsgevoel onder de mannen. Twee berichten die duidelijk maken dat vrouw en militair een lastige combinatie blijft voor veel mensen.

Vrouwelijke militair in Irak, 2006. Bron: Stilettorevolt.com

Dat mannen de aanwezigheid van vrouwen niet aankunnen, is al lang een publiek geheim in de V.S. Daar moeten vrouwen in het leger twee gevechten leveren: tegen de vijand, en tegen hun eigen makkers. De website Jezebel vat de cijfers even samen. Een onderzoek onder veteranes, uit 2003, wees uit dat 30% in het leger verkracht was door een medesoldaat. Vorig jaar meldde een rapport van het Pentagon dat het aantal aangiftes van verkrachting en seksueel geweld gestegen was met 9%. Het ging om 2900 gevallen. Als vrouwen al aangifte doen, iets wat vaak ten koste gaat van hun kansen op een carrière in het leger, leidde dat in de meeste gevallen niet tot vervolging van de dader.

 Nieuw onderzoek wijst uit dat dit seksuele geweld vrouwen psychische schade toebrengt. (De Zesde Clan merkt op: goh, wat een verrassing). Veteranes plegen mede daardoor drie keer zo vaak zelfmoord als mannelijke veteranen. Het seksuele geweld van hun medesoldaten is een factor die bovenop andere elementen komt, zoals minder erkenning voor hun inzet en meer druk op vrouwen omdat ze iets doen wat niet met vrouwelijkheid geassocieerd wordt.

Dan Engeland. Het leger verbiedt vrouwen aan de frontlinie te vechten, maar het ministerie van Defensie bekijkt om de zoveel tijd of dat zo moet blijven of dat het veranderd kan worden. Dit jaar onderzocht Defensie de situatie opnieuw. The Guardian citeert uit de evaluatie dat het ministerie enorm tevreden is over de kwaliteiten en de inzet van de soldates, die bijna 8% van het leger uitmaken. Ze voldoen ruim aan alle criteria, hebben enorme moed getoond tijdens missies in Afghanistan en andere brandhaarden, en veel vrouwen doen al werk wat hen in direct contact met de vijand brengt.

Maar volgens Defensie is dit onvoldoende. Want als je vrouwen onderbrengt bij gevechtseenheden, gaan de mannen raar doen. The Guardian schrijft:

… the key issue was the potential impact of having both men and women in small teams, according to a review of the existing ban. “Under the conditions of high-intensity close-quarter battle, team cohesion becomes of much greater importance,” it adds. Officials made clear that the concern was male soldiers paying more – perhaps too much – attention to a wounded female soldier than others at a risk to his own life.

Het maffe is dat er wel degelijk voorbeelden zijn van landen waar gemengde teams geen probleem vormen. Zowel Israel als Denemarken mixen al jaren mannen en vrouwen in dezelfde teams. Het evaluatierapport noemt ook Nederland in dit verband. Maar voor Engeland vindt Defensie het allemaal nog te onzeker. Dus liever niet. Een mooi voorbeeld van het aloude ‘schatje, het ligt niet aan jou, het ligt aan mij’ excuus. Of, zoals een commentator op het artikel schreef: ”de mannen kunnen het niet aan, dus moeten de vrouwen wegblijven. Wat achterlijk.”

In Nederland en België is de situatie een stuk beter. België staat vrouwen in het leger toe sinds 1975. In het begin mochten ze alleen aan de slag als vrijwilligster of in ondergeschikte functies, maar tegenwoordig staan alle functies open voor vrouwen. Zonder probleem: onderzoek uit 1999 toonde aan dat mannen en vrouwen meer diversiteit zien als een verrijking.

Nederland laat vrouwen toe sinds 1951 en anno nu mogen vrouwen bijna overal werken. Toch blijft ook hier de combinatie vrouw en militair lastig. Zodra vrouwen zwanger worden is het in veel gevallen gedaan met hun loopbaan, signaleerde Opzij in 2002, en ook in het Nederlandse leger hebben vrouwen te maken met seksuele intimidatie door hun mannelijke collega’s. In 2007 riep Opzij daarom op om tijdens de opleiding meer aandacht te besteden aan ethiek.