Tag Archives: vrouwen in de kerk

Vier feest met Maria Magdalena, eerste apostel

Traditioneel vieren katholieken op 22 juli de naamdag van verschillende heiligen, maar eentje daarvan stijgt vanaf nu boven iedereen uit. Paus Franciscus verleende Maria Magdalena ruim een maand geleden dezelfde status als de twaalf apostelen. Haar dag is nu een liturgisch feest. Welke heilige verder ook verbonden is aan 22 juli, de feestdag van Magdalena heeft voorrang. Dat leidde in Nederland prompt tot krantenkoppen als ‘paus eert ‘prostituee’. Of, in België: Paus herstelt hoer in ere.

Feministische interpretatie van Maria Magdalena

Want dat gebeurde er met een vrouw over wie de bijbel vertelt dat zij als eerste het nieuws van de verrijzenis van Jezus naar buiten bracht: kerkvaders brachten haar in verband met een anonieme vrouw, van wie gezegd wordt dat ze zondig was en die berouwvol de voeten van Jezus waste. (Voor de liefhebbers: Lukas 7:47). Prompt heette het dat Magdalena die vrouw was. Zíj zou zich hebben ingelaten met seksualiteit, zonde en hoererij.

In 591 kreeg de link van anonieme zondares met Magdalena zelfs officiële status. Paus Gregorius de Grote verklaarde tijdens een openbare gelegenheid in Rome dat de anonieme zondares in het evangelie van Lukas en Magdalena een en dezelfde persoon waren. Schilders, beeldhouwers en houtsnijders beeldden de heilige daarna steevast af als berouwvolle zondares, zodat dit beeld in eenieders hersenen insleet. De eerste associatie bij Magdalena is niet ‘belangrijke apostel’ maar HOERRR. Tot 2016 aan toe.

Pas eeuwen later, toen vrouwen meer macht kregen in de samenleving en feministes van het eerste uur religieuze tradities kritisch onder de loep namen, kwam een tegenbeweging op gang. Mensen stelden het beeld van Eva bij (Eva werd er in geluisd!!!) en namen het daarna ook op voor Maria Magdalena. Magdalena werd er in geluisd door die verkeerde associaties met een andere Maria en de anonieme vrouw uit het evangelie van Lukas, stellen deskundigen. Daardoor ging verloren wat voor radicaals er volgens de bijbel gebeurde. De eerste die Jezus na zijn verrijzenis zag was een vrouw, Magdalena. Zij bracht dat nieuws samen met andere vrouwen naar buiten, niet de mannelijke apostelen:

“It’s really remarkable that all four gospels have the same story,” says scripture scholar Mary Thompson, S.S.M.N., adjunct professor of religious studies at Canisius College in Buffalo, New York and author of Mary of Magdala: Apostle and Leader (Paulist, 1995). “You can be sure that if it had been possible to eliminate those women who went out from the empty tomb, [the gospel writers] would have done it,” because of the prevailing attitude toward women in those times, she says.

Vaticaankenner hechten een grote waarde aan het feit dat een andere paus, Franciscus, de oordelen van zijn voorgangers ongedaan maakt en de eer van Maria Magdalena herstelt. Zij zien hierin een symbolische stap om de positie van vrouwen in de huidige Katholieke kerk te verbeteren:

This elevation has been long overdue and should be cause for great celebration, especially if it leads to deeper discernment and development of the role of women in leadership positions in the Church.

Wie weet ontstaat er zelfs meer kans op vrouwelijke priesters.…????

2015, het jaar van de heilige Theresa

Vrouwen komen er tot op de dag van vandaag bekaaid af in de kerk. Toch lukte het sommige nonnen om een plek in de geschiedenis te veroveren en zelfs de status van heilige te verwerven. Eén van de giganten op dit gebied was de 16e-eeuwse Teresa van Avila. Tot op de dag van vandaag inspireert ze vele mensen. Onder andere omdat ze een soort survival gids schreef, en vrouwen inspireert vanwege haar feministische inslag (volgens de definitie van Rebecca West).

In haar tijd kregen vrouwen weinig kansen om zichzelf te ontwikkelen. Desondanks stichtte Teresa van Avila kloosters, droeg bij aan de hervorming van de kerk, richtte een nonnenorde op en schreef boeken die haar in 1970 de titel van kerkleraar opleverden. Ze geldt als de patroonheilige voor mensen die lijden aan hoofdpijn, hartziekten, of geestelijke nood, en kan aangeroepen worden voor het bevorderen van een vruchtbaar geloofsleven.

