Tag Archives: Vrouwen en ambitie

Verzet begint tussen de oortjes

Schokkende cijfers uit een Europees onderzoek naar geweld tegen vrouwen maken duidelijk dat de emancipatie nog lang niet voltooid is. Waarom worden we niet kwaad? Ook al zou op papier alles tip top in orde zijn, dan nog valt die papieren winst weg tegen een lawine aan fysieke en seksuele agressie. Zulk geweld beperkt meisjes en vrouwen in hun vrijheid en tast hun fysieke en geestelijke integriteit aan. Vandaar dat het thema geweld hoog op de agenda staat, onder andere tijdens een bijeenkomst op 9 maart, in Gent.

De organisatoren geven die dag een zine uit. De Zesde Clan leverde een bijdrage aan dit blad.  Emancipatie, brood nodig! Wie weet vallen de cijfers dan over een paar jaar minder grimmig uit. Ondertussen plaatsen we ‘ons’ stuk bij wijze van voorpublicatie graag op de Zesde Clan:

VERZET BEGINT TUSSEN DE OORTJES

Psychologische aspecten zijn van groot belang als het gaat om het tegengaan van geweld tegen vrouwen. Deze invalshoek kan gevoelig liggen. Het gevaar bestaat, dat mensen denken dat je alleen kijkt naar het individu: ”Als zij maar dit of dat had gedaan, zou haar niets overkomen zijn”. Teveel mensen geven op die manier het slachtoffer de schuld.

Dat is niet de bedoeling. Het gaat in dit stuk om de socialisatie van mensen, in het bijzonder meisjes, en de manier waarop collectieve overtuigingen verinnerlijkte normen en waarden versterken. Dat heeft directe gevolgen voor de houding van het individu, én de houding van de maatschappij, ten aanzien van geweld. Want wat doet het met je, als je leeft in een samenleving die meisjes als baby’s al roze rompertjes aantrekt met het commando ‘lief’ erop? Als je niet boos mag worden, hoe moet je dan van je afbijten in een vervelende situatie?

Vrouwen en zij die zichzelf als vrouw identificeren, botsen met name aan tegen twee essentiële stelsels van normen en waarden. Het Mars en Venusdenken, en het toenemende individualisme. Beide ideologieën maken het moeilijk om geweld serieus te nemen en te bestrijden, zowel op persoonlijk als op collectief niveau.

Mars en Venusdenken: zij is anders dan hij, en geheel toevallig betekent dit in de praktijk vooral dat zij minder is. Hij is de norm, zij de afwijking. Hij vertegenwoordigt het universeel menselijke, zij vertegenwoordigt alleen ‘de vrouw’. Hij is assertief, zij is agressief. Hij kan zijn seksuele driften met zijn mannenbrein nou eenmaal niet goed beheersen, dus is zij er met haar vrouwenbrein verantwoordelijk voor dat ze geen verkeerde signalen afgeeft.

Verandering eisen heeft geen zin. De rollenpatronen zitten sinds de oertijd verankerd in onze genen. Zo is het nou eenmaal. Logisch dat hij de plannen maakt en zij het eten (vrij naar Joanna Russ). Logisch dat hij jaagt, en dat zij hard nee moet zeggen, of anders….

Individualisme: wie begint over structurele discriminatie en/of systematisch geweld, zeurt. Dat bestaat toch niet meer? We zijn verantwoordelijk voor onszelf. Als je onderbetaald wordt, had je maar beter over je salaris moeten onderhandelen. Als je partner je slaat, loop je toch gewoon weg? Als je teveel alcohol drinkt, moet je niet raar opkijken als dat uitloopt op ruwe verrassingsseks. Had je maar beter op jezelf moeten passen.

Onder andere psychiater Nelleke Nicolai, die in Nederland pionierswerk verrichtte in de vrouwenhulpverlening, beschrijft hoe vrouwen dit soort boodschappen internaliseren en zichzelf gaan devalueren. Vrouwen raken er van overtuigd dat zij tekort schieten, schuldig zijn en problemen aan zichzelf te wijten hebben. Veel vrouwen doen er uiteindelijk het zwijgen toe. Ze proberen ieder voor zich te overleven in een samenleving die hen op de tweede plaats zet. Als iets fout gaat, ligt het aan zijzelf. Hadden ze maar beter op moeten letten.

Dat maakt vrouwen extra kwetsbaar, met name waar het gaat om de problematisering van geweld en agressie. Dat gebeurt op verschillende manieren. Ten eerste moeten veel vrouwen eerst hun socialisatie van lief meisje overwinnen, voordat ze gepast kunnen reageren op wangedrag van een ander. Ten tweede is geweld voor veel vrouwen een zeer reëel gegeven. Veel vrouwen en zij die zichzelf als vrouw identificeren, hebben al eens iets vervelends meegemaakt. Thuis, in een relatie, of op straat. Het risico is groot dat je bevriest, zodra je opnieuw in een bedreigende situatie terecht komt. Ten derde bombardeert de samenleving ons met boodschappen die agressie en geweld versluieren. Jongens zijn nou eenmaal jongens. Mannen kunnen nou eenmaal soms een kort lontje hebben. Vrouwen behoren hun uiterlijk belangrijk te vinden en seksueel beschikbaar te zijn. Dus waar hebben we het over?

Daarom moet de revolutie tussen de oortjes beginnen. Vrouwen moeten zich gelegitimeerd voelen om het beestje een naam geven, ook als de samenleving dat weigert. Vrouwen moeten de ruimte krijgen om boos te worden, zonder dat mensen ‘enge bitch’ roepen. Gezonde woede kan de verlamming doorbreken en kracht geven om grenzen te stellen, het eigen territorium te verdedigen en van zich af te slaan als dat nodig is. Vrouwen moeten de dader leren aanspreken op hun gedrag, in plaats van de schuld alleen bij zichzelf te zoeken.

We zijn er collectief verantwoordelijk voor dat we vrouwen, en zij die zich als vrouw manifesteren, de ruimte geven om dit te doen. Dat betekent dat we de groep gebruiken om het individualisme in te perken. Eén vrouw die een gebeurtenis definieert als geweld en intimidatie, kan terzijde geschoven worden als een zonderling. Maar als duizenden mensen hetzelfde zeggen, moet de samenleving die signalen serieus nemen.

Zeker bij geweld kan dat veel uitmaken. Als groep kunnen mensen namelijk dominante normen en waarden legitimeren, maar ook doorbreken. Zo wijst onderzoek uit dat het bestaan van een sterke vrouwenbeweging in een land hét verschil maakt bij de aanpak van geweld. Hoe sterker het feministische geluid, hoe eerder een land agressie problematiseert en maatregelen neemt.

Daarnaast kunnen we allemaal, als mens, bijdragen aan een wereld die veiliger is voor vrouwen en zij die zichzelf vrouw voelen. Zoals:

  • Mannen stimuleren dat zij hun seksegenoten aanspreken op hun gedrag. Aangezien mannen helaas grootleverancier van daders zijn, zou iedere weldenkende man een extra verantwoordelijkheid moeten voelen om geweld te voorkomen
  • Vrouwen op hun woord geloven als zij aangeven te maken te hebben gehad met geweld
  • Vrouwen ruimte geven om woede en verdriet te uiten, zonder meteen waardeoordelen te vellen
  • Geweld zichtbaar maken door incidenten te melden, de politie te bellen als je getuige bent van geweld, aangifte te doen
  • Je aansluiten bij een vrouwengroep en/of feministische acties en organisaties steunen
  • De minachting voor vrouwen bewust bijsturen door vrouwen welgemeende complimenten te geven, hen te vragen wat hun dromen zijn, waar ze behoefte aan hebben, en/of hun persoonlijke kennis en kunde bevestigen

Dit zijn kleinschalige, haalbare acties die we allemaal, vandaag, kunnen ondernemen om de macht van de groep ten goede te keren en de samenleving veiliger te maken. Laten we beginnen!

BRONNEN:

Emancipatiemonitor 2010 en 2012, o.a. de hoofdstukken over geweld. Rapport van het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Sociaal Cultureel Planbureau in Nederland, in opdracht van het ministerie van OCW.

Fels, Anna, ”Vrouwen en ambitie’, Uitgeverij Réunion, 2008

Fine, Cordela, ‘Waarom we allemaal van Mars komen”. Lannoo, 2011

Htun, Mala en Weldon, Laurel S. ”The Civic origin of Progressive Policy Change”, American Political Science Review, Volume 106, Issue 03, Augustus 2012, pp 548 – 569

Nicolai, Nelleke, ”Vrouwenhulpverlening en Psychiatrie”, Uitgeverij Babylon/De Geus, 1997

Rybaczuk, Rachel, “The Search for Self-Fulfillment: How Individualism Undermines Community Organizing” – master thesis, Universiteit van Massachushetts/Amherst, 2009

Vrouwen blijken net zo ambitieus als mannen

Vrouwen blijken net zo ambitieus als mannen. Ze krijgen alleen veel minder vaak waar ze om vragen. Dat blijkt uit diverse Amerikaanse studies die zich richtten op de loopbanen van mannen en vrouwen. Managers betalen mannen vanaf het begin een hoger salaris dan vrouwen voor hetzelfde werk, en geven mannen structureel vaker kansen zich te bewijzen in een prestigieus project. Daarna maken zij significant vaker kans op een leuke promotie.

Vrouwen willen zelf niet. Ze onderhandelen niet goed over hun salaris. Ze zijn niet ambitieus. Die kreten hoor je keer op keer zodra de loonkloof ter sprake komt, of het lage percentage vrouwen in topfuncties. Probleem: zodra je goed analyseert wat er gebeurt, kom je een hele andere werkelijkheid tegen.

Zoals: als ongeveer hetzelfde percentage mannen en vrouwen onderhandelt over een hoger salaris, krijgen beiden seksen een verhoging. Maar mannen krijgen een veel grotere verhoging dan vrouwen, zodat ze er uiteindelijk vandoor gaan met 60% van het geld tegen veertig procent voor vrouwen. Sowieso krijgen mannen bij voorbaat al een hoger salaris dan vrouwen. Dat telt op. Uiteindelijk leidt die ongelijke beloning tot een enorme som geld die aan vrouwenneuzen voorbij gaat. Voor 350.000 dollar kun je na je pensioen echt leuke dingen doen. Helaas.

Daarnaast blijkt dat managers huiverig zijn om vrouwen een prestigieus project te gunnen:

the study found that women are perhaps even more anxious to take on these big-time assignments, having more project-based experience than men. Men and women were also equally quick to jump on these opportunities. They both led projects about 18 months after getting their MBAs. Yet men were given larger and more critical projects, with twice the budget of women’s projects, three times as many employees, more visibility to the boss, and a higher level of risk. Women were also given less international experience, even though men are just as likely to turn down these assignments.

Terwijl dat nou net de posities zijn om te laten zien wat je kunt, en dat je klaar bent voor de volgende stap. Het schaadt de kansen van vrouwen als zij die klussen niet krijgen. De promoties gaan daarna naar de mannen en de vrouwen hebben het nakijken.

Perceptie doet ook wat. Neem bijvoorbeeld wetenschappelijke loopbanen aan Nederlandse universiteiten. Uit onderzoek van Marieke van den Brink blijkt dat vrouwen even ambitieus zijn dan mannen, en alleen in het begin van hun wetenschappelijke loopbaan hier en daar kort verlof nemen om kinderen op de wereld te zetten. Toch wordt dit feit gebruikt als knuppel om alle vrouwen in een hok te douwen:

Het deeltijdwerk en zorgtaken van sommige vrouwen (niet van mannen!) blijken echter tot een stereotiep beeld van het ambitieniveau van álle vrouwelijke wetenschappers te leiden. Maar studies tonen aan dat de ambitie en toewijding van vrouwen niet onder doen voor die van hun mannelijke collega’s. Vooroordelen over professionele kwaliteiten van vrouwen blijken dus hardnekkig.

Ook kan je vrouwelijkheid in twijfel worden getrokken. Hetzelfde artikel over het bizar lage percentage vrouwelijke hoogleraren in Nederland besluit met de opmerking:

Aan vrouwen de schone taak om meer te laten zien wat ze in hun mars hebben en dat ze die toga aan willen trekken. En dat kan best zonder in manwijven te veranderen.

Waarom krijgen de mannen geen schone taak om breder te kijken, vrouwelijk talent beter te herkennen, en hun vooroordelen aan te pakken? Dat zou pas een nuttig loopbaan advies zijn. Oh, en: manwijven! Eng! Snel krampachtig je vrouwelijkheid bewijzen nu je uit je rol valt. Ho ho, niet teveel vrouwelijkheid tentoon spreiden. Want dan neemt de omgeving je niet meer serieus. En als je dan compenseert en iets te mannelijk gedrag toont, is dát weer niet goed. Moe, heel moe word je daar van.

De opsomming hierboven wijst op een structureel probleem. Het is een kluwen van vooroordelen, stereotypen en onbewust seksisme, structureel doorgevoerd in loongebouwen, beoordelingen en promoties. Zeggen dat de vrouwen daar iets aan moeten doen, is nogal kort door de bocht. Want tel je alles bij elkaar op, dan is de boodschap is duidelijk:

What does become clear when researchers look at this problem is that women aren’t rewarded for their ambition.

Dat houdt vrouwen inderdaad tegen. Op een gegeven moment raak je zo gefnuikt in je ambities, dat je het opgeeft. Maar dat je uiteindelijk zwicht voor het bakken van cupcakes, wil niet zeggen dat je in het begin niet net zo stond te trappelen als de mannen. En de cijfers bewijzen dat.

Vrouwen krijgen de schuld deel 6.989.790

Wie alleen koppen snelt en foto’s bekijkt kon het niet zijn ontgaan. Vrouwen minder geschikt als ondernemer, luidt de kop in dagblad Trouw, met daarbij een foto van een vrouw die haar hoofd in haar handen heeft gelegd, een vermoeide uitdrukking op haar gezicht. De aanhef wrijft de boodschap er verder in. Onderzoek zou aantonen dat het ook aan vrouwen zelf ligt dat er minder vrouwelijke ondernemers zijn. Klopt dit allemaal wel? Wat is er echt aan de hand?

Wie verder leest komt er al snel achter dat er iets anders aan de hand is. Duitse onderzoekers van de Schumpeter School of Business and Economics gingen na hoe het zit met de beslissing om ondernemer te worden. Ze bogen zich vooral over de persoonlijkheidskenmerken van mensen, en hoe die eigenschappen bijdragen aan het feit dat er minder vrouwen dan mannen ondernemer worden. De studie was expliciet gericht op het vinden van verschillen tussen mannen en vrouwen.

Uit de resultaten blijkt dat mannen en vrouwen erg op elkaar lijken, op twee uitzonderingen na: vrouwen vertoonden over het algemeen een mindere bereidheid om risico’s te nemen en de competitie aan te gaan.

In een nadere analyse nuanceren de onderzoekers dit algemene beeld echter. Allereerst erkennen ze dat de wereld er voor een vrouw anders uitziet dan voor een man. Ondernemen geldt cultureel gezien als een mannelijke bezigheid. Keer op keer blijkt uit onderzoek dat vrouwen sociale normen tegen zich hebben als ze willen ondernemen, moeilijker toegang krijgen tot fondsen, en veel meer dan mannen moeten schipperen tussen werk en gezin (p. 28 van het rapport).

De onderzoekers kwamen ook studies tegen waaruit blijkt dat de situatie in sommige culturen omgekeerd is. Het waren daar juist de vrouwen die gretig de concurrentie aangingen, en mannen die daar minder trek in hadden. Bovendien verschilde de genderkloof per land. Er waren Europese gebieden waar de verschillen tussen man en vrouw statistisch niet significant waren, juist ook als het ging om risico’s nemen en de competitie aangaan.

Het rapport sluit af met de volgende opmerking van de onderzoekers:

Since empirical evidence suggest that gender  differences in competitiveness emerge early in life, 
measures which increase individual entrepreneurial aptitude of girls from early on in life might be very 
effective to close the gender gap.

Duidelijk, lijkt de Zesde Clan. En geen verrassing voor de mensen die het boek Vrouwen en Ambitie van Anna Fels gelezen hebben. Het wordt hoog tijd dat journalisten de tijd nemen om goed te lezen wat er staat, en zich in een onderwerp te verdiepen, voordat ze met koppen en foto’s gaan smijten die oude stereotypen bekrachtigen.