Tag Archives: vrouwen en macht

Vrouwenstemmen zijn vaak gericht aan dovemansoren

Vrouwen die praten? Uh oh. Zo’n vrouw zegt het verkeerde. Ze gebruikt verkeerde woorden. Ze heeft de verkeerde stem. Ze komt slecht over. Ze gebruikt die bloedirritante Gooise r. Haar stem is schril. Of nee, ze praat te snel. Of wacht, misschien zou het beter zijn als ze gewoon niet zo véél zou praten, want ze kakelt, kletst of roddelt. Wat ze precies zegt? Geen idee. Ze is vrouw. Ze klinkt irritant. Laat maar zitten.

Vrouwen en hun stemmen, ’t is al een probleem sinds de oudheid. In haar mooie bundel over krijgskoninginnen merkt schrijfster Antonia Fraser op dat mannelijke tijdgenoten al struikelden over wat deze vrouwen deden en zeiden. Ze hielden zich niet aan de destijds geldende vrouwenrol. Ze namen het bevel over legers op zich en als ze iets zeiden, leverden mannen dat over in termen van ‘kil’ en ‘onvrouwelijk’. Ook historica Mary Beard signaleert in haar manifest Vrouwen en Macht een directe lijn van opvattingen van de oude Grieken en Romeinen, over wie mag praten en wie niet, naar het huidige vrouwvijandige klimaat zodra een vrouw in het openbaar het woord neemt.

Eeuwen later en mensen schrikken nog steeds van vrouwen die het woord nemen in het openbaar. Het commentaar is vervolgens niet van de lucht. In de Verenigde Staten fungeert ‘vocal fry‘ als de steen des aanstoots van dit moment. Het gaat dan om mensen die een soort kraakje in de stem hebben, meestal omdat ze op een lagere toon praten dan de toon die hun stem van nature heeft. Oh gruwel!! roepen mensen nu. Totaal verkeerd, het klinkt voor geen meter, vrouwen, hou er asjeblieft mee op om zo te praten.

De ironie bij dit alles is dat vrouwen vaak expliciet het advies krijgen om een lager toonregister te gebruiken, zodat ze overtuigender overkomen. Maar je moet dat advies blijkbaar niet te ver doorvoeren, anders krijg je óók kritiek. Waardoor er een verlies-verlies situatie ontstaat:

Sommigen zeggen dat Thatchers stem een volle octaaf naar beneden is gegaan. Dat berust op een misverstand. Wel kreeg zij stemcoaching […]. Velen vonden haar stem te schel, waarop haar toenmalige adviseur Gordon Reece lessen regelde bij het Royal National Theathre. []… cruciaal waren zijn adviezen om haar stem daadwerkelijk te verlagen en langzamer en meer in de microfoon te spreken. Hiermee zou haar stem schor, intiemer en vooral minder intimiderend overkomen.

Nog een ironie: bij mannen komt dat kraakje in de stem even vaak voor, maar niemand schrijft krantenkolommen vol over hoe irritant dat is, dat mannen hun stemgebruik moeten veranderen, dat ze andere dingen op een andere manier moeten zeggen omdat ze anders een modderfiguur slaan en vooral irritatie opwekken. De pijlen van kritiek richten zich louter op vrouwen. Hetzelfde geldt voor de Gooise r. Vooral vrouwen kregen kritiek op dat foute accent.

Da’s zo seksistisch als wat en maakt duidelijk dat het niet gaat om wat er hoe gezegd wordt, maar wie aan het woord is. Vrouwen moeten eigenlijk hun kop houden. Dan pas is het goed. Maar omdat niemand dit expliciet zegt, en in plaats daarvan met ‘verklaringen’ komt waarom een bepaalde vorm van stemgebruik verkeerd is, gaan vrouwen zelf óók twijfelen over wat ze zeggen en hoe ze dat zeggen. Al die kritiek blijft niet zonder gevolgen. Het tast het zelfvertrouwen van vrouwen aan.

Regisseuze Jill Soloway meent dat deze zelftwijfel nog een andere oorzaak heeft. Niet alleen verliezen vrouwen hun zelfvertrouwen als ze zoveel kritiek krijgen op hun stemgeluid (en de onderwerpen waar ze over willen praten), maar daarnaast is de man het subject, de norm. Vrouwen zijn vaak de vreemde Ander, de afwijking. Ook dat heeft negatieve effecten:

I just want all the female creators to keep an eye out for that thing that says don’t do it, it’s not good enough, it’s not ready and you’re not right, and know that that’s the uninvited guest that’s always going to be there in your unconsciousness. That’s a product of growing up other, of growing up as not the subject. You think there’s something wrong with your voice all the time.

Vrouwen opereren in een giftige omgeving. Er is moed en veel inzicht voor nodig om het woord te nemen en te praten over onderwerpen waar je warm voor loopt of belang bij hebt. Maar ondanks al het ongemak rond vrouwenstemmen zit er niets anders op dan toch stug door te praten. En de onderliggende patronen aan het licht te brengen en te bekritiseren. De ervaring leert dat mensen kunnen wennen aan situaties, en zich aanpassen. Dus hoe meer vrouwen aan het woord komen, hoe gewoner het wordt en hoe minder gezeur over vrouwenstemmen er ontstaat.

Gender bepaalt loopbaanadvies, deel 2

Dankzij het feministische maandblad Opzij kunnen we een nieuw loopbaanadvies opnemen in het lijstje waar De Zesde Clan eerder over schreef. Wil je niet alleen serieus aan de slag met je werk, maar ook echt een hoge positie bereiken, dan doe je er als vrouw goed aan te benadrukken dat je dit voor een ander doet. Want als je ronduit laat merken dat je macht hebben gewoon leuk vindt, voor jezelf, serveert een meerderheid van de mensen je af als een kille egoïstische bitch.

Angelien Kenma, van de top 100 van machtige vrouwen.

Opzij meldde dit onderzoeksresultaat in het november nummer. Daarin maakte het blad de top 100 van machtige vrouwen bekend. Opvallend was dat veel van die invloedrijke vrouwen aangeven moeite te hebben met macht. Het valt allemaal wel mee, daar ging het ze helemaal niet om, tsja, macht, hmmmm, moeilijk woord…. Waarom die neiging van vrouwen het woordje macht zover mogelijk van zich af te schuiven?

Dat bleek bij nader inzien een hele logische zet. Een meerderheid van de omgeving vindt het prima als een man macht heeft of naar macht streeft, maar vrouwen die deze houding aannemen worden uitgekotst. Opzij: ,,Eerder onderzoek uit Amerika liet zien dat vrouwen die expliciet zeggen dat ze een machtige positie ambiëren afkeer oproepen, terwijl dat voor mannen niet zo is.” Vrouwen hebben die afkeer haarscherp door en doen er alles aan om te voorkomen dat mensen zich van hen afkeren.

Onderzoekers van de universiteiten van Groningen en Tilburg deden aanvullend onderzoek. Daaruit bleek dat de afkeer voortkomt uit een conflict. Mensen verwachten bepaald gedrag van vrouwen. Zorgzaam, vriendelijk, ondersteunend. Een een vrouw die open en bloot naar macht streeft past niet in dat plaatje. Ze doorbreekt de rolpatronen. Dat mag niet, zo hoort een vrouw niet te zijn, dat is eng. Dus keren veel mensen zich van zo’n bedreigende vrouw af.

Er bleek maar één manier te zijn om onder die sociale afstraffing uit te komen. Zeggen dat je het voor een ander doet, of dat je invloed wil voor het goede doel. Dan gedragen vrouwen zich weer vrouwelijk, en vinden mensen hen opeens wel leuk. Sterker nog: ,,Vooral als vrouwen zeggen dat ze een sociale vorm van macht nastreven (invloed willen om anderen te helpen) zijn ze populair, populairder zelfs dan mannen.”

Macht mag dus, zolang het een ander maar ten goede komt. Ja, het is oneerlijk dat dit bij mannen geen rol speelt, dat zij hier niet op hoeven te letten. Ja, het is een dubbele moraal die hier uit spreekt. Maar voor vrouwen die een hoge functie willen bereiken is het desalniettemin goed om te weten. Doe er je voordeel mee, zou de Zesde Clan zeggen. Want het alternatief is dat je pijnlijk aanbotst tegen de oude rolpatronen. En dat zou jammer zijn van je talent en ambitie.

Kleine zinnetjes zeggen veel

Internationale vrouwendag ijlt nog even na bij De Morgen. Onder de titel ‘Kleine zinnetjes zeggen veel’ publiceert deze krant vandaag een uitstekend opiniestuk over mannen, vrouwen, macht en wat de norm is in een samenleving. De Zesde Clan verwijst je daarom graag door naar dit artikel.

Het stuk is geschreven door een Vlaamse politica en gaat ook in op het recente debat in België over een quotum voor vrouwen. De politica is daar erg duidelijk in:

Wie tegen een minimumvertegenwoordiging voor vrouwen is en andere quota normaal acht, zegt gewoon dat bepaalde maatschappelijke evenwichten belangrijk zijn en andere niet.

Vooral voor vrouwen zijn die bepaalde maatschappelijk evenwichten vervelend, omdat vrouwen heel vaak niet gezien worden. Wat voor hen belangrijk is, wordt door ‘de samenleving’ gezien als iets van een minderheidsgroep, niet zo belangrijk in het grote geheel. Vrouwen maken geen deel uit van de standaard norm. Vrouwen zijn het afwijkende, het probleem, en heel vaak blijkt uit de kleine zinnetjes dat vrouwen niet meetellen. Zo haalt de Vlaamse politica dit voorbeeld aan, uit de recente verslaggeving over de opstanden in Egypte:

Een paar weken geleden, opstand tegen Moebarak in Egypte. “En zijn er veel mensen voor de betoging Rudi?” “Ja hoor”, antwoordt de mannelijke reporter. “Er zijn veel mensen en ze brengen iedereen mee: hun vrouwen, hun kinderen…”. Expliciet wordt gezegd dat vrouwen en kinderen bezit zijn dat meegebracht wordt. Impliciet staat er dat vrouwen (en bij uitbreiding kinderen) eigenlijk geen mensen zijn. […] Mens wordt verengd tot man, de enige normale categorie van mensen. Al de anderen behoeven een of andere vorm van onderscheid: de vrouwelijke medewerkster, de vrouwelijke politieagent, de afwijking van de norm: de vrouw.

Enfin, genoeg geciteerd. Bezoek vooral de site van De Morgen en lees het hele betoog…

UPDATE: als je er eenmaal op begint te letten, tref je redeneringen die vrouwen onzichtbaar maken overal aan. Zoals vandaag in een opiniestuk uit de New York Times, over de 8 maart demonstratie in Cairo. Vrouwen die vanwege internationale vrouwendag aandacht vroegen voor gelijke rechten, kregen een woedende massa mannen tegenover zich, die alleen maar slogans riepen zoals ‘niet nu’. Daarmee bedoelden ze dit:

Yousef explained, with a slight American accent, that Egyptians could not focus on the grievances of one group of people. “It is about all Egypt now. We have to stand together. No one group should act alone. We have other goals first. Later they can talk about what they want.”

Welke bevolking? Het Egypte van wie? Wiens doelen? Deze mannen reduceerden de helft van de bevolking tot een exotische uitzondering, een nietszeggende minderheid wiens gezeur maar even moet wachten totdat de echt belangrijke problemen opgelost zijn.