Tag Archives: vrouwelijke uitvinders

National Geographic versterkt kritiekloos de mannelijke canon

Wie wordt de grootste ontdekker van de Lage Landen? National Geographic laat lezers kiezen uit een welgestelde blanke man, een welgestelde blanke man, een welgestelde blanke man, goh, nog een welgestelde blanke man…. De selectie komt uit de koker van een commissie bestaande uit een geleerde blanke man, een geleerde blanke man, een geleerde blanke man, goh, nog een geleerde blanke man… Zonder een woord van kritiek reproduceert en bekrachtigt het wetenschapsblad de mannelijke canon. NG toont zich blind voor de totstandkoming van deze weergave van wetenschap, en de rol van gender daarbij.

De plek van de vrouw in het lijstje van grootste uitvinders van de Lage Landen.

Het enige wat een kritische lezer kan vinden is een korte toelichting op de website (de tekst in het papieren magazine is ongeveer van gelijke strekking):

Een door National Geographic opgestelde longlist met meer dan 25 namen is in samenspraak met een commissie van hoogleraren, onder wie een Nobelprijswinnaar, teruggebracht tot een shortlist van tien ontdekkers.

Iets over de precieze inhoud van de selectiecriteria vermeldt National Geograpphic niet, althans niet op een makkelijk vindbare plek. Hoeft ook niet. Het is een en al hoogleraren. Nobelprijs! Longlist en shortlist! Klinkt allemaal absoluut neutraal, onpartijdig, puur wetenschappelijk, ‘het enige wat telt is kwaliteit’, enzovoorts.

Sorry, National Geographic, maar we leven in 2014. Anno 2014 zul je toch echt moeten toelichten waarom de Lage Landen eeuwenlang een bevolking kan hebben die sowieso voor de helft uit vrouwen bestond en bestaat, en waar eeuwenlang talloze mensen met een niet-blanke huid leefden. Hoe kan het dat alleen een select groepje blanke mannen in de canon van tien grootste ontdekkers terecht kan komen? Welke mechanismen spelen daarbij een rol? Wie zie je staan, en wie zie je niet staan?

Het wetenschapsblad toont zich blind voor de effecten van een (academische) geschiedenis waarbij ‘wetenschap’ eeuwenlang gelijk stond aan ‘man’, en vrouwen impliciet en expliciet uitgesloten werden van het verwerven van kennis – een voorwaarde om een grote ontdekker te worden. National Geographic vergeet bovendien de periode waarin de wetenschap professionaliseerde, zo tussen 1850 en 1910, en hoe mannelijke geleerden destijds opnieuw hun uiterste best deden om universiteiten en wetenschap mannelijk te houden. (Voor de ontwikkeling van het vak geschiedenis in Nederland biedt Maria Grever bijvoorbeeld mooie inkijkjes in en voorbeelden van deze territoriumdrift.)

National Geographic presenteert volstrekt kritiekloos zogenaamde neutrale, algemene wetenschap, terwijl het in werkelijkheid gaat om een feestje van, voor en door blanke mannen uit welgestelde milieus, op basis van hun maatstaven en op basis van hun geschiedenis. Voor een wetenschapsblad toont National Geographic zich behoorlijk blind voor de totstandkoming van zulke wetenschap, inclusief de bijbehorende canons. Terwijl het gaat om bekende patronen. Precies hetzelfde gebeurt bijvoorbeeld in de literatuur.

Waarom is het herhalen en daarmee bevestigen van die patronen zo schadelijk? Omdat het seksisten en racisten in staat stelt te kraaien: ‘zie je wel, roetmoppen en zeikwijven zijn waardeloos, ze presteren niks, ze kunnen het niet, ze zijn dom’. Ten tweede  is breed bekend dat vrouwen geen gelijke kansen kregen en krijgen in de wetenschap, vroeger en nu. Vaak spelen onbewuste vooroordelen een grote rol. Vanwege die vooroordelen krijgen vrouwen lagere cijfers, minder mentoring, minder kansen op promoties, uitnodigingen om te spreken op congressen, opgenomen te worden in overzichtswerken, enzovoorts.

Met andere woorden: vrouwen lopen een hoog riciso om uit de canon te vallen. Zolang gezaghebbende bladen als NG daarover zwijgen en klakkeloos de gevestigde normen reproduceren, werken ze mee aan die systematische achterstelling. Sorry, NG, anno nu kun je dat echt niet meer maken. De Zesde Clan weet dat je het beter kunt!

