Tag Archives: vrouwen in de wetenschap

Meer diversiteit in vier eenvoudige stappen

Van een filosofisch vakblad met maximaal 21% vrouwelijke auteurs en 0% mensen met een gekleurde huid, naar een vakblad met 54% vrouwelijke auteurs en 11% auteurs met een gekleurde huid. In een paar jaar tijd. Vooruitgang kán, toont Rebecca Kukla aan. Deze professor Filosofie aan de Georgetown University werd hoofdredactrice van het Kennedy Institute of Ethics Journal en maakte het tot haar missie meer diversiteit te bereiken. Dat lukte door vier stappen consequent door te voeren.

Rebecca Kukla

Toen Kukla het roer van het tijdschrift voor Ethiek over nam, trof ze een traditioneel blank mannelijk landschap aan. Stap 1 was dan ook: het net verder, dieper en breder het water in gooien en actief op zoek gaan naar filosofen uit andere hoeken. Dat lukte door een aantal themanummers uit te brengen over actuele onderwerpen. Zo besteedde het Ethics Journal aandacht aan de Amerikaanse verkiezingen. Trump levert een goudmijn op als je het wil hebben over ethiek, en niet alleen de geijkte vaste waarden in de filosofie schreven over de gang van zaken in 2016. Via de themanummers kon de redactie een jonger, diverser auteursbestand opbouwen.

Stap 2 was de introductie van boekrecensies. Kukla en haar medewerkers besloten bewust op zoek te gaan naar publicaties vanuit gemarginaliseerde groepen, met onderwerpen op het gebied van ras, etniciteit, feminisme, (politieke) repressie, anti-fascisme enzovoorts. De redactie kan zelf kiezen wie de recensies schrijft en zorgde ervoor dat uitnodigingen terecht kwamen bij andere deskundigen dan de geijkte blanke mannennamen van de standaard namenlijstjes.

Stap 3: het landschap zelf veranderen. Tot Kukla’s komst kondigde het blad zichzelf aan als een publicatie op het gebied van ethiek, met in ieder nummer gangbare filosofie op dat terrein. In overleg veranderde Kukla dit echter in ‘toegepaste filosofie’, een veel breder begrip, met een grotere nadruk op de praktijk, op wat er in de wereld gebeurt, en op actuele thema’s. Door deze verbreding kon ook de auteurspool breder en diverser worden.

Tot slot stapte het blad af van een ingewikkeld systeem van anoniem inzenden. Normaal gesproken zijn er drie lagen van anonimiteit, waarbij ook de hoofdredactrice niet weet wie welk stuk in zond. De filosofie wereld is echter behoorlijk klein. Zodra iemand een niet gangbaar onderwerp heeft of een herkenbare eigen schrijfstijl, heeft anoniem inzenden en behandelen nauwelijks zin. Iedereen die ingevoerd is in het wereldje, snapt meteen dat als het over onderwerp X gaat, het stuk hoogstwaarschijnlijk van Y afkomstig is, want Y is de enige in haar vakgebied die zich met X bezig houdt. Anonimiteit is dan een mythe. Leuk in theorie, maar in de praktijk werkt het niet altijd.

Om die reden zorgt Kukla er tegenwoordig voor dat redacteuren artikelen zoveel mogelijk anoniem beoordelen, maar dat zijzelf wél weet wie het schreef. Dat stelt haar in staat kritiek te voorzien van een context, en soms te verwerpen omdat onbewuste vooroordelen een rol zijn gaan spelen. Daarnaast kan ze auteurs de helpende hand toesteken. Soms heeft een stuk enorme kwaliteiten, maar komt het niet goed uit de verf omdat het taalgebruik niet op niveau is. In dat geval adviseert ze auteurs om een native speaker Engels te raadplegen en met die persoon de taal te fatsoeneren. Iemand kan het stuk dan opnieuw indienen en wie weet keurt de redactie het nu wel goed. In 85% van de gevallen komen artikelen niet door de ballotage heen, signaleert Kukla, dus de kwaliteit blijft hoog. Maar auteurs met achterstanden krijgen een eerlijkere kans.

