Tag Archives: vrouwen in de media

Nieuwsronde

Het kan: boekomslagen ontwerpen die de vrouwelijke personages in hun waarde laten. Taalkundigen ontcijferden de mysterieuze tekens op klassieke Griekse vazen met afbeeldingen van Amazones. En het zou helpen als we als samenleving vrouwen serieus nemen. Hun ervaring afdoen als overdrijving kost letterlijk levens. Zowel medisch als sociaal. Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Goed doen doet goed volgen: Lauren Panepinto is artistiek directeur bij de boeken-tak van uitgeverij Orbit. Ze ziet erop toe dat de ontwerpen van de kaft de vrouwelijke personages in hun waarde laten. De illustraties op de kaften zijn nu een stuk progressiever dan vroeger.
  • Het wegwuiven van vrouwen zorgt ervoor dat vrouwen in de categorie tot 55 jaar een dubbel zo groot risico lopen om te overlijden aan hartklachten. Onder andere omdat artsen de symptomen onvoldoende herkennen en serieus nemen: ,,One cardiologist put it more bluntly: “In training, we were taught to be on the lookout for hysterical females who come to the emergency room.”
  • IS oordeelt dat vrouwen niet naar een mannelijke tandarts mogen. Omdat er nauwelijks vrouwelijke tandartsen zijn, betekent dit de facto dat vrouwen geen professionele verzorging van hun gebit meer kunnen krijgen. Kiespijn? Rotte tanden? Ontstekingen? Pech, vrouwen moeten maar pijn lijden.
  • Vrouwen verdwijnen steeds meer uit het Nederlandse nieuws. Kwamen vrouwen in 2009 nog in dertig procent van de gevallen aan bod, nu daalde dat naar een schamele 21 procent. Mediaplatform VIDM.nl en de School voor Journalistiek in Utrecht voerden de analyse uit. Hun resultaten maken deel uit van een breder onderzoek naar vrouwen in de media, van het Global Media Monitoring Project.
  • En de Pulitzer prijs gaat naar… een serie achtergrondartikelen van een kleine krant, de Post and Courier, over dubieuze sterfgevallen van vrouwen met een gewelddadige partner in de staat South Carolina. Rode draad in de reportages: de politie deed niet of nauwelijks onderzoek, zodat de overheid geen misdaad constateerde en mannen wegkwamen met hun agressieve daden.
  • Wat maakt dat in de V.S. voorstanders van het homohuwelijk winnen, of in ieder geval op sympathie mogen rekenen, terwijl de reproductieve rechten van vrouwen steeds meer ingeperkt worden? Feministisch journaliste Katha Pollitt signaleert dat Amerikanen beide kwesties onder dezelfde noemer (”cultuuroorlog”) scharen, maar dat het om twee totaal verschillende situaties gaat.
  • Een kwart van de activiteiten van het College voor de Rechten van de Mens betreft ‘geslacht’. Oftewel oordelen in zaken waarbij iemand’s sekse leidde tot discriminatie. Dat blijkt uit het jaarverslag van de organisatie. In bijna de helft van de gevallen gaat het om werkneemsters die een zwangerschap melden en dan ‘opeens’ geen verlenging van een tijdelijk contract krijgen.
  • Ophef! Een kunstenares plaatse foto’s waarbij een drup menstruatiebloed zichtbaar was. Prompt leidde dat tot censuur van een platform zoals Instagram. Want vrouwenlijven die niet voldoen aan de standaard? Ieieieieieieiek: ‘‘Only pictures of women who men want to fuck, please’‘, vat feministe Yessica Valenti de situatie olijk samen.
  • De Amerikaanse staat Indiana gaat El Salvador achterna en heeft nu voor de tweede keer een vrouw veroordeeld wegens een miskraam. Ze kreeg 20 jaar celstraf voor moord danwel kindermishandeling. De vorige strafzaak betrof een depressieve vrouw die zelfmoord wilde plegen terwijl ze zwanger was. Toen zijzelf het wel overleefde maar de foetus niet, vervolgde Indiana haar ook. Met een beetje pech is dit pas het begin van de criminalisering van zwangere vrouwen, signaleren juristen.
  • Als archeologen Griekse vazen opgraven met afbeeldingen van Amazones erop, zien ze vaak mysterieuze tekens naast de vrouwenfiguren staan. Taalkundigen hebben nu ontdekt dat deze tekens de fonetische weergave in het Grieks zijn, van oorspronkelijk anderstalige woorden. Die geven de namen van de afgebeelde Amazone, of leveren een commentaar. Zo staat bij een vaas met twee Amazones die op jacht zijn met een hond, de Griekse transliteratie van de Abchazische zin ‘laat de hond los’.

Gastbijdrage: De nieuwe feministen, deel 2

Deel 1 vind je hier.

Door Lonneke van der Ark

De speech van actrice Emma Watson op 22 september 2014, werd met groot applaus ontvangen bij de Verenigde Naties en ging binnen no time viraal. In haar toespraak benadrukt Watson dat mannen naar voren moeten stappen in de strijd tegen ongelijkheid.

Feministen wereldwijd leken even opgelucht adem te halen: nu een publiek figuur als Emma Watson – overal bewonderd en gewaardeerd – zo haar mening verkondigde, moest er wel wat gaan veranderen. ‘Ik weet alleen niet echt wat ik er van moet vinden,’ zegt Pajor. ‘Het is echt goed wat ze gedaan heeft, maar ik twijfel aan de campagne HeforShe. Ze heeft volkomen gelijk dat mannen ook bij het gesprek betrokken moeten worden, maar het stuit me tegen de borst dat ze zegt dat we het zonder mannen niet zouden kunnen. HeforShe geeft me het idee dat we als vrouwen alleen niet succesvol kunnen zijn. De reactie erop maakt echter wel meteen duidelijk dat we nog steeds in een patriarchale maatschappij leven.’

Na haar speech ontving Watson niet alleen gejuich, maar ook doodsbedreigingen. Hackers dreigden ook naaktfoto’s van de actrice te lekken, hoewel dat waarschijnlijk een bluf was: de foto’s zijn nooit naar buiten gebracht. ‘Dat is een typische, veelvoorkomende reactie,’ vertelt Pajor. ‘Een vrouw komt op voor haar rechten en spreekt zich erover uit en dan is er een groep mensen die vindt dat ze naar beneden moet worden gehaald. Alsof ze terug op haar plek moet worden gezet, zoals zij het zien.’

Van Amelsfort ziet vooral problemen in de manier waarop media over de speech berichtten. Na de toespraak schreef ze een uitgebreid stuk over de manier Watson na afloop door de media werd neergezet. ‘Ze reduceren vrouwen tot hun emoties en hun lijf. Emma Watson kan zelfs de VN toespreken, maar dat maakt niet uit. Haar emoties en mogelijke naaktfoto’s zijn veel belangrijker.’

