Tag Archives: vrouwelijke studenten

Iran duwt vrouwen terug in hun hok

Vrouwen in Iran mogen volgend jaar van 36 universiteiten niet meer beginnen aan 77 studies. Onder andere Engelse literatuur, de hotelschool, archeologie, informatica en bedrijfskunde veranderen in manneneilanden. De acties volgen, misschien niet geheel toevallig, op berichten dat Iraanse vrouwen vaker studeren dan mannen en betere resultaten halen.

Volgens ingewijden betreft het weren van vrouwen geen overheidsbeleid. Universiteiten in Iran hebben vergaande bevoegdheden om zelf te bepalen wie ze wel en niet toelaten, melden deze deskundigen. Omdat echter zoveel universiteiten tegelijkertijd zoveel deuren dicht gooien, heeft de regering wel verklaringen afgelegd. Hmmm… Opvallend…..

Volgens de overheid zijn vakken zoals Engelse literatuur ‘te mannelijk’, en daarom ongeschikt voor vrouwen. Volgens woordvoerders kunnen vrouwen nog steeds genoeg studies volgen. Dat universiteiten hen weren van andere opleidingen is puur en alleen ‘om de  balans terug te brengen’. Tsja, De van bovenaf opgelegde discriminatie kan ook uitgelegd worden als een manier om vrouwen terug in hun hok te duwen. Vrouwen die succes hebben vormen een bedreiging! Ze zouden opstandig kunnen worden:

Writing to Ban Ki Moon, the UN secretary general, and Navi Pillay, the high commissioner for human rights, Mrs Ebadi, a human rights lawyer exiled in the UK, said the real agenda was to reduce the proportion of female students to below 50% – from around 65% at present – thereby weakening the Iranian feminist movement in its campaign against discriminatory Islamic laws.

De gereedschapskist: feminisme en intersectionaliteit

Hoe kan het dat een vrouw soms meer macht en status heeft dan een man? Mannen waren toch de baas? Nou, nee. Vanaf het allereerste begin, toen de allereerste zichzelf officieel als feministe betitelende vrouw op onderzoek uitging en kritisch nadacht, was al duidelijk dat sekse maar een deel van het verhaal is. Niet toevallig wezen onder andere Afro-Amerikaanse feministen er met nadruk op dat behalve je geslacht ook etniciteit, sociale klasse, en onderwijsniveau een rol spelen. Dat heet intersectionaliteit, of kruispuntdenken.

De dienstbode staat onder de vrouw des huizes, maar beiden zijn ondergeschikt aan het mannelijke hoofd van het gezin in deze Nederlandse propagandaprent.

Het is belangrijk om breder te kijken dan sekse. Onderdrukking is meestal een ingewikkeld samenspel van verschillende factoren, en dat moet je meenemen in je analyse, omdat je anders een onvolledig beeld krijgt van de situatie. Neem sociale klasse en onderwijs. Vrouwen in Nederland waren tot diep in de twintigste eeuw formeel ondergeschikt aan mannen. Maar een echtgenote van een rijke notabele had als Vrouw des Huizes wel degelijk een zekere informele macht en invloed. Haar leven was aantoonbaar beter dan dat van een landarbeider (m) of keukenmeid (v). Ze had privileges, zoals goede voeding, een net huis, een toelage, die anderen m/v niet hadden.

Op het moment dat universiteiten eindelijk vrouwen toelieten, kwamen de eerste vrouwelijke studenten uit de gegoede klasse. Dat was geen toeval. Studeren kost immers geld, en een goede vooropleiding. Dat hadden veel andere mannen en vrouwen niet. Tot diep in de vorige eeuw waren veel arbeidersgezinnen al blij als ze eten op de plank hadden en na hun veertigste nog in leven waren.

Tot op de dag van vandaag speelt dat klasseverschil mee. Werknemers uit de ‘lagere sociale klasse’ kunnen in de problemen komen als ze carrière maken. Ze kennen de ongeschreven regels en de etiquette van ‘ons soort mensen’ niet goed genoeg, signaleerde vakblad Intermediair. Mannen hebben daar net zo goed last van als vrouwen. Door te letten op intersectionaliteit kun je echter zien dat vrouwen van nóg verder moeten komen dan mannen. In de ogen van de samenleving hebben vrouwen namelijk bovenop hun sociale klasse ook nog eens het verkeerde geslacht voor leidersfuncties.

Als je daarnaast ook nog eens geen blanke huid hebt, wordt het helemaal ingewikkeld. Seksisme gaat verrassend vaak gepaard aan andere -ismen, zoals racisme. Dat leverde bijvoorbeeld in het Zuiden van de Verenigde Staten decennia lang het onsmakelijke vooroordeel op van de negerman als roofdier die het op de lelieblanke Southern Belle had voorzien. Aan blanke mannen de taak om die enge zwarte man bij het minste of geringste aan de hoogste boom op te knopen.

Blanken onderdrukten zwarten, en met het politieke systeem aan haar zijde kon een blanke vrouw een zwarte man het leven net zo zuur maken als een blanke man. Tegelijkertijd bleef de blanke vrouw binnen dit geheel nog steeds ondergeschikt aan de blanke man. Zij was afhankelijk, kwetsbaar, haar bewegingsvrijheid werd beperkt, zogenaamd om haar te beschermen tegen dreigingen van buitenaf. Als ze al betaald werk mocht verrichten kreeg zij een veel lager salaris dan hij.

Bij zwarte vrouwen speelden onderbetaling en uitbuiting nog erger. Daarnaast was het beeld van de tere bloem niet op haar van toepassing. Vrouwen uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap zwoegden op het land, sloofden in huishoudens, maakten lange dagen. Niemand die daar wat van zei. En thuis werd ze geacht zich ondergeschikt te maken aan de mannen. Ze zaten dubbel onder de plak.

Geen wonder dat zwarte feministen zoals Bell Hooks in hun werk veel aandacht schonken aan het ingewikkelde samenspel van dominantie. Zij voelden dit probleem het duidelijkst. Hooks keek naar man versus vrouw, blank versus zwart, mensen met een hoog inkomen versus mensen met een laag inkomen, en wat dat betekent voor mannen en vrouwen in hun eigen specifieke situatie.

Ze ziet als één van de belangrijkste doelen van het feminisme dat dit soort ingewikkelde hiërarchieën verdwijnen en dat mensen zich vrij kunnen ontwikkelen, als individueel mens:

If feminism is to be a truly liberatory politics seeking the freedom of all oppressed people, it has to recognize this important insight: that “I am not free while any woman is unfree, even when her shackles are very different from my own” – that I am not free as long as any oppressed person remains chained.

Verder lezen? Zie onder andere deze kritische bespreking van intersectionaliteit als hulpmiddel voor feministische analyses (Engelstalig), deze voordracht over intersectionaliteit in vijf veronderstellingen (Nederlandstalig), een verslag van een congres over intersectionaliteit met hoogleraar Gender en Etniciteit Gloria Wekker (Nederlandstalig). Ook het korte maar krachtige boek One Dimensional Woman van Nina Powers is de moeite waard. Uitgekomen in 2011 brengt zij dezelfde boodschap over het bevrijdende effect van het feminisme:

Power, a lecturer in philosophy, adds a sharp awareness of the way gender functions under capitalism, linking it inextricably to class, race, money and power. Until the deeper system and its ideology change, she argues, the presence of women in positions of authority will make no difference. As the author notes, “Condoleezza Rice may well have been the United States secretary of state, but it was black women (and black men and children) who suffered most during Hurricane Katrina.

Dat is intersectionaliteit. Dank voor jullie aandacht!