Dit alles laat ook zien dat er een vijfde ingrediënt nodig is. De wil om te veranderen, om ook het werkterrein fundamenteel te veranderen, zodat meer mensen kansen krijgen. En dat volhouden en blijven waken voor de terugkeer van conservatieve denkpatronen, waardoor je terug kunt vallen in het standaard blank mannelijke repertoire. Daarover meer in een volgend stuk.

Is Kukla er nu? Nee. Van 0 naar 11% is een mooie stap, maar ze vindt het aantal gepubliceerde artikelen van mensen met een gekleurde huid nog veel te laag. Daar is nog werk aan de winkel. Ook mag er nog wel wat meer ruimte komen voor auteurs met een handicap, of auteurs die zichzelf identificeren als transgender. Maar nu ze deze vier ontwikkelingen tot staande praktijk heeft gemaakt, is er een veel grotere kans dat méér mensen óók toegang krijgen tot het podium van een gerenommeerd vakblad. En dat is heel mooi.

Nieuwsronde

Hier een paar belangwekkende artikelen die allemaal de moeite waard waren en zijn om meer over te schrijven, maar helaas. Zoveel te doen, zo weinig tijd…. Daarom: een nieuwsronde met links en verdere informatie. Veel leesplezier en voer voor gedachten gewenst!

Clémence Royer maakte deel uit van een groep pioniers die eindelijk toegang kregen tot hoger onderwijs in Frankrijk.

  • Documentatiecentrum Rosa vond het terecht hoog tijd om aandacht te vragen voor Clémence Royer. Deze Franse filosofe en wetenschapster schreef verschillende boeken over antropologie, economie en biologie en pleitte voor fatsoenlijke scholing voor vrouwen. Ook ageerde ze tegen de ongelijkheid waaronder vrouwen gebukt gingen in het Frankrijk van van halverwege de negentiende eeuw. Inspirerend, deze voormoeder. En er zijn er nog veel meer.
  • Nog meer wetenschap: het NASA-team, verantwoordelijk voor de ruimtemissie naar Pluto, bestaat voor een kwart uit vrouwen. Een niet eerder vertoond percentage. De vrouwen zijn actief op alle niveau’s, op allerlei terreinen. Van wetenschappelijk onderzoek tot techniek.
  • Women Inc opgelet: de campagne How it Should Be, over gelijk loon voor vrouwen, won een prestigieuze prijs. De makers raakten geïnspireerd toen ze bij de verschillen stilstonden en bedachten dat we niet meer in de jaren vijftig leven. Vrouwen zouden allang gelijk loon voor gelijk werk moeten krijgen.
  • Waarom is een seksistische mentaliteit zo hardnekkig? Onder andere omdat een mentaliteit op zich moeilijk verandert, zeker als kinderen en jongeren constant bloot staan aan stereotypen en het roze en blauwe ghetto. Opvoeding en rolpatronen in de samenleving zorgen er volgens een onderzoek van Harvard voor dat een kwart van de 11 tot 18-jarigen liever een man in een leidinggevende positie ziet. Tenzij het gaat om een manager in de kinderopvang. Alleen dan zien ze nauwelijks een plek weggelegd voor mannen.
  • Op andere gebieden begint een mentaliteitsverandering gelukkig wél zichtbaar te worden. Gingen verkrachtingsgrappen circa vijf jaar geleden nog ten koste van het slachtoffer, nu maken cabaretiers steeds vaker grappen over de verkrachtingscultuur en de automatische ontkenningen van geweld tegen vrouwen. Een teken van vooruitgang en bewustwording!
  • Beeldvorming over vrouwenlijven neemt vaak dubieuze vormen aan, maar geen enkel plekje is zo beladen als de vagina. Salon.com zette de manieren op een rij waarop de samenleving vrouwen leert om zich te schamen voor hun vagina.
  • Zuid Soedan voert oorlog tegen vrouwen. Temidden van burgeroorlog en ander geweld verkrachten mannen er straffeloos op los. Net als IS hebben milities er bovendien een handje van om vrouwen te ontvoeren en vast te houden als ‘echtgenote’.
  • Drie vrouwen stonden aan de basis van het historische akkoord tussen de V.S. en Iran, om nucleaire wapens uit te bannen. Het zijn Federica Mogherini, de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, de Duitse diplomate Helga Schmid en Wendy Sherman, de Amerikaanse onderminister voor Politieke Zaken. Bij de ondertekening van het akkoord kregen de drie geen hand van de Iraanse onderhandelaars, wegens religieuze redenen. Tsja.
  • Ja, airconditioning is seksistisch, concludeert de Volkskrant. De algemene instellingen zijn gebaseerd op de man, waardoor vrouwen het vaak koud hebben en zich in vestjes en truien hullen om nog enigszins te kunnen functioneren.
  • Werkgevers en hun medestanders beweren vaak dat loopbanen van vrouwen stagneren omdat ze andere keuzes maken dan mannen (lees: hun gezin voor laten gaan). Klinkt leuk, maar het leidt de aandacht af van het feit dat werkgevers steeds hogere eisen stellen aan werknemers, een sterke voorkeur vertonen voor jonge, gezonde, blanke mannen, en vasthouden aan een organisatievorm van het werk die deze blanke man als norm neemt. Lees er meer over in deze studie van de universiteit van Harvard.
  • Tot slot: veel mensen hebben nog steeds hele vijandige associaties bij het woord ‘feminisme’. Gelukkig staat er eens in de zoveel tijd iemand op om geduldig duidelijk te maken dat die vooroordelen nergens op gebaseerd zijn. Je kunt beter wél een feminist zijn, als je van mensen houdt en levens wilt redden.