‘En het verkeerd rubriceren en marginaliseren van berichtgeving over vrouwen, ook zo’n structureel fenomeen,’ gaat ze verder. ‘Waarschijnlijk omdat Watson een actrice is, stond het nieuws over haar speech meestal in rubrieken van het type Entertainment. Of, nog erger: ‘Achterklap’. Op die manier krijgt de berichtgeving een lage status – haar speech is slechts vermaak, niet serieus, niet politiek. Terwijl het bijna niet politieker en scherper kan, wat ze zei.’

Invloed van sociale media

Zowel Pajor als Van Amelsfort werkt vanuit een sociale bloggersomgeving; de eerste via Tumblr, de ander via WordPress. Dat internet en sociale media een steeds grotere rol spelen in het verspreiden van het feministisch gedachtegoed, zien ze allebei.

‘Het neemt een steeds belangrijkere plek in als middel om informatie te delen, standpunten te bepalen en aan agendavorming te doen,’ zegt Van Amelsfort. ‘Onder andere Twitter en Facebook worden steeds belangrijker voor feministisch activisme. Internet levert een nieuw strijdtoneel op.’

Pajor ziet dat de kracht van sociale media steeds sterker wordt. ‘Tijdens de rellen in Ferguson zei een woordvoerder van de politie dat hij baalde van sociale media, omdat daar allerlei verschillende standpunten te lezen waren. Ik dacht toen: mooi, dat moeten we juist hebben!’

Het uitlokken van een reactie ziet Van Amelsfort als een overwinning. ‘Feminisme wekt altijd weerstand op. Dat type kritiek moeten we omarmen: als mensen feministen eng vinden, doen we het goed. Dan morrelen we aan de status quo, stellen we privileges aan de kaak en vragen we mannen om hun verantwoordelijkheid te nemen.’

Nog niet perfect

Hoewel het feminisme de goede kant op gaat, zegt Pajor nog veel problemen te zien binnen de stroming. ‘We moeten ons echt richten op alle problemen die we voor ons hebben en niets afdoen als onbelangrijk. Daarbij moet je heel goed bekijken waar een individu of een groep zich druk om maakt. Bijvoorbeeld door te bepalen hoe iets invloed heeft op vrouwen van verschillende culturen.’

Hierbij wijst ze onder meer op de ongelijkheid in het salaris van mannen en vrouwen. Een blanke vrouw in de VS verdient 77 cent op de dollar die een man verdient, maar een zwarte vrouw zit daar nog verder onder. ‘Als we anderen niet binnenlaten en de problemen vanuit verschillende standpunten bekijken, zullen we nooit succes boeken.’

Van Amelsfort sluit zich daarbij aan: ‘Blanke, goed opgeleide feministes zouden zich meer bewust moeten worden van hun privileges ten opzichte van vrouwen met een getinte huidskleur. Dit kunnen ze onder andere laten zien door veel meer te doen met intersectionaliteit, door huidskleur mee te nemen in analyses en vrouwen bewust uit te nodigen en ruimte geven om hun verhaal te doen. Het zijn nu nog te vaak gescheiden werelden. Ik snap het wel, die huiver om kritisch naar jezelf te kijken. Feministen opereren in een guur en vijandig klimaat en veel mensen zijn er als de kippen bij om te zeggen ‘zie je wel, rare feministen, ze deugen zelf niet’. Dus het ligt gevoelig om je eigen vuile was buiten te hangen. Dat zie je bij bijna alle gemarginaliseerde groepen, dus ook feministen. Wij zijn net mensen…’

Jinek seksisme alarm: Intermediair

De late night show van Jinek blijft honende reacties oproepen. Na de toestanden over Het Been (KAN NIET!!!) en De Bank (WEG ERMEE!!!) krijgen we nu Mark Koster van Intermediair. Volgens hem slaan de scorebord journalisten aan het muiten. Dus zal hij Eva wel even voorzien van wat loopbaanadvies. Wat volgt is een episch geval van neerbuigende mansplaining.

Mark Koster zal Eva Jinek wel even uitleggen hoe zij haar programma moet redden.

Ter herinnering: Eva Jinek is journaliste en presentatrice, een professional die hard werkt en in 2009 genomineerd werd voor de Talent Award Televizierring. Bij Koster verdwijnen deze ervaring en vakkennis uit beeld. Hij gebruikt in 1 stukje termen zoals:

  • ”charmant beeldbuisbijtertje”
  • ”bevallige tv-akela”
  • ”huppelt verdwaasd door de wei”
  • is bang
  • ”wil behagen”
  • ”halve gehannes”
  • ‘de massa behagen op booby-niveau’ (Tieten, tieten! Het lijkt Missie Aarde wel)
  • ”Bij Eva weet je dat je een sputterend of giebelend ‘ja maar’ krijgt toegebeten”
  • blijft een lauwe straal over ons uitstorten (pis! Zeikwijven!)

Eerst even dit. Mensen die kritiek krijgen op seksistisch taalgebruik, gebruiken onder andere het excuus van ironie. Het was grappig bedoeld! Mensen begrijpen me verkeerd! Sorry, maar ironisch seksisme is nog steeds seksisme. Als feminist neem ik daar aanstoot aan. Ik vind dat net zo erg als ironisch racisme. Of ironisch antisemitisme, wat dat ook moge zijn. Het is onsmakelijk en zet aan tot een tweederangs behandeling van medemensen.

De taal verraadt dat. Zie het lijstje hierboven. Akela past, samen met woorden als kenau en manwijf, tot de termen die mannen en sommige vrouwen traditioneel voorbehouden aan vrouwen die de grenzen van hun sekse overschrijden. Hetzelfde geldt voor ‘bijtertje’.  In combinatie met een manspersoon komt dit woord meestal voor in de context van een compliment. De tegenstander vindt zo’n bijtertje misschien irritant, maar je hebt hem hard nodig om te scoren. Vrouwelijke bijtertjes daarentegen? Huuuuh! Het werkt tegen vrouwen als ze zich zo gedragen. Dan worden ze een akela-manwijf-kenau-eng.

Koster maakt daarnaast gretig gebruik van woorden die mensen juist sterk associëren met typische vrouwelijkheid, in de seksistische zin van het woord. Hij sluit Jinek op in termen zoals charmant, bevallig, wil behagen (want dat willen alle vrouwen altijd. Behagen. Vooral mannen behagen). In zijn optiek huppelt en giebelt Jinek.

Koster roept daarmee stokoude beelden op van frivole meisjes of kindvrouwtjes, die maar wat aanklooien. Die zich schuldig maken aan gehannes, in de woorden van Koster. In het geval van Jinek zelf ‘dat halve gehannes’. Dus zelfs dat doet ze niet goed – ze doet het maar half. Maar wat maakt het uit, zolang ze maar charmant giebelt.