Dit jaar viert de Spaanse stad Avila, bakermat van de non, Teresa’s 500ste geboortedag met tentoonstellingen en een heuse pelgrimsroute. In Nederland houdt het Titus Brandsma Instituut in juli een studieweek over het mystieke gedachtegoed van Teresa van Avila. Uiteraard is er een Nederlandstalige Facebookpagina. Ook kun je op internet verschillende reizen naar Spanje vinden, die in het teken staan van de heilige.

Bij dit soort festiviteiten blijven haar subversieve ideeën keurig buiten beeld. Dat kan makkelijk, want haar geschriften zijn een voorbeeld van ‘schrijven met twee stemmen’. Dat is een term die onder andere literatuurcritica Elaine Showalter gebruikt. Het gaat om een dominant verhaal, goedgekeurd door de maatschappij, met in het verborgene een tweede verhaal, met een moeilijker te verteren boodschap.

Bij Teresa ontstond die tweestemmigheid omdat mannelijke geestelijken haar teksten goed moesten keuren, voordat ze haar werk kon verspreiden. Bij leven vond al censuur plaats:

…she encouraged her fellow sisters to continue their prayer, despite injunctions against it by church officials: “Hold fast, daughters, for they cannot take from you the Our Father and the Hail Mary.” This line was later retracted from future manuscripts after one of her censors wrote in the margin, “It seems here that she is reprimanding the Inquisitors who prohibited books on prayer.” Indeed.

Hou je rekening met de voorzichtige manier waarop gemarginaliseerde groepen zich noodgedwongen moeten uiten, dan openbaren zich opeens revolutionaire inzichten. Teresa wilde vrouwen een legitieme plek in de kerk geven. Daarnaast wilde ze dat mystieke ervaringen erkenning kregen als een bron van kennis en wijsheid. Ze uitte daarmee kritiek op en verschoof de grenzen van het officiële ‘weten’, zoals gedefinieerd door kerkvaders.

Teresa schrok er niet voor terug om kritiek te uiten op priesters en andere autoriteiten, die mystieke ervaringen afwezen als iets duivels. Ze moedigde haar ‘dochters’ aan om kritisch te zijn bij het zoeken naar goede biechtvaders. Nee zeggen tegen een bevooroordeelde priester mág, vertelde Teresa hen. Ze riep hen op bij hun spirituele ontwikkeling gehoor te geven aan hun innerlijke stem, wat anderen daar ook van vonden.

Tot op de dag van vandaag riekt dat naar revolutie. Je zou haar oproep tot eigen wijsheid kunnen opvatten als een gids hoe te overleven, zowel binnen als buiten de kerk:

She knew it wasn’t enough to reform external structures. One also had to reform internal ones, the beliefs we carry around inside us. So as she went about reforming her Carmelite order, she also sought to transform women’s understanding of themselves.

Tot op de dag van vandaag inspireert Teresa zodoende mensen als wetenschapster Bibi Straatman, filosofe Julia Kristeva en anderen. Theologen en andere geleerden ontdekken bovendien nog steeds nieuwe elementen in haar werk, zoals het gebruik van archetypische beelden en andere elementen, afkomstig uit de dieptepsychologie.

Teresa’s feestdag is op 15 oktober. Een mooie gelegenheid voor de bereiding van de aan haar gewijde zoetigheid, Yemas de Santa Teresa. Enjoy!

Zesde Clan praat mee op AT5

De Amsterdamse televisiezender AT5 let op diversiteit. Zodoende kon De Zesde Clan meediscussiëren bij het programma ‘De Stelling van Amsterdam‘. Samen met een mannelijke presentator en twee mannelijke gasten (vandaar dat diversiteit zo broodnodig was!) boog De Zesde Clan zich over het vraagstuk ‘ als de paus komt, dan ga ik kijken’. De redactie wist dat zij van dit weblog een kritische reactie kon verwachten. Vanuit progressieve vrouwen gezien biedt de Paus namelijk niks. De toon klinkt wat vriendelijker, maar vrouwen mogen nog steeds geen baas in eigen buik zijn, geen priester worden en niet meedoen in de hiërarchie. Onder het mom van welwillend seksisme duwt de kerkelijke organisatie vrouwen in een beperkt, stereotiep keurslijf. Brrrrr! Bekijk hier het hele filmpje.

Vrijgemaakt gereformeerden worstelen met vrouwelijke dominee

Een speciale onderzoekscommissie van de vrijgemaakt gereformeerden heeft geconstateerd dat een vrouwelijke dominee in principe mag. Er moet ook ruimte komen voor vrouwen in de ambten van ouderling en diaken. Dat past binnen de bandbreedte van de bijbel, constateert de commissie. Ondanks een op zich positief advies blijven de vrijgemaakt gereformeerden worstelen met het fenomeen vrouwelijke dominee.

Een vrouw als dominee? Het mag van de bijbel! Nu de RK kerk nog.

De synode moet volgend jaar definitief knopen doorhakken. Of de leden een ja voor vrouwelijke dominees enz. afgeven, is geen uitgemaakte zaak. Het is een heel moeilijk dossier, geeft één van de betrokkenen toe in het Reformatorisch Dagblad. De krant citeert woordvoerster Harmke Vlieg-Kempe:

Wel stelt ze dat het veranderde standpunt niet betekent dat „de Bijbel geen gezag meer heeft. Maar op het punt van vrouwelijke ambtsdragers ligt het misschien minder duidelijk dan in het verleden gedacht werd. Wat ons betreft is dit een kwestie van hoe je omgaat met de Bijbel, niet van tornen aan Schriftgezag.”

Het advies was ook niet unaniem. Een minderheid wil nog steeds vasthouden aan een verbod, met name op basis van bepaalde uitlatingen van de apostel Paulus. Die noemde de man als het hoofd van de vrouw, en wilde niet dat vrouwen mannen onderrichten. Ook moesten vrouwen van hem zwijgen tijdens bijeenkomsten. Een vrouwenhater dus, die Paulus?

Schriftgeleerden hebben passages uit zijn brieven eeuwenlang zeer conservatief uitgelegd, met als gevolg dat vrouwen in een tweederangs positie bleven vegeteren. Sinds enige tijd duiken echter nieuwe interpretaties op:

Paulus is geen vrouwenhater, integendeel. Hij vindt zelfs, in tegenstelling tot de latere katholieke kerk, dat vrouwen een ambt mogen bekleden en apostel kunnen zijn. Hij heeft de slavernij niet verdedigd. Hij heeft nooit gezegd dat Joden of Grieken zich onvoorwaardelijk moeten onderwerpen aan het Romeinse gezag.

Kortom, volop ruimte voor discussie. Voor het openbreken van mannelijke bolwerken. Dat de vrijgemaakt gereformeerden die discussie aangaan, is lovenswaardig. Wat er ook gebeurt, gereformeerden, protestanten en veel andere christelijke stromingen zijn een stuk verder dan de Rooms Katholieke Kerk. Daar kunnen vrouwen nog steeds geen kant op als ze een roeping voelen, en negeren achtereenvolgende Pausen de stem van progressieve vrouwen helaas al decennia lang.

Nieuwe paus brengt vrouwen geen hoop

Abortus mag nooit, ook niet als een vrouw zwanger werd na verkrachting, als ze geestelijk gehandicapt is, of als haar eigen leven in gevaar is. Voorbehoedsmiddelen mogen ook niet. Oh, en over homoseksuelen en lesbiennes heeft de nieuwe Paus Franciscus ook nare uitspraken gedaan. De verpakking is misschien wel nieuw, maar onder andere NBC News omschrijft hem als een status quo paus. Vrouwen hebben nog steeds niks aan de geestelijk leider van de Katholieke Kerk als het gaat om hun lijf en leven.

Onder andere The New Yorker maakt duidelijk dat de nieuwe Paus vrouwen, homo’s en lesbiennes weinig brengt:

That means that you will not see women in the priesthood anytime soon; or married clergy; or an end to the bans on divorce, abortion, and contraception; or a reprieve for the nuns in trousers who go forth to give food, music, and solace to the poor; or even an acknowledgement that “unrepentant” gay and lesbian Catholic men and women might, conceivably, get to heaven. (The best that the church has managed to come up with by way of reform of its social doctrine is to “permit” the use of condoms—not for contraception, but in cases where one partner in a married couple is H.I.V.-positive, to prevent the spread of the disease).

Dat is niks nieuws. Zodra een godsdienst institutioneel wordt en een hiërarchie krijgt, heet het dat de heilige boeken uitmaken dat mannen de leiding moeten hebben. En komen vrouwen terecht in een tweederangs positie, gekenmerkt door geen of alleen lage ambten in religieuze organisaties, soms aparte ingangen of bidruimtes, vaak achterin of bovenin het heilige gebouw, en een lange, lange reeks ge- en verboden om hun seksualiteit aan banden te leggen, hun uiterlijk te controleren, en hun geestelijk leven in te perken.

Op dit punt roept een of andere trol meestal ‘bewijs het’. Nou, hier kunnen ontelbare links volgen, zie de rest van dit weblog waar talloze voorbeelden staan uit alle delen van de wereld. Of sla eens een krant open. Dus sorry als de Zesde Clan niet deelt in de opwinding en lofprijzingen rondom de sobere, nederige uitstraling van de nieuwe paus. Been there, done that, bought the t-shirt, gaaaaaaap, volgende!

Wij veren pas op als een geestelijk leider vrouwen als zelfstandige mensen ziet, hen laat delen in de macht, en hen baas in eigen buik laat zijn. Dat zouden we pas revolutionair en vernieuwend vinden.