Tim Hunt, dank voor deze prachtige kans om de beeldvorming over wetenschappers bij te stellen!

Tim Hunt, dank je wel! Als Nobelprijswinnaar met status in de maatschappij, sloeg je in het openbaar seksistische taal uit over vrouwelijke collega’s. Prompt kwam er een tegenreactie op gang. Inmiddels overspoelen wetenschapsters Twitter en andere sociale media met foto’s van zichzelf, terwijl ze werken in het veld en in laboratoria. Die beelden doorbreken het automatisme van ‘wetenschapper = blanke man in een witte jas’. En dat is goud waard.

Beeldvorming lijkt iets abstracts, maar wat mensen denken heeft grote gevolgen in de praktijk. Als ‘intellect’ ‘genie’ en ‘wetenschapper’ synoniem is voor ‘man’, komen vrouwen op achterstand te staan. De man is de norm, en die standaard mannen nemen vooral andere mannen aan, want dan klopt het plaatje. Vrouwen wijken af. Zij zijn rare jankerige wijven die vooral problemen veroorzaken in het harmonieuze mannenparadijs.

Dit probleem speelt breed, ook in Nederland. Hij is de hoogleraar, zij ‘de jongedame’. Vier Leidse hoogleraren (v) hebben hier genoeg van en richtten een platform op. Met Athena’s Angels willen ze stereotypen doorbreken en vrouwen een steun in de rug geven. Iedereen kan misstanden melden onder de noemer Angel Alerts, om advies vragen en uiteraard kennis nemen van de feiten.

Hard nodig. De uitspraken van Tim Hunt passen in een lange seksistische traditie die maakt dat vrouwen de wetenschap verlaten. Hij zei het volgende:

“Drie dingen gebeuren als zij in het lab zijn. Jij wordt verliefd op hen, zij worden verliefd op jou en als je kritiek op ze hebt, huilen ze.”

Gescheiden laboratoria voor mannen en vrouwen zouden beter werken, voegde hij daar aan toe.

Hunt benutte een congres over wetenschapsjournalistiek om zijn standpunt uit te venten. Connie St. Louis, directeur van het programma voor wetenschapsjournalistiek bij de City University London, zat in de zaal en Twitterde over de uitspraken van Hunt. Vrijwel meteen begonnen wetenschapsters Hunt van repliek te dienen. In opiniestukken vroegen vrouwen aan Hunt: waar is de wetenschappelijke onderbouwing voor je beweringen? Misschien zijn de vrouwen niet het probleem, maar mannen zoals Hunt, die grossieren in vooroordelen, opperden ze.