Indirect roept Koster ook associaties op met dieren – nog zo’n gouwe ouwe als het gaat om vrouwen terug in hun hok douwen. Jinek huppelt verdwaasd door de wei. Als een koe. Of een geit. Schapen. Alles wat in een wei rond kan huppelen. Ik mag blij zijn dat Koster het houdt op sputteren en giebelen, en niet ook nog eens woorden als ‘kakelen’ en ‘mekkeren’ heeft gebruikt.

Koster rijgt dit tendentieuze taalgebruik aaneen in rare combinaties. De bevallige akela, het charmante bijtertje. Iets giebelend toegebeten krijgen (huh? Hoe doe je dat?) Volgens mij raakt Koster ernstig in de war van vrouwen die de rolpatronen doorbreken en blijk geven van ambities. Die bijten! Maar gelukkig wel ladylike, met charme. Wat een opluchting voor Koster. Anders had hij Jinek en co moeten verjagen met hooivorken en brandende fakkels.

Mannen zijn ondertussen gewoon mensen die iets willen bereiken.

Tot slot het loopbaanadvies. Wat zegt Koster eigenlijk? Hij vindt het zielig voor Eva. Ze heeft in zijn optiek pech. Ze maakt namelijk best wel een goed programma, alleen voor het verkeerde publiek. Vervolgens gaat Koster jij-bakken. Hij beticht Jinek van angst en vindt dat ze verdwaasd is – o nee, sorry, ze huppelt dus verdwaasd door een wei, als die denkbeeldige koe/geit/schaap. Het charmante blondje heeft niet helemaal door dat ze werkt voor NS-klanten.

Ze moet van Koster NU een keuze maken. Of kiezen voor de bovenkant van de markt, of de massa behagen op booby-niveau. Het is er eentje van het genre ‘kind of carrière’. Of serieus presenteren, of op booby-niveau werken. Er is geen tussenweg, mevrouwtje.

Wat is dit voor advies? Koster zegt eerst dat Jinek best een goed programma maakt. Hoe moet ze dan nog meer aan de bovenkant van de markt zitten? Geen antwoord. Lam advies, zeg. En wat voor publiek heeft Koster eigenlijk voor ogen, als hij vakvrouw Jinek de carrièretip ‘booby-niveau’ geeft om betere kijkcijfers te halen? Alsof ‘de kijker’ alleen bestaat uit zestienjarige puberjongens, die hevig opgewonden raken als ze ontdekken dat Jinek een vrouw is. Vrouw! Blond! Ze heeft benen! En borsten. BORSTEN!!!! Whooohoooe!!!! Kijken!!!!

Zo’n advies houdt geen rekening met heterovrouwen, veel lesbische vrouwen, en alle jongens en mannen die zich niet met dit type primitief ‘tieten, tieten’ niveau bezig willen houden. Met dit onderdeel van zijn advies reduceert hij de kijker niet alleen tot een geile borsten-staarder, maar hij reduceert Jinek tot blonde bimbo.

Ik probeer dit booby-advies naar mannen te vertalen. Zeg Humberto, jongen, of je gaat serieus aan het werk, of je gaat op penis-niveau werken, ja? Zeg, Jeroen? Ballen-niveau voor jou, anders jaag je nog meer vrouwelijke gasten weg dan je nu al doet.

Behalve seksistisch heb ik ook nog een ander woord voor dit type advies van een man aan een vrouw. Mansplaining. Mark Koster, als je al carrières wil fileren in Intermediair, laat makkelijk seksisme dan in godsnaam zitten. Het is niet nieuw, het is niet origineel, het levert verward denken op en het maakt vooral inzichtelijk hoe sterk je zelf nog in ouderwetse rollenpatronen vast zit.

Televisie kan vrouwen hoop geven

De Zesde Clan schrijft regelmatig over vrouwen in de media, omdat muziek, televisie, magazines en internet effect hebben op mensen. Het doet iets met meisjes en vrouwen als ze niet in de verhalen voorkomen, of alleen aanwezig zijn als het hulpje of het seksobject. Een figuur als ‘Bob de Bouwer’ zegt in symbolische zin iets over wie bouwvakker kan zijn en wie niet. Maar media kunnen ook een positief effect hebben en vrouwen hoop geven, blijkt uit onderzoek.

Dat vrouwen steeds vaker zelf aan het roer staan, helpt ook om de media een vriendelijkere en hoopvollere plek voor vrouwen te maken.

Medewerkers van het Pathways of Women’s Empowerment at the Institute of Development Studies voerden een kwalitatief onderzoek uit naar het kijkgedrag van vrouwen in Bangladesh. Welke programma’s volgen ze en wat was het effect daarvan? Uit interviews bleek dat vrouwen geïnspireerd raakten door progressieve voorbeelden:

Women experienced pleasure and hope for their own lives from shared viewing, but also chose, judged or disregarded narratives dependent on how they connected with them, the study showed. One research participant in Pakistan said a TV programme that featured a woman in a job interview informed her how to behave in such situations.

Wat dat betreft zeggen beelden soms meer dan duizend woorden. Als je een vrouw iets ziet doen, kun jij als vrouwelijke kijker datzelfde misschien ook doen.

Hetzelfde geldt voor de mate van respect voor vrouwen. Als iemand (man of vrouw, maakt niet uit) een sterk vrouwelijk personage op televisie ziet, heeft hij of zij daarna in het dagelijks leven ook wat meer achting voor vrouwen. Op die manier verzachten sterke figuren als Buffy the Vampire Slayer de potentieel negatieve effecten van (seksueel) geweld tegen vrouwen in de media.

Televisie, tijdschriften en internet kunnen ook een positieve rol spelen in de seksuele opvoeding van kinderen en tieners. L. Monique Ward, Kyla M. Day en Marina Epstein van de universiteit van Michigan zetten vier nuttige functies op een rijtje. Tijdschriften kunnen jonge lezers voorzien van informatie over seksuele gezondheid, relaties en voorbehoedsmiddelen. Ten tweede kunnen media diversiteit tonen, en op die manier de tolerantie vergroten voor bijvoorbeeld homoseksuele en lesbische relaties, of alleenstaande vrouwen.

Ten derde kunnen media voorbeelden geven van daten en vervolgafspraakjes maken. Hoe ga je in die spannende fase met elkaar om, hoe hou je het fijn, en wat doe je met grenzen stellen en grenzen verkennen? Tot slot bestaat er naast de massamedia ook een tegencultuur. Die kritische beweging, bestaande uit onder andere girl-zines, festivals en andere ondergrondse bewegingen, geeft meisjes een mogelijkheid hun eigen identiteit te vormen. Onder andere rondom weblog De Tweede Sekse ontstond zo’n tegencultuur, en ook de Zesde Clan maakt deel uit van deze media.