De Gereedschapskist: het Matilda Effect

Soms zien mensen een bepaald patroon pas als er een term voor bestaat. Zo verdwijnen vrouwen opvallend vaak uit beeld in de wetenschap. Ze kunnen nog zulke fantastische ontdekkingen doen, maar de waardering, de prijzen en de vermelding in de geschiedenisboekjes gaan naar de mannen. Zoals bij deze zes wetenschapsters die National Geographic onlangs alsnog erkenning gaf. Dit fenomeen heeft een naam: het Matilda effect.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage.

Onderzoekster Margaret Rossiter bedacht het begrip twintig jaar geleden, in 1993. Het Matilda effect staat voor het over het hoofd zien van de prestaties van vrouwen, danwel het aan mannen toeschrijven van de prestaties van vrouwen. In beide gevallen verdwijnt de vrouw naar de marge en blijft het beeld van ‘de wetenschapper als man’ intact.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage. Die schreef anderhalve eeuw geleden ‘De Vrouw als Uitvinder’, en bekritiseerde het feit dat vrouwen door de eeuwen heen geen erkenning kregen voor hun prestaties en meestal nauwelijks konden profiteren van hun uitvindingen.

Indertijd speelde de tijdgeest een grote rol. Vrouwen hoorden huisvrouw en moeder te zijn, geen uitvinder. Na allerlei feministische golven hebben vrouwen veel meer mogelijkheden. Anno nu bestaat die tendens echter nog steeds, want de onderliggende oorzaak bleef intact. Namelijk systematische discriminatie van vrouwen, onder andere voortvloeiend uit onbewuste vooroordelen. Vrouwen beginnen al meteen met een achterstand ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten, en dat wordt er in de loop van hun carrière alleen maar erger op.

Als universiteiten vrouwen al weten te behouden, als vrouwen al doordringen tot de positie van professor, dan nog is het maar de vraag of ze erkenning krijgen voor hun werk.  Rossiter kon voorbeeld na voorbeeld noemen van vrouwen die uitvindingen deden en zorgden voor doorbraken in de wetenschap. Om vervolgens geen enkele erkenning te krijgen. Onder andere de Nobelprijs commissie werd berucht om het belonen van de man, en het negeren van de vrouw.

Rossiter signaleert dat veel mannen hun mond hielden en hun voordeel deden met de situatie. Gelukkig waren er ook wetenschappers die zo misselijk werden van het onrecht, dat ze persoonlijk hun best deden om de schade van het Matilda effect enigszins te beperken:

Frieda Robscheit-Robbins, the associate for thirty years of pathologist George Hoyt Whipple and the co-author of nearly all of his/their publications, did not share his Nobel Prize for Medicine in 1934. (Two men at other institutions did.) But Whipple, realizing his indebtedness to her and recognizing the awkwardness and injustice of the award, praised her lavishly and even shared the prize money with her and two other female assistants.

Het Matilda effect beperkt zich uiteraard niet tot de wetenschap. Het fenomeen treedt op in alle gebieden waar mensen creatief of wetenschappelijk bezig zijn, en door anderen gewaardeerd worden – of niet. Neem de literatuur. Ook daar meten mensen met twee maten. Zo bestond de jury van de Libris prijs het in 2007 om met name schrijfsters neer te sabelen omdat ze alleen kleine persoonlijke wissewasjes behandelden. Om daarna een man te eren voor een roman over zijn kinderen. Als een vrouw dat doet wordt ze weggehoond, als een man het doet krijgt hij 50.000 euro en een lovend juryrapport.

Zie verder: het vrouwelijke geeft geen status. Of een aflevering van de Gereedschapskist over een ander fenomeen, namelijk het Paula Principe. Dit is het fenomeen waarbij vrouwen veel minder promotie krijgen dan je op grond van hun prestaties zou mogen verwachten, zodat ze eindigen op een niveau onder hun kunnen.

Wie vond internet uit?

Mannen vonden internet uit, zei de New York Times onlangs. Meteen kwam dit nieuwsbericht onder vuur te liggen. Hallo, opnieuw, voor de zoveelste keer, krijgen mannen alle krediet en negeert de officiële canon de prestaties van vrouwen. Opnieuw een artikel dat duidelijk maakt dat vrouwen nergens voor deugen en niets kunnen. Bedankt, New York Times.

Radia Perlman, bijgenaamd de moeder van internet

Zoals Ms Magazine benadrukte, kon internet tot stand komen dankzij een lang, collectief proces, waar ook vrouwen en mannen met een gekleurde huid aan meewerkten. Het is bijzonder problematisch als gezaghebbende kranten die geschiedenis negeren en onzichtbaar maken:

to zero in on the DARPA era is to accept a myopic view of Internet history. The Internet was enabled by more than the development of electrical and optical networking infrastructure; it also required programming-language innovations, which eventually enabled more sophisticated communication to occur between networks. If we zoom back out and survey the computer programming landscape of the early 20th century, we see women such as Grace Hopper, who developed COBOL, a foundational language of web programming still in use today. To discuss early innovation of the Internet is to recognize that women also led the way in shaping computer and network technology.