Vrij snel ontstond ook de hashtag #distractinglysexy, waar vrouwen op dit moment gierend van de lach de uitlatingen van Hunt belachelijk maken. Sommigen namen meteen maatregelen om tegemoet te komen aan de overgevoeligheid van Hunt:

Anderen tonen foto’s van zichzelf terwijl ze hard aan het werk zijn in hun wetenschappelijke tak van sport. Zelden heb ik op één plek zó’n parade van wetenschapsters gezien. In het veld, bij opgravingen, in een laboratorium, bij allerlei apparaten en chemische opstellingen. Met gasmaskers op, in beschermende kleding, met modderspatten op rubber laarzen.

Foto na foto na foto doorbreken deze vrouwen het onbewuste, vaak impliciete, maar hardnekkige beeld van de wetenschapper als blanke man. Wil je zien wie ‘de’ wetenschapper is? Klik op #distractinglysexy en laat je standaard associatie bijstellen:

en deze:

en hier, nog een wetenschapper in een laboratorium:

Kortom, de wetenschapper is een vrouw. Dank je wel Hunt!

Nieuwsronde

Vrouwelijke artsen zorgen beter voor diabetespatiënten dan hun mannelijke collega’s. Huishoudelijke hulpen komen er in Nederland bekaaid vanaf. We komen evenmin voor in de top tien van landen met de kleinste kloof tussen de seksen. Gelukkig maar dat het feminisme weer cool wordt…. Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Vrouwelijke artsen leveren betere zorg dan hun mannelijke collega’s. Dat concludeert de universiteit van Montreal, op basis van onderzoek naar de verrichtingen van 870 artsen die patiënten met diabetes behandelden. Vrouwen zorgden er vaker voor dat hun patiënt alle benodigde onderzoeken kregen, zoals een ogentest, en trokken wat meer tijd uit om iets uit te leggen. Het verschil trad vooral op bij artsen van middelbare leeftijd. Bij jongere artsen deden de mannen het iets beter en werd het verschil met vrouwen kleiner.
  • IJsland is voor de zoveelste keer op een rij het beste land om in te wonen, als je een vrouw bent. Nederland komt niet voor in de top tien van landen met de meeste gelijkheid in de situatie van de seksen. We staan op de dertiende plaats. De top tien zorgt bij de Zesde Clan echter voor opgetrokken wenkbrauwen, want Nicaragua staat op de tiende plaats terwijl vrouwen hier totaal geen baas in eigen buik mogen zijn. Kortom, hoe zwaar wogen de diverse criteria?
  • Website Overgangstegirls ruimde plek in voor Caitlin Moran. Niet alleen komt er een verfilming van haar boek over hoe je een vrouw kunt zijn, maar ze voorspelt ook dat het feminisme binnenkort vast en zeker weer cool wordt. Net als trends in de mode. Iets is verschrikkelijk uit, en komt dan opeens weer in.
  • Het College voor de Rechten van de Mens maakt werk van de belabberde positie van huishoudelijke hulpen. Nederland telt tussen de 300.000 en 500.000 van dit soort hulpen. Vaak zijn het vrouwen, en vaak krijgen ze niet waar ze recht op hebben. Zoals vakantiegeld of doorbetaling bij ziekte. Om nog maar te zwijgen van mensen die een illegale Ghanese schoonmaakster in dienst nemen. Het CVRM begint een campagne om de situatie te verbeteren.
  • België ziet voor het eerst in zeven jaar het aantal aangiftes van huiselijk geweld dalen. Zowel van lichamelijk als geestelijk geweld kwamen 8 procent minder meldingen binnen. Een betere samenwerking tussen instanties en beter opvolgen van aangiftes lijken effect te hebben.
  • Vrouwen die van zichzelf vinden dat ze bijzonder zijn, tonen zich vatbaarder voor subtiel seksisme. Ze onderschrijven sneller noties als zouden vrouwen zo goed kunnen zorgen, en moreel superieur zijn, maar tegelijkertijd ook zwakker dan mannen. Dat blijkt uit Nieuw-Zeelands onderzoek onder 4400 mensen. Een mogelijke verklaring luidt dat vrouwen die hun status willen verhogen, sneller aansluiting zoeken bij mannen, omdat die de meeste macht en status hebben. Een strategie om ‘een van de mannen’ te worden is om seksistische mores te benadrukken. Daar hebben we ‘m weer, de patriarchale deal….
  • De topwetenschapper is nog steeds een man, omdat vrouwen 2,5 keer zoveel moeten publiceren voordat ze dezelfde status als de mannen bereiken. Dat en meer meldt het Belgische blad Knack. De bewijzen van structurele achterstelling liggen voor het oprapen. Zo stijgt het aantal publicaties van vrouwelijke wetenschappers met dertig procent als vakbladen overgaan tot anonieme beoordelingen. Het zou helpen als vrouwen zichtbaarder werden, zodat ze als voorbeeld voor andere vrouwen kunnen dienen, en dat instituten maatregelen nemen om werk en zorg beter te combineren.
  • Twee filmmakers wisten te achterhalen dat genitale verminking van vrouwen, ondanks ontkenningen van de overheid, wel degelijk veel voorkomt in Koerdistan. Ze maakten een documentaire die zoveel ophef veroorzaakte, dat zelfs Koerdische geestelijken eindelijk inzagen dat het hier gaat om een ernstige verminking en een schending van de mensenrechten. Ze vaardigden een fatwa uit tegen deze praktijk. Het tij lijkt nu langzaam te keren. Gelukkig maar, want in sommige dorpen waren alle meisjes ergens tussen hun vijfde en negende besneden, soms met dodelijke afloop. En dat kan echt niet meer.