Is dit alles genoeg? Ward, Day en Epstein vinden terecht van niet, en publiceren aan het einde van hun artikel een wensenlijstje. Dat lijstje komt vooral neer op minder stereotypen en meer progressieve, complexe verhalen en personages. Minder nadruk op slanke blonde vrouwen, en meer diversiteit in huidkleur en lichaamsvormen. Meer kritische aandacht voor rolpatronen en de manier waarop dat soort stereotiepe opvattingen beide seksen hinderen bij het opbouwen van fijne en gezonde relaties. Meer voorbeelden van zelfstandige vrouwelijke seksualiteit. Minder ‘vrouw-van’, ‘vriendin-van’ en meer veelzijdige vrouwelijke personages, die ook echt iets te doen krijgen in het verhaal. Dat en meer zou het positieve effect van de massamedia op vrouwen nog verder kunnen vergroten.

Nieuwsronde

Elma Drayer schreef een scherp stuk over religie, vrouwenrechten, en stropop-redenaties. Zwarte vrouwen dreigen in de onzichtbaarheid te verdwijnen. Kenau de film roept gemengde gevoelens op (goh, verrassing…) Trollen weten Keniase vrouwen te vinden. En kinderen sekseneutraal proberen op te voeden is vooruitgang… Dat en meer in de internationale vrouwendageditie van deze nieuwsronde. Omdat het iedere dag internationale vrouwendag zou moeten zijn 😉

Veranderingen verlopen traag. Zeg, komt er nog wat van????

  • Elma Drayer volgde de afgelopen weken het debat over religie en vrouwenrechten. Ze doet in een grondige analyse ferme uitspraken: ,,Als het om religieus geïnspireerd racisme gaat, kortom, dan trokken wij een ferme streep. Zouden we bij religieus geïnspireerd seksisme ook eens moeten doen.” Inderdaad.
  • Seksisme is springlevend. Als vrouw moet je bijvoorbeeld blijven glimlachen en er vriendelijk uitzien, anders krijg je vragen op je afgevuurd over je hangende mondhoeken, onflatteuze foto’s en/of over je imago van ‘harde tante’. ’t Lijkt minder erg dan de aloude heksenverbranding, maar omdat het op zo’n beleefde en impliciete manier gaat is het negatieve effect des te groter. De boodschap luidt namelijk: mondige vrouw, hou je kop, doe eerst eens iets aan je verschrikkelijke uiterlijk. Dat schiet niet op…
  • Kinderen genderneutraal proberen op te voeden is vooruitgang, betoogt bijzonder hoogleraar Lies Wesseling in Trouw. Geen indoctrinatie. Als je het al zo zou willen noemen, dan zijn blauwe en roze kleding en speelgoed minstens even indoctrinerend.
  • Vrouwen in Kashmir komen steeds vaker op voor hun rechten. Ze eisen hun deel van erfenissen op, of regelen dat ze een zelfstandig huishouden kunnen voeren, los van de schoonfamilie.
  • Academici uit België zetten een site op om ervaringen met seksisme in, op en rond universiteiten wereldkundig te maken. Iedereen kan, desgewenst anoniem, incidenten melden in het Engels, Frans, Duits en Nederlands. Op die manier maakt de site patronen zichtbaar. En dat geeft hopelijk redenen om in actie te komen.
  • Kenau de film roept gemengde gevoelens op. Onder andere omdat recensenten de special effects in de film vergelijken met Lord of the Rings, en Kenau dan niet overtuigend vinden. Eh, sorry, heren, de eerste LOTR film had een budget van circa 87 miljoen dollar. Kenau moest het met 6 miljoen euro doen. Da’s dus appels met peren vergelijken.
  • Vooruitgang voor vrouwen wereldwijd bereik je niet alleen door onderwijs en banen toegankelijk te maken, betogen twee medewerkers van VN Vrouwen. Zolang we met ons allen vinden dat vrouwen tegelijkertijd ook hoofdverantwoordelijke moeten blijven voor onbetaalde huishoudelijke -en zorgtaken, leidt dat alleen tot een twee of driedubbele belasting. Dat onbetaalde werk moet erkend worden, en daarna eerlijker worden verdeeld.
  • Net als in Nederland besteedt de V.S. vooral geld aan jongerenprogramma’s die eigenlijk jongensprogramma’s moeten heten, want meisjes zien niets van het geld. Vooral meiden met een gekleurde huid verdwijnen volledig uit beeld. Een mooi geschreven, genuanceerde analyse legt uit hoe dat zit. Aanbevolen!
  • Internettrollen opereren wereldwijd. Vrouwen in Kenia kunnen erover meepraten. Wie opkomt voor vrouwen en mee wil doen aan het publieke debat, kan rekenen op bedreigingen en scheldkannonades.
  • Tot slot: ook buiten 8 maart blijft het gaan om vooroordelen, stereotypen en sociaal afgedwongen rolpatronen. Mensen zouden er goed aan doen vaker stil te staan bij hun eigen opvattingen. Erken nou maar dat je seksistische vooroordelen hebt, want die hebben we allemaal. Het zit bij wijze van spreken in de lucht die je inademt, en zolang je net doet alsof dat niet zo is maak je het probleem alleen maar erger.

Publieke Omroep ziet het licht

We ontvangen als Publieke Omroep geld van de Nederlandse belastingbetaler m/v. We zijn er voor Nederlanders. De helft van de bevolking bestaat uit vrouwen. Dus, het kan niet zo zijn dat beeldbepalende televisieprogramma’s slechts eenderde vrouwelijke gasten aan bod laten komen. Dat percentage moet omhoog. Aldus Shula Rijxman, bestuurder van de NPO, de overkoepelende organisatie van de Publieke Omroep, in de Volkskrant.

De NPO wil meer diversiteit, dus onder andere Pauw & Witteman moeten breder kijken dan het enge kringetje van mannelijke ingewijden.

Goed plan! De NPO gaat als eerste te rade bij de BBC, waar diversiteit al een tijdje een hot item is, en wil samen met Woman Inc. een groslijst opstellen van deskundige vrouwen die best op de televisie een mening willen geven. Geweldig! Dan moet het op termijn vanzelf lukken om wat meer vrouwen te zien bij De Wereld Draait Door & co.

Blijft de Zesde Clan alleen zitten met een aantal vragen. Gaat de NPO ook in gesprek met de gastheren van die beeldbepalende programma’s? Uit onderzoek van Vrouwen in de Media bleek namelijk dat onder andere Pauw & Witteman nogal negatief bekend staan. Desgevraagd geven mogelijke gasten aan dat ze daar een vrouwenprobleem hebben. De beide heren vervallen nogal eens in een minachtende houding zodra er iemand met een duidelijke boezem tegenover hen aan tafel zit. Professionele vrouwen hebben terecht geen zin in een dominante, neerbuigende interviewer.

Daarnaast leest de Zesde Clan dit:

Van de hoogleraren is nog geen 15 procent vrouw, bij de topambtenaren is het een kwart en in de top van het bedrijfsleven maar net 10 procent. Rijxman: ‘Mirjam Sijmons van de ANWB-directie bijvoorbeeld is heel goed. Maar als daar iets aan de hand is, zie je de baas zelf, Guido van Woerkom. En Caroline Princen zit wel in de top van ABN Amro, maar Gerrit Zalm blijft het gezicht.’