De zeer beperkte blik van de New York Times, waarbij de verslaggever alleen kijkt naar 1 specifieke periode waarbij 1 specifieke groep blanke mannen dominant was, negeert die bredere horizon en ontkent het werk van vrouwen als Ada Lovelace, Grace Hopper, Radia Perlman en Barbara Liskov, zonder wiens werk Java en Mac OS X onmogelijk waren geweest.

Toch kan het waardevol zijn om me te gaan met dit beperkte scenario. Het werpt namelijk licht op de kern van een van de vele onderliggende problemen met dit soort wereldbeelden:

The grimmer alternative is not that the wrong people get the credit, but that important innovations just don’t happen because the pool of brainpower available to tackle important social goals is needlessly halved—the potential female counterparts of Vint Cerf and Bob Kahn never got the opportunity to accelerate the progress of the Internet because, at the time, hostile institutions froze them out, or antiquated norms of femininity deterred them from obtaining STEM educations in the first place. That’s a much, much bigger loss.

We zitten hier op precies hetzelfde terrein als waar Virginia Woolf pakweg een eeuw geleden al op wees. Wat als het niet William Shakespeare maar Judith Shakespeare was geweest? Hoeveel kans zou Judith hebben gekregen om de prestaties te leveren waar William wereldberoemd mee werd? Haar antwoord was al even grimmig: geen enkele. Het zou in die tijd ondenkbaar zijn geweest.

Zelfs als Judith Shakespeare wél dezelfde mogelijkheden had gehad en wel stukken schreef, zou ze daar dan dezelfde erkenning voor hebben gekregen als William? Waarschijnlijk niet. De literatuurgeschiedenis staat vol voorbeelden van artistieke, talentvolle vrouwen die door hun omgeving werden neergesabeld als onvrouwelijk, gek, onfatsoenlijk. Ook stond en staat er een heel leger mensen klaar om de vrouwen die toch schreven, te isoleren, zwart te maken en buiten de canon te houden.

Het debacle rond de ‘It’s a Girl Thing’ campagne van de EU toont aan hoe ver verwijderd we als samenleving nog zijn van de situatie waarin vrouwen volwaardige mensen zijn, die zonder problematisch gedoe wetenschap kunnen bedrijven. Je sekse is niet alleen in de beeldvorming een probleem, maar ook in de praktijk. Techniek en wetenschap zijn voor vrouwen een terrein vol gevaren en hindernissen:

the unchallenged dismissiveness of this quote is, for me, the kicker:  ”You don’t really hear about randiness and mistreatment of women. That doesn’t prove it’s not there, but that’s not the lore.” The LORE? Are you fucking kidding me? I worked in Silicon Valley, and in technology startups in other regions, and have experienced sexual harassment and gender bias. It’s as normal and constant a part of the landscape as the fabled foosball tables.

Aangezien vrouwen slim zijn, en kunnen nadenken, bedankt een deel van de vrouwen vriendelijk voor de eer om puur op basis van hun sekse geminacht te worden door mannen die denken dat zij de norm zijn. Daardoor lopen we, als beschaving, talentvolle vrouwen mis die afzien van een wetenschappelijke carrière, of er wel aan beginnen, maar op een gegeven moment de moed opgeven, ook al houden ze in principe van hun werk en studeerden ze jarenlang om zo ver te komen. Op een gegeven moment wordt de prijs te hoog, en weigeren vrouwen die prijs nog langer te betalen. Dan maar geen ingenieur zijn, dan maar niet op universiteiten werken.

Dat is de reden waarom de boude statements van de New York Times, of het beeld van de vooruitgang als een puur door mannen geleverde prestatie, zo schadelijk zijn. Dat is de reden waarom zulke denkbeelden kritiek krijgen. De bevolking bestaat uit mannen en vrouwen. We komen allemaal van aarde. Deal with it.

Nieuwsronde

Waar zijn de vrouwen? Niet in het bestuur van Facebook. Niet te horen als voice over bij documentaires en trailers van films. Niet in een opsomming van uitvinders in de techniek. Het lijkt wel alsof alleen een loopbaan als fotomodel geldt als een goede beroepskeuze voor meisjes en vrouwen.Dat en meer in deze nieuwsronde.

  • Nee dames, verkrachting op het werk geldt niet als bedrijfsongeval. Een Belgisch gerechtshof stelde een secretaresse van een ambassade in het ongelijk. Ze moet nu geld terugbetalen aan haar werkgever, die in eerste instantie bepaalde kosten tijdens haar herstelperiode had overgenomen.
  • Nichelle Nichols praat over Star Trek en de impact van haar rol op de samenleving. Nichols schreef geschiedenis. Ze zorgde voor de eerste interraciale kus in een Amerikaanse televisieserie, werd een voorbeeld voor de burgerrechtenbeweging, en werkte later voor NASA waar ze zorgde voor meer diverseit bij de werving van astronauten.
  • Facebook wil iedereen een stem geven, heet het. Nou, voer dan in de praktijk uit wat je roept, schrijft media ondernemer Natalie MacNeal in een open brief san Facebook-voorman Mark Zuckerberg, want vrouwen ontbreken geheel aan de top: ,,Surely you know the value of women in leadership positions, since Sheryl Sandberg has helped elevate Facebook to unprecedented success. Have you asked her what she thinks about women being shut out of the Boardroom at Facebook? I’d also like to remind you that women make up 58 percent of your users.” Ook een groot Amerikaans pensioenfonds heeft zich in de discussie gemengd en roept Facebook op om verder te kijken dan hun kringetje van blank mannen.
  • Blijkbaar is het niet alleen voor Facebook, maar ook voor Best Buy lastig om aan vrouwen te denken. Tijdens de Superbowl, hét reclame evenement van het jaar, maakte de firma een reclamespotje rondom uitvinders in de techniek. Inderdaad, allemaal mannen. Behulpzaam als altijd geeft webmagazine Jezebel namen van vrouwelijke uitvinders die net zo gemakkelijk in dat reclamespotje aan de orde hadden kunnen komen.
  • Over het fenomeen volautomatisch alleen aan mannen denken:  als je erop gaat letten valt het opeens op dat de voice over voor trailers en documentaires zo vaak door mannen ingesproken worden. The New York Times dook in het hoe en waarom, en kwam niet verder dan wat oppervlakkig gezwam over mannenstemmen die meer autoriteit hebben en soortgelijke goedpraterij van iets wat niet goed te praten valt. Women & Hollywood nam het nieuws onmiddellijk over voor haar sexism watch. En terecht.
  • Nederland geldt in de Verenigde Staten als een lichtend voorbeeld van hoe het zou moeten als je voor het leven bent en het abortuspercentage omlaag wilt krijgen: ”Where is the lowest abortion rate? The Netherlands – where abortion (and prostitution) are completely legal. What do they have that we don’t? Accordingly to U.S. News & World Report and the Guttmacher Institute, their low abortion rate is credited to very comprehensive sex education and easy access to contraceptives.” Dank voor de complimenten, V.S..
  • In een ander opzicht is Nederland geen goed voorbeeld, stelt bestuurskundige Shantie Ramlal-Jagmohansingh. Meiden worden gek gemaakt met shows als Hollands Next Top Model, met beelden van luxe, hoge beloningen en fotoshoots op exotische locaties. Dat ze ondertussen afhankelijk zijn van oordelen van anderen over hun uiterlijk, en gewoon een product moeten verkopen, blijft op de achtergrond. Echte invloed op gebeurtenissen in de wereld krijgen ze ook niet. Dus hoe positief is het dat een bestaan als model gepresenteerd wordt als het hoogst haalbare voor meisjes?
  • Acteur Patrick Stewart is één van de helden van de Zesde Clan, omdat hij stelling neemt tegen geweld tegen vrouwen en opvanghuizen in woord en daad steunt. Nu bezuinigingen een einde dreigen te maken aan het werk van blijf van mijn lijf huizen in Engeland, pakt hij de pen op en schrijft een gepassioneerd opiniestuk in the Guardian. Daar linken we je natuurlijk graag naar door…..
  • Scientific American publiceerde een mooi stuk over subtiel seksisme en het ondermijnende effect ervan. Oooo, vrouwen zijn zo zorgzaam, het klinkt als een compliment maar eigenlijk duwt het vrouwen in een hokje. Met complimenten de status quo goedpraten heeft bovendien als effect dat vrouwen minder snel in opstand komen tegen ongelijkheid.
  • Hardlopen, miljoenen vrouwen beoefenen deze sport inmiddels. Maar nog niet zo lang geleden deden sportbonden hun uiterste best om wedstrijden te beperken tot alleen mannen. Pas in 84 konden vrouwen hardlopen op Olympische spelen. Da’s nog helemaal niet zo lang geleden. Vrouwen hadden in het begin een duidelijke achterstand op mannen, maar die haalden ze in een rap tempo in. Het verschil in beste tijd tussen mannen en vrouwen bij marathons liep terug tot tien minuten. Leuke weetjes dit.