De Gereedschapskist: het Matilda Effect

Soms zien mensen een bepaald patroon pas als er een term voor bestaat. Zo verdwijnen vrouwen opvallend vaak uit beeld in de wetenschap. Ze kunnen nog zulke fantastische ontdekkingen doen, maar de waardering, de prijzen en de vermelding in de geschiedenisboekjes gaan naar de mannen. Zoals bij deze zes wetenschapsters die National Geographic onlangs alsnog erkenning gaf. Dit fenomeen heeft een naam: het Matilda effect.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage.

Onderzoekster Margaret Rossiter bedacht het begrip twintig jaar geleden, in 1993. Het Matilda effect staat voor het over het hoofd zien van de prestaties van vrouwen, danwel het aan mannen toeschrijven van de prestaties van vrouwen. In beide gevallen verdwijnt de vrouw naar de marge en blijft het beeld van ‘de wetenschapper als man’ intact.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage. Die schreef anderhalve eeuw geleden ‘De Vrouw als Uitvinder’, en bekritiseerde het feit dat vrouwen door de eeuwen heen geen erkenning kregen voor hun prestaties en meestal nauwelijks konden profiteren van hun uitvindingen.

Indertijd speelde de tijdgeest een grote rol. Vrouwen hoorden huisvrouw en moeder te zijn, geen uitvinder. Na allerlei feministische golven hebben vrouwen veel meer mogelijkheden. Anno nu bestaat die tendens echter nog steeds, want de onderliggende oorzaak bleef intact. Namelijk systematische discriminatie van vrouwen, onder andere voortvloeiend uit onbewuste vooroordelen. Vrouwen beginnen al meteen met een achterstand ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten, en dat wordt er in de loop van hun carrière alleen maar erger op.

Als universiteiten vrouwen al weten te behouden, als vrouwen al doordringen tot de positie van professor, dan nog is het maar de vraag of ze erkenning krijgen voor hun werk.  Rossiter kon voorbeeld na voorbeeld noemen van vrouwen die uitvindingen deden en zorgden voor doorbraken in de wetenschap. Om vervolgens geen enkele erkenning te krijgen. Onder andere de Nobelprijs commissie werd berucht om het belonen van de man, en het negeren van de vrouw.

Rossiter signaleert dat veel mannen hun mond hielden en hun voordeel deden met de situatie. Gelukkig waren er ook wetenschappers die zo misselijk werden van het onrecht, dat ze persoonlijk hun best deden om de schade van het Matilda effect enigszins te beperken:

Frieda Robscheit-Robbins, the associate for thirty years of pathologist George Hoyt Whipple and the co-author of nearly all of his/their publications, did not share his Nobel Prize for Medicine in 1934. (Two men at other institutions did.) But Whipple, realizing his indebtedness to her and recognizing the awkwardness and injustice of the award, praised her lavishly and even shared the prize money with her and two other female assistants.