Dat wekt de indruk alsof de NPO zich bij voorbaat al ingraaft. Mocht het streven om meer vrouwelijke gezichten op televisie te krijgen stranden, dan kan de organisatie meteen met het vingertje wijzen naar dit soort gegevens. Wij wilden wel hoor, maar ja, goede vrouwen zijn niet te vinden, zoals Jeroen Pauw zelf al een keer constateerde. Ja, ja…

Weet je, op een gegeven moment moet je wel wíllen, patronen doorbreken en breder zoeken, anders wordt het inderdaad nooit wat. Dus komop NPO, toon een beetje ruggengraat. En ok, als je echt de hoogste baas wil spreken en dat is een man, dan nodig je gewoon die man uit. Het gaat er niet om dat mannen van de beeldbuis verdwijnen. De NPO wil geen strikte percentages afspreken of zo, het gaat alleen om meer diversiteit bereiken. Zoek je wat beter, dan lopen er in Nederland zat vrouwen rond. Die staan nu niet op de standaard lijstjes van redacties, omdat ze er niet op staan. En dat is iets wat je zelf kunt veranderen.

Tot slot: wat houdt de NPO tegen om niet al vandaag te beginnen met meer vrouwelijke gasten uitnodigen? Eén belletje naar Vrouwen in de Media volstaat. Lees maar, meteen bovenaan op de homepage van hun website:

VIDM is een online database met deskundigen die te benaderen zijn voor reportages, interviews en andere redactionele en inhoudelijke bijdragen. Ben je een journalist, redacteur of programmamaker? Sta je open voor nieuwe verhalen en boeiende deskundigen? Heb je snel input nodig van een deskundige voor een artikel, reportage of programma? Meld je dan aan als journalist/redacteur.

Kijk, een database! Vol vrouwen die expert zijn op hun gebied, en graag in de media willen komen! Of neem contact op met Zij Spreekt, waar ze een bestand vol deskundige dames hebben. ”Op 10 februari 2013 staat het aantal te boeken spreeksters op 335”, meldt deze site met gepaste trots. Me dunkt dat hier genoeg mensen tussen zitten om de beeldbepalende programma’s van de Publieke Omroep het komende jaar voor 100 procent uit vrouwen te laten bestaan, als de NPO dat zou willen.

Waarom wil de NPO dan mensen inhuren om een database in te richten? Die informatie is allang beschikbaar. Ettelijke jaren al. Het is alleen een kwestie van deze vrouwen ook daadwerkelijk benaderen, en als je ze uitnodigt, hen te behandelen als volwassen mensen met interessante kennis. Dus, NPO, waar wacht je op?

MKB congres roept weerstand op

Een prestigieus OndernemersCongres Stedendriehoek-IJsselland houden, en als MKB Nederland na veel gedoe niet verder komen dan één vrouwelijke spreker? Een triest moment. Janneke van Heugten, verbonden aan Vrouwen in de Media, roept via Twitter, Linked In en andere sociale media op tot actie. Een daad waarmee ze de Gendered Conference Campaign naar Nederland haalt. Hulde!

Van Heugten heeft het helemaal gehad met de mannenfeestjes in congresland:

Bij deze roep ik op om deze bijeenkomst te boycotten uit protest dat de organisatoren te lui zijn geweest om effectief op zoek te gaan naar vrouwelijke sprekers. (Ennuh…MKB-Nederland, kom niet met het excuus dat er geen interessante vrouwelijke sprekers zijn. Als jullie ZijSpreekt.nl niet kennen hebben jullie als organisatie wel een heel beperkt kringetje waar jullie in vissen. En dat getuigt niet van ondernemerschap).

En ja, natuurlijk is het fijn dat onderneemster Annemarie van Gaal zowaar ook een woordje mee mag spreken. Als je echter bedenkt dat eenderde van de onderneemsters van Nederland vrouwen zijn, wordt die groep wel heel schamel bediend. Van Heugten:

Ik vind dat MKB Nederland op het congres van donderdag 20 september een prachtige kans laat liggen om te laten zien dat zij zowel de vrouwelijke als mannelijke ondernemers van Nederland als hun doelgroep ziet. Woordvoerder Van den Broek zegt dat zijn organisatie open staat voor verbreding van het netwerk, zodat congressen met meer vrouwelijke sprekers verrijkt gaan worden. De afspraak staat. Ik vind dat wij hem kunnen en moeten helpen om die vrouwen te vinden.

Van Heugten vraagt terecht aandacht voor de schaarste aan vrouwelijke sprekers. Als mensen alleen talent en kunde herkennen in klonen van zichzelf, krijg je schrale eenheidsworst. Congressen met louter mannelijke, en veelal ook nog eens blanke sprekers, zijn problematisch. Zulke evenementen doen geen recht aan professionals met een ander geslacht of huidskleur, en missen allerlei standpunten en inzichten.

De weerstand tegen male, pale and stale groeit. In de V.S. timmeren de Feminist Philosophers daarom sinds 2009 aan de weg om organisatoren ervan te doordringen dat diversiteit een voorwaarde is voor kwaliteit. Via de Gendered Conference Campaign doen ze wat Van Heugten doet – bewustwording op gang brengen. Via Wired Magazine wil ook al iemand in kaart brengen hoe het zit met sprekers m/v. Ook de Zesde Clan besteedt regelmatig aandacht aan programma’s zonder vrouwen. Zoals laatst nog het intellectuele nevenprogramma van LowLands, Lowlands University. Daar bleek ‘geleerde’ nog steeds het synoniem voor ‘blanke man’.

Discriminatie gebeurt vaak onbewust. Je ziet het resultaat pas als je het lijstje sprekers in je hand houdt, en ziet dat de vrouwen en allochtonen voor de zoveelste keer schitteren door afwezigheid. Hoog tijd om een schijnwerper te zetten op al dit soort automatismen, patronen zichtbaar te maken, en daar zeer kritische vragen over te stellen. En MKB Nederland? Van Heugten wijst terecht op Zij Spreekt. Daar zit vast wel een interessante vrouw tussen die goed past bij het thema van volgende conferenties. Succes.

Vrouwen hebben geen stem in verkiezingsdebat

In de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen wemelt het in de media van de verhalen over polemische kwesties zoals abortus, vrouwenrechten en het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Als je vervolgens gaat kijken wie er precies aan het woord komen bij deze debatten, borrelen nare cijfers op. Vrouwen krijgen in het allergunstigste geval in eenderde van de gevallen een stem. Mannen en hun opinies domineren alle kranten, televisiestations en websites.

Bij abortus, het meest persoonlijke dilemma, domineren de mannen de discussie met 81 procent. Met nog eens 7% geciteerde organisaties blijft er voor vrouwen slechts 12% van de zendtijd over. Bij voorbehoedsmiddelen liggen die percentages op  75% mannen, 6% organisaties en 19% vrouwen. De cijfers komen via 4thEstate, een organisatie die zich richt op analyses van de berichtgeving rondom de verkiezingen in de V.S.

Omdat conservatieve Republikeinen op dit moment zo vijandig staan tegenover vrouwen en wat zij met hun lichaam doen, is dit een extra ernstige constatering. Mannen praten over vrouwen, terwijl de onderwerpen waar het om gaat de meeste gevolgen hebben voor vrouwen.

Die marginalisering van vrouwen, hun stemmen en hun lijven, dringt inmiddels ook door tot auteurs van dystopische science fiction voor tieners:

Welcome to the future, when condoms are illegal, orphaned teens are forced to bear children, and 16 is the mandated age to get knocked up. Is this what America will look like 25 years from now? In several recent post-apocalyptic young adult novels, young women aren’t battling to the death in a televised game or hiding from Big Brother. They’re fighting for control of their wombs. […] With 944 provisions related to reproductive health and rights introduced in 45 legislatures in January through March 2012 alone, any apprehension that adolescent women might have about their reproductive rights and the future would be justified.

Het valt te hopen, schrijft het blad, dat vrouwen de invalshoek van deze romans over vijftien jaar inderdaad ervaren als science fiction. In het ergste geval is het namelijk geen toekomstmuziek. In het ergste geval hebben de conservatieven gewonnen en kunnen Amerikaanse meiden en vrouwen geen baas in eigen buik meer zijn. Brrrrrrr!

Cijfers zeggen niet alles

Aaaah, vooruitgang. Meer vrouwen in de Franse regering, meer vrouwen in de top van het bedrijfsleven, meer vrouwen die de geboorte van een kind overleven, het zijn positieve ontwikkelingen. Toch is niet alles wat het lijkt. Cijfers vallen tegen als bij nader inzien blijkt dat de allerbelangrijkste posities in handen van mannen blijven. Percentages krijgen een andere lading als het vrouwelijk aandeel nog steeds stereotype en vernederend van aard is. Een paar voorbeelden van hoe dit werkt.

Deloitte onderzocht benoemingen in het Britse bedrijfsleven. Ondernemingen nemen wat vaker een vrouw aan op topfuncties. Wat blijkt echter:

A report by Deloitte found that companies are beginning to increase the number of women on their boards, but warned that most were being appointed to non-executive positions rather than more important executive roles. Carol Arrowsmith, a partner in executive compensation at Deloitte, said it was “clearly not very good” that nine out 10 of the most important boardroom roles went to men in the year that the government put gender diversity in the boardroom at the top of the agenda.

Hetzelfde zie je bij de nieuwe Franse regering. Die bestaat voor de helft uit vrouwen. Wat wil je nog meer, zou je kunnen zeggen. Nou, dit: de belangrijkste posten kwamen in handen van mannen. De enige uitzondering was het ministerie van Justitie. Vrouwen kregen de ‘softe’ ministersposten, en het woordvoerderschap rondom vrouwenrechten. Ze maken dus wel de helft van het aantal uit, maar hebben binnen die gelijke verdeling veel minder macht en invloed.

Of neem de massamedia, de blockbusters die Hollywood produceert en die alle Nederlandse filmzalen overspoelen. Op zich is het al een probleem dat vrouwen slechts dertig procent van de sprekende rollen hebben. Als ze dan ook nog eens vooral opgevoerd worden als sekspoezen, de kleurloze vrouw/vriendin van, of als slachtoffer die redding van mannen behoeft, laat zelfs die dertig procent nog een bittere smaak achter. Vrouwen zijn niet alleen een minderheid, ze worden ook nog eens op een verwrongen manier afgebeeld: geïsoleerd, zonder eigen leven, als gebruiksvoorwerp.

Of neem Nederland. Leuk dat steeds meer vrouwen betaald werk verrichten, maar de cijfers vallen tegen als je vragen stelt zoals ‘hoeveel procent van de vrouwen zijn economisch zelfstandig’. Dan valt het opeens erg tegen en krijg je van de Delta Lloyd Groep op je kop dat je je financiële verantwoordelijkheid niet neemt. Bedankt, Delta Lloyd. Of columnistes geven je ervan langs dat je een luie donder bent. Bedankt, Ebru Umar. Alsof vrouwen in een vacuüm keuzes maken, los van bezuinigingen op kinderopvang, structuur van belastingstelsels, inrichting en werkcultuur van bedrijven, partners en mannen die denken dat ze veel doen in het huishouden maar ondertussen het grootste deel van alle klussen aan vrouwen overlaten. Bedankt, heren.

Laatste voorbeeld: opiniestukken. De meeste opinies komen nog steeds van mannen, maar het Amerikaanse op-ed project turfde het aantal vrouwennamen en kwam uit op stijgende percentages. Zo ging het aantal opiniestukken van vrouwen bij de New York Times van 17 naar 22% in zeven jaar tijd. De Los Angeles Times zag een toename van 20 naar 24%, al bijna een kwart van de stukken. Vooruitgang! De adder onder het gras is echter dit:

Women are writing more op-eds than ever before, but those op-eds are still predominately about topics our culture considers “pink,” which really means less important. […] think food, fashion, family, and furniture. […] …it’s telling that out of the topics the study considers “general interest” — politics, economy, health, education — women wrote only 261 out of 1,410 articles. Just 11% of economics articles in legacy media were written (or co-written) by a woman.

Oftewel, je moet alert blijven. Dat je als vrouw een voet tussen de deur hebt weten te wringen, wil nog niet zeggen dat je ook op de plekken en onderwerpen belandt die er echt toe doen. Marginalisering kent vele vormen. Maar goed, zoals acteur Bill Murray al zei: baby steps! Langzaam maar zeker verder komen, en iedere stap vooruit is er één.

Vrouwen hebben geen zin in dominante, neerbuigende interviewer

Vrouwen hebben geen zin in een dominante interviewer, die ten koste van de ander zijn eigen verhaal wil vertellen en een gast te pas en te onpas in de rede valt. Als deze presentator ook nog eens vrouwen op een onprettige manier benadert, houdt het helemaal op. Vrouwen zeggen dan massaal ‘nee’ op een interviewverzoek. Vooral Pauw&Witteman jagen potentiële gasten weg. Dat blijkt uit onderzoek onder 1200 belanghebbenden, uitgevoerd door de organisatie Vrouwen in de Media.

Clairy Polak voert de lijst van populaire presentatoren aan. Foto: De Volkskrant.

De organisatie vroeg 1200 mensen naar de redenen om ja of nee te zeggen als een verslaggever of presentator hen zou benaderen. Uit de antwoorden van deze deskundigen, mediafiguren en andere belanghebbenden bleek dat vrouwen, maar ook de mannelijke respondenten, beiden een duidelijke voorkeur hadden voor een vrouwelijke interviewer. Clairy Polak staat op nummer 1.

Bepaalde kenmerken van een goede interviewer kwamen steeds terug. Mensen zeggen ja tegen een integere presentator, die zeer goed op de hoogte is van het onderwerp en kritische vragen stelt, maar dat op een respectvolle manier doet. Bonuspunten als de interviewer verrassende invalshoeken weet te kiezen en werkt voor een programma met hoge kijkcijfers. In de top tien van interviewers die aan deze kwaliteitseisen voldoen, staan zes vrouwen.

Vrouwen in de Media vroeg ook door wie de respondenten liever niet bevraagd worden. Mannen maakten negentig procent uit van de top tien. Eén van de onderzoeksters:

De grootste praatprogramma’s staan onder leiding van mannelijke presentatoren. De mannelijke presentatoren zijn daardoor meer zichtbaar voor het publiek. Dus is het misschien logisch dat de namen van mannelijke presentatoren eerder bij het publiek opkomen als ze wordt gevraagd door wie ze niet geïnterviewd willen worden. Maar er is ook gevraagd door wie het publiek het liefst wél geïnterviewd wil worden. En dan zouden ook in die lijst de mannelijke presentatoren moeten domineren. Echter, in die top 10 staan 6 vrouwen…

Opvallend was dat de 1200 respondenten bij een aantal presentatoren expliciet aangaven dat deze man volgens hen vrouwelijke gasten op een onprettige manier benadert. Met name Jeroen Pauw scoort slecht. In totaal vindt bijna twintig procent dat hij een vrouwenprobleem heeft. Zijn kompaan Witteman scoort bijna tien procent. Ook Andries Knevel roept spontaan weerzin op vanwege zijn neerbuigende houding ten opzichte van vrouwen.

Dat is een belangrijk gegeven. Als Pauw&Witteman daadwerkelijk meer vrouwen in hun programma willen ontvangen, moeten ze eerst eens kritisch naar zichzelf kijken. Volwassen vrouwelijke professionals vinden het niet prettig als ze te horen krijgen ‘schatje, zing nou maar’, of ‘goed gedaan meid’, na afloop van het programma, alsof ze een meid is die een vaderlijk schouderklopje nodig heeft. Het zou enorm helpen als Pauw en Witteman dat erkennen, in plaats van krampachtig te benadrukken dat ze echt geen probleem met vrouwen hebben. Dat is, gezien de keer op keer gefilmde wanvertoningen, geen geloofwaardige uitspraak meer.

IPS Gender Wire brengt de verhalen die je bijna nooit hoort

Redacties maken dagelijks afwegingen. Gaan we iets doen over boerinnen in Malawi, of miljoenentransfers in de voetbalwereld? Meestal winnen de voetbaltransfers. Daarom zijn persagentschappen als IPS Gender Wire zo belangrijk. Deze nieuwsorganisatie neemt geen genoegen met de bestaande situatie, waarin mannen de boventoon voeren. Vrouwen halen in nog geen kwart van de gevallen het nieuws. Als er al aandacht voor ze is, is het meestal in de rol van slachtoffer of echtgenote van.

Gender Wire brengt bewust de verhalen van vrouwen uit alle windstreken. Deze organisatie biedt daardoor een venster op een wereld die normaal nauwelijks aan bod komt in bijvoorbeeld de Nederlandse media. Om een idee te geven: vandaag brengt IPS de volgende verhalen

Zomaar een greep uit het brede aanbod, met iedere dag nieuwe aanvoer van interviews, nieuwsberichten en achtergrondrapportages. Aanbevolen!

Als blanke mannen nee zeggen

Congressen met de ene blanke mannelijke spreker na de andere. Panels met louter blanke mannen. Festivals waar alleen blanke mannen optreden. Wat zou er gebeuren als die blanke mannen zouden zeggen: nee. Nee, ik kom niet. Beste organisator, doe eerst maar eens wat meer je best vrouwen en allochtonen uit te nodigen.

Good Media staat stil bij deze vraag, omdat de medewerkers te vaak het volgende dansje meemaken: organisator haalt panel bij elkaar. Panelleden blijken allemaal blanke mannen te zijn. Van diverse kanten komt er kritiek. Organisator verzucht dat-ie zijn best heeft gedaan maar op de een of andere manier lukte het niet. Of erger, ze zeggen dat de vrouwen niet wilden. Iets wat bij navraag vaak niet blijkt te kloppen: de vrouwen wilden wél. Waarna de discussie stokt en het volgende congres, festival, evenement, opnieuw louter blanke mannelijke gezichten telt.

Dit is niet alleen in de Engelssprekende wereld zo. Nederland kan er ook wat van. We hebben hier een conservatieve cultuur, waarbij veel mensen nog steeds vinden dat de taak van de vrouw thuis ligt. Dat heeft z’n weerslag op wat vrouwen van de meerderheid wel en niet ‘mogen’. Zodra je moeder wordt, is de ongeschreven regel: maximaal drie dagen buitenshuis betaalde arbeid verrichten. De man moet kostwinner blijven. Van congres Automotive in 2004 tot aan het Social Media congres in 2011, er komt zodoende vaak geen vrouw aan te pas. Meestal zijn het vrouwen die in de commentaren signaleren dat er alleen mannen aan het woord komen, en dat jammer vinden.

Omdat dit zo’n structureel probleem is, is Good Media niet de eerste of de enige die zich met deze kwestie bezig houdt. Weblog Feminist Philosophers was de congressen met louter blanke mannelijke sprekers zo zat dat de medewerkers een aparte rubriek maakten, de Gendered Conference Campaign. De campagne brengt in kaart hoe de situatie is per congres.

Organisatoren vinden hier ook tips om meer diversiteit te krijgen. Zoals meteen aan het begin beter nadenken. De eerste paar namen waar een organisator mee komt, zullen waarschijnlijk toevallig allemaal mannen zijn – zo werken onbewuste vooroordelen nou eenmaal. Kun je niks aan doen. Maar als je je hier van bewust bent, kun je verder kijken. Wie houden zich nog meer met het onderwerp bezig? En als je aan vrouwen denkt, leg je aan hen dan wel dezelfde eisen op als aan mannen? Want vaak moet een vrouw twee keer zo goed zijn als een man om in aanmerking te komen voor speciale aandacht. Met dat soort dingen begint het…

Kijk, 1 vrouw... (WFIA conferentie 2010)

In Nederland doen verschillende organisaties hun best om organisatoren de helpende hand te bieden. Zo kwam vrouwen in de media er al snel achter dat journalisten onofficiële lijstjes achter de hand hebben om snel een bron te vinden voor een citaat. Toevallig staan daar bijna alleen namen van mannen op, zodat journalisten vooral mannen spreken om hun artikelen te schrijven. Dat schiet niet op. Dus biedt de site hulp en kunnen journalisten hier een keur aan vrouwelijke deskundigen vinden. Een ander initiatief is Zij Spreekt. Dit bureau probeert meer vrouwelijke sprekers deel te laten nemen aan de panels en congressen waar dit artikel mee begon.

Mooie initiatieven, maar toch blijken organisatoren nog te gemakkelijk naar de oude vertrouwde groep blanke mannen te grijpen. Daarom de oproep van Good Media aan de blanke mannen van deze wereld: zeg nee. Weiger gewoon. Stel de vraag: hoe komt het dat u geen vrouwen of allochtonen uitnodigt? Wat houdt u tegen? Zijn er echt geen vrouwen of allochtonen deskundig op dit terrein? Zorg maar dat je ze vindt, dan wil ik uw uitnodiging nog wel een keer in overweging nemen. Gegarandeerd dat organisatoren dan opeens wel meer diversiteit weten te bieden.

UPDATE: Hier is een mannelijke filosoof die daadwerkelijk actie onderneemt. Bij iedere uitnodiging die hij krijgt, vraagt hij naar de andere sprekers en zegt: ” I trust this will not be an exclusively male line-up?” De man, die anoniem wil blijven, schat zelf in dat zijn houding bij twee conferenties al geleid heeft tot actie van de organisatoren. Zij deden meer hun best om ook professionals van het vrouwelijk geslacht te betrekken.

Seksisme: geef het beestje een naam

Na de truc ‘verander het woord vrouw overal in het woord neger’ is er nu een nieuwe methode om na te gaan hoe seksistisch een tekst is: de piramide van walgelijk taalgebruik. De Amerikaanse organisatie Name it, Change it, zette allerlei termen op een rij en classificeerde ze. Van vrouwenhatend, in de top van de piramide, tot aan een berg algemeen seksistische opmerkingen in de basis.

Scheldwoorden zoals ‘hoer’ of ‘slet’ vallen onder vrouwenhatend taalgebruik. Wie zogenaamd gekscherend opmerkt dat het wel weer ‘die tijd van de maand’ zal zijn, belandt in de middenmoot. En politici vooral beschrijven in termen van ‘wat heeft ze nou met haar kapsel gedaan’ staan onderaan. Dit lijken wel onschuldige opmerkingen, maar ondertussen ondermijnen ze vrouwen omdat het gaat om haar uiterlijk in plaats van om haar visie en prestaties.

Iedereen kan de piramide aanvullen en er nieuwe termen bij zetten. Zoiets zouden we ook voor het Nederlands moeten hebben! Maar in de tussentijd kan iedereen een kijkje nemen bij het Amerikaanse voorbeeld. En tsja, in de V.S. gebruiken ze het woord bitch, en in Nederland ook. Dus we redden het wel.

Vrouwen komen weinig aan het woord

De Zesde Clan gaat in het algemeen over vrouwen in de openbaarheid, vrouwen die iets doen en ergens iets van vinden. Dus onderzoek naar vrouwen in de media heeft onze warme interesse. Wie maakt het nieuws, wie bepaalt wat belangrijk is, wie komen er aan het woord? Het  Global Media Monitoring Project onderzoekt dit soort vragen sinds 1995 om de vier jaar. De organisatie heeft de eerste voorlopige bevindingen van het onderzoek van 2010 beschikbaar.

Het volledige rapport volgt in het najaar, maar de eerste conclusies liegen er niet om. Sinds het eerste onderzoek in 1995 nam het aantal berichten waarin vrouwen aan bod kwamen toe van 17 naar 24 procent. Dat is vooruitgang, en reden tot enige vreugde. Maar sorry als ik het zeg, dit betekent nog steeds dat in driekwart van de gevallen alleen mannen aan het woord komen. En dat percentage stijgt naar meer dan 80% als het gaat om experts en officiële woordvoerders.

Hoe zit het dan met de inhoud? De meeste nieuwsberichten op de televisie, radio en in kranten versterken rolpatronen en stereotype beelden. Zo komen vrouwen veel vaker dan mannen alleen aan bod in hun hoedanigheid als echtgenote of moeder van. Ze komen niet als zelfstandig persoon aan het woord. Vrouwen komen met name aan bod in artikelen over gezondheid, armoede en huisvesting, en verdwijnen uit beeld zodra het gaat om economisch nieuws, juridische zaken of politiek.

 

En Nederland dan? Het is opvallend hoe goed de cijfers passen bij het wereldwijde patroon. Op de televisie komt in 75% van de gevallen een man aan het woord, en als het gaat om de top honderd van best bekeken programma’s stijgt dat aandeel naar 84%. Kranten doen het niet beter. In maart 2008 hield DAG een week lang bij hoe het zat met het aantal mannen en vrouwen in het nieuws. De cijfers lopen ook hier in de pas met de wereldwijde bevindingen: vrouwen maakten circa 20% uit van het nieuws, voor de rest was het opnieuw een overvloed aan mannen die spreken, analyseren en opinieren.

In 2009 hield de site vrouwenindemedia.nl een grootschalige enquete, onder andere om meer te weten te komen over het waarom van deze situatie. Opvallend was dat een op de vijf vrouwelijke respondenten vond dat vrouwen zelf te bescheiden zijn. Ze blijven op de achtergrond en profileren zich niet. Daardoor komen ze ook minder in de publiciteit. Maar mensen werkzaam in de media gaven aan dat het ingewikkelder ligt dan dat:

Van de invloedrijke mediagroep zegt 32,7 procent dat het probleem zowel bij de media als bij de vrouwen ligt. Opvallend is dat 34,9 procent van hen zegt dat journalisten en redacties nog steeds een standaard bronnenlijstje gebruiken waar voornamelijk mannen op voorkomen.
 
Er zijn lichtpuntjes. Stichting Vrouw en Media doet op dit moment onderzoek naar de positie van vrouwen in de media: als verslaggeefster, fotografe, eindredacteur. Het vorige onderzoek stamde uit 2003 en liet zien dat het aandeel van vrouwen op redacties steeg. Dat is positief, want het maakt uit of een man of een vrouw het nieuws produceert.  Als rolpatronen doorbroken worden, gebeurde dat in 11% van de gevallen bij een vrouw als verslaggever, constateert het Global Media Monitoring Project. Mannen waren slechts in 6% van de gevallen min of meer roldoorbrekend in hun berichtgeving. Zodra het rapport van Vrouw en Media binnen is, komt de Zesde Clan hier graag op terug….

Henriëtte van der Meij was de eerste vrouw in loondienst bij een dagblad.

NB De tekst van dit artikel is gecorrigeerd op 23 augustus 2003. In de oorspronkelijke tekst stond dat vrouw en media de enquête hield, maar dit is onjuist. Het ging om www.vrouwenindemedia.nl , een site die is opgezet om journalisten in contact te brengen met potentiële vrouwelijke bronnen. Iets wat gezien de lijstjes met louter namen van mannen nog hard nodig is.