Het Matilda effect beperkt zich uiteraard niet tot de wetenschap. Het fenomeen treedt op in alle gebieden waar mensen creatief of wetenschappelijk bezig zijn, en door anderen gewaardeerd worden – of niet. Neem de literatuur. Ook daar meten mensen met twee maten. Zo bestond de jury van de Libris prijs het in 2007 om met name schrijfsters neer te sabelen omdat ze alleen kleine persoonlijke wissewasjes behandelden. Om daarna een man te eren voor een roman over zijn kinderen. Als een vrouw dat doet wordt ze weggehoond, als een man het doet krijgt hij 50.000 euro en een lovend juryrapport.

Zie verder: het vrouwelijke geeft geen status. Of een aflevering van de Gereedschapskist over een ander fenomeen, namelijk het Paula Principe. Dit is het fenomeen waarbij vrouwen veel minder promotie krijgen dan je op grond van hun prestaties zou mogen verwachten, zodat ze eindigen op een niveau onder hun kunnen.

Seksisme houdt vrouwen tegen in wetenschap

Eerst het goede nieuws: jonge vrouwelijke wetenschappers presteren net zo goed als hun mannelijke leeftijdsgenoten. Vrouwen rukken wat dat betreft op in de wetenschap. Op basis van hun prestaties zouden vrouwen zodoende net zo snel carrière kunnen maken als mannen. Nu het slechte nieuws: door een combinatie van vooroordelen en vastgeroeste structuren zit die rooskleurige toekomst er niet in. Seksisme houdt vrouwen tegen, melden onderzoekers van Yale.

Als vrouwen zeggen dat zij discriminatie ervaren op grond van hun sekse, wordt dat meestal niet zomaar geloofd. Zij zeggen iets onsmakelijks, iets waar anderen niet aan willen. Waar is je bewijs? Zeker weten dat je niet gewoon zeurt, of slechte keuzes maakt waardoor je op achterstand komt? Kijk eerst maar eens even naar jezelf, meisje, voordat je met het vingertje naar anderen wijst. Oh, en mannen hebben het ook moeilijk, hoor.

Het erge van die minachtende reacties is dat er al allerlei onderzoek gedaan is naar structurele discriminatie van vrouwen. Daar wijzen verschillende deskundigen op. Zoals Marieke van den Brink, die promoveerde op een onderzoek naar de praktijk van hoogleraarsbenoemingen:

Wie denkt aan een professor, denkt eerst aan een oudere man. Daardoor zal een man makkelijker hoogleraar worden, zelfs als de sollicitatiecommissie voor de helft uit vrouwen bestaat. Ik merk het zelfs bij mezelf. Als op een congres een professor wordt aangekondigd, kijk ik in de zaal eerst naar de man met de baard, en niet naar de jonge vrouw op de stoel naast hem. Door die onbewuste beeldvorming kan het nog decennia duren voordat het aandeel vrouwelijke hoogleraren vijftig procent is.’

Zoals ook Van den Brink aanhaalt in het artikel, bestaan er studies waarbij identieke cv’s, korte verhalen of brieven de ene keer de naam van een man kregen, en de andere keer een vrouw, waarna de onderzoekers gingen observeren welke waardering mensen geven aan de brief of cv. Denkt de beoordelaar dat de inzending van een vrouw afkomt, dan daalt de waardering significant. Zeer recent vond opnieuw zo’n studie plaats, met dezelfde uitkomsten.

Gevraagd of persoon X een kandidaat zou aannemen voor een goede baan op een laboratorium, en zo ja, tegen welk salaris, bleek dat de beoordelaars mannen stelselmatig competenter vonden, hoger aansloeg, eerder zou aannemen, en ook nog eens een hoger salaris zouden betalen.

Die salarisverschillen liepen flink op (denk aan duizenden dollars per jaar). Omdat we allemaal mensen zijn, die opereren in dezelfde cultuur, bleek dat de sekse van de beoordelaar niet uitmaakte:

female and male faculty were equally likely to exhibit bias against the female student. Mediation analyses indicated that the female student was less likely to be hired because she was viewed as less competent. We also assessed faculty participants’ preexisting subtle bias against women using a standard instrument and found that preexisting subtle bias against women played a moderating role, such that subtle bias against women was associated with less support for the female student.

Kortom, officieel kunnen vrouwen gaan en staan waar ze willen, studeren, en hun best doen, maar in de praktijk krijgt de man voorrang en worden vrouwen gezien als minder. Vrouwen sterven op die manier de dood van de duizend kleine verwondingen:

Dr. Hopkins said that small slights, accumulated over the course of a career, slowed many women of science. “They don’t have the confidence level to get to the top,” she said. “They’re getting undercut.” She added, “People tend to think that the problem has gone away, but alas, it hasn’t.”

Het is heel erg dat vrouwen dit al decennia aangeven, en dat het seksisme steeds opnieuw bewezen moet worden. Maar zoals deze blogster schrijft:

I recognize that it’s easy for me to say this because I am not a woman scientist.Women who are trying to make careers as scientist need these numbers right now in this moment to validate their experiences. And for that reason, THANK GOODNESS FOR THIS STUDY. Shame on all the people who make this study necessary and make the results true. I do hope that in the end, this study helps change things. Sometimes people just need “proof” that will show them why they need to alter their behavior and which will make them more aware of what they are doing.

Filosofen richten zich op impliciete vooroordelen

Als vrouwen te horen krijgen dat ze iets niet mogen doen, heb je te maken met openlijk seksisme en kun je dat aanvechten. Maar wat doe je met verborgen seksisme, subtiele discriminatie, een onuitgesproken web van vooroordelen? Er valt bijna niet tegen te vechten. De ander kan altijd roepen dat je je aanstelt, of spoken ziet, of dat hij/zij het niet zo bedoeld had, gutteguttegut, wat een gezeur. Het vakblad voor Sociale Filosofie herkent deze problematiek en wijdt er een speciaal themanummer aan (link werkt tot en met 31-12-2012).

Het tijdschrift signaleert dat de studierichting Filosofie, van alle ‘zachte vakken’, de minste vrouwen telt. Naast openlijke uitsluiting en problemen zoals seksuele intimidatie, vindt er ook een subtiele discriminatie van vrouwen plaats, waar de academische wereld pas sinds kort enige aandacht aan geeft. Gebrek aan onderzoek maakt dat harde cijfers tot nu toe schaars zijn – dit bemoeilijkt de discussie. Daarnaast dragen verschillende trends bij aan een verdere versluiering van de problemen.

Zo beargumenteert Margaret Crouch in haar bijdrage aan het themanummer dat Amerikaanse universiteiten nog wel naar diversiteit streven, maar dat zij dit gieten in een marktmodel. Het gaat niet meer om rechtvaardigheid en emancipatie, maar om het verbeteren van producten en het verhogen van efficiency. In de Verenigde Staten staan universiteiten bovendien onder druk om zakelijk te presteren en mensen op te leiden voor werk. In dit marktdenken komt filosofie al snel onder vuur te liggen als een wazige studie voor losbollen. Dit klimaat is niet bevorderlijk voor het stellen van fundamentele vragen en nadenken over hoe de wereld in elkaar zit.

Ga je echter gericht kijken naar de departementen Filosofie, dan valt er genoeg te bespreken. Zo wijzen diverse auteurs erop dat onbewuste vooroordelen elkaar op allerlei manieren versterken. Als mannen domineren, bepalen zij bijvoorbeeld de groepscultuur. Mannelijke studenten voelen zich vervolgens eerder thuis in dat klimaat. Vrouwelijke studenten stromen eerder uit omdat ze aan alle kanten voelen dat ze niet echt mee mogen doen.

Daarnaast geven mensen het werk van mannen of als mannelijk gekwalificeerde eigenschappen een hogere status. Daar zijn leuke onderzoeken naar gedaan. Een identiek cv scoort bijvoorbeeld hoger als de beoordelaar denkt dat het om een man gaat. Voor vrouwen is het in zo’n culturele context moeilijker gezag te verwerven, een goede reputatie op te bouwen en in aanmerking te komen voor promotie.

Ook onderzoeksmethoden kunnen bestaande ongelijke verhoudingen in stand houden of zelfs versterken. Zo kun je onderzoek doen naar de ideeën die mensen hebben. Als je echter alleen daarover praat en geen aandacht besteedt aan de context waarin deze gedachten ontstaan, blijf je oud gedachtengoed herhalen. Je bouwt de vooroordelen al in terwijl de studie nog moet beginnen.

Het gaat ook mis als je programma’s samenstelt en zegt ‘we letten alleen op de kwaliteit’. Dan krijg je situaties waarin onbewuste vooroordelen de vrije hand hebben. Plotseling, geheel toevallig, blijkt dan dat kwaliteit gelijk staat aan mannelijk. Vrouwen vallen af. Dat gebeurde bij de vorming van het kabinet Rutte, en je ziet dit mechanisme opnieuw in Engeland, waar de regering gereorganiseerd werd en opeens opvallend veel vrouwen het veld moesten ruimen. Dit is geen toeval, maar een hardnekkig patroon van het diskwalificeren en marginaliseren van vrouwen omdat zij geen man zijn.

Het gaat ook mis als je denkt een vrije discussie te voeren, terwijl in wezen de dominante groep de dominante cultuur uitdraagt:

Although philosophers aim to advance truth and understanding, some common practices of philosophical exchange can function to silence and misrepresent the concerns of those who are marginalized within the discipline. […]  Her examination of a recent online exchange illustrates how implicit biases against women can be perpetuated in this manner. Ultimately, she suggests that greater critical reflexive attention to philosophical practices and norms of discussion can help address these problems.

Kortom, genoeg wetenschappelijke bijdragen om je tanden in te zetten…

Mannen geven onderscheidingen aan mannen

Wat geldt voor de literaire wereld, waar schrijvers veel meer kans maken op een prijs dan schrijfsters, geldt ook voor de wetenschap: de prijzen gaan vooral naar mannen. Met name als de jury uit mannen bestaat, gaan buitenproportioneel veel mannen er vandoor met de lauwerkrans. Als vrouwen al winnen, krijgen ze opvallend vaak een onderscheiding voor ‘typisch vrouwelijke’ activiteiten, zoals onderwijs. Dat blijkt uit een studie naar prijsuitreikingen, over een periode van twintig jaar. De conclusie: prestaties van vrouwen blijven onderbelicht en ondergewaardeerd.

Miniatuur van een vrouwelijke geleerde

Dit is zo’n algemeen patroon dat webmagazine Jezebel de kop kiest ‘de lucht is blauw, water is nat, prestaties van vrouwen structureel onderschat door mannen’ en zuchtend commentaar levert:

If a glass ceiling breaks and no one is around to notice, is it really broken? […]  The “hard science” awards were still given to men, and they were especially given to men if the chair of the awards committee was also a man. It’s not that women weren’t being nominated for scientific awards, either; researchers concluded that the frequency with which they actually won wasn’t consistent with the frequency with which they were nominated for awards. So this isn’t a case of Ladies Be Hating The Science.

De onderzoekers pleiten voor maatregelen, zoals zorgen voor een divers samengestelde selectiecommissie:

The researchers suggested some possible solutions to this problem such as increasing the proportion of female nominees for all types of scientific prizes, ensuring that women are well represented on prize committees, constantly reviewing award criteria to check for implicit bias, and establishing an oversight committee to maintain standards of equality. “The fact that women are honored twice as often for service as for scholarship may arise from … the tacit assumption that scientists and rigorous scholars are men, and that women are incongruent with the scientist role,” wrote the authors. “Professional societies must inform leadership and awards committees about such bias.”

Standaard aanbevelingen die iedere keer de kop opsteken als de vraag ‘waar zijn de vrouwen’ weer eens op tafel komt. Dat maakt de adviezen echter niet minder waardevol. Het gaat om het veranderen van een mentaliteit, het doorbreken van vastgeroeste, automatische patronen, en het je bewust worden van vooroordelen. Dat zijn langdurige, langzame processen.  Het wijzen op de feiten en oproepen tot verandering  kan daarom niet vaak genoeg gebeuren.

Een grafiek zegt meer dan duizend woorden

Waarom timmert de Rijksuniversiteit Groningen zo hard aan de weg als het gaat om het verkrijgen van meer diversiteit in de wetenschap? Deze cijfers vertellen het hele verhaal. Voor het hier in beeld brengen van de situatie vond de Zesde Clan een iets oudere grafiek, met dezelfde strekking. We publiceren ‘m, want één plaatje zegt soms meer dan duizend